Adhyaya 20: The Birth of the Aśvins: Solar Lineage, Saṃjñā and Chāyā, and the Granting of a Hymn and Boons

Verse 1

प्रजापाल उवाच । एवमग्नेः समुत्पत्तिर्जाता ब्रह्मन् महात्मनः । प्राणापानौ कथं देवावश्विनौ सम्बभूवतुः ॥ २०.१ ॥

പ്രജാപാലൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! ഇങ്ങനെ ആ മഹാത്മാവിൽ നിന്ന് അഗ്നിയുടെ ഉത്ഭവം വിവരിക്കപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ആ രണ്ടു ദേവന്മാരായ അശ്വിനികൾ പ്രാണ-അപാന രൂപത്തിൽ എങ്ങനെ ഉദ്ഭവിച്ചു?

Verse 2

मरीचिर्ब्रह्मणः पुत्रः स्वयं ब्रह्मा द्विसप्तभिः । रूपैर्व्यवस्थितस्तेषां मरीचिः श्रेष्ठतामगात् ॥ २०.२ ॥

മരീചി ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രൻ—സ്വയം ബ്രഹ്മാവെന്നപോലെ. അവരിൽ പതിനാലു രൂപങ്ങളായി അദ്ദേഹം സ്ഥാപിതനായിരുന്നുവെങ്കിലും, അവരിൽ മരീചി ശ്രേഷ്ഠത പ്രാപിച്ചു।

Verse 3

तस्य पुत्रो महातेजाः कश्यपो नाम वै मुनिः । स्वयं प्रजापतिः श्रीमान् देवतानां पिता अभवत् ॥ २०.३ ॥

അവന്റെ പുത്രൻ മഹാതേജസ്സുള്ള കശ്യപൻ എന്ന മുനിയായിരുന്നു. അദ്ദേഹം സ്വയം ശ്രിമാനായ പ്രജാപതിയായി ദേവന്മാരുടെ പിതാവായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടു।

Verse 4

तस्य पुत्रा बभूवुर्हि आदित्या द्वादश प्रभो । आदित्यपत्यानि ते सर्वे आदित्यास्तेन कीर्तिताः ॥ २०.४ ॥

ഹേ പ്രഭോ! അദ്ദേഹത്തിന് പന്ത്രണ്ടു പുത്രന്മാർ—ആദിത്യർ—ഉണ്ടായി. അതിനാൽ അവരുടെ എല്ലാ സന്തതിയും ‘ആദിത്യർ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമായി।

Verse 5

तेषां मध्ये महातेजा मार्त्तण्डो लोकविश्रुतः । नारायणात्मकं तेजो द्वादशं संप्रकीर्तितम् ॥ २०.५ ॥

അവരിൽ മഹാതേജസ്സുള്ള, ലോകപ്രസിദ്ധനായ മാർത്തണ്ഡൻ (സൂര്യൻ) നാരായണാത്മകമായ തേജസ്സിന്റെ ദ്വാദശ രൂപമായി പ്രസ്താവിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 6

ये ते मासास्त आदित्याः स्वयं संवत्सरो हरिः । एवं ते द्वादशादित्या मार्त्तण्डश्च प्रधानवान् ॥ २०.६ ॥

നിന്റെ മാസങ്ങളേ തന്നെ ആദിത്യന്മാർ; ഹരി സ്വയം സംവത്സരം (വർഷം) ആകുന്നു. ഇങ്ങനെ ഇവർ ദ്വാദശ ആദിത്യന്മാർ; അവരിൽ മാർത്തണ്ഡൻ (സൂര്യൻ) പ്രധാനൻ.

Verse 7

तस्य त्वष्टा ददौ कन्यां संज्ञां नाम महाप्रभाम् । तस्यापत्यद्वयं जज्ञे यमश्च यमुना तथा ॥ २०.७ ॥

അവനു ത്വഷ്ടാ ‘സഞ്ജ്ഞാ’ എന്ന മഹാപ്രഭയുള്ള പുത്രിയെ നൽകി. അവളിൽ നിന്ന് രണ്ട് സന്താനങ്ങൾ ജനിച്ചു—യമനും യമുനയും.

Verse 8

तस्य तेजोऽप्यसहती बभूवाश्वी मनोजवा । स्वां छायां तत्र संस्थाप्य सा जगमोत्तरान् कुरून् ॥ २०.८ ॥

അവന്റെ തേജസ്സു സഹിക്കാനാകാതെ അവൾ മനോവേഗമുള്ള അശ്വിനിയായി (കുതിരയായി) മാറി. അവിടെ തന്റെ ഛായയെ സ്ഥാപിച്ച് അവൾ ഉത്തരകുരുക്കളിലേക്കു പോയി.

Verse 9

तद्रूपां तां सवर्णां तु भेजे मार्त्तण्डभास्करः । तस्याः अपि द्वयं जज्ञे शनिं तपतिमेव च ॥ २०.९ ॥

മാർത്തണ്ഡ-ഭാസ്കരൻ അവളുടെ അതേ രൂപം ധരിച്ചു അവളെ സ്വീകരിച്ചു. അവളിൽ നിന്നുമും രണ്ട് സന്താനങ്ങൾ ജനിച്ചു—ശനിയും തപതിയും.

Verse 10

यदा त्वसदृशं भेजे पुत्रान् प्रति नरोत्तम । संज्ञां प्रोवाच भगवान् क्रोधसंरक्तलोचनः । असमत्वं न कर्त्तव्यं स्वेष्वपत्येषु भामिनि ॥ २०.१० ॥

ശ്രേഷ്ഠനായ പുരുഷൻ പുത്രന്മാരോടു അനുപയോഗമായ ഭാവം സ്വീകരിച്ചപ്പോൾ, ക്രോധത്തിൽ ചുവന്ന കണ്ണുകളുള്ള ഭഗവാൻ സംജ്ഞയോട് പറഞ്ഞു— “ഹേ ഭാമിനി, സ്വന്തം മക്കളിൽ അസമത്വം ചെയ്യരുത്।”

Verse 11

एवमुक्ता यदा सा तु असमत्वं व्यरोचत । तदा यमः स्वपितरं प्रोवाच भृशदुःखितः ॥ २०.११ ॥

ഇങ്ങനെ ഉപദേശിക്കപ്പെട്ടിട്ടും അവൾ അസമഭാവം തന്നെ പ്രകടിപ്പിച്ചപ്പോൾ, അത്യന്തം ദുഃഖിതനായ യമൻ തന്റെ പിതാവിനോട് പറഞ്ഞു।

Verse 12

नेयं माता भवेत् तात अस्माकं शत्रुवत् सदा । सपत्नीव वृत्ताचाराः स्वेष्वपत्येषु वत्सला ॥ २०.१२ ॥

താതാ, ഇവൾ യഥാർത്ഥത്തിൽ അമ്മയല്ല; ഞങ്ങളോടു എപ്പോഴും ശത്രുവിനെപ്പോലെ. സഹപത്നിയെപ്പോലെ പെരുമാറി, സ്വന്തം മക്കളോടു മാത്രം വാത്സല്യം കാണിക്കുന്നു।

Verse 13

एवं यमवचः श्रुत्वा सा छाया क्रोधमूर्च्छिता । शशाप प्रेतराजस्त्वं भविष्यस्यचिरादिव ॥ २०.१३ ॥

യമന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഛായ ക്രോധാവേശത്തിൽ ശപിച്ചു— “നീ അചിരത്തിൽ പ്രേതരാജനാകും।”

Verse 14

एवं श्रुत्वाऽथ मार्त्तण्डस्तदा पुत्रहितैषया । उवाच मध्यवर्ती त्वं भविता धर्मपापयोः । लोकपालश्च भविता त्वं पुत्र दिवि शोभसे ॥ २०.१४ ॥

ഇതു കേട്ട് മാർത്താണ്ഡൻ (സൂര്യൻ) പുത്രഹിതം ആഗ്രഹിച്ച് പറഞ്ഞു— “നീ ധർമ്മവും പാപവും തമ്മിൽ മദ്ധ്യസ്ഥനായി നിലകൊള്ളും. നീ ലോകപാലകനും ആകും; മകനേ, നീ സ്വർഗത്തിൽ ദീപ്തിമാനാകും।”

Verse 15

शनिं शशाप मार्त्तण्डश्छायाकोपप्रधर्षितः । त्वं क्रूरदृष्टिर्भविता मातृदोषेण पुत्रक ॥ २०.१५ ॥

ഛായയുടെ കോപം മൂലം പ്രേരിതനായ മാർത്താണ്ഡൻ (സൂര്യൻ) ശനിയോട് ശാപം പറഞ്ഞു— “മകനേ, മാതൃദോഷം കാരണം നിന്റെ ദൃഷ്ടി ക്രൂരവും അശുഭകരവും ആകും.”

Verse 16

एवमुक्त्वा समुत्थाय योगं भानुर्दिदृक्षया । तामपश्यत्त्वसौ साश्वी उत्तरेषु कुरुष्वथ ॥ २०.१६ ॥

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ഭാനു എഴുന്നേറ്റ്, യോഗശക്തിയാൽ അവളെ ദർശിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു; അപ്പോൾ ആ നിത്യദേവിയെ ഉത്തരകുരു ദേശത്തിൽ കണ്ടു.

Verse 17

ततोऽश्वरूपं कृत्वा स गत्वा तत्रोत्तरान् कुरून् । प्राजापत्येन मार्गेण युयोजात्मानमात्मना ॥ २०.१७ ॥

അതിനുശേഷം അവൻ അശ്വരൂപം ധരിച്ചു അവിടെ ഉത്തരകുരു ദേശത്തേക്ക് പോയി; പ്രാജാപത്യ മാർഗ്ഗത്തിൽ സ്വശക്തിയാൽ തന്നെ തന്നെ യുക്തമാക്കി.

Verse 18

तस्यां त्वाष्ट्र्यामश्वरूप्यां मार्त्तण्डस्तीव्रतेजसः । बीजं निर्वापयामास तज्ज्वलन्तं द्विधा अपतत् ॥ २०.१८ ॥

ആ ത്വാഷ്ട്രീ—അശ്വരൂപിണി—യിൽ അതിതേജസ്സുള്ള മാർത്താണ്ഡൻ ബീജം നിക്ഷേപിച്ചു; ആ ജ്വലിക്കുന്ന ബീജം രണ്ടായി വീണു.

Verse 19

तत्र प्राणस्त्वपानश्च योनौ चात्मजितौ पुरा । वरदानेन च पुनर्मूर्तिमन्तौ बभूवतुः ॥ २०.१९ ॥

അവിടെ ഗർഭത്തിൽ മുമ്പ് ആത്മനിയന്ത്രിതരായ പ്രാണനും അപാനനും; വരദാനത്താൽ വീണ്ടും മൂർത്തിമാന്മാരായി.

Verse 20

तौ त्वाष्ट्र्यामश्वरूपिण्यां जातौ येन नरोत्तमौ । ततस्तावश्विनौ देवौ कीर्त्येते रविनन्दनौ ॥ २०.२० ॥

ത്വഷ്ട്രീ അശ്വരൂപം ധരിച്ചപ്പോൾ അവളിൽ നിന്നു ആ രണ്ടു ശ്രേഷ്ഠപുരുഷന്മാർ ജനിച്ചു; അതുകൊണ്ട് ആ രണ്ടു ദേവന്മാർ ‘അശ്വിനൗ’ എന്നും ‘രവിനന്ദനർ’ എന്നും കീർത്തിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 21

प्रजापतिः स्वयं भानुस्त्वाष्ट्रॄ शक्तिः परापरा । तस्याः प्राग्वच्छरीरस्थावमूर्त्तौ मूर्तिमाश्रितौ ॥ २०.२१ ॥

പ്രജാപതി സ്വയം ഭാനുവാണ്; ത്വഷ്ട്രീശക്തി പരവും അപരവും—ഇരുവിധവും. മുൻപുപോലെ, അവളുടെ ശരീരത്തിൽ നിലകൊണ്ടിരുന്ന രണ്ടു അമൂർത്ത തത്ത്വങ്ങൾ മൂർത്തരൂപം സ്വീകരിച്ചു।

Verse 22

ततस्तावश्विनौ देवौ मार्त्तण्डमुपतस्थतुः । उचतुः स्वरुचिं तावत् किं कर्तव्यमथावयोः ॥ २०.२२ ॥

അപ്പോൾ ആ രണ്ടു അശ്വിന ദേവന്മാർ മാർത്താണ്ഡനെ സമീപിച്ചു. അവർ സ്വരുചിയോട് പറഞ്ഞു—“ഇപ്പോൾ ഞങ്ങൾ എന്ത് ചെയ്യണം?”

Verse 23

मार्त्तण्ड उवाच । पुत्रौ प्रजापतिं देवं भक्त्याराधयतां वरम् । नारायणं स वो दाता वरं नूनं भविष्यति ॥ २०.२३ ॥

മാർത്താണ്ഡൻ പറഞ്ഞു—“പുത്രന്മാരേ, ശ്രേഷ്ഠദേവനായ പ്രജാപതിയെ ഭക്തിയോടെ ആരാധിക്കുവിൻ. ആ നാരായണൻ തന്നെയാകും നിശ്ചയമായി നിങ്ങൾക്ക് വരദാതാവ്.”

Verse 24

एवं तावश्विनौ प्रोक्तौ मार्त्तण्डेन महात्मना । तेपतुस् तीव्रतपसौ तपः परमदुष्चरम् । ब्रह्मपारामयं स्तोत्रं जपन्तौ तु समाहितौ ॥ २०.२४ ॥

മഹാത്മാവായ മാർത്താണ്ഡൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ ആ രണ്ടു അശ്വിനർ അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ തീവ്രതപസ്സു ചെയ്തു; ഏകാഗ്രചിത്തത്തോടെ പരബ്രഹ്മപരായണമായ സ്തോത്രം ജപിച്ചു।

Verse 25

तयोः कालेन महता ब्रह्मा नारायणात्मकः । तुतोष परमप्रीत्या वरं चैतं ददौ तयोः ॥ २०.२५ ॥

ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ നാരായണാത്മകനായ ബ്രഹ്മാവ് അവരിൽ അത്യന്തം പ്രസന്നനായി, പരമസ്നേഹത്തോടെ അവർക്കു ഈ വരം നൽകി।

Verse 26

प्रजापाल उवाच । अश्विभ्यामीरितं स्तोत्रं ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः । श्रोतुमिच्छाम्यहं ब्रह्मंस्त्वत्प्रसादान्महामुने ॥ २०.२६ ॥

പ്രജാപാലൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രഹ്മൻ, മഹാമുനേ! നിങ്ങളുടെ പ്രസാദത്താൽ അശ്വിനികൾ ഉച്ചരിച്ച, അവ്യക്തജന്മനായ ബ്രഹ്മാവിനെ സംബന്ധിച്ച ആ സ്തോത്രം ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു।

Verse 27

महातपा उवाच । शृणु राजन् यथा स्तोत्रमश्विभ्यां ब्रह्मणः कृतम् । ईदृशं च फलं प्राप्तं तयोः स्तोत्रस्य चानघ ॥ २०.२७ ॥

മഹാതപാ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ! ബ്രഹ്മാവ് അശ്വിനികൾക്കായി എങ്ങനെ സ്തോത്രം രചിച്ചതെന്ന് കേൾക്കുക; ഹേ നിർമലനേ, ആ ഇരുവരുടെയും സ്തോത്രം മൂലം ലഭിച്ച ഫലവും കേൾക്കുക।

Verse 28

ॐ नमस्ते निष्क्रिय निष्प्रपञ्च निराश्रय निरपेक्ष निरालम्ब निर्गुण निरालोक निराधार निर्जय निराकार । ब्रह्मन् महाब्रह्मन् ब्राह्मणप्रिय पुरुष महापुरुषोत्तम । देव महादेवोत्तम स्थाणो स्थितस्थापक । भूत महाभूत भूताधिपति यक्ष महायक्ष यक्षाधिपते । गुह्य महागुह्याधिपते सौम्य महासौम्य सौम्याधिपते । पक्षि महापक्षिपते दैत्य महादैत्याधिपते । रुद्र महारुद्राधिपते विष्णु महाविष्णुपते । परमेश्वर नारायण प्रजापतये नमः । एवं स्तुतस्तदा ताभ्यामश्विभ्यां स प्रजापतिः । तुतोष परमप्रीत्या वाक्यं चेदमुवाच ह ॥ २०.२८ ॥

ഓം. നിനക്കു നമസ്കാരം—നീ നിഷ്ക്രിയൻ, നിഷ്പ്രപഞ്ചൻ, നിരാശ്രയൻ, നിരപേക്ഷൻ, നിരാലംബൻ, നിർഗുണൻ, നിരാലോകൻ, നിരാധാരൻ, അജേയൻ, നിരാകാരൻ. ഹേ ബ്രഹ്മൻ, മഹാബ്രഹ്മൻ; ബ്രാഹ്മണപ്രിയൻ; പുരുഷൻ, മഹാപുരുഷോത്തമൻ. ഹേ ദേവ, മഹാദേവോത്തമൻ; സ്ഥാണു, സ്ഥിതസ്ഥാപകൻ. ഹേ ഭൂത, മഹാഭൂത; ഭൂതാധിപതി. ഹേ യക്ഷ, മഹായക്ഷ; യക്ഷാധിപതേ. ഹേ ഗുഹ്യ, മഹാഗുഹ്യാധിപതേ. ഹേ സൗമ്യ, മഹാസൗമ്യ; സൗമ്യാധിപതേ. ഹേ പക്ഷി, മഹാപക്ഷിപതേ. ഹേ ദൈത്യ, മഹാദൈത്യാധിപതേ. ഹേ രുദ്ര, മഹാരുദ്രാധിപതേ. ഹേ വിഷ്ണു, മഹാവിഷ്ണുപതേ. ഹേ പരമേശ്വര നാരായണ, പ്രജാപതയേ നമഃ. ഇങ്ങനെ ആ രണ്ടു അശ്വിനികൾ സ്തുതിച്ചപ്പോൾ പ്രജാപതി പരമമായി പ്രസന്നനായി, തുടർന്ന് ഈ വാക്കുകൾ അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 29

वरं वरयतां शीघ्रं देवैः परमदुर्लभम् । येन मे वरदानेन चरतस्त्रिदिवं सुखम् ॥ २०.२९ ॥

വേഗത്തിൽ ഒരു വരം അപേക്ഷിക്കുവിൻ—ദേവന്മാർക്കും അത്യന്തം ദുർലഭമായത്—ആ വരദാനത്താൽ ഞാൻ ത്രിദിവത്തിൽ സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ട് സുഖം അനുഭവിക്കട്ടെ।

Verse 30

अश्विनावूचतुः । आवयोऱ्यज्ञभागं तु देहि देव प्रजापते । सोमपत्वं च देवानां सामान्यत्वं च शाश्वतम् ॥ २०.३० ॥

അശ്വിനികൾ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവ പ്രജാപതേ! ഞങ്ങൾക്ക് യാഗത്തിലെ ഞങ്ങളുടെ ഭാഗം തരണമേ; ദേവന്മാരിൽ സോമപാനാവകാശവും ശാശ്വത സമസ്ഥാനവും കൂടി അനുഗ്രഹിക്കണമേ।

Verse 31

ब्रह्मोवाच । रूपं कान्तिरनौपम्यं भिषक्त्वं सर्ववस्तुषु । सोमपत्वं च लोकेषु सर्वमेतद् भविष्यति ॥ २०.३१ ॥

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—രൂപം, കാന്തി, അതുല്യമായ ശ്രേഷ്ഠത, എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും വൈദ്യനൈപുണ്യം, ലോകങ്ങളിൽ സോമാധിപത്യം—ഇതെല്ലാം സംഭവിക്കും।

Verse 32

एतत् सर्वं द्वितीयायामश्विभ्यां ब्रह्मणा पुरा । दत्तं यस्मादतस्तेषां तिथीनामुत्तमा तिथिः ॥ २०.३२ ॥

ഇതെല്ലാം പണ്ടുകാലത്ത് ബ്രഹ്മാവ് ദ്വിതീയാ തിഥിയിൽ അശ്വിനികൾക്ക് നൽകിയതാകയാൽ, തിഥികളിൽ ആ ദ്വിതീയാ തിഥി ശ്രേഷ്ഠമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 33

एतस्यां रूपकामास्तु पुष्पाहारो भवेन्नरः । संवत्सरं शुचिर्नित्यं सुस्वरूपी भवेन्नरः । अश्विभ्यां ये गुणाः प्रोक्तास्ते तस्यापि भवन्ति च ॥ २०.३३ ॥

ഈ തിഥിയിൽ രൂപം ആഗ്രഹിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ പുഷ്പാഹാരത്തോടെ ജീവിക്കട്ടെ. ഒരു വർഷം നിത്യശുചിയായി നിലകൊണ്ടാൽ അവൻ സുന്ദരരൂപൻ ആകുന്നു; അശ്വിനികൾക്കു പ്രസ്താവിച്ച ഗുണങ്ങളും അവനിലും ലഭിക്കുന്നു।

Verse 34

य इदं शृणुयान्नित्यमश्विभ्यां जन्म चोत्तमम् । सर्वपापविनिर्मुक्तः पुत्रवान् जायते नरः ॥ २०.३४ ॥

അശ്വിനികളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഈ ഉത്തമ ജന്മവൃത്താന്തം നിത്യമായി ശ്രവിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തനായി പുത്രവാനാകുന്നു।