Adhyaya 9

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने ऽष्टमो ऽध्यायः इन्द्र उवाच भगवन्सर्व धर्मज्ञ त्रिकालज्ञानवित्तम / दुष्कृतं तत्प्रतीकारो भवता सम्यगीरितः

अशा प्रकारे श्रीब्रह्माण्डमहापुराणाच्या उत्तरभागात हयग्रीव-आगस्त्य संवादातील ललितोपाख्यानाचा आठवा अध्याय. इंद्र म्हणाला— हे भगवन्, आपण सर्वधर्मज्ञ व त्रिकालज्ञ आहात; दुष्कर्माचा प्रतिकार आपण योग्य रीतीने सांगितला आहे।

Verse 2

केन कर्मविपाकेन ममापदि यमागता / प्रायश्चित्तं च किं तस्य गदस्व वदतां वर

कोणत्या कर्मविपाकामुळे ही आपत्ती माझ्यावर आली? आणि तिचे प्रायश्चित्त काय— हे वचनश्रेष्ठ, कृपया सांगा।

Verse 3

बृहस्पतिरुवाच काश्यपस्य ततो जज्ञे दित्यां दनुरिति स्मृतः / कन्या रूपवती नाम धात्रे तां प्रददौ पिता

बृहस्पती म्हणाले— मग कश्यपापासून दितीच्या गर्भात दनु नावाचा (पुत्र) जन्मला. त्याची रूपवती नावाची कन्या पित्याने धाता देवाला अर्पण केली.

Verse 4

तस्याः पुत्रस्ततो जातो विश्वरूपो महाद्युतिः / नारायणपरो नित्यं वेदवेदाङ्गपारगः

तिच्यापासून पुढे महातेजस्वी विश्वरूप नावाचा पुत्र झाला; तो सदैव नारायणपरायण आणि वेद-वेदांगांत पारंगत होता।

Verse 5

ततो दैत्येश्वरो वव्रे भृगुपुत्रं पुरोहितम् / भवानधिकृतो राज्ये देवानामिव वासवः

मग दैत्यांचा अधिपती भृगुपुत्राला पुरोहित म्हणून वरण करून म्हणाला—“देवांमध्ये इंद्र जसा, तसा आपण राज्यकार्यात अधिकृत आहात।”

Verse 6

ततः पूर्वे च काले तु सुधर्मायां त्वयि स्थिते / त्वया कश्चित्कृतः प्रश्न ऋषीणां सन्निधौ तदा

मग पूर्वीच्या काळी, आपण सुधर्मा सभेत स्थित असताना, त्या वेळी ऋषींच्या सान्निध्यात आपण एक प्रश्न केला होता।

Verse 7

संसारस्तीर्थयात्रा वा को ऽधिको ऽस्ति तयोर्गुमः / वदन्तु तद्विनिश्चित्य भवन्तो मदनुग्रहात्

संसार की तीर्थयात्रा—या दोघांपैकी कोण अधिक श्रेष्ठ? माझ्या अनुग्रहाने याचा निश्चय करून आपण सांगा।

Verse 8

तत्प्रश्नस्योत्तरं वक्तुं ते सर्व उपचक्रिरे / तत्पूर्वमेव कथितं मया विधिबलेन वै

त्या प्रश्नाचे उत्तर सांगण्यासाठी ते सर्वजण आरंभ करू लागले; पण त्याआधीच मी विधीच्या बळाने ते सांगून टाकले होते.

Verse 9

तीर्थ यात्रा समधिका संसारादिति च द्रुतम् / तच्छ्रुत्वा ते प्रकुपिताः शेपुर्मामृषयो ऽखिलाः

मी त्वरेने म्हणालो—“संसारापेक्षा तीर्थयात्रा अधिक श्रेष्ठ आहे।” हे ऐकून सर्व ऋषी संतप्त झाले आणि मला शाप देऊ लागले.

Verse 10

कर्मभूमिं व्रजेः शीघ्रं दारिर्द्येण मितैः सुतैः / एवं प्रकुपितैः शप्तः खिन्नः काञ्चीं समाविशम्

दारिद्र्याने पीडित व अल्प संततीसह मी शीघ्र कर्मभूमीकडे गेलो। क्रुद्ध जनांच्या शापाने खिन्न होऊन मी कांचीमध्ये प्रवेश केला।

Verse 11

पुरीं पुरोधसा हीनां वीक्ष्य चिन्ताकुलात्मना / भवता सह देवैस्तु पौरोहित्यार्थमादरात्

पुरोहितविहीन ती पुरी पाहून माझे मन चिंतेने व्याकुळ झाले. मग देवांसह आपण आदराने पौरोहित्यासाठी विनंती केली.

Verse 12

प्रार्थितो विश्वरूपस्तु बभूव तपतां वरः / स्वस्रीयो दानवानां तु देवानां च पुरोहितः

प्रार्थना केल्यावर तपस्व्यांतील श्रेष्ठ विश्वरूप प्रकट झाले. स्वस्रीय असल्याने ते दानवांचेही आणि देवांचेही—दोघांचे पुरोहित झाले.

Verse 13

नात्यर्थम करोद्वैरं दैत्येष्वपि महातपाः / बभूवतुस्तुल्यबलौ तदा देत्येन्द्रवासवौ

महातपस्वीने दैत्यांवरही अतिशय वैर केले नाही. तेव्हा दैत्येंद्र आणि वासव—दोघेही तुल्यबल झाले.

Verse 14

ततस्त्वं कुपितो राजन्स्वक्लीयं दानवेशितुः / हन्तुमिच्छन्नगाश्चाशु तपसः साधनं वनम्

मग, हे राजन्, तू क्रोधित होऊन दानवाधिपतीच्या आपल्या स्वजनाचा वध करण्याची इच्छा धरून शीघ्र तपस्येचे साधन असलेल्या वनात गेला.

Verse 15

तमासनस्थं मुनिभिस्त्रिशृङ्गमिव पर्वतम् / त्रयी मुखरदिग्भागं ब्रह्मानदैकनिष्ठितम्

मुनींनी वेढलेले ते आसनावर असे बसले होते की जणू तीन शिखरांचा पर्वतच, दिशांना वेदांच्या घोषाने मुखरित करत आणि केवळ ब्रह्मानंदात मग्न होते.

Verse 16

सर्वभूतहितं तं तु मत्वा चेशानुकूलितः / शिरांसि यौगपद्येन छिन्नात्यासंस्त्वयैव तु

तो सर्व प्राण्यांचे हित करणारा असूनही, ईश्वराची इच्छा मानून तू एकाच वेळी त्याची मस्तके छाटली.

Verse 17

तेन पापेन संयुक्तः पीडितश्च मुहुर्मुहुः / ततो मेरुगुहां नीत्वा बहूनब्दान्हि संस्थितः

त्या पापामुळे युक्त होऊन आणि वारंवार पीडित होऊन, नंतर मेरु पर्वताच्या गुहेत जाऊन अनेक वर्षे तिथेच राहिला.

Verse 18

ततस्तस्य वचः श्रुत्वा ज्ञात्वा तु मुनिवाक्यतः / पुत्र शोकेन संतप्तस्त्वां शशाप रुषान्वितः

त्यानंतर त्याचे बोलणे ऐकून आणि मुनींच्या वचनावरून सत्य जाणून, पुत्रशोकाने संतप्त झालेल्या त्याने रागाने तुला शाप दिला.

Verse 19

निःश्रीको भवतु क्षिप्रं मम शापेन वासवः / अनाथकास्ततो देवा विषण्णा दैत्यपीडिताः

"माझ्या शापाने वासव (इंद्र) लवकरच श्रीहीन (वैभवहीन) होवो." तेव्हा देव अनाथ, उदास आणि दैत्यांकडून पीडित झाले.

Verse 20

त्वया मया च रहिताः सर्वे देवाः पलायिताः / गत्वा तु ब्रह्मसदनं नत्वा तद्वृत्तमूचिरे

तू आणि मी नसल्याने सर्व देव भयाने पळून गेले। ते ब्रह्मसदनी जाऊन प्रणाम करून तो सर्व वृत्तांत सांगू लागले।

Verse 21

ततस्तु चिन्तया मास तदघस्य प्रतिक्रियाम् / तस्य प्रतिक्रियां वेत्तुं न शशाकात्मभूस्तदा

मग ब्रह्मा त्या पापाच्या प्रायश्चित्ताचा उपाय विचारू लागले; पण त्या वेळी त्याची प्रतिक्रीया जाणण्यास ते समर्थ झाले नाहीत।

Verse 22

ततो देवैः परिवृतो नारायणमुपागमत्

मग देवांनी वेढलेला ब्रह्मा नारायणाकडे गेला।

Verse 23

नत्वा स्तुत्वा चतुर्वक्रस्तद्वृत्तान्तं व्यजिज्ञपत् / विचिन्त्य सो ऽपि बहुधा कृपया लोकनायकः

चतुर्मुख ब्रह्माने नमस्कार करून स्तुती केली व तो वृत्तांत निवेदिला। लोकनायक नारायणानेही कृपेने अनेक प्रकारे विचार केला।

Verse 24

तदघं तु त्रिधा भित्त्वा त्रिषु स्थानेष्वथार्पयत् / स्त्रीषु भूम्यां च वृक्षेषु तेषामपि वरं ददौ

त्याने ते पाप तीन भाग करून तीन ठिकाणी अर्पण केले—स्त्रियांमध्ये, भूमीत आणि वृक्षांमध्ये; आणि त्यांनाही वर दिला।

Verse 25

तदा भर्त्तृसमायोगं पुत्रावाप्तिमृतुष्वपि / छेदे पुनर्भवत्वं तु सर्वेषामपि शाखिनाम्

तेव्हा ऋतुकाळातही पतीचा संयोग व पुत्रप्राप्ती होवो; आणि छेद झाला तरी सर्व वृक्षांना पुनर्जन्म लाभो।

Verse 26

खातपूर्तिं धरण्यश्च प्रददौ मधुसूदनः / तेष्वघं प्रबभूवाशु रजोनिर्यासमूषरम्

मधुसूदनाने खड्डे भरून धरणीही प्रदान केली; पण त्यांच्यात लवकरच धुळीच्या रसासारखे कोरडे पाप पसरले।

Verse 27

निर्गतो गह्वरात्तस्मात्त्वमिन्द्रो देवनायकः / राज्यश्रियं च संप्राप्तः प्रसादात्परमेष्ठिनः

त्या गह्वरातून बाहेर पडून तू देवांचा नायक इंद्र झालास; आणि परमेष्ठीच्या कृपेने राज्यश्री प्राप्त केलीस।

Verse 28

तेनैव सांत्वितो धाता जगाद च जनार्दनम् / मम शापो वृथा न स्यादस्तु कालान्तरे मुने

त्याच्यामुळे सांत्वित झालेला धाता जनार्दनाला म्हणाला—हे मुने, माझा शाप व्यर्थ ठरू नये; तो कालांतराने फळो।

Verse 29

भगवांस्तद्वचः श्रुत्वा मुनेरमिततेजसः / प्रहृष्टो भाविकार्यज्ञस्तूष्णीमेव तदा ययौ

अमिततेजस्वी मुनिचे ते वचन ऐकून भगवान, भावी कार्य जाणणारे, हर्षित झाले आणि तेव्हा मौन धारण करून निघून गेले।

Verse 30

एतावन्तमिमं कालं त्रिलोकीं पालयन्भवान् / एश्वर्यमदमत्तत्वात्कैलासाद्रिमपीडयत

एवढा काळ तू त्रिलोकीचे पालन केलेस; पण ऐश्वर्याच्या मदाने उन्मत्त होऊन तू कैलास पर्वतालाही पीडा दिलीस।

Verse 31

सर्वज्ञेन शिवेनाथ प्रेषितो भगवान्मुनिः / दुर्वासास्त्वन्मदभ्रंशं कर्त्तुकामः शशाप ह

हे नाथ! सर्वज्ञ शिवाने पाठविलेल्या भगवान् मुनी दुर्वासांनी तुझा मदभंग करावा या हेतूने तुला शाप दिला।

Verse 32

एकमेव फलं जातमुभयोः शापयोरपि / अधुना पश्यनिः श्रीकन्त्रैलोक्यं समजायत

दोन्ही शापांचे फळ एकच झाले; आता पाहा, त्रिलोकी श्रीहीन झाली आहे।

Verse 33

न यज्ञाः संप्रवर्त्तन्ते न दानानि च वासव / न यमा नापि नियमा न तपासि च कुत्रचित्

हे वासव! यज्ञ होत नाहीत, दानही नाही; यम नाहीत, नियमही नाहीत, आणि कुठेही तपश्चर्या नाही।

Verse 34

विप्राः सर्वे ऽपि निःश्रीका लोभोपहतचेतसः / निःस्त्त्वा धैर्यहीनाश्च नास्तिकाः प्रायशो ऽभवन्

सर्व ब्राह्मण श्रीहीन झाले, लोभाने त्यांचे चित्त बाधित झाले; ते सत्त्वहीन, धैर्यहीन आणि बहुतेक नास्तिक झाले।

Verse 35

निरौषधिरसा भूमिर्निवीर्य जायतेतराम् / भास्करो धूसराकारश्चन्द्रमाः कान्तिवर्जितः

पृथ्वी औषधी-रसशून्य व निर्बल झाली; सूर्य धूसररूप दिसू लागला आणि चंद्रमा तेजोहीन झाला।

Verse 36

निस्तेजस्को हविर्भोक्ता मनुद्धूलिकृताकृतिः / न प्रसन्ना दिशां भागा नभो नैव च निर्मलम्

हविर्भोक्ता अग्नी तेजहीन झाला, जणू धुळीने झाकला; दिशा प्रसन्न नव्हत्या आणि आकाशही निर्मळ राहिले नाही।

Verse 37

दुर्बला देवताः सर्वा विभान्त्यन्यादृशा इव / विनष्टप्रयमेवास्ति त्रैलोक्यं सचराचरम्

सर्व देवता दुर्बल झाले आणि जणू वेगळ्याच रूपात भासू लागले; चराचरांसह त्रैलोक्य जवळजवळ नष्टप्राय झाले।

Verse 38

हयग्रीव उवाच इत्थं कथयतोरेव बृहस्पतिपहेन्द्रयोः / मलकाद्या महादैत्याः स्वर्गलोकं बबाधिरे

हयग्रीव म्हणाला—अशा रीतीने बृहस्पती व इंद्र बोलत असतानाच, मलका आदी महादैत्यांनी स्वर्गलोकाला बाधा दिली।

Verse 39

नन्दनोद्यान मखिलं चिच्छिदुर्बलगर्विताः / उद्यानपालकान्सर्वानायुधैः समताडयन्

बळाच्या गर्वाने उन्मत्त होऊन त्यांनी नंदन-उद्यान पूर्णपणे उद्ध्वस्त केले आणि उद्यानपालकांना शस्त्रांनी मारहाण केली।

Verse 40

प्राकारमवभिद्यैव प्रविश्य नगरान्तरम् / मन्दिरस्थान्सुरान्सर्वानत्यन्तं पर्यपीडयन्

ते प्राकार भेदून नगरात शिरले आणि मंदिरांत असलेल्या सर्व देवांना अत्यंत छळू लागले।

Verse 41

आजहुरप्सरोरत्नान्यशेषाणि विशेषतः / ततो देवाः समस्ताश्च चक्रुर्भृशमबाधिताः

त्यांनी विशेषतः अप्सरांचे सर्व रत्नसदृश वैभव पूर्णपणे लुटले; त्यामुळे सर्व देव अत्यंत त्रस्त झाले।

Verse 42

तादृशं घोषमाकर्म्य वासवः प्रोज्झितासनः / सर्वैरनुगतो देवैः पलायनपरो ऽभवत्

असा गजर ऐकून वासव (इंद्र) आसन सोडून उठला; आणि सर्व देवांच्या संगतीने तो पळून जाण्यास तत्पर झाला।

Verse 43

ब्राह्मं धाम समभ्येत्य विषण्मवदनो वृषा / यथावत्कथयामास निखिलं दैत्यचेष्टितम्

वृषा (इंद्र) विषण्ण मुखाने ब्राह्म धामात आला आणि दैत्यांच्या सर्व कृत्यांचे यथावत वर्णन केले।

Verse 44

विधातापि तदाकर्ण्य सर्वदेवसमन्वितम् / हतश्रीकं हरिहयमालोक्येदमुवाच ह

विधाता (ब्रह्मा) हे ऐकून, सर्व देवांसह असलेल्या, तेज हरपलेल्या हरिहय (इंद्र) कडे पाहून असे म्हणाला।

Verse 45

इन्द्रत्वमखिलैर्द्देवैर्मुकुन्दं शरणं व्रज / दैत्यारातिर्जगत्कर्ता स ते श्रेयो विधास्यति

हे इंद्रा! सर्व देवांसह मुकुंदाच्या शरण जा. तो दैत्यांचा वैरी, जगत्कर्ता; तो तुझे श्रेय घडवील.

Verse 46

इत्युक्त्वा तेन सहितः स्वयं ब्रह्मा पितामहः / समस्तदेवसहितः क्षीरोदधिमुपाययौ

असे बोलून पितामह ब्रह्मा, त्याच्यासह व सर्व देवांसह, क्षीरसागराकडे गेले.

Verse 47

अथ ब्रह्मादयो देवा भगवन्तं जनार्दनम् / तुष्टुवुर्वाग्वरिष्ठाभिः सर्वलोकमहेश्वरम्

मग ब्रह्मा आदी देवांनी सर्वलोकमहेश्वर भगवान जनार्दनाची श्रेष्ठ वाणींनी स्तुती केली.

Verse 48

अथ प्रसन्नो भगवान्वासुदेवः सनातनः / जगाद स कलान्देवाञ्जगद्रक्षणलंपटः

तेव्हा सनातन भगवान वासुदेव प्रसन्न झाले; जगत् रक्षणास तत्पर होऊन त्यांनी देवांना मधुर वाणीने सांगितले.

Verse 49

श्रीभगवानुवाच भवतां सुविधास्यामि तेजसैवोपबृंहमम् / यदुच्यते मयेदानीं युष्माभिस्त द्विधीयताम्

श्रीभगवान म्हणाले— मी माझ्या तेजाने तुम्हाला समर्थ व बळकट करीन. आता मी जे सांगतो ते तुम्ही तसेच आचरा.

Verse 50

ओषधिप्रवराः सर्वाः क्षिपत क्षीरसागरे / असुरैरपि संधाय सममेव च तैरिह

हे देवांनो, सर्व श्रेष्ठ औषधी क्षीरसागरात टाका; येथे असुरांशीही संधी करून त्यांच्यासह समभावाने हे कार्य करा।

Verse 51

मन्थानं मन्दरं कृत्वा कृत्वा योक्त्रं च वासुकिम् / मयि स्थिते सहाये तु मथ्यताममृतं सुराः

मंदर पर्वताला मथणी करून आणि वासुकीला दोर करून, मी सहाय्यक म्हणून येथे स्थित आहे; हे सुरांनो, आता अमृतासाठी मंथन करा।

Verse 52

समस्तदानवाश्चापि वक्तव्याः सांत्वपूर्वकम् / सामान्यमेव युष्माकमस्माकं च फलं त्विति

सर्व दानवांनाही सांत्वनापूर्वक असे सांगावे—‘याचे फळ तुमचे आणि आमचे समानच असेल।’

Verse 53

मथ्यमाने तु दुग्धाब्धौ या समुत्पद्यते सुधा / तत्पानाद्बलिनो यूयममर्त्याश्च भविष्यथ

दुग्धसागर मंथन होत असता जी सुधा उत्पन्न होईल, तिचे पान केल्याने तुम्ही बलवान आणि अमर व्हाल।

Verse 54

यथा दैत्याश्च पीयूषं नैतत्प्राप्स्यन्ति किञ्चन / केवलं क्लेशवन्तश्च करिष्यामि तथा ह्यहम्

ज्याप्रमाणे दैत्यांना हे पीयूष किंचितही मिळणार नाही आणि ते केवळ क्लेशच भोगतील—तसेच मी करीन।

Verse 55

इति श्रीवासुदेवेन कथिता निखिलाः सुराः / संधानं त्वतुलैर्दैत्यैः कृतवन्तस्तदा सुराः / नानाविधौषधिगणं समानीय सुरासुराः

अशा रीतीने श्रीवासुदेवांनी सर्व देवांना सांगितले. तेव्हा देवांनी अतुल दैत्यांशी संधान केले, आणि सुर-असुरांनी नानाविध औषधींचा समूह गोळा करून आणला.

Verse 56

श्रीराब्धिपयसि क्षिप्त्वा चन्द्रमो ऽधिकनिर्मलम् / मन्थानं मन्दरं कृत्वा कृत्वा योक्त्रं तु वासुकिम् / प्रारेभिरे प्रयत्नेन मन्थितुं यादसां पतिम्

श्रीसमुद्राच्या दुग्धात अत्यंत निर्मळ चंद्रमा टाकून, मंदर पर्वताला मथणी व वासुकीला दोर करून, प्रयत्नपूर्वक जलचरांचा अधिपती समुद्र मंथनास त्यांनी आरंभ केला.

Verse 57

वासुकेः पुच्छभागे तु सहिताः सर्वदेवताः / शिरोभागे तु दैतेया नियुक्तास्तत्र शौरिणा

वासुकीच्या पुच्छभागी सर्व देवता एकत्र झाले; आणि शिरोभागी शौरी (कृष्ण) यांनी दैत्यांना नेमले.

Verse 58

बलवन्तो ऽपि ते दैत्यास्तन्मुखोच्छ्वासपावकैः / निर्दग्धवपुषः सर्वे निस्तेजस्कास्तदाभवन्

ते दैत्य बलवान असले तरी, त्याच्या मुखातून निघणाऱ्या श्वासरूपी अग्नीने सर्वांचे देह भाजले गेले आणि तेव्हा ते तेजहीन झाले.

Verse 59

पुच्छदेशे तु कर्षन्तो मुहुराप्यायिताः सुराः / अनुकूलेन वातेन विष्णुना प्रेरितेन तु

पुच्छभागी ओढताना देवता वारंवार पुष्ट होत गेले, कारण विष्णूने प्रेरित केलेला अनुकूल वारा त्यांना साहाय्य करीत होता.

Verse 60

आदिकूर्माकृतिः श्रीमान्मध्ये क्षीरपयोनिधेः / भ्रमतो मन्दराद्रेस्तु तस्या धिष्टानतामगात्

क्षीरसागराच्या मध्यभागी श्रीमान् भगवान आदिकूर्मरूप धारण करून फिरत्या मंदराचलाचा अधिष्ठान-आधार झाले।

Verse 61

मध्ये च सर्वदेवानां रूपेणान्येन माधवः / चकर्ष वासुकिं वेगाद्दैत्यमध्ये परेण च

देवांच्या मध्ये माधवाने एका रूपाने वेगाने वासुकीला ओढले आणि दुसऱ्या रूपाने दैत्यांच्या मध्येही ओढले।

Verse 62

ब्रह्मरूपेण तं शैलं विधार्याक्रान्तवारिधिम् / अपरेण च देवर्षिर्महता तेजसा मुहुः

ब्रह्मरूपाने त्यांनी त्या पर्वताला धारण करून जलराशीवर स्थिर केले; आणि दुसऱ्या रूपाने देवर्षी होऊन वारंवार महान तेज प्रकट केले।

Verse 63

उपवृंहितवान्देवान्येन ते बलशालिनः / तेजसा पुनरन्येन बलात्कारसहेन सः

एका रूपाने त्यांनी बलवान देवांना उत्साह व बळ वाढवले; आणि दुसऱ्या रूपाने प्रचंड तेजाने त्यांना कठोर परिश्रम सहन करण्यास समर्थ केले।

Verse 64

उपबृंहितवान्नागं सर्वशक्तिजनार्दनः / मथ्यमाने ततस्तस्मिन्क्षीरब्धौ देवदानवैः

सर्वशक्तिमान जनार्दनाने नाग वासुकीलाही बळ दिले; मग देव-दानवांनी क्षीरसागराचे मंथन सुरू केले।

Verse 65

आविर्बभूव पुरतः सुरभिः सुरपूजिता / मुदं जग्मुस्तदा देवा दैतेयाश्च तपोधन

तेव्हा देवांनी पूजिलेली सुरभी समोर प्रकट झाली. हे तपोधन, त्या वेळी देव आणि दैत्य दोघेही आनंदित झाले.

Verse 66

मथ्यमाने पुनस्तस्मिन्क्षीराब्दौ देवदानवैः / किमेतदिति सिद्धानां दिवि चिन्तयतां तदा

देव आणि दानवांनी क्षीरसागर पुन्हा मथित असता, त्या वेळी स्वर्गातील सिद्ध ‘हे काय?’ असे विचार करू लागले.

Verse 67

उत्थिता वारुणी देवी मदाल्लोलविलोचना / असुराणां पुरस्तात्सा स्मयमाना व्यतिष्ठत

तेव्हा मदाने चंचल नेत्र असलेली वारुणी देवी प्रकट झाली आणि हसत असुरांच्या समोर उभी राहिली.

Verse 68

जगृहुर्नैव तां दैत्या असुराश्चाभवंस्ततः / सुरा न विद्यते येषां तेनैवासुरशब्दिताः

दैत्य आणि असुरांनी तिला स्वीकारले नाही; म्हणून ते ‘असुर’ झाले. ज्यांच्याकडे ‘सुरा’ नाही, त्यांनाच त्यामुळे ‘असुर’ असे म्हटले जाते.

Verse 69

अथसा सर्वदेवानामग्रतः समतिष्ठत / जगृहुस्तां मुदा देवाः सूचिताः परमेष्ठिना / सुराग्रहणतो ऽप्येते सुरशब्देन कीर्तिताः

मग ती सर्व देवांच्या पुढे येऊन उभी राहिली. परमेष्ठी (ब्रह्मा) यांच्या संकेताने देवांनी तिला आनंदाने स्वीकारले; ‘सुरा’ ग्रहण केल्यामुळेच ते ‘सुर’ म्हणून कीर्तित झाले.

Verse 70

मथ्यमाने ततो भूयः पारिजातो महाद्रुमः / आविरासीत्सुंगधेन परितो वासयञ्जगत्

मंथन होताच पुन्हा पारिजात नावाचा महावृक्ष प्रकट झाला; त्याच्या दिव्य सुगंधाने सर्वत्र जग सुगंधित झाले।

Verse 71

अत्यर्थसुंदराकारा धीराश्चाप्सरसां गणाः / आविर्भूताश्च देवर्षे सर्वलोकमनोहराः

हे देवर्षी! अत्यंत सुंदर रूपाच्या व धीर स्वभावाच्या अप्सरांचे समूह प्रकट झाले; ते सर्व लोकांना मोहविणारे होते।

Verse 72

ततः शीतांशुरुदभूत्तं जग्राह महेश्वरः / विषजातं तदुत्पन्नं जगृहुर्नागजातयः

त्यानंतर शीतांशु (चंद्र) प्रकट झाला; तो महेश्वरांनी धारण केला. आणि जे विष उत्पन्न झाले, ते नागजातींनी स्वीकारले।

Verse 73

कौस्तुभाख्यं ततो रत्नमाददे तज्जनार्दनः / ततः स्वपत्रगन्धेन मदयन्ती महौषधीः / विजया नाम संजज्ञे भैरवस्तामुपाददे

त्यानंतर जनार्दनांनी कौस्तुभ नावाचे रत्न धारण केले. मग आपल्या पानांच्या सुगंधाने महौषधींना मदमस्त करणारी ‘विजया’ उत्पन्न झाली; भैरवांनी तिला स्वीकारले।

Verse 74

ततो दिव्यांबरधरो देवो धन्वन्तरिः स्वयम् / उपस्थितः करे बिभ्रदमृताढ्यं कमण्डलुम्

त्यानंतर दिव्य वस्त्रे परिधान केलेले देव धन्वंतरी स्वतः प्रकट झाले; त्यांच्या हातात अमृताने भरलेला कमंडलू होता।

Verse 75

ततः प्रहृष्टमनसो देवा दैत्याश्च सर्वतः / मुनयश्चाभवंस्तुष्टास्तदानीं तपसां निधे

तेव्हा देव आणि दैत्य सर्वत्र हर्षित मनाचे झाले; हे तपोनिधे, त्या वेळी मुनीही संतुष्ट झाले.

Verse 76

ततो विकसितांभोजवासिनी वरदायिनी / उत्थिता पद्महस्ता श्रीस्तस्मात्क्षीरमहार्मवात्

मग उमललेल्या कमळात वास करणारी, वरदायिनी, पद्महस्ता श्री त्या क्षीरमहासागरातून प्रकट होऊन उठली.

Verse 77

अथ तां मुनयः सर्वे श्रीसुक्तेन श्रियं पराम् / तुष्टुवुस्तुष्ट हृदया गन्धर्वाश्च जगुः परम्

मग सर्व मुनींनी ‘श्रीसूक्त’ाने त्या परमा श्रीचे स्तवन केले; आणि प्रसन्न हृदय गंधर्वांनीही दिव्य गान केले.

Verse 78

विश्वाजीप्रमुखाः सर्वे ननृतुश्चाप्सरोगणाः / गङ्गाद्याः पुण्यनद्यश्च स्नानार्थमुपतस्थिरे

विश्वाजी आदी सर्व अप्सरागण नृत्य करू लागले; आणि गंगा आदी पुण्य नद्या स्नानासाठी उपस्थित झाल्या.

Verse 79

अष्टौ दिग्दन्तिनश्चैव मेध्यपात्रस्थितं जलम् / आदाय स्नापयाञ्चक्रुस्तां श्रियं पद्मवासिनीम्

आठ दिग्गजांनी पवित्र पात्रांत ठेवलेले जल घेऊन पद्मवासिनी श्रीला स्नान घातले.

Verse 80

तुलसीं च समुत्पन्नां परार्ध्या मैक्यजां हरेः / पद्ममालां ददौ तस्यै मूर्तिमान्क्षीरसागरः

हरेशी एकरूपतेतून परम पूज्य तुलसी प्रकट झाली; मूर्तिमान क्षीरसागराने तिला कमळांची माळ अर्पण केली।

Verse 81

भूषणानि च दिव्यानि विश्वकर्मा समर्पयत् / दिव्यमाल्यां बरधरा दिव्यभूषणभूषिता / ययौ वक्षस्थलं विष्णोः सर्वेषां पश्यतां रमा

विश्वकर्म्याने दिव्य भूषणे अर्पण केली; दिव्य माळ धारण करून, दिव्य अलंकारांनी अलंकृत रमा सर्वांच्या पाहता पाहता विष्णूच्या वक्षस्थळी जाऊन बसली।

Verse 82

तुलसी तु धृता तेन विष्णुना प्रभविष्णुना / पश्यति स्म च सा देवी विष्णुवक्षथलालया / देवान्दयार्द्रया दृष्ट्या सर्वलोकमहेश्वरी

प्रभविष्णूने तुलसीला धारण केले; विष्णूच्या वक्षस्थळी वास करणारी ती देवी, सर्वलोकमहेश्वरी, करुणेने ओलावलेल्या दृष्टीने देवांना पाहू लागली।