Adhyaya 56: Ritual Procedure for the Dhanyavrata (Prosperity Vow)

Verse 1

अगस्त्य उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि धन्यव्रतम् अनुत्तमम् । येन सद्यो भवेद् धन्य अधन्योऽपि हि यो भवेत् ॥ ५६.१ ॥

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—ഇനി ഞാൻ ‘ധന്യവ്രതം’ എന്ന അനുത്തമ വ്രതം പ്രസ്താവിക്കുന്നു; അതിനാൽ ഒരാൾ ഉടൻ ധന്യനാകും; അധന്യനായവനും ധന്യനാകാം।

Verse 2

मार्गशीर्षे सिते पक्षे प्रतिपद्यां तिथिर्भवेत् । तस्यां नक्तं प्रकुर्वीत विष्णुमग्निं प्रपूजयेत् ॥ ५६.२ ॥

മാർഗശീർഷ മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷ പ്രതിപദാ തിഥിയിൽ ആ ദിവസം നക്തവ്രതം (പകൽ ഉപവാസം, രാത്രി ഭക്ഷണം) അനുഷ്ഠിച്ച് വിഷ്ണുവിനെയും അഗ്നിയെയും വിധിപൂർവ്വം പൂജിക്കണം।

Verse 3

वैश्वानराय पादौ तु अग्नयेत्युदरं तथा । हविर्भुञ्जाय च उरो द्रविणोदेति वै भुजौ ॥ ५६.३ ॥

പാദങ്ങൾ ‘വൈശ്വാനര’ത്തിന്റേതാണ്; ഉദരം ‘അഗ്നി’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. വക്ഷസ്ഥലം ‘ഹവിർഭുഞ്ജ’ എന്നും, ഭുജങ്ങൾ ‘ദ്രവിണോദേതി’ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു।

Verse 4

संवर्त्तायेति च शिरो ज्वलनायेति सर्वतः । अभ्यर्च्यैवं विधानॆन देवदेवं जनार्दनम् ॥ ५६.४ ॥

‘സംവർത്ത്തായ’ എന്നും ‘ജ്വലനായ’ എന്നും ജപിച്ച്, നിർദ്ദേശിച്ച വിധിപ്രകാരം എല്ലാതരത്തിലും ശിരസ്സിനെ അർച്ചിച്ച്, ദേവദേവനായ ജനാർദനനെ വന്ദിക്കണം।

Verse 5

तस्यैव पुरतः कुण्डं कारयित्वा विघानतः । होमं तत्र प्रकुर्वीत एभिर्मन्त्रैर्विचक्षणः ॥ ५६.५ ॥

അതിന്റെ മുൻപിൽ വിഘ്നമില്ലാതെ കുണ്ഡം നിർമ്മിപ്പിച്ച്, വിവേകിയായ সাধകൻ ഈ മന്ത്രങ്ങളാൽ അവിടെ ഹോമം നടത്തണം।

Verse 6

ततः संयावकं छन्नं भुञ्जीयाद् घृतसंयुतम् । कृष्णपक्षेऽप्येवमेव चातुर्मास्यं तु यावतः ॥ ५६.६ ॥

അതിനുശേഷം ഘൃതസഹിതമായി മൂടിയ സംയാവകം ഭുജിക്കണം; കൃഷ്ണപക്ഷത്തിലും ഇതേവിധം ചാതുർമാസ്യവ്രതം കഴിയുന്നതുവരെ ആചരിക്കണം।

Verse 7

चैत्रादिषु च भुञ्जीत पायसं सघृतं बुधः । श्रावणादिषु सक्तूंश्च ततश्चैतत् समाप्यते ॥ ५६.७ ॥

ചൈത്രാദി മാസങ്ങളിൽ ബുദ്ധിമാൻ ഘൃതമിശ്രിത പായസം ഭുജിക്കണം; ശ്രാവണാദി മാസങ്ങളിൽ സക്തു സ്വീകരിക്കണം; തുടർന്ന് ഈ വ്രതം സമാപിക്കുന്നു।

Verse 8

समाप्ते तु व्रते वह्निं काञ्चनं कारयेद् बुधः । रक्तवस्त्रयुगच्छन्नं रक्तपुष्पानुलेपनम् ॥ ५६.८ ॥

വ്രതം സമാപിച്ചാൽ ബുദ്ധിമാൻ സ്വർണ്ണമയമായ അഗ്നിദേവന്റെ പ്രതിമ നിർമ്മിപ്പിക്കണം; അത് രണ്ടു ചുവന്ന വസ്ത്രങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ടതും ചുവന്ന പുഷ്പങ്ങളാൽ അനുലേപിതവുമായിരിക്കണം।

Verse 9

कुङ्कुमेन तथा लिप्य ब्राह्मणं देवदेव च । सर्वावयवसम्पूर्णं ब्राह्मणं प्रियदर्शनम् ॥ ५६.९ ॥

അതുപോലെ കുങ്കുമം ലേപിച്ച് ബ്രാഹ്മണനെയും ദേവദേവനെയും കൂടി പൂജിക്കണം; ഇരുവരും സകലാവയവസമ്പൂർണ്ണരായിരിക്കട്ടെ, ബ്രാഹ്മണൻ ദർശനത്തിന് പ്രിയങ്കരനായിരിക്കട്ടെ।

Verse 10

पूजयित्वा विधानॆन रक्तवस्त्रयुगेन च । पश्चात् तं दापयेत् तस्य मन्त्रेणानेन बुद्धिमान् ॥ ५६.१० ॥

വിധിപ്രകാരം പൂജ ചെയ്ത് ചുവന്ന വസ്ത്രജോഡി അർപ്പിച്ച ശേഷം, ബുദ്ധിമാൻ ഈ മന്ത്രം ചൊല്ലി അവനു ആ ദാനം നൽകിപ്പിക്കണം.

Verse 11

धन्योऽस्मि धन्यकर्मास्मि धन्यचेष्टोऽस्मि धन्यवान् । धन्येनानेन चीर्णेन व्रतेन स्यां सदा सुखी ॥ ५६.११ ॥

ഞാൻ ധന്യൻ; എന്റെ കര്‍മ്മങ്ങൾ ധന്യമാണ്; എന്റെ പരിശ്രമങ്ങൾ ധന്യമാണ്; ഞാൻ അനുഗ്രഹീതൻ. ഈ ശുഭവ്രതം വിധിപ്രകാരം ആചരിച്ചതിനാൽ ഞാൻ എപ്പോഴും സുഖിയായിരിക്കട്ടെ.

Verse 12

एवमुच्चार्य तं विप्रे न्यस्य कोशं महात्मनः । सद्यो धन्यत्वमाप्नोति योऽपि स्याद् भाग्यवर्जितः ॥ ५६.१२ ॥

ഹേ വിപ്രാ! ഇങ്ങനെ ഉച്ചരിച്ച് മഹാത്മാവിനായി കോശം (നിധി) നിക്ഷേപിച്ചാൽ, ഭാഗ്യഹീനനായാലും അവൻ ഉടൻ ധന്യത പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 13

इह जन्मनि सौभाग्यं धनं धान्यं च पुष्कलम् । अनेन कृतमात्रेण जायते नात्र संशयः ॥ ५६.१३ ॥

ഈ ജന്മത്തിൽ തന്നേ സൗഭാഗ്യവും ധനവും സമൃദ്ധമായ ധാന്യവും ലഭിക്കുന്നു; ഇതു ചെയ്തതുമാത്രം കൊണ്ടു തന്നെ അങ്ങനെ സംഭവിക്കുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 14

प्राग्जन्मजनितं पापमग्निर्दहति तस्य ह । दग्धे पापे विमुक्तात्मा इह जन्मन्यसौ भवेत् ॥ ५६.१४ ॥

മുൻജന്മത്തിൽ നിന്നുണ്ടായ പാപത്തെ അഗ്നി തീർച്ചയായും ദഹിപ്പിക്കുന്നു. പാപം ദഗ്ധമായാൽ അവൻ വിമുക്താത്മാവായി ഈ ജന്മത്തിൽ തന്നേ അങ്ങനെ ആയിത്തീരുന്നു.

Verse 15

योऽपीदं शृणुयान्नित्यं यश्च भक्त्या पठेद् द्विजः । उभौ ताविह लोके तु धन्यौ सद्यो भविष्यतः ॥ ५६.१५ ॥

ഇത് നിത്യമായി ശ്രവിക്കുന്നവനും, ഭക്തിയോടെ പാരായണം ചെയ്യുന്ന ദ്വിജനും—ഇരുവരും ഈ ലോകത്തിൽ തന്നേ शीഘ്രം ധന്യരും ഭാഗ്യവാന്മാരും ആകുന്നു।

Verse 16

श्रूयते च व्रतं चैतच्चीर्णमासीन्महात्मना । धनदेन पुरा कल्पे शूद्रयोनौ स्थितेन तु ॥ ५६.१६ ॥

പൂർവ കല്പത്തിൽ മഹാത്മാവ് ധനദൻ—ശൂദ്രയോനിയിൽ സ്ഥിതനായിരുന്നിട്ടും—ഈ വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചുവെന്ന് പരമ്പരയിൽ ശ്രൂയതേ।