Adhyaya 37: The Threefold Discipline (Mental, Physical, Verbal) and the Salvific Power of Hearing Nārāyaṇa’s Name
Vrata-traya (Mānasa–Kāyika–Vācika) tathā Nārāyaṇa-nāma-śravaṇa-māhātmya
Ethical-Discourse (Vrata-Dharma) with Exemplum Narrative (Nāmamāhātmya)
പൃഥിവി വരാഹനോട് ചോദിക്കുന്നു—സ്ത്രീ‑പുരുഷ ഭക്തർ എങ്ങനെ ആരാധിക്കണം എന്ന്. വരാഹൻ പറയുന്നു: ധനം കൊണ്ടോ വെറും ജപം കൊണ്ടോ അല്ല, അന്തർഭാവം (ഭക്തിഭാവം) കൊണ്ടാണ് ഞാൻ ലഭ്യമാകുന്നത്. തുടർന്ന് വ്രതാചരണം മൂന്ന് വിഭാഗങ്ങളായി നിർണ്ണയിക്കുന്നു—മാനസം (അഹിംസ, സത്യം, അസ്തേയം, ബ്രഹ്മചര്യം, നിർമലത), കായികം (ഏകഭക്തം, നക്തം, ഉപവാസം), വാചികം (മൗനം, അധ്യയനം, ദേവസ്തുതി/കീർത്തനം, പരനിന്ദാ‑വർജനം). അരുണി ഋഷിയും ക്രൂര വ്യാധനും ഉള്ള ഉപാഖ്യാനത്തിലൂടെ സാമൂഹികസ്ഥാനത്തെ അതിക്രമിച്ച് ബ്രാഹ്മണസംഗവും ‘നമോ നാരായണായ’ എന്ന നാമോച്ചാരണം/ശ്രവണം കർമഫലം മാറ്റുന്നുവെന്ന് കാണിക്കുന്നു. അവസാനം ഭക്തി, സംയമം, ബ്രാഹ്മണഗൗരവം എന്നിവ ധർമ്മവും ഭൂമിയിലെ ക്രമവും നിലനിർത്തുന്ന മാതൃകയെന്ന് ഉപദേശിക്കുന്നു।
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 37
Verse 1
धरण्युवाच । कथमाराध्यसे देव भक्तिमद्भिर्नरैर्विभो । स्त्रीभिर्वा सर्वमेतन्मे शंस त्वं भूतभावन ॥ ३७.१ ॥
ധരണി പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവാ, ഹേ വിഭോ! ഭക്തിയുള്ള പുരുഷന്മാരോ സ്ത്രീകളോ നിന്നെ എങ്ങനെ ആരാധിക്കണം? ഹേ ഭൂതഭാവന, ഇതെല്ലാം എനിക്ക് പറഞ്ഞുതരുക.
Verse 2
श्रीवराह उवाच । भावसाध्योऽस्म्यहं देवि न वित्तैर्न जपैरहम् । साध्यस्तथापि भक्तानां कायक्लेशं वदामि ते ॥ ३७.२ ॥
ശ്രീവരാഹൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ദേവീ, ഞാൻ ഭാവംകൊണ്ടു മാത്രമേ പ്രാപ്യമാകൂ; ധനത്താലോ ജപത്താലോ അല്ല. എങ്കിലും ഭക്തർക്കു ഞാൻ സുലഭൻ; അതിനാൽ കായക്ലേശം, അഥവാ ദേഹതപസ്സ്, നിന്നോട് പറയുന്നു.
Verse 3
कर्मणा मनसा वाचा मच्चित्तो यो नरो भवेत् । तस्य व्रतानि धास्यामि विविधानि निबोध मे ॥ ३७.३ ॥
കർമ്മം, മനസ്സ്, വാക്ക്—ഇവയാൽ എന്നിൽ ചിത്തം സ്ഥാപിക്കുന്ന മനുഷ്യനു വേണ്ടി വിവിധ വ്രതങ്ങൾ ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കും; എന്റെ വചനം ഗ്രഹിക്ക.
Verse 4
अहिंसा सत्यमस्तेयं ब्रह्मचर्यमकल्कता । एतानि मानस्यानाहुर्व्रतानि तु धराधरे ॥ ३७.४ ॥
അഹിംസ, സത്യം, അസ്തേയം, ബ്രഹ്മചര്യം, കലങ്കരഹിതത്വം—ഹേ ധരാധരാ! ഇവ മാനസിക വ്രതങ്ങളെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
Verse 5
एकभक्तं तथा नक्तमुपवासादिकं च यत् । तत्सर्वं कायिकं पुंसां व्रतं भवति नान्यथा ॥ ३७.५ ॥
ഏകഭക്തം, നക്തം, ഉപവാസാദി എന്നിവയൊക്കെയും—മനുഷ്യർക്കു കായിക (ശാരീരിക) വ്രതം തന്നെയാകുന്നു; മറ്റഥാ അല്ല.
Verse 6
मौनं चाध्ययनं चैव देवस्तुत्यर्थकीर्तितात् । निवृत्तिश्चापि पैशुन्याद् वाचिकं व्रतमुत्तमम् ॥३७.६॥
മൗനം, ശാസ്ത്രാധ്യയനം, ദേവസ്തുതിയെ അർത്ഥപൂർണ്ണമായി കീർത്തിക്കൽ, കൂടാതെ പരദൂഷണം/ചാടൽ എന്നിവയിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിൽക്കൽ—ഇതാണ് ഉത്തമ വാചിക വ്രതമെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.
Verse 7
अत्रापि श्रूयते चान्यदृषिरुग्रतपाः पुरा । ब्रह्मपुत्रः पुरा कल्पे अरुणिर्नाम नामतः ॥ ३७.७ ॥
ഇവിടെയും മറ്റൊരു വൃത്താന്തം കേൾക്കപ്പെടുന്നു—പുരാതനകാലത്ത് ഉഗ്രതപസ്സുള്ള ഒരു ഋഷി ഉണ്ടായിരുന്നു; മുൻകല്പത്തിൽ അദ്ദേഹം ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രൻ, പേരിൽ അരുണി.
Verse 8
सोऽरण्यमगमत्किञ्चित् तपोर्थी द्विजसत्तमः । तपस्तेपे ततस्तस्मिन्नुपवासपरायणः ॥ ३७.८ ॥
തപസ്സിനായി ആഗ്രഹിച്ച ആ ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജൻ അല്പം ദൂരം വനത്തിലേക്ക് പോയി. അവിടെ ഉപവാസനിഷ്ഠനായി ആ സ്ഥലത്ത് തന്നെ തപസ്സു ചെയ്തു.
Verse 9
देविकायास्तटे रम्ये सोऽवसद् ब्राह्मणः किल । कदाचिदभिषेकाय स जगाम महानदीम् ॥ ३७.९ ॥
ദേവികാ നദിയുടെ മനോഹരമായ തീരത്ത് ആ ബ്രാഹ്മണൻ വസിച്ചിരുന്നതായി പറയുന്നു. ഒരിക്കൽ അഭിഷേകസ്നാനത്തിനായി അദ്ദേഹം മഹാനദിയിലേക്കു പോയി.
Verse 10
तत्र स्नात्वा जपन् विप्रो ददर्शायान्तमग्रतः । व्याधं महाधनुःपाणिमुग्रनेत्रं विभीषणम् ॥ ३७.१० ॥
അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് ജപം ചെയ്യുകയായിരുന്ന ആ വിപ്രൻ മുന്നിൽ നിന്ന് വരുന്നതായ ഒരു വ്യാധനെ കണ്ടു—കയ്യിൽ മഹാധനുസ്സും, ഉഗ്രനേത്രങ്ങളും, ഭീതിജനകമായ രൂപവും ഉള്ളവനെ.
Verse 11
तं द्विजं हन्तुमायात स वल्कलानां जिघृक्षया । तं दृष्ट्वा क्षुभितो विप्रो ब्रह्मघ्नस्य भयादिति । ध्यायन् नारायणं देवं तस्थौ तत्रैव स द्विजः ॥ ३७.११ ॥
വൽക്കലവസ്ത്രങ്ങൾ പിടിച്ചെടുക്കാനുള്ള ആഗ്രഹത്തോടെ അവൻ ആ ദ്വിജനെ കൊല്ലാൻ വന്നു. അവനെ കണ്ട വിപ്രൻ ‘ബ്രഹ്മഘ്നൻ’ എന്ന ഭയത്തിൽ വിറച്ചു; നാരായണദേവനെ ധ്യാനിച്ച് അവിടെത്തന്നെ നിലകൊണ്ടു.
Verse 12
तं दृष्ट्वा अन्तर्गतहरिं व्याधो भीत इवाग्रतः । विहाय सशरं चापं ततो वचनमब्रवीत् ॥ ३७.१२ ॥
അന്തരത്തിൽ പ്രവേശിച്ച ഹരിയെ കണ്ടപ്പോൾ വ്യാധൻ മുന്നിൽ ഭീതനായതുപോലെ നിന്നു. അമ്പോടുകൂടിയ ധനുസ്സു വെടിഞ്ഞിട്ട് പിന്നെ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
Verse 13
व्याध उवाच । हन्तुमिच्छुरहं ब्रह्मन् भवन्तं प्रागिहागतः । इदानीं दर्शनात् तुभ्यं सा मतिः क्वापि मे गता ॥ ३७.१३ ॥
വ്യാധൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! മുമ്പ് ഞാൻ നിങ്ങളെ കൊല്ലണമെന്ന ഉദ്ദേശത്തോടെ ഇവിടെ വന്നിരുന്നു. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ നിങ്ങളുടെ ദർശനം ലഭിച്ചതോടെ എന്റെ ആ തീരുമാനം എവിടെയോ അപ്രത്യക്ഷമായി പോയി.
Verse 14
ब्राह्मणानां सहस्राणि सस्त्रीणामयुतानि च । निहतानि मया ब्रह्मन् निहतौ च कुटम्बिनौ ॥ ३७.१४ ॥
ഹേ ബ്രാഹ്മണ, ഞാൻ ആയിരക്കണക്കിന് ബ്രാഹ്മണരെയും പതിനായിരക്കണക്കിന് ആയുധധാരികളെയും കൊന്നു; രണ്ട് ഗൃഹസ്ഥന്മാരും കൊല്ലപ്പെട്ടു.
Verse 15
नरकेऽभ्यधिकं चित्तं कदाचिदपि विद्यते । इदानीं तप्तुमिच्छामि तपोऽहं त्वत्समीपतः । उपदेशप्रदानेन प्रसादं कर्तुमर्हसि ॥ ३७.१५ ॥
ചിലപ്പോൾ മനസ്സ് നരകത്തേക്കാൾ അസ്വസ്ഥമായേക്കാം. ഇപ്പോൾ എനിക്ക് നിങ്ങളുടെ അടുത്ത് തപസ്സ് ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹമുണ്ട്. ഉപദേശം നൽകി എന്നെ അനുഗ്രഹിക്കണം.
Verse 16
एवमुक्तोऽप्यसौ विप्रो नोत्तरं प्रत्यपद्यत । ब्रह्महा पापकर्मेति मत्वा ब्राह्मणपुङ्गवः ॥ ३७.१६ ॥
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ടും ആ ബ്രാഹ്മണൻ മറുപടിയൊന്നും നൽകിയില്ല. ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠനായ അദ്ദേഹം, ഇയാൾ ബ്രഹ്മഹത്യ ചെയ്തവനും പാപിയുമാണെന്ന് കരുതി മൗനം പാലിച്ചു.
Verse 17
अनुक्तोऽपि स धर्मेप्सुर्व्याधस्तत्रैव तस्थिवान् । स्नात्वा नद्यां द्विजः सोऽपि वृक्षमूलमुपाश्रितः ॥ ३७.१७ ॥
മറുപടിയൊന്നും ലഭിച്ചില്ലെങ്കിലും ധർമ്മം ആഗ്രഹിക്കുന്ന ആ വേട്ടക്കാരൻ അവിടെത്തന്നെ നിന്നു. ആ ദ്വിജനും നദിയിൽ കുളിച്ച് ഒരു വൃക്ഷച്ചുവട്ടിൽ അഭയം പ്രാപിച്ചു.
Verse 18
कस्यचित्त्वथ कालस्य तां नदीमगमत्किल । व्याघ्रो बुभुक्षितः शान्तं तं विप्रं हन्तुमुद्यतः ॥ ३७.१८ ॥
കുറച്ചു കഴിഞ്ഞപ്പോൾ വിശപ്പടക്കാൻ ഒരു പുലി ആ നദിയിൽ വന്നു. ശാന്തനായ ആ ബ്രാഹ്മണനെ കൊല്ലാൻ അത് ഒരുങ്ങി.
Verse 19
अन्तर्जलगतं विप्रं यावद् व्याघ्रो जिघृक्षति । तावद् व्याधेन विद्धोऽसौ सद्यः प्राणैर्वियोजितः ॥ ३७.१९ ॥
ബ്രാഹ്മണൻ ജലത്തിനകത്ത് ഇരിക്കെ, വ്യാഘ്രം അവനെ പിടിക്കാനൊരുങ്ങിയ അതേ നിമിഷം വേട്ടക്കാരന്റെ അമ്പാൽ അവൻ വേദനപ്പെട്ടു ഉടൻ പ്രാണവിയോഗം പ്രാപിച്ചു।
Verse 20
तस्माद् व्याघ्रशरीरात् तु उत्थाय पुरुषः किल । विप्रश्चान्तरजले मग्नः श्रुत्वा तं शब्दमाकुलम् । नमो नारायणायेति वाक्यमुच्चैरुवाच ह ॥ ३७.२० ॥
അപ്പോൾ വ്യാഘ്രശരീരത്തിൽ നിന്ന് ഒരു പുരുഷൻ എഴുന്നേറ്റുവെന്ന് പറയുന്നു; അന്തർജലത്തിൽ മുങ്ങിയിരുന്ന ബ്രാഹ്മണൻ ആ കലുഷിത ശബ്ദം കേട്ട് ഉച്ചത്തിൽ “നമോ നാരായണായ” എന്നു ഉച്ചരിച്ചു।
Verse 21
व्याघ्रेणापि श्रुतो मन्त्रः प्राणैः कण्ठस्थितैस्ततः । श्रुतमात्रे जहौ प्राणान् पुरुषश्चाभवच्छुभः ॥ ३७.२१ ॥
വ്യാഘ്രവും ആ മന്ത്രം കേട്ടു; പ്രാണങ്ങൾ കണ്ഠത്തിൽ നിലകൊണ്ടിരിക്കെ, കേട്ടമാത്രയിൽ അത് പ്രാണത്യാഗം ചെയ്തു, പിന്നെ അത് ശുഭപുരുഷനായി മാറി।
Verse 22
सोऽब्रवीद्यामि तं देशं यत्र विष्णुः सनातनः । त्वत्प्रसादाद् द्विजश्रेष्ठ मुक्तपाप्मा निरामयः ॥ ३७.२२ ॥
അവൻ പറഞ്ഞു—“സനാതനനായ വിഷ്ണു വസിക്കുന്ന ആ ദേശത്തേക്ക് ഞാൻ പോകുന്നു. ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ ഞാൻ പാപമുക്തനും നിരാമയനും ആയിരിക്കുന്നു.”
Verse 23
इत्युक्तो ब्राह्मणः प्राह कोऽसि त्वं पुरुषर्षभ । सोऽब्रवीत्तस्य राजेन्द्रः प्रतापी पूर्वजन्मनि । दीर्घबाहुरिति ख्यातः सर्वधर्मविशारदः ॥ ३७.२३ ॥
ഇങ്ങനെ കേട്ടപ്പോൾ ബ്രാഹ്മണൻ ചോദിച്ചു—“ഹേ പുരുഷർഷഭാ, നീ ആരാണ്?” അവൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ രാജേന്ദ്രാ, മുൻജന്മത്തിൽ ഞാൻ പ്രതാപശാലിയായ രാജാവായിരുന്നു; ‘ദീർഘബാഹു’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധൻ, സർവ്വധർമ്മങ്ങളിലും വിശാരദൻ.”
Verse 24
अहं जानामि वेदांश्च अहं वेद्मि शुभाशुभम् । ब्राह्मणे नैव मे कार्यं किं वस्तु ब्राह्मणा इति ॥ ३७.२४ ॥
ഞാൻ വേദങ്ങളെ അറിയുന്നു; ശുഭാശുഭവും ഗ്രഹിക്കുന്നു. ബ്രാഹ്മണനോട് എനിക്ക് യാതൊരു കാര്യമില്ല; ‘ബ്രാഹ്മണൻ’ എന്നത് ഒരു ‘വസ്തു’ ആണോ?
Verse 25
तस्यैवं वादिनो विप्राः सर्वे क्रोधसमन्विताः । ऊचुः शापं दुराधर्षः क्रूरो व्याघ्रो भविष्यसि ॥ ३७.२५ ॥
അവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ക്രോധം നിറഞ്ഞ എല്ലാ വിപ്രന്മാരും ശാപം ഉച്ചരിച്ചു—“നീ ദുർജ്ജയൻ; നീ ക്രൂരമായ കടുവയായിത്തീരും.”
Verse 26
अवमानात् तु विप्राणां सत्यान्तं स्मरणं तव । मृत्युकालेन सम्मूढ केशवेण भविष्यति ॥ ३७.२६ ॥
എന്നാൽ വിപ്രന്മാരെ അവമാനിച്ചതിനാൽ, സത്യത്തിൽ അധിഷ്ഠിതമായ നിന്റെ സ്മരണം മരണസമയത്ത് ആശയക്കുഴപ്പത്തിലാകും; അത് കേശവനിലേക്കുതന്നെ തിരിയും.
Verse 27
इत्युक्तोऽहं पुरा तैस्तु ब्राह्मणैर्वेदपारगैः । तमेव सर्वं संप्राप्तो ब्रह्मशापं सुपुष्कलम् ॥ ३७.२७ ॥
വേദങ്ങളിൽ പാരംഗതരായ ആ ബ്രാഹ്മണർ പണ്ടെ എന്നോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു; ഞാൻ അതെല്ലാം പൂർണ്ണമായി അനുഭവിച്ചു—അതീവ ശക്തമായ ബ്രാഹ്മണശാപം.
Verse 28
ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे प्रणिपत्य महामुने । उक्ताऽनुग्रहहेतोर्वै ऊचुस्ते मामिमं पुरा ॥ ३७.२८ ॥
അപ്പോൾ ആ എല്ലാ ബ്രാഹ്മണരും, മഹാമുനേ, നമസ്കരിച്ചു, നിങ്ങളുടെ അനുഗ്രഹത്തിനായി പണ്ടെ എന്നോട് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
Verse 29
षष्ठान्नकालिकस्याग्रे यस्ते स्थास्यति कश्चन । स भक्ष्यस्ते तु भविता कञ्चित्कालं नराधम ॥ ३७.२९ ॥
ആറാം ഭോജനസമയത്ത് നിന്റെ മുമ്പിൽ ആരെങ്കിലും നില്ക്കുകയാണെങ്കിൽ, ആ നരാധമൻ കുറേക്കാലം നിന്റെ ഭക്ഷ്യമായിത്തീരും.
Verse 30
यदेषुघातं लब्ध्वा तु प्राणैः कण्ठगतैर्भवान् । श्रोष्यसे द्विजवक्त्रात् तु नमो नारायणेतिहि । तदा स्वर्गगतिस्तुभ्यं भविता नात्र संशयः ॥ ३७.३० ॥
അമ്പിന്റെ പ്രഹരം ലഭിച്ച് പ്രാണൻ കണ്ഠത്തിലെത്തുമ്പോൾ, ദ്വിജന്റെ വായിൽ നിന്ന് ‘നമോ നാരായണ’ എന്നു കേട്ടാൽ നിനക്ക് സ്വർഗ്ഗഗതി ലഭിക്കും—ഇതിൽ സംശയമില്ല।
Verse 31
परवक्त्रगतस्यापि विष्णोर्नाम श्रुतं मया । लब्धद्वेषस्य विप्राणां प्रत्यक्षं तव सत्तम ॥ ३७.३१ ॥
മറ്റൊരാളുടെ വായിൽ നിന്നുപോലും ഞാൻ വിഷ്ണുനാമം കേട്ടിരിക്കുന്നു. ഹേ സത്തമാ, ബ്രാഹ്മണന്മാരിൽ ഉദിച്ച വൈരം നിന്റെ മുമ്പിൽ വ്യക്തമാണ്.
Verse 32
यः पुनर्ब्राह्मणान् पूज्य स्ववक्त्रेण नमो हरिम् । वदन् प्राणं विमुच्येत मुक्तावसौ वीतकिल्बिषः ॥ ३७.३२ ॥
ബ്രാഹ്മണരെ പൂജിച്ച് സ്വന്തം വായാൽ ‘നമോ ഹരി’ എന്നു ഉച്ചരിച്ചുകൊണ്ട് പ്രാണൻ വിടുന്നവൻ, പാപരഹിതനായി മോക്ഷം പ്രാപിക്കും.
Verse 33
सत्यं सत्यं पुनः सत्यमुत्क्षिप्य भुजमुच्यते । जङ्गमा ब्राह्मणा देवाः कूटस्थः पुरुषोत्तमः ॥ ३७.३३ ॥
സത്യം, സത്യം, വീണ്ടും സത്യം—ഭുജം ഉയർത്തി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു: ബ്രാഹ്മണർ ജംഗമ ദേവന്മാർ; പുരുഷോത്തമൻ കൂഠസ്ഥൻ, അചല സത്യതത്ത്വം.
Verse 34
एवमुक्त्वा गतः स्वर्गं स राजा वीतकल्मषः । ब्राह्मणोऽपि सदायुक्तस्तं व्याधं प्रत्यभाषत ॥ ३७.३४ ॥
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, കല്മഷരഹിതനായ ആ രാജാവ് സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയി. സദാ സംയമനായ ബ്രാഹ്മണനും ആ വ്യാധനോട് മറുപടിയായി സംസാരിച്ചു.
Verse 35
ऋषिरुवाच । जिघृक्षोर्मृगराजस्य यत्त्वया रक्षितो ह्यहम् । तत्पुत्र तुष्टस्ते दद्मि वरं वरय सुव्रत ॥ ३७.३५ ॥
ഋഷി പറഞ്ഞു—മകനേ! എന്നെ പിടിക്കാനൊരുങ്ങിയ സിംഹത്തിൽ നിന്ന് നീ എന്നെ രക്ഷിച്ചു. അതുകൊണ്ട് ഞാൻ പ്രസന്നൻ; ഞാൻ നിനക്ക് വരം നൽകുന്നു—സുവ്രതാ, വരം തിരഞ്ഞെടുക്കുക.
Verse 36
व्याध उवाच । एष एव वरो मह्यं यत् त्वं मां भाषसे द्विज । अतः परं वरेणाहं किं करोमि प्रशाधि माम् ॥ ३७.३६ ॥
വ്യാധൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജാ! നിങ്ങൾ എന്നോട് സംസാരിക്കുന്നതുതന്നെ എനിക്ക് വരമാണ്. ഇതിന് ശേഷം ആ വരം കൊണ്ട് ഞാൻ എന്തു ചെയ്യണം? എന്നെ ഉപദേശിക്കൂ.
Verse 37
ऋषिरुवाच । अहं त्वया पुरा पुत्र प्रार्थितोऽस्मि तपोऽर्थिना । बहुपातकयुक्तेन घोररूपेण चानघ ॥ ३७.३७ ॥
ഋഷി പറഞ്ഞു—മകനേ! മുമ്പ് തപസ്സിനായി നീ എന്നോട് അപേക്ഷിച്ചിരുന്നു; അപ്പോൾ നീ അനേകം പാപങ്ങളാൽ ബന്ധിതനും ഭീകരരൂപധാരിയും ആയിരുന്നുവെങ്കിലും (ഉദ്ദേശത്തിൽ) അനഘനായിരുന്നു.
Verse 38
इदानीं तव पापानि देविकाभिषवेण च । मद्दर्शनेन च चिरं विष्णुनामश्रुतेन च ॥ नष्टानि शुद्धदेहोऽसि साम्प्रतं नात्र संशयः ॥ ३७.३८ ॥
ഇപ്പോൾ ദേവികയിൽ അഭിഷേകസ്നാനം കൊണ്ടും, എന്റെ ദർശനം കൊണ്ടും, ദീർഘകാലം വിഷ്ണുനാമം ശ്രവിച്ചതുകൊണ്ടും നിന്റെ പാപങ്ങൾ നശിച്ചു. ഇപ്പോൾ നീ ശുദ്ധദേഹനാണ്—ഇതിൽ സംശയമില്ല.
Verse 39
इदानीं वरमेकं त्वं गृहीाण मम सन्निधौ । तपः कुरुष्व साधो त्वं चिरकालं यदीच्छसि ॥ ३७.३९ ॥
ഇപ്പോൾ എന്റെ സന്നിധിയിൽ നീ ഒരു വരം മാത്രം സ്വീകരിക്കൂ. ഹേ സാദുവേ, ഇഷ്ടമെങ്കിൽ ദീർഘകാലം തപസ്സു ചെയ്യുക.
Verse 40
व्याध उवाच । य एष भवता प्रोक्तो विष्णुर्नारायणः प्रभुः । स कथं प्राप्यते मर्त्यैरेष एव वरो मम ॥ ३७.४० ॥
വ്യാധൻ പറഞ്ഞു—നിങ്ങൾ വിവരിച്ച വിഷ്ണു-നാരായണനായ പ്രഭുവിനെ മർത്ത്യർ എങ്ങനെ പ്രാപിക്കും? ഇതുതന്നെ എന്റെ വരം.
Verse 41
ऋषिरुवाच । तमुद्दिश्य व्रतं कुर्याद् यत्किञ्चित्पुरुषोऽच्युतम् । स परं तमवाप्नोति भक्त्या युक्तः पुमानिति ॥ ३७.४१ ॥
ഋഷി പറഞ്ഞു—അച്യുതനെ ലക്ഷ്യമാക്കി മനുഷ്യൻ കഴിയുന്ന ഏതൊരു വ്രതവും അനുഷ്ഠിക്കട്ടെ. ഭക്തിയോടെ ഉള്ളവൻ പരമപദം പ്രാപിക്കുന്നു.
Verse 42
एवं ज्ञात्वा भवान् पुत्र व्रतमेतत् समाचर । न भक्षयामि सकटं न वदाम्यनृतं क्वचित् ॥ ३७.४२ ॥
ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞ്, മകനേ, ഈ വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കൂ. ഞാൻ ‘സകട’ ഭക്ഷിക്കുകയില്ല; ഒരിക്കലും അസത്യം പറയുകയുമില്ല.
Verse 43
एतत्ते व्रतमादिष्टं मया व्याधवर ध्रुवम् । तत्रैवं तपसा युक्तस्तिष्ठ त्वं यावदिच्छसि ॥ ३७.४३ ॥
ഹേ വ്യാധശ്രേഷ്ഠാ, ഈ വ്രതം ഞാൻ നിനക്കു ദൃഢമായി ഉപദേശിച്ചിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ അവിടെ തപസ്സോടെ യുക്തനായി, സംയമത്തോടെ ഇഷ്ടമുള്ളത്ര കാലം പാർക്കുക.
Verse 44
श्रीवराह उवाच । एवं चिन्तान्वितं मत्वा वरदो ब्राह्मणोऽभवत् । मोक्षार्थिनमथो बुद्ध्वा वञ्चयित्वा गतो मुनिः ॥ ३७.४४ ॥
ശ്രീവരാഹൻ അരുളിച്ചെയ്തു—അവൻ ഇങ്ങനെ ചിന്തയിൽ മുങ്ങിയിരിക്കുന്നതായി അറിഞ്ഞ് വരദാനിയായ ബ്രാഹ്മണൻ പ്രത്യക്ഷനായി. പിന്നെ അവൻ മോക്ഷാർത്ഥിയെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞ് മുനി അവനെ വഞ്ചിച്ച് പുറപ്പെട്ടു.
Frequently Asked Questions
The text frames divine attainment as bhāva-sādhya (dependent on inner disposition) and teaches a threefold regimen of discipline: mānasa virtues (non-violence, truthfulness, non-stealing, celibacy, and moral clarity), kāyika observances (regulated eating and fasting), and vācika restraints (silence, study, praise, and avoidance of slander). The embedded narrative reinforces that even those with severe wrongdoing can be redirected through contact with disciplined persons and through reverent speech centered on Nārāyaṇa’s name.
No explicit tithi, māsa, or ṛtu markers are provided. The observances are described as generalizable disciplines (e.g., ekabhakta, nakta, upavāsa) rather than calendrically fixed rites; the narrative uses non-specific time phrases (e.g., “kasyacit kālasya”) and a situational setting (river bathing/abhiṣeka) rather than a lunar schedule.
Through the Varāha–Pṛthivī pedagogical frame, the chapter links terrestrial well-being to ethical conduct: ahiṃsā and restraint reduce harm to living beings, while speech-ethics (paiśunya-nivṛtti) stabilizes social cohesion that the Earth is implicitly burdened by. The riverbank setting (Devikā taṭa, mahānadī snāna) foregrounds water as a ritual-ecological interface, suggesting that disciplined human behavior—especially non-violence and truthful speech—functions as a moral ecology supporting Pṛthivī’s order.
Aruṇi is identified as a brahmaputra (a ‘son of Brahmā’) in a prior kalpa, functioning as the exemplary sage. A former king named Dīrghabāhu is referenced as a previous birth connected to the curse-and-release sequence, alongside unnamed brāhmaṇas described as vedapāraga (learned in the Vedas). The narrative also includes archetypal social roles—brāhmaṇa, vyādha (hunter), and a royal figure—rather than a detailed dynastic genealogy.