Adhyaya 81: Description of the Divine Mountain Abodes: Meru, Devakūṭa, and Kailāsa
Devaparvatādhivāsa-varṇana (Meru–Devakūṭa–Kailāsa-niveśa)
Ancient-Geography (Purāṇic Sacred Topography) / Cosmography
വരാഹ–പൃഥിവീ സംവാദത്തിൽ (രുദ്രന്റെ റിപ്പോർട്ടിലൂടെ) ഭൂമിയിലെ ക്രമബദ്ധമായ വാസവ്യവസ്ഥ ഒരു ബോധനാത്മക ഭൂപടമായി അവതരിപ്പിക്കുന്നു. മേരുവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ശിഖര/ഉപപർവതങ്ങൾ—ശാന്ത, കുഞ്ജര, വജ്രക, മഹാനീല, ചന്ദ്രോദയ, വേണുമത്, വസുധാര, ഏകശൃംഗ, ഗജപർവത—ഇവയിൽ ദേവന്മാർ, ഗണങ്ങൾ, നാഗങ്ങൾ, വിദ്യാധരങ്ങൾ, കിന്നരങ്ങൾ, ഗന്ധർവങ്ങൾ, യക്ഷങ്ങൾ, ദാനവങ്ങൾ, രാക്ഷസങ്ങൾ എന്നിവരുടെ പുര/പുരി, ആയതനം (നിവാസ-ക്ഷേത്രം) എന്നിവ ചേർത്ത് വിവരിക്കുന്നു. തുടർന്ന് ദേവകൂടവും അവസാനം കൈലാസത്തിലെ സഭകൾ, വിമാനങ്ങൾ, നിധികൾ, മന്ദാകിനി–കനകമന്ദാ–മന്ദാ നദികൾ, കൂടാതെ രുദ്ര–ഉമാ വിവാഹം, അർധനാരി രൂപം, കാർത്തികേയാഭിഷേകം തുടങ്ങിയ പുരാണസംഭവസ്ഥലങ്ങളും വരുന്നു. ഉപസംഹാരത്തിൽ ‘അഷ്ട ദേവപർവതങ്ങൾ’യും ഭൂമിയുടെ പദ്മാകാര വിന്യാസവും പറഞ്ഞ്, പരിധിബദ്ധ പ്രദേശങ്ങളിൽ നിയന്ത്രിത സഹവാസമെന്ന ബ്രഹ്മാണ്ഡീയ സമതുലിതാവസ്ഥ ഊന്നിപ്പറയുന്നു.
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 81
Verse 1
രുദ്രൻ പറഞ്ഞു—
Verse 2
अतः परं पर्वतेषु देवानामवकाशा वर्ण्यन्ते।
ഇതിനുശേഷം പർവ്വതങ്ങളിൽ ദേവന്മാരുടെ അവകാശങ്ങൾ (നിവാസസ്ഥലങ്ങൾ) വർണ്ണിക്കപ്പെടുന്നു.
Verse 3
तत्र योऽसौ शान्ताख्यः पर्वतस्तस्योपरि महेन्द्रस्य क्रीडास्थानम्।
അവിടെ ‘ശാന്ത’ എന്ന പർവ്വതത്തിന്മേൽ മഹേന്ദ്രന്റെ ക്രീഡാസ്ഥാനം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു।
Verse 4
तत्र देवराजस्य पारिजातकवृक्षवनम्।
അവിടെ ദേവരാജൻ ഇന്ദ്രനുടേതായ പാരിജാത വൃക്ഷവനം ഉണ്ട്।
Verse 5
तस्य पूर्वपार्श्वे कुञ्जरो नाम गिरिः।
അതിന്റെ കിഴക്കുഭാഗത്ത് ‘കുഞ്ജര’ എന്ന പേരുള്ള പർവ്വതം ഉണ്ട്।
Verse 6
तस्योपरि दानवानामष्टौ पुराणि च।
അതിന്റെ മുകളിൽ ദാനവന്മാരുമായി ബന്ധപ്പെട്ട എട്ട് പുരാണങ്ങളും ഉണ്ട്।
Verse 7
तथा वज्रके पर्वतवरे राक्षसानामनेकानि पुराणि।
അതുപോലെ വജ്രക എന്ന ശ്രേഷ്ഠ പർവ്വതത്തിൽ രാക്ഷസന്മാരുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അനേകം പുരാണങ്ങൾ ഉണ്ട്।
Verse 8
ते च नाम्ना नीलकाः कामरूपिणः।
അവരെ ‘നീലകർ’ എന്ന നാമത്തിൽ വിളിക്കുന്നു; അവർ ഇച്ഛാനുസാരം രൂപം ധരിക്കാൻ കഴിവുള്ളവർ।
Verse 9
महानीलेऽपि शैलेन्द्रपुराणि।
മഹാനീല പർവതത്തിലും ശൈലേന്ദ്ര-പുരാണങ്ങൾ (പർവതാധിപന്മാരുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പുരാതന വൃത്താന്തങ്ങൾ) ഉണ്ട്।
Verse 10
पञ्चदशसहस्राणि किन्नराणां ख्यातानि।
കിന്നരരെ സംബന്ധിച്ച പതിനയ്യായിരം (വൃത്താന്തങ്ങൾ/പ്രകരണങ്ങൾ) പ്രസിദ്ധമാണ്।
Verse 11
तत्र देवदत्तचन्द्रादयो राजानः।
അവിടെ ദേവദത്തൻ, ചന്ദ്രൻ മുതലായ രാജാക്കന്മാർ (മറ്റുള്ളവരും) പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നു।
Verse 12
पञ्चदशकिन्नराणां गर्विताः
കിന്നരരുടെ പതിനഞ്ച് സംഘങ്ങളെ ഗർവിതർ (അഭിമാനികൾ) എന്നു വർണ്ണിക്കുന്നു।
Verse 13
तानि सौवर्णानि बिलप्रवेशनानि च पुराणि
അവ പുരാതന ഗുഹാ-പ്രവേശദ്വാരങ്ങളാണ്; സ്വർണ്ണസമമായ ദീപ്തിയോടെ ദൃശ്യമാകുന്നു।
Verse 14
चन्द्रोदये च पर्वतवरे नागानामधिवासः
കൂടാതെ ‘ചന്ദ്രോദയ’ എന്ന ശ്രേഷ്ഠ പർവതത്തിൽ നാഗന്മാരുടെ അധിവാസം ഉണ്ട്।
Verse 15
ते च बिलप्रवेशाः बिलेṣu वैनतेयविषयावर्त्तिनो व्यवस्थितानुरागे च दानवेन्द्रा व्यवस्थिताः
ആ ഗുഹാ-പ്രവേശങ്ങൾ—ഗുഹകളുടെ ഉള്ളിൽ—വൈനതേയനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രദേശങ്ങളിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; കൂടാതെ പരസ്പരാനുരാഗത്തോടെ ദാനവേന്ദ്രന്മാർ അവിടെ സ്ഥാപിതരായിരിക്കുന്നു।
Verse 16
वेणुमत्यपि विद्याधरपुरत्रयं
അവിടെ വേണുമതിയും ഉണ്ട്; കൂടാതെ വിദ്യാധരന്മാരുടെ മൂന്ന് നഗരങ്ങളും ഉണ്ട്।
Verse 17
त्रिंशद् योजनशतविस्तीर्णमेकैकं तावदायतम्
അവയിൽ ഓരോന്നും (മുപ്പതിൽ) നൂറ് യോജന വ്യാപ്തിയുള്ളതും അതേ അളവിലെ ദൈർഘ്യത്തിൽ വ്യാപിക്കുന്നതുമാണ്।
Verse 18
उलूकरोमशमहावेत्रादयश्च राजानो विद्याधराणाम्
ഉലൂകരോമശ, മഹാവേത്ര മുതലായവർ വിദ്യാധരന്മാരിൽ രാജാക്കന്മാരാണ്।
Verse 19
एकैक्ये च शैलराजनि स्वयमेव गरुडो व्यवस्थितः
ഓരോ ശൈലരാജനിലും സ്വയം ഗരുഡൻ നിലകൊള്ളുന്നു।
Verse 20
कुञ्जरे तु पर्वतवरे नित्यं पशुपतिः स्थितः
എന്നാൽ കുഞ്ജര എന്ന ശ്രേഷ്ഠ പർവതത്തിൽ പശുപതി നിത്യവും വസിക്കുന്നു।
Verse 21
वृषभाङ्को महादेवः शङ्करो योगिनां वरः । अनेकगणभूतकोटिसहस्रवारो भगवान् अनादिपुरुषो व्यवस्थितः ॥
വൃഷഭചിഹ്നധാരിയായ മഹാദേവൻ ശങ്കരൻ, യോഗികളിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ; അനവധി കോടി-സഹസ്ര ഗണഭൂതസമൂഹങ്ങൾ ചുറ്റിനിൽക്കേ, ഭഗവാൻ അനാദിപുരുഷനായി നിലകൊള്ളുന്നു।
Verse 22
वसुधारे च पुष्पवतां वसूनां च समावासः ।
വസുധാരയിൽ പുഷ്പവതന്മാരുടെയും വസുക്കളുടെയും വാസസ്ഥലവും ഉണ്ട്।
Verse 23
वसुधारारत्नधारयोर्मूर्ध्नि अष्टौ सप्त च संख्यया ।
വസുധാരയും രത്നധാരയും എന്നവയുടെ ശിഖര-മൂർധ്നിയിൽ സംഖ്യാനുസാരം എട്ടും ഏഴും ആയ കൂട്ടങ്ങൾ എണ്ണപ്പെടുന്നു।
Verse 24
पुराणि वसुसप्तर्षीणां चेति ।
വസുക്കളോടും സപ്തർഷികളോടും ബന്ധപ്പെട്ട പുരാതന വാസസ്ഥലങ്ങളും ഉണ്ടെന്ന് ഇങ്ങനെ പറയപ്പെടുന്നു।
Verse 25
एकशृङ्गे च पर्वतोत्तमे प्रजापतेः स्थानं चतुर्वक्त्रस्य ब्रह्मणः ।
ഏകശൃംഗം എന്ന ഉത്തമ പർവതത്തിൽ പ്രജാപതി—ചതുര്മുഖ ബ്രഹ്മാവിന്റെ—ആസനം നിലകൊള്ളുന്നു।
Verse 26
गजपर्वते च महाभूतपरिवृता स्वयमेव भगवती तिष्ठति ।
ഗജപർവതത്തിൽ മഹാഭൂതങ്ങളാൽ പരിവൃതയായ ഭഗവതി സ്വയം അവിടെയിരിക്കുന്നു।
Verse 27
वसुधारे च पर्वतवरे मुनिसिद्धविद्याधराणामायतनम् ।
വസുധാര എന്ന ശ്രേഷ്ഠ പർവതത്തിൽ മുനിമാർ, സിദ്ധർ, വിദ്യാധരർ എന്നിവരുടെ ആയതനം (വാസസ്ഥലം) ഉണ്ട്।
Verse 28
चतुराशीत्यपरपुर्यो महाप्राकारतोरणाः ।
അവിടെ എൺപത്തിനാലു മറ്റു നഗരങ്ങൾ ഉണ്ട്; മഹാപ്രാകാരങ്ങളും തോരണദ്വാരങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കൃതമായവ।
Verse 29
तत्र चानेकपर्वता नाम गन्धर्वा युद्धशालिनो वसन्ति ।
അവിടെ ‘അനേകപർവതാ’ എന്ന പേരുള്ള ഗന്ധർവന്മാർ വസിക്കുന്നു; അവർ യുദ്ധവീര്യത്തിൽ പ്രസിദ്ധർ।
Verse 30
तेषां चाधिपतिर्देवो राजराजैकपिङ्गलः ।
അവരുടെ അധിപതി ‘രാജരാജൈകപിംഗല’ എന്ന നാമമുള്ള ദിവ്യദേവൻ ആകുന്നു।
Verse 31
सुरराक्षसाः पञ्चकूटे दानवाः शतशृङ्गे यक्षाणां पुरशतम् ।
പഞ്ചകൂടത്തിൽ സുരരും രാക്ഷസരും; ശതശൃംഗത്തിൽ ദാനവരും; യക്ഷന്മാർക്കായി നൂറ് നഗരങ്ങൾ ഉണ്ട്।
Verse 32
ताम्राभे तक्षकस्य पुरशतम्॥
‘താമ്രാഭ’ എന്ന ശിഖരത്തിൽ തക്ഷകന്റെ നൂറ് കോട്ടനഗരങ്ങൾ ഉണ്ട്।
Verse 33
विशाखपर्वते गुहस्यायतनम्॥
വിശാഖ പർവതത്തിൽ ഗുഹ (സ്കന്ദ) ദേവന്റെ പവിത്ര ആയതനം/ധാമം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു।
Verse 34
श्वेतोदये गिरिवरे महागन्धर्वभवनम्॥
ശ്രേഷ്ഠമായ ഗിരിവരമായ ശ്വേതോദയ ശിഖരത്തിൽ ഗന്ധർവ്വരുടെ മഹാഭവനം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു।
Verse 35
हरिकूटे हरिर्देवः॥
ഹരികൂടത്തിൽ ദേവനായ ഹരി വിരാജിക്കുന്നു।
Verse 36
कुमुदे किन्नरावासः॥
കുമുദ ശിഖരത്തിൽ കിന്നരന്മാരുടെ വാസസ്ഥലം ഉണ്ട്।
Verse 37
अञ्जने महोरगाः॥
അഞ്ജന പർവതത്തിൽ മഹോരഗങ്ങൾ—മഹാനാഗങ്ങൾ—വസിക്കുന്നു।
Verse 38
सहस्रशिखरे च दैत्यानामुग्रकर्मिणामावासः॥
സഹസ്രശിഖരത്തിൽ ഉഗ്രകർമ്മികളായ ദൈത്യരുടെ വാസസ്ഥലം ഉണ്ട്।
Verse 39
पुराणां सहस्रमेकं हेममालिनां मुकुटे पन्नप्रपक्षे पर्वतवरे चत्वार्यायतनानि तु॥
പുരാതന ദുർഗങ്ങൾ ആയിരത്തി ഒന്ന് ഉണ്ട്; കൂടാതെ മുകുടത്തിൽ, പന്നപ്രപക്ഷത്തിൽ, ശ്രേഷ്ഠപർവതത്തിൽ ഹേമമാലിനരുടെ നാല് ആയതനങ്ങൾ (ക്ഷേത്രങ്ങൾ) നിശ്ചയമായും ഉണ്ട്।
Verse 40
एवं मेरुपर्वतेषु देवानामधिवासः॥
ഇങ്ങനെ മേരുപർവതങ്ങളിൽ ദേവന്മാരുടെ അധിവാസം ഉണ്ടാകുന്നു।
Verse 41
मर्यादापर्वते देवकूटे पुरविन्यासः कीर्त्यते॥
മര്യാദാപർവതമായ ദേവകൂടത്തിൽ നഗരങ്ങളുടെ വിന്യാസം വിവരിക്കപ്പെടുന്നു।
Verse 42
तस्योपरि योजनशतं गरुडस्य जातं क्षेत्रम्।
അതിന്റെ മുകളിൽ ഗരുഡനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നൂറ് യോജന വ്യാപ്തിയുള്ള ഒരു പുണ്യക്ഷേത്രം ഉണ്ട്।
Verse 43
तस्यैव पार्श्वतस्त्रिंशद्योहनविस्तीर्णाश्चत्वारिंशदायताः सप्तगन्धर्वनगराः।
അതിന്റെ തന്നെ പാർശ്വത്തിൽ ഗന്ധർവരുടെ ഏഴ് നഗരങ്ങൾ ഉണ്ട്; ഓരോന്നും മുപ്പത് യോജന വീതിയും നാല്പത് യോജന നീളവും ഉള്ളതാണ്।
Verse 44
आग्नेयाश्च नाम्ना गन्धर्वातिबलिनः।
അവർ ‘ആഗ്നേയർ’ എന്ന നാമത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്നു; അവിടെയുള്ള ഗന്ധർവർ അത്യന്തം ബലവാന്മാരാണ്।
Verse 45
तत्र चान्यत् त्रिंशद्योहनमण्डलं पुरं सैंहिकेयानाम्।
അവിടെ പിന്നെയും മുപ്പത് യോജന വലയപരിധിയുള്ള മറ്റൊരു നഗരം ഉണ്ട്; അത് സൈംഹികേയരുടെതാണ്।
Verse 46
तत्र च देवर्षिचरितानि देवकूटे दृश्यन्ते।
അവിടെ ദേവകൂടത്തിൽ ദേവർഷിമാരുടെ ചരിതങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷമായതുപോലെ ദൃശ്യമാകുന്നു।
Verse 47
पुरं च कालकेयानां तत्रैव।
അവിടെയുതന്നെ കാലകേയരുടെ ഒരു നഗരവും ഉണ്ട്।
Verse 48
तथा चान्तरतटेऽन्ये सुनान्नाम तस्यैव दक्षिणे त्रिंशद्योहनविस्तृतं द्विषष्टियोजनायामं पुरं कामरूपिणां दृप्तानां मध्यमे च तस्य हेमकूटे महादेवस्य न्यग्रोधः।
അതുപോലെ അകത്തുള്ള തീരത്ത് ‘സുനാൻ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന മറ്റുള്ളവർ ഉണ്ട്. അതേ പ്രദേശത്തിന്റെ തെക്കിൽ ഗർവിത കാമരൂപികളുടെ നഗരം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; അത് മുപ്പത് യോജന വീതിയും അറുപത്തിരണ്ട് യോജന നീളവും ഉള്ളതാണ്. അതിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ ഹേമകൂടത്തിൽ മഹാദേവന്റെ ആൽമരം നിലകൊള്ളുന്നു.
Verse 49
अथातः कैलासवर्णको भवति।
ഇപ്പോൾ മുതൽ കൈലാസത്തിന്റെ വർണ്ണനം ആരംഭിക്കുന്നു.
Verse 50
कैलासस्य तटे योजनशतमायामवस्तृतं भुवनमालाभिव्याप्तम्।
കൈലാസത്തിന്റെ ചരിവിൽ നൂറ് യോജന നീളത്തിൽ വ്യാപിച്ച ഒരു പ്രദേശമുണ്ട്; അത് ഭുവനമാലപോലെ വാസസ്ഥലങ്ങളുടെ നിരയാൽ പര്യവ്യാപ്തമാണ്.
Verse 51
तस्याश्च मध्ये सभा।
അതിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ ഒരു സഭാമണ്ഡപം ഉണ്ട്.
Verse 52
तत्र च तत्पुष्करं नाम विमानं तिष्ठति।
അവിടെ ‘തത്പുഷ്കര’ എന്ന നാമമുള്ള ഒരു ദിവ്യ വിമാനം (പ്രാസാദം) നിലകൊള്ളുന്നു.
Verse 53
धनदस्य च तद्विमानमधिवासश्च।
അതുതന്നെ ധനദൻ (കുബേരൻ) എന്നവന്റെ ദിവ്യവിമാനവും അവന്റെ വാസസ്ഥാനവും ആകുന്നു।
Verse 54
तत्र पद्ममहापद्ममकरकच्छपकुमुदशङ्खनीलनन्दमहानिधयः प्रतिवसन्ति।
അവിടെ പദ്മ, മഹാപദ്മ, മകര, കച്ഛപ, കുമുദ, ശംഖ, നീല, നന്ദ, മഹാനിധി എന്നീ മഹാനിധികൾ വസിക്കുന്നു।
Verse 55
तत्र चन्द्रादीनां लोकपालानामावासः।
അവിടെ ചന്ദ്രൻ മുതലായ ലോകപാലകരുടെ വാസസ്ഥാനം ഉണ്ട്।
Verse 56
तत्र च मन्दाकिनी नाम नदी।
അവിടെ മന്ദാകിനി എന്ന പേരിലുള്ള ഒരു നദിയുണ്ട്।
Verse 57
तथा कनकमन्दा मन्दा चेति नामभिः सरितः।
അതുപോലെ കനകമന്ദാ, മന്ദാ എന്നീ നാമങ്ങളുള്ള നദികളും ഉണ്ട്।
Verse 58
तत्रान्या अपि नद्यः सन्ति।
അവിടെ മറ്റു നദികളും കൂടിയുണ്ട്.
Verse 59
पूर्वपार्श्वे च शतयोजनमायामास्त्रिंशद्योजनविस्तृता दशगन्धर्वपुर्यः तासु च सकुबाहुहरिकेशचित्रसेनादयो राजानः।
കിഴക്കുഭാഗത്ത് നൂറ് യോജന നീളവും മുപ്പത് യോജന വീതിയും ഉള്ള ഗന്ധർവരുടെ പത്ത് നഗരങ്ങളുണ്ട്; അവയിൽ സകുബാഹു, ഹരികേശ, ചിത്രസേന മുതലായ രാജാക്കന്മാർ വസിക്കുന്നു.
Verse 60
तस्यैव च पश्चिमकूटे अशीतियोजनायामं चत्वारिंशद्विस्तृतमेकैकं यक्षनगरम्।
അതിന്റെ പടിഞ്ഞാറൻ ശിഖരത്തിൽ ഓരോ യക്ഷനഗരവും എൺപത് യോജന നീളവും നാല്പത് യോജന വീതിയും ഉള്ളതാണ്.
Verse 61
तेषु च महामालिसुनेत्रचक्रादयो नायकाः।
അവരിൽ മഹാമാലി, സുനേത്ര, ചക്ര മുതലായ നായകർ ഉണ്ട്.
Verse 62
तस्यैव दक्षिणे पार्श्वे कुञ्जदरीषु गुहासु समुद्राः समुद्रं यावत्किन्नराणां पुरशतम्॥
അതിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് കുഞ്ജങ്ങളിലും താഴ്വരകളിലും ഗുഹകളിലും സമുദ്രം വരെ വ്യാപിക്കുന്ന ജലസമൂഹങ്ങൾ ഉണ്ട്; അവിടെ കിന്നരരുടെ നൂറ് നഗരങ്ങളുടെ കൂട്ടമുണ്ട്.
Verse 63
तेषु च द्रुमसुग्रीवादिभगदत्तप्रमुखं राजशतम्॥
അവരിൽ ദ്രുമസുഗ്രീവാദികളും ഭഗദത്തന്റെ നേതൃത്വവും ഉൾപ്പെടെ നൂറു രാജാക്കന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു।
Verse 64
तत्र च रुद्रस्योमया सार्द्धं विवाहः संवृत्तः॥
അവിടെയേ റുദ്രന് ഉമയോടുകൂടി വിവാഹം സംഭവിച്ചു।
Verse 65
तपश्च कृतवती गौरी॥
ഗൗരിയും തപസ്സു അനുഷ്ഠിച്ചു।
Verse 66
किरातरूपिणा च रुद्रेण स्थितम्॥
അവിടെ കിരാതരൂപം ധരിച്ച റുദ്രൻ നിലകൊണ്ടിരുന്നു/വസിച്ചിരുന്നു।
Verse 67
तत्रैव तत्र स्थितेन सोमेन शङ्करेण जम्बूद्वीपावलोकनं कृतम्॥
അവിടെയേ അതേ സ്ഥലത്ത് നിലകൊണ്ടിരുന്ന സോമസ്വരൂപനായ ശങ്കരൻ ജംബൂദ്വീപത്തെ അവലോകനം (സർവേ) ചെയ്തു।
Verse 68
तत्र चानेककिन्नरगन्धर्वोपगीतमुमावनं नामाप्सरोभिरनेकपुष्पलतावल्लीभिरुपेतम्॥
അവിടെ ‘ഉമാവനം’ എന്നൊരു പുണ്യോദ്യാനം ഉണ്ട്; അനേകം കിന്നരരും ഗന്ധർവരും അതിനെ ഗാനംചെയ്ത് പുകഴ്ത്തുന്നു; അപ്സരസ്സുകളാലും അനവധി പുഷ്പലതാ-വള്ളികളാലും അത് അലങ്കൃതമാണ്।
Verse 69
यत्र भगवता महेश्वरेणार्द्धनारीनरवपुः प्राप्तम्॥
അവിടെ ഭഗവാൻ മഹേശ്വരൻ അർദ്ധനാരി-അർദ്ധനര ദേഹരൂപം പ്രാപിച്ചു।
Verse 70
तत्र च कार्त्तिकेयस्य शरद्वनम्॥
അവിടെ കാർത്തികേയന്റെ ‘ശരദ്വനം’ എന്നും ഉള്ള വനവും ഉണ്ട്।
Verse 71
पुष्पचित्रक्रौञ्चयोर्मध्ये कार्त्तिकेयाभिषेकः कृतः तस्य च पूर्वतटे सिद्धमुनिगणावासः कलापग्रामो नाम॥
പുഷ്പചിത്രവും ക്രൗഞ്ചവും തമ്മിലുള്ള ഇടയിൽ കാർത്തികേയന്റെ അഭിഷേകം നടന്നു; അതിന്റെ കിഴക്കൻ തീരത്ത് സിദ്ധമുനിഗണങ്ങളുടെ വാസസ്ഥലം ‘കലാപഗ്രാമം’ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു।
Verse 72
तथा च मार्कण्डेयवसिष्ठपराशरनलविश्वामित्रोद्दालकादीनां महर्षीणामनेकानि सहस्राण्याश्रमाणां हि भवति ।
അതുപോലെ അവിടെ മാർകണ്ഡേയൻ, വസിഷ്ഠൻ, പരാശരൻ, നലൻ, വിശ്വാമിത്രൻ, ഉദ്ദാലകൻ മുതലായ മഹർഷിമാരുടെ അനവധി ആയിരം ആശ്രമങ്ങൾ നിശ്ചയമായും നിലനില്ക്കുന്നു।
Verse 73
तथा च पश्चिमस्याचलेन्द्रस्य निषधस्य भागं शृणुत ।
ഇപ്പോൾ നിഷധ എന്ന പർവ്വതരാജന്റെ പടിഞ്ഞാറ് ഭാഗത്തെക്കുറിച്ച് ശ്രവിക്കൂ।
Verse 74
तस्य च मध्यमकूटे विष्ण्वायतनं महादेवस्य ।
അതിന്റെയ മദ്ധ്യശിഖരത്തിൽ വിഷ്ണുവിന്റെയും മഹാദേവന്റെയും പുണ്യാലയം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു।
Verse 75
तस्यैवोत्तरतटे त्रिंशद्योजनविस्तृतं महत्पुरं लम्बाख्यातं राक्षसानाम् ।
അതിന്റെ തന്നെ വടക്കൻ തീരത്ത് മുപ്പത് യോജന വ്യാപ്തിയുള്ള, രാക്ഷസരുടെ ‘ലംബാ’ എന്ന മഹാനഗരം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു।
Verse 76
तस्यैव दक्षिणे पार्श्वे बिलप्रवेशनगरम् ।
അതിന്റെ തെക്കൻ വശത്ത് ‘ബിലപ്രവേശ’ എന്ന പേരിലുള്ള നഗരം ഉണ്ട്।
Verse 77
प्रभेदकस्य पश्चिमेन देवदानवसिद्धादीनां पुराणि ।
പ്രഭേദകത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറ് ദേവന്മാർ, ദാനവന്മാർ, സിദ്ധന്മാർ മുതലായവരുടെ പുരാതന നഗരങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു।
Verse 78
तस्य गिरिमूर्ध्नि महती सोमशिला तिष्ठति ।
ആ പർവതത്തിന്റെ ശിഖരത്തിൽ ‘സോമശിലാ’ എന്ന മഹാശില നിലകൊള്ളുന്നു।
Verse 79
तस्यां च पर्वणि सोमः स्वयमेवावतारति ।
അതിന്മേൽ പർവ്വദിനങ്ങളിൽ സോമൻ സ്വയം തന്നെ അവതരിക്കുന്നു।
Verse 80
तस्यैवोत्तरपार्श्वे त्रिकूटं नाम ।
അതിന്റെ ഉത്തര പാർശ്വത്തിൽ ‘ത്രികൂട’ എന്ന പേരുള്ള ഒരു ശിഖരം ഉണ്ട്।
Verse 81
तत्र ब्रह्मा तिष्ठति क्वचित् ।
അവിടെ ബ്രഹ്മാവ് ചില സമയങ്ങളിൽ വസിക്കുന്നു।
Verse 82
तथा च वह्न्यायतनम् ।
അതുപോലെ അവിടെ വഹ്നി (അഗ്നി)യുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഒരു പുണ്യ ആയതനവും ഉണ്ട്।
Verse 83
मूर्त्तिमान् वह्निरुपास्यते देवैः ।
മൂർത്തിമാനായ വഹ്നി (അഗ്നി) ദേവന്മാർ ഭക്തിയോടെ ഉപാസിക്കുന്നു।
Verse 84
उत्तरे च शृङ्गाख्ये पर्वतवरे देवतानामायतनानि ।
കൂടാതെ വടക്കായി ‘ശൃംഗ’ എന്ന ശ്രേഷ്ഠ പർവതത്തിൽ ദേവതകളുടെ ആലയങ്ങൾ നിലകൊള്ളുന്നു।
Verse 85
पूर्वे नारायणस्यायतनम् ।
കിഴക്കായി നാരായണന്റെ ആലയം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു।
Verse 86
मध्ये ब्रह्मणः ।
മദ്ധ്യസ്ഥാനത്ത് ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആലയം ഉണ്ട്।
Verse 87
शङ्करस्य पश्चिमे ।
പടിഞ്ഞാറായി ശങ്കരന്റെ ആലയം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു।
Verse 88
तत्र च यक्षादीनां केचित् पुराणि तस्य चोत्तरतीरे जातुचे महापर्वते त्रिंशद्योजनमण्डलं नन्दजलं नाम सरस् तत्र नन्दो नाम नागराजा वसति शतशीर्षप्रचण्ड इति ।
അവിടെ യക്ഷാദികളെ സംബന്ധിച്ച ചില പുരാതന പുരാണവൃത്താന്തങ്ങൾ പറയപ്പെടുന്നു. അതിന്റെ ഉത്തരതീരത്ത് ‘ജാതുച’ എന്ന മഹാപർവതത്തിൽ മുപ്പത് യോജന പരിസരം ഉള്ള ‘നന്ദജലം’ എന്ന സരോവരം ഉണ്ട്. അവിടെ ‘നന്ദ’ എന്ന നാഗരാജൻ വസിക്കുന്നു—നൂറു ശിരസ്സുകളുള്ള അത്യന്തം പ്രചണ്ഡൻ।
Verse 89
इत्येतेऽष्टौ देवपर्वता विज्ञेयाः ।
ഇങ്ങനെ ഇവ എട്ടും ‘ദേവപർവതങ്ങൾ’ എന്നു അറിയേണ്ടതാണ്।
Verse 90
तेनानुक्रमेण हेमरजतरत्नवैडूर्यमाणः शिलाहिङ्गुलादिवर्णाः ।
ആ ക്രമപ്രകാരം അവയുടെ വർണങ്ങൾ സ്വർണം, വെള്ളി, രത്നം, വൈഡൂര്യം, മാണി/സ്ഫടികം, ശില, ഹിംഗുലം (സിന്ദൂരം) മുതലായവയാണ്।
Verse 91
इयं च पृथ्वी लक्षकोटिशतानेकसंख्यातानां पूर्णा तेषु च सिद्धविद्याधराणां निलयाः ते च मेरोः पार्श्वतः केसरवलयालवालं सिद्धलोक इति कीर्त्यते ।
ഈ ഭൂമി ലക്ഷ-കോടികളുടെ അനേകം ശതസംഖ്യയായ അസംഖ്യ ജീവികളാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; അവരിൽ സിദ്ധന്മാരുടെയും വിദ്യാധരന്മാരുടെയും നിവാസസ്ഥാനങ്ങളും ഉണ്ട്. മേരുവിന്റെ പാർശ്വത്തിൽ, കേസരവലയവും ആലവാലം (കുളം) പോലെയും ഉള്ള ആ പ്രദേശം ‘സിദ്ധലോകം’ എന്നു പ്രസിദ്ധമാണ്।
Verse 92
इयं पृथ्वी पद्माकारेण व्यवस्थिताः
ഈ ഭൂമി പദ്മം (താമര) ആകൃതിയിൽ ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നു।
Verse 93
एष च सर्वपुराणेषु क्रमः सामान्यतः प्रतिपाद्यते ।
ഈ ക്രമം സാധാരണയായി എല്ലാ പുരാണങ്ങളിലും പ്രതിപാദിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
Verse 94
८
ഇത് ‘8’ എന്ന സംഖ്യാ-ചിഹ്നം മാത്രം; ലേഖന/സമ്പാദന പിശകായിരിക്കാം.
Frequently Asked Questions
The chapter’s instruction is conveyed through cosmography: the text models Pṛthivī as a regulated, segmented habitat where distinct beings occupy bounded regions (parvatas, puras, āyatanas, bilapraveśas). This functions as an implicit ethic of terrestrial order—balance is maintained by proper placement, limits (maryādā), and coordinated coexistence rather than by a single prescriptive rule.
A clear calendrical marker appears with Somāśilā: the text states that Soma descends/appears there on parvan-days (parvaṇi), i.e., ritually significant lunar junctions. No explicit ṛtu (season) is specified, but the parvan reference anchors observance to the lunar ritual calendar.
Environmental balance is encoded as sacred topography: mountains, rivers, lakes, forests, and subterranean passages are presented as interconnected ecological zones, each assigned communities and guardians (devas, nāgas, yakṣas, etc.). By describing Earth as padmākāra (lotus-formed) with ordered ‘rings’ and residences, the text frames Pṛthivī’s stability as dependent on structured spatial distribution and protected hydrological/sylvan features (e.g., Mandākinī, Umāvana).
The chapter references named rulers/leaders of non-human polities (e.g., Devadatta and Candra among kinnaras; Ulūkaroma and Mahāvetra among vidyādharas; Rājarājaikapiṅgala among gandharvas; Nanda the nāgarāja, described as Śataśīrṣaprachaṇḍa). It also cites major sage-figures and āśrama traditions around Kailāsa (Mārkaṇḍeya, Vasiṣṭha, Parāśara, Viśvāmitra, Uddālaka), and mythic events involving Rudra–Umā and Kārttikeya.