Shloka 81
Indra’s Query on Karma-vipāka and the Viśvarūpa Episode
Lalitopākhyāna Context
Devanagari script
भूषणानि च दिव्यानि विश्वकर्मा समर्पयत् / दिव्यमाल्यां बरधरा दिव्यभूषणभूषिता / ययौ वक्षस्थलं विष्णोः सर्वेषां पश्यतां रमा
Transliteration
bhūṣaṇāni ca divyāni viśvakarmā samarpayat / divyamālyāṃ baradharā divyabhūṣaṇabhūṣitā / yayau vakṣasthalaṃ viṣṇoḥ sarveṣāṃ paśyatāṃ ramā
Translation
विश्वकर्म्याने दिव्य भूषणे अर्पण केली; दिव्य माळ धारण करून, दिव्य अलंकारांनी अलंकृत रमा सर्वांच्या पाहता पाहता विष्णूच्या वक्षस्थळी जाऊन बसली।
Word by Word
भूषणानिornaments
भूषणानि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभूषण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), बहुवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
दिव्यानिdivine
दिव्यानि:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootदिव्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; भूषणानि इति विशेषण
विश्वकर्माViśvakarmā
विश्वकर्मा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविश्वकर्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
समर्पयत्offered, presented
समर्पयत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्+अर्प् (धातु)
Formलङ् (अनद्यतनभूत/Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
दिव्यमाल्याम्a divine garland
दिव्यमाल्याम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदिव्य + माल्या/माल्य (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय (दिव्या माल्या), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
बरधराbearing (the garland)
बरधरा:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootबर + धरा (प्रातिपदिक)
Formउपपद-तत्पुरुष/धारयति इति धरा (धारिणी), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; रमा इति विशेषण; पाठभेद: वरधरा इति सम्भाव्य
दिव्यभूषणभूषिताadorned with divine ornaments
दिव्यभूषणभूषिता:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootदिव्य + भूषण + भूषित (कृदन्त, क्त)
Formतत्पुरुष-समास (दिव्यानि भूषणानि), तैः भूषिता; क्त-प्रत्ययान्त, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; रमा इति विशेषण
ययौwent
ययौ:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
वक्षस्थलम्the chest-region
वक्षस्थलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवक्षस् + स्थल (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (वक्षसः स्थलम्), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
विष्णोःof Viṣṇu
विष्णोः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
सर्वेषाम्of all
सर्वेषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; पश्यताम् इति सम्बन्ध
पश्यताम्(of those) seeing, watching
पश्यताम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive absolute-like)
TypeAdjective
Rootपश् (धातु) → पश्यत् (कृदन्त, शतृ)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; सर्वेषाम् इति विशेषण/सम्बन्ध: 'while (they) were seeing'
रमाRamā (Lakṣmī)
रमा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरमा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन