The Exposition of the Anukramaṇī (Index/Summary) of the Liṅga Purāṇa

Verse 1

ब्रह्मोवाच । श्रृणु पुत्र प्रवक्ष्यामि पुराणं लिंगसंज्ञितम् । पठतां श्रृण्वतां चैव भुक्तिमुक्तिप्रदायकम् ॥ १ ॥

ब्रह्मा म्हणाले—हे पुत्रा, ऐक; मी आता ‘लिंग’ संज्ञक पुराण सांगतो. जे वाचतात व जे श्रवण करतात, त्यांना ते भोग आणि मोक्ष दोन्ही देणारे आहे ॥१॥

Verse 2

यच्च लिंगाभिधं तिष्ठन्वह्निलिंगे हरोऽभ्यधात् । मह्यं धर्मादिसिद्ध्यर्थं मग्निकल्पकथाश्रयम् ॥ २ ॥

आणि ‘लिंग’ नामक रूपात—अग्निमय लिंगात स्थित असता—हर (शिव) म्हणाला: “माझ्यासाठी धर्मादी सिद्धीसाठी हा वृत्तांत अग्निकल्पकथेचा आश्रय घेणारा आहे” ॥२॥

Verse 3

तदेव व्यासदेवेन भागद्वयसमन्वितम् । पुराणं लिंगमुदितं बह्वाख्यानविचित्रितम् ॥ ३ ॥

तोच ग्रंथ व्यासदेवांनी दोन भागांत संयोजित केला; तोच ‘लिंगपुराण’ म्हणून प्रसिद्ध असून अनेक उपाख्यानांनी विचित्र व शोभित आहे ॥३॥

Verse 4

तदेकादशसाहस्रं हरमाहात्म्यसूचकम् । परं सर्वपुराणानां सारभूतं जगत्त्रये ॥ ४ ॥

ते अकरा हजार श्लोकांचे असून हर (शिव) यांच्या माहात्म्याचे सूचन करते. त्रैलोक्यात ते सर्व पुराणांमध्ये परम व सारभूत मानले जाते ॥४॥

Verse 5

पुराणोपक्रमे प्रश्नः सृष्टिः संक्षेपतः पुरा । योगाख्यानं ततः प्रोक्तं कल्पाख्यानं ततः परम् ॥ ५ ॥

पुराणाच्या आरंभीच प्रश्न मांडला जातो; नंतर प्राचीन सृष्टीचे संक्षेपाने वर्णन केले जाते. त्यानंतर योगाचे आख्यान सांगितले जाते आणि मग पुढे कल्पाचे कथन येते.

Verse 6

लिंगोद्भवस्तदंबा च कीर्तिता हि ततः परम् । सनत्कुमारशैलादिसंवादश्चाथ पावनः ॥ ६ ॥

यानंतर लिंगाचा उद्भव आणि दिव्य अंबेचे वर्णन केले आहे. पुढे शैल इत्यादींसह सनत्कुमारांचा पावन संवाद येतो.

Verse 7

ततो दाधीचचरितं युगधर्मनिरूपणम् । ततो भुवन कोशाख्या सूर्यसोमान्वयस्ततः ॥ ७ ॥

मग दधीचीचे चरित्र सांगितले जाते आणि युगधर्मांचे निरूपण केले जाते. त्यानंतर ‘भुवन-कोश’ नावाचा विभाग आणि पुढे सूर्य-सोम वंशाचे वर्णन येते.

Verse 8

ततश्च विस्तरात्सर्गस्त्रिपुराख्यानकं तथा । लिंगप्रतिष्ठा च ततः पशुपाशविमोक्षणम् ॥ ८ ॥

मग सर्गाचे (सृष्टीचे) विस्तृत वर्णन आणि त्रिपुराचे आख्यान सांगितले जाते. त्यानंतर लिंगप्रतिष्ठा आणि मग पशूचे पाशांपासून विमोचन वर्णिले जाते.

Verse 9

शिवव्रतानि च तथा सदाचारनिरूपणम् । प्रायश्चितान्यरिष्टानि काशीश्रीशैलवर्णनम् ॥ ९ ॥

तसेच शिवव्रतांचे वर्णन, सदाचाराचे निरूपण, विविध प्रायश्चित्ते, अरिष्ट (अपशकुन-आपत्ती) शांती, आणि काशी व श्रीशैल यांचे वर्णनही केले आहे.

Verse 10

अंधकाख्यानकं पश्चाद्वाराहचरितं पुनः । नृसिंहचरितं पश्चाज्जलंधरवधस्ततः ॥ १० ॥

यानंतर अंधकाचे आख्यान, पुन्हा भगवान् वराहांचे चरित्र; त्यानंतर नरसिंहचरित्र आणि शेवटी जलंधरवधाचे वर्णन येते।

Verse 11

शैवं सहस्रनामाथ दक्षयज्ञविनाशनम् । कामस्य दहनं पश्चाद्गिरिजायाः करग्रहः ॥ ११ ॥

यानंतर शैव सहस्रनाम, मग दक्षयज्ञाचा विनाश; पुढे कामदहन आणि शेवटी गिरिजेचा (पार्वतीचा) करग्रह (विवाह) वर्णिला आहे।

Verse 12

ततो विनायकाख्यानं नृपाख्यानं शिवस्य च । उपमन्युकथा चापि पूर्वभाग इतीरितः ॥ १२ ॥

यानंतर विनायकाचे आख्यान, राजाचे आख्यान आणि शिवाचेही वर्णन; तसेच उपमन्यूची कथाही—हाच पूर्वभाग म्हणून सांगितला आहे।

Verse 13

विष्णुमाहात्म्यकथनमंबरीषकथा ततः । सनत्कुमारनंदीशसंवादश्च पुनर्मुने ॥ १३ ॥

यानंतर भगवान् विष्णूच्या माहात्म्याचे कथन, मग अंबरीषाची कथा; आणि हे मुने, पुन्हा सनत्कुमार व नंदीश यांचा संवाद येतो।

Verse 14

शिवमाहात्म्यसंयुक्तः स्नानयागादिकं ततः । सूर्यपूजाविधिश्चैव शिवपूजा च मुक्तिदा ॥ १४ ॥

शिवमाहात्म्याने युक्त असे पुढे स्नान, याग इत्यादी विधी सांगितल्या आहेत; तसेच सूर्यपूजेची विधी आणि मुक्तिदायी शिवपूजाही वर्णिली आहे।

Verse 15

दानानि बहुधाक्तानि श्राद्धप्रकरणं ततः । प्रतिष्ठातं त्रमुदितं ततोऽघोरस्य कीर्तनम् ॥ १५ ॥

त्यानंतर अनेक प्रकारच्या दानांचे वर्णन केले आहे; मग श्राद्धप्रकरण येते. पुढे प्रतिष्ठात व त्रिमुदित यांचा वृत्तान्त, आणि त्यानंतर अघोराचे कीर्तन सांगितले आहे।

Verse 16

वज्रेश्वरी महाविद्या गायत्रीमहिमा ततः । त्र्यंबकस्य च माहात्म्यं पुराणश्रवणस्य च ॥ १६ ॥

यानंतर वज्रेश्वरीची महाविद्या, मग गायत्रीचा महिमा; तसेच त्र्यंबक (शिव) यांचे माहात्म्य आणि पुराणश्रवणाचे महत्त्व सांगितले आहे।

Verse 17

एवं चोपरिभागस्ते लैंगस्य कथितो मया । व्यासेन हि निबद्धस्य रुद्रामाहात्म्यसूचितः ॥ १७ ॥

अशा प्रकारे मी तुला लिंगपुराणाचा उत्तर (वरचा) भाग सांगितला; व्यासांनी रचलेल्या या ग्रंथात रुद्राचे माहात्म्य सूचित केले आहे।

Verse 18

लिखित्वैतत्पुराणं तु तिलधेनुसमन्वितम् । फाल्गुन्यां पूर्णिमायां यो दद्याद्भक्त्या द्विजातये ॥ १८ ॥

हे पुराण लिहून, तिलधेनूसह, जो फाल्गुन पौर्णिमेला भक्तीने द्विजाला दान देतो, तो महान पुण्यफल प्राप्त करतो।

Verse 19

स लभेच्छिवसायुज्यं जरामरणवर्जितम् । यः पठेच्छृणुयाद्वापि लैंगं पापापहं नरः ॥ १९ ॥

जो मनुष्य पापनाशक लिंगपुराणाचे पठण करतो किंवा ते ऐकतोही, तो जरा-मरणरहित शिवसायुज्य प्राप्त करतो।

Verse 20

स भुक्तभोगो लोकेऽस्मिन्नंते शिवपुरं व्रजेत् । लिंगानुक्रमणीमेतां पठेद्यः श्रृणुयात्तथा ॥ २० ॥

या लोकी भोगफळ भोगून शेवटी तो शिवधामास जातो—जो ही लिंगपुराणाची अनुक्रमणी पठण करतो किंवा तसेच श्रद्धेने श्रवण करतो।

Verse 21

तावुभौ शिवभक्तौ तु लोकद्वितयभोगिनौ । जायतां गिरिजाभर्तुः प्रसादान्नात्र संशयः ॥ २१ ॥

ते दोघेही शिवभक्त, उभय लोकांचे सुखसमृद्धी भोगणारे—गिरिजापतीच्या प्रसादाने जन्म पावोत; यात संशय नाही।

Verse 22

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे लिंगपुराणानुक्रमणीनिरूपणं नाम द्व्युत्तरशततमोऽध्यायः ॥ १०२ ॥

अशा प्रकारे श्रीबृहन्नारदीयपुराणाच्या पूर्वभागात, बृहदुपाख्यानात, चतुर्थ पादात ‘लिंगपुराण-अनुक्रमणी-निरूपण’ नामक एकशे दुसरा अध्याय समाप्त झाला।