Adhyaya 164: The Efficacy of Circumambulating Annakūṭa (Govardhana)

Verse 1

अथाऽन्नकूटपरिक्रमप्रभावः ॥ श्रीवराह उवाच ॥ अस्ति गोवर्धनं नाम क्षेत्रं परमदुर्लभम् ॥ मथुरापश्चिमे भागे अदूराद्योजनद्वयम् ॥

ഇപ്പോൾ അന്നകൂട പരിക്രമയുടെ പ്രഭാവം വിവരിക്കുന്നു. ശ്രീവരാഹൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഗോവർധനം എന്ന പേരിലുള്ള അത്യന്തം ദുർലഭമായ പുണ്യക്ഷേത്രം ഉണ്ട്; അത് മഥുരയുടെ പടിഞ്ഞാറ് ഭാഗത്ത്, വളരെ അകലമല്ല—രണ്ട് യോജന ദൂരത്തിൽ.

Verse 2

ह्रदं तत्र महाभागे द्रुमगुल्मलतायुतम् ॥ चत्वारि तत्र तीर्थानि पुण्यानि च शुभानि च ॥

ഹേ മഹാഭാഗ, അവിടെ വൃക്ഷങ്ങളും കുറ്റിച്ചെടികളും വള്ളികളും അലങ്കരിച്ച ഒരു ഹ്രദം ഉണ്ട്. അവിടെ നാല് തീർത്ഥങ്ങൾ ഉണ്ട്—പുണ്യകരവും മംഗളകരവും.

Verse 3

ऐन्द्रं पूर्वेण पार्श्वेन यमतीर्थं तु दक्षिणे ॥ पश्चिमे वारुणं तीर्थं कौबेरं चोत्तरेण तु ॥

കിഴക്കുവശത്ത് ഐന്ദ്ര തീർത്ഥം, തെക്കിൽ യമതീർത്ഥം. പടിഞ്ഞാറ് വാരുണ തീർത്ഥം, വടക്കിൽ കൗബേര തീർത്ഥം.

Verse 4

तेषां मध्ये स्थितो भद्रे क्रीडयिष्ये यदृच्छया ॥ तत्र वै शक्रतीर्थे तु स्नानं कुर्याद्दृढ व्रतः ॥

ഹേ ഭദ്രേ, അവയുടെ മദ്ധ്യേ നിലകൊണ്ട് ഞാൻ യഥേച്ഛയായി അവിടെ വിഹരിക്കും. അവിടെ ശക്രതീർത്ഥത്തിൽ ദൃഢവ്രതൻ സ്നാനം ചെയ്യണം.

Verse 5

मोदते शक्रलोके तु सर्वद्वन्द्वविवर्जितः॥ दक्षिणे यमतीर्थे तु स्नानं कुर्याद्यथाविधि॥

എല്ലാ ദ്വന്ദ്വങ്ങളിൽ നിന്നുമൊഴിഞ്ഞ് അവൻ ശക്രലോകത്തിൽ ആനന്ദിക്കുന്നു. പിന്നെ തെക്കുള്ള യമതീർത്ഥത്തിൽ വിധിപ്രകാരം സ്നാനം ചെയ്യണം.

Verse 6

यमस्य भवनं गत्वा मोदते कृतनिश्चयः॥ तत्राथ मुञ्चते प्राणान् लोभमोहविवर्जितः॥॥ यमलोकं परित्यज्य मम लोकं स गच्छति॥ तत्रैव वारुणं तीर्थमासाद्य स्नानमाचरेत्॥

യമന്റെ ഭവനത്തിലെത്തി ദൃഢനിശ്ചയത്തോടെ അവൻ ആനന്ദിക്കുന്നു. അവിടെ ലോഭവും മോഹവും വിട്ട് പ്രാണത്യാഗം ചെയ്യുന്നു. യമലോകം ഉപേക്ഷിച്ച് എന്റെ ലോകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു. അവിടെയേ തന്നെ വാരുണ തീർത്ഥം പ്രാപിച്ച് സ്നാനം ചെയ്യണം.

Verse 7

वारुणं भवनं गत्वा मुच्यते सर्वकिल्बिषात्॥ तथात्र मुञ्चते प्राणान् कामक्रोधविवर्जितः॥

വാരുണന്റെ ഭവനത്തിലെത്തിയാൽ അവൻ എല്ലാ പാപകല്മഷങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനാകും. അവിടെയേ തന്നെ കാമവും ക്രോധവും വിട്ട് പ്രാണത്യാഗം ചെയ്യുന്നു.

Verse 8

वारुणं लोकमुत्सृज्य मम लोकं स गच्छति॥ तत्र मध्ये च यः स्नाति क्रीडते स मया सह॥

വാരുണലോകം ഉപേക്ഷിച്ച് അവൻ എന്റെ ലോകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു. അവിടെ ആ സ്ഥലത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവൻ എനിക്കൊപ്പം ക്രീഡിക്കുന്നു.

Verse 9

न तस्य पुनरावृत्तिर्देवि सत्यं ब्रवीमि ते॥ स्नात्वा मानसगङ्गायां दृष्ट्वा गोवर्धने हरिम्॥

ഹേ ദേവീ, അവന് വീണ്ടും മടങ്ങിവരൽ ഇല്ല—ഞാൻ നിന്നോട് സത്യം പറയുന്നു—മാനസീ ഗംഗയിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ഗോവർധനത്തിൽ ഹരിയെ ദർശിച്ച ശേഷം.

Verse 10

अन्नकूटं परिक्रम्य किं पुनः परिशोचति॥ सोमवारे त्वमायां वै प्राप्य गोवर्धनं गिरिम्॥

അന്നകൂടം പരിക്രമണം ചെയ്ത ശേഷം അവൻ വീണ്ടും എന്തിന് ദുഃഖിക്കണം? തീർച്ചയായും, തിങ്കളാഴ്ച അമാവാസി ദിനത്തിൽ ഗോവർധനഗിരിയെ പ്രാപിച്ച്...

Verse 11

दत्त्वा पिण्डं पितृभ्यश्च राजसूयफलṃ भवेत्॥ गयायां पिण्डदानेन यत्फलं प्राप्यते नरैः॥

പിതൃകൾക്ക് പിണ്ഡം അർപ്പിച്ചാൽ രാജസൂയ യാഗഫലം ലഭിക്കുന്നു. ഗയയിൽ പിണ്ഡദാനം ചെയ്‌താൽ മനുഷ്യർ നേടുന്ന ഫലം…

Verse 12

तत्फलं प्राप्यते तत्र नात्र कार्या विचारणा॥ गोवर्धनं परिक्रम्य दृष्ट्वा देवं परं हरिम्॥

അതേ ഫലം അവിടെ തന്നെ ലഭിക്കുന്നു; ഇവിടെ ആലോചന വേണ്ട. ഗോവർധനം പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത് പരമദേവനായ ഹരിയെ ദർശിച്ച്…

Verse 13

राजसूयाश्वमेधानां फलं प्राप्नोत्यसंशयम्॥

സംശയമില്ലാതെ അവൻ രാജസൂയവും അശ്വമേധവും യാഗങ്ങളുടെ ഫലം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 14

पृथिव्युवाच॥ परिक्रमोऽन्नकूटस्य विधिना क्रियते कथम्॥ प्रभावगुणमाहात्म्यं तद्भवान्वक्तुमर्हति॥

പൃഥിവി പറഞ്ഞു—അന്നകൂടത്തിന്റെ പ്രദക്ഷിണം വിധിപൂർവം എങ്ങനെ ചെയ്യണം? അതിന്റെ പ്രഭാവം, ഗുണങ്ങൾ, മഹാത്മ്യം നിങ്ങൾ വിശദീകരിക്കേണ്ടതാണ്.

Verse 15

श्रीवराह उवाच ॥ मासि भाद्रपदे या तु शुक्ला चैकादशी शुभा ॥ गोवर्धने सोपवासः कुर्यात्तत्र प्रदक्षिणाम् ॥

ശ്രീവരാഹൻ പറഞ്ഞു—ഭാദ്രപദ മാസത്തിലെ ശുഭമായ ശുക്ല ഏകാദശി ദിനത്തിൽ ഗോവർധനത്തിൽ ഉപവാസത്തോടെ അവിടെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യണം.

Verse 16

स्नात्वा मानसगङ्गायां प्रभाते उदिते रवौ ॥ गोवर्धनं प्रसाद्यैवं हरिं चाचलमूर्द्धनि ॥

പ്രഭാതത്തിൽ സൂര്യൻ ഉദിച്ചപ്പോൾ മാനസഗംഗയിൽ സ്നാനം ചെയ്ത്, ഇങ്ങനെ ഗോവർധനത്തെ പ്രസാദിപ്പിച്ച്, മലശിഖരത്തിൽ ഹരിയെയും ആരാധിക്കണം।

Verse 17

पुण्डरीकं ततो गच्छेत्कुण्डे स्नात्वा विधानतः ॥ देवान्पितॄन्समभ्यर्च्य पुण्डरीकमथार्च्य च ॥

അതിനുശേഷം പുണ്ഡരീകത്തിലേക്ക് പോകണം; കുളത്തിൽ വിധിപ്രകാരം സ്നാനം ചെയ്ത് ദേവന്മാരെയും പിതൃകളെയും യഥാവിധി അർച്ചിച്ച്, പിന്നെ പുണ്ഡരീകത്തെയും ആരാധിക്കണം।

Verse 18

तत्र स्नानं तर्पणं च कृत्वा फलमवाप्नुयात् ॥ राजसूयाश्वमेधानां धूतपाप्मा न संशयः ॥

അവിടെ സ്നാനവും തർപ്പണവും ചെയ്ത് ഫലം പ്രാപിക്കും; പാപങ്ങൾ കഴുകിപ്പോകും—രാജസൂയവും അശ്വമേധവും പോലെയുള്ള ഫലം ലഭിക്കും, സംശയമില്ല।

Verse 19

तीर्थं संकर्षणं नाम्ना बलभद्रेण रक्षितम् ॥ गोहत्या पूर्वसंलग्ना उत्तीर्णा तत्र दूरतः ॥

‘സംകർഷണ’ എന്ന നാമത്തിലുള്ള തീർത്ഥം ബലഭദ്രൻ കാത്തിരിക്കുന്നു; മുമ്പേ ചേർന്നിരുന്ന ഗോഹത്യാദോഷം അവിടെ കടന്ന് ദൂരെയായി നീങ്ങിപ്പോകുന്നു।

Verse 20

स्नानाद्गच्छति सा क्षिप्रं नात्र कार्या विचारणा ॥ अन्नकूटस्य सान्निध्ये तीर्थं शक्रविनिर्मितम् ॥

സ്നാനം കൊണ്ടുതന്നെ ആ (ദോഷം) വേഗത്തിൽ മാറിപ്പോകും; ഇവിടെ വിചാരം വേണ്ട. അന്നകൂടത്തിന്റെ സമീപത്ത് ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) നിർമ്മിച്ച തീർത്ഥം ഉണ്ട്।

Verse 21

तत्र कृष्णेन पूजार्थमिन्द्रस्य विहतो मखः ॥ महदिन्द्रस्य चोत्थानं भक्ष्यभोज्यसमन्वितम् ॥

അവിടെ പൂജാർത്ഥമായി ശ്രീകൃഷ്ണൻ ഇന്ദ്രന്റെ മഖയാഗം തടഞ്ഞു. പിന്നെ ഭക്ഷ്യഭോജ്യസാമഗ്രികളോടുകൂടി ഇന്ദ്രന്റെ മഹാ ഉത്ഥാനം ഉണ്ടായി.

Verse 22

कृत्वा तुष्टिकरान्साक्षादिन्द्रेण सह संकथा ॥ इन्द्रस्य वर्षतोऽत्यन्तं तासां पीडाकरं जलम् ॥

ഇന്ദ്രനോടു നേരിട്ട് തൃപ്തികരമായ സംഭാഷണം നടത്തി; തുടർന്ന് ഇന്ദ്രൻ അത്യന്തമായി മഴ പെയ്തു. ആ ജലം അവർക്കു പീഡാകാരകമായി.

Verse 23

तासां गवां रक्षणाय धृतो गिरिवरस्तदा ॥ सोऽन्नकूट इति ख्यातः सर्वतः शक्रपूजितः ॥

ആ പശുക്കളുടെ രക്ഷയ്ക്കായി അന്ന് ശ്രേഷ്ഠമായ പർവ്വതം ഉയർത്തി ധരിച്ചു. അത് ‘അന്നകൂടം’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായി; എല്ലാടവും ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) പൂജിച്ചു.

Verse 24

देवा देव्यस्तथा गावो ऋषिभिश्च समन्विताः ॥ पूजितास्तर्पिताः श्रेष्ठाः श्रमतो विष्णुना पुरा ॥

ദേവന്മാർ, ദേവിമാർ, അതുപോലെ പശുക്കൾ—ഋഷികളോടുകൂടി—ശ്രേഷ്ഠർ പൂജിക്കപ്പെട്ടു തൃപ്തരായി; പൂർവ്വം വിഷ്ണു തന്റെ പരിശ്രമത്താൽ അങ്ങനെ ചെയ്തു.

Verse 25

तस्मिन्स्थाने तर्पणेन शतक्रतुफलं लभेत् ॥ ततः कदम्बखण्डाख्यं कुण्डं तु विमलोदकम् ॥

ആ സ്ഥലത്ത് തർപ്പണം ചെയ്താൽ ശതക്രതു (ഇന്ദ്രൻ) സംബന്ധമായ ഫലം ലഭിക്കും. തുടർന്ന് ‘കദംബഖണ്ഡ’ എന്ന പേരിലുള്ള കുളം ഉണ്ട്; അതിലെ ജലം നിർമ്മലവും ശുദ്ധവുമാണ്.

Verse 26

स्नात्वा पितॄन्समभ्यर्च्य ब्रह्मलोकमवाप्नुयात् ॥ ततो गच्छेद्देवगिरिं शतबाहुसमुच्छ्रितम् ॥

സ്നാനം ചെയ്ത് പിതൃകളെ വിധിപൂർവ്വം ആരാധിച്ചാൽ ബ്രഹ്മലോകം പ്രാപിക്കും. തുടർന്ന് നൂറുകൈകളുടെ ഉയരത്തോളം ഉന്നതമായ ദേവഗിരിയിലേക്കു പോകണം.

Verse 27

कुण्डे स्नात्वा पितॄँस्तर्प्य कृतकृत्यो दिवं व्रजेत् ॥ गङ्गायाश्चोत्तरं यावद्देवदेवस्य चक्रिणः ॥

കുണ്ടിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് പിതൃകൾക്ക് തർപ്പണം അർപ്പിച്ചാൽ കൃതകൃത്യനായി സ്വർഗത്തിലേക്കു പോകും. ഗംഗയുടെ വടക്കായി ദേവദേവനായ ചക്രധാരിയുടെ പ്രദേശം വരെയായി (സഞ്ചരിക്കണം).

Verse 28

अरिष्टेन समं यत्र महद्युद्धं प्रवर्तितम् ॥ घातयित्वा ततश्चेममरिष्टं वृषरूपिणम् ॥

അരിഷ്ടനോടൊപ്പം മഹായുദ്ധം ആരംഭിച്ച സ്ഥലത്ത്—പിന്നീട് വൃഷരൂപം ധരിച്ച ഈ അരിഷ്ടനെ വധിച്ച്—

Verse 29

कोपेन पार्ष्णिघातेन मह्यां तीर्थं प्रवर्तितम् ॥ वृषभस्य वधाज्ज्ञेयं तीर्थं सुमहदद्भुतम् ॥

കോപത്താലും കാൽമുട്ടിന്റെ (കുതികാൽ) പ്രഹാരത്താലും ഭൂമിയിൽ ഒരു തീർത്ഥം ഉദ്ഭവിച്ചു. ഈ അതിമഹത്തായ അത്ഭുത തീർത്ഥം വൃഷഭവധത്തിൽ നിന്നുണ്ടായതെന്ന് അറിയണം.

Verse 30

वृषो हतो मया चायमरिष्टः पापपूरुषः ॥ तत्र राधा समाश्लिष्य कृष्णमक्लिष्टकारिणम् ॥

‘വൃഷഭനെ ഞാൻ വധിച്ചു; ഈ അരിഷ്ടൻ പാപപുരുഷൻ.’ അവിടെ രാധ, അക്ലിഷ്ടകർമ്മനായ ശ്രീകൃഷ്ണനെ ആലിംഗനം ചെയ്തു.

Verse 31

स्वनाम्ना विदितं कुण्डं कृतं तीर्थमदूरतः ॥ राधाकुण्डमिति ख्यातं सर्वपापहरं शुभम् ॥

അവളുടെ സ്വന്തം നാമത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ഒരു കുളം സമീപത്തുതന്നെ തീർത്ഥരൂപത്തിൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. അത് ‘രാധാകുണ്ഡം’ എന്നു പ്രസിദ്ധം; മംഗളകരവും സർവ്വപാപഹരവും ആകുന്നു.

Verse 32

अरिष्टराधाकुण्डाभ्यां स्नानात्फलमवाप्नुयात् ॥ राजसूयाश्वमेधानां नात्र कार्या विचारणा ॥

അരിഷ്ടകുണ്ഡത്തിലും രാധാകുണ്ഡത്തിലും സ്നാനം ചെയ്താൽ പ്രസ്തുത ഫലം ലഭിക്കും. ഇതിൽ രാജസൂയ-അശ്വമേധ യാഗങ്ങളുമായി താരതമ്യം ചെയ്ത് കൂടുതൽ വിചാരം വേണ്ടതില്ല.

Verse 33

गोनरब्रह्महत्यायाः पापं क्षिप्रं विनश्यति ॥ तीर्थं हि मोक्षराजाख्यं नृणां मुक्तिप्रदायकम् ॥

‘ഗോനര-ബ്രഹ്മഹത്യ’യിൽ നിന്നുണ്ടാകുന്ന പാപം വേഗത്തിൽ നശിക്കുന്നു. ‘മോക്ഷരാജ’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായ ഈ തീർത്ഥം മനുഷ്യർക്കു മോക്ഷം നൽകുന്നതായി പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 34

यस्य दर्शनमात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ इन्द्रध्वजोच्छ्रयं यत्र पूर्वस्यां दिशि वै कृतम् ॥

അതിന്റെ ദർശനം മാത്രത്താൽ തന്നെ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു മോചനം ലഭിക്കുന്നു. അവിടെ കിഴക്കുദിശയിൽ ഇന്ദ്രധ്വജം ഉയർത്തി സ്ഥാപിച്ചിരുന്നു.

Verse 35

ततो हरो निवेद्याशु यात्राफलमनुत्तमम् ॥ चक्रतीर्थे नरः स्नात्वा पञ्चतीर्थाख्यकुण्डके ॥

അതിനുശേഷം ഹരൻ (ശിവൻ) തീർത്ഥയാത്രയുടെ അനുത്തമ ഫലം ഉടൻ പ്രസ്താവിക്കുന്നു: ചക്രതീർത്ഥത്തിലും ‘പഞ്ചതീർത്ഥ’ എന്ന കുളത്തിലും സ്നാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ ആ പുണ്യം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 36

समाप्य तीर्थयात्रां च रात्रौ जागरणं तथा ॥ गोवर्धने च कर्तव्यं महापातकनाशनम् ॥

തീർത്ഥയാത്ര സമാപിപ്പിച്ച ശേഷം രാത്രിയിൽ ജാഗരണവും ചെയ്യണം; ഗോവർധനത്തിൽ ഇത് നിർബന്ധമായി ആചരിക്കണം, കാരണം ഇത് മഹാപാതകങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 37

एकादश्यां तदा रात्रौ कृत्वा जागरणं शुभम् ॥ द्वादश्यामुषसि स्नात्वा पिण्डं निर्वाप्य शक्तितः ॥

അപ്പോൾ ഏകാദശിയുടെ രാത്രിയിൽ ശുഭമായ ജാഗരണം നടത്തി, ദ്വാദശിയുടെ പ്രഭാതത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത്, തന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച് പിണ്ഡം അർപ്പിക്കണം.

Verse 38

पितॄणां मुक्तिदं तेषां य एवṃ कुरुते नरः ॥ सर्वपापविनिर्मुक्तः परं ब्रह्माधिगच्छति ॥

ഇങ്ങനെ ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ പിതൃകൾക്ക് മോക്ഷം നൽകുന്നു; അവൻ സ്വയം സർവപാപങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തനായി പരബ്രഹ്മത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 39

य एतच्छृणुयाद्भक्त्या तीर्थानुक्रमणं हरेः ॥ गोवर्धनस्य माहात्म्यं गङ्गास्नानफलं भवेत् ॥

ഭക്തിയോടെ ഹരിയുടെ തീർത്ഥങ്ങളുടെ ക്രമാനുസൃത വിവരണം—ഗോവർധനത്തിന്റെ ഈ മഹാത്മ്യം—ശ്രവിക്കുന്നവന് ഗംഗാസ്നാനഫലം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 40

एतत्ते कथितं भद्रे अन्नकूटपरिक्रमम् ॥ यथानुक्रमयोगेन तथाषाढेपि चोच्यते ॥

ഹേ ഭദ്രേ, നിനക്ക് ഈ അന്നകൂട പരിക്രമം വിവരിച്ചു; ഇതേ ക്രമവിധിപ്രകാരം ആഷാഢ മാസത്തിലും ഇത് പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 41

स्नातस्तत्र तदा कृष्णो वृषं हत्वा महासुरम् ॥ वृषहत्यासमायुक्तः कृष्णश्चिन्तान्वितोऽभवत् ।

അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത ശേഷം ശ്രീകൃഷ്ണൻ മഹാസുരനായ വൃഷനെ വധിച്ചു; വൃഷഹത്യാദോഷം ബാധിച്ചതിനാൽ ശ്രീകൃഷ്ണൻ ചിന്താകുലനായി।

Verse 42

अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम लोके स गच्छति ॥ अन्नकूटं ततः प्राप्य तस्य कुर्यात्प्रदक्षिणम् ॥

ഇവിടെ ആരെങ്കിലും പ്രാണൻ വിടുകയാണെങ്കിൽ അവൻ എന്റെ ലോകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു. തുടർന്ന് അന്നകൂടത്തെ പ്രാപിച്ച് അതിന് പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യണം।

Verse 43

सर्वपापविनिर्मुक्तः प्रयाति भवनं हरेः ॥ कुण्डं चाप्सरसं नाम प्रसन्नसलिलाशयम् ॥

അവൻ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നുമുക്തനായി ഹരിയുടെ ഭവനത്തിലേക്ക് പോകുന്നു. അവിടെ ‘ആപ്സരസം’ എന്ന പേരിലുള്ള ഒരു കുളം ഉണ്ട്; അതിലെ ജലം നിർമ്മലവും ശാന്തവുമാണ്।

Verse 44

यत्र स्नानाद्दर्शनाच्च वाजपेयफलं लभेत् ॥ महादेवं ततो दृष्ट्वा गत्वा ध्यात्वा फलं लभेत् ॥

എവിടെ സ്നാനവും ദർശനവും വഴി വാജപേയയാഗഫലം ലഭിക്കുമോ, അവിടെ മഹാദേവനെ ദർശിച്ച്, ചെന്നു ധ്യാനിച്ചാൽ അതിനനുസൃത ഫലം ലഭിക്കും।

Verse 45

इन्द्रध्वजमिति ख्यातं तीर्थं चैवातिमुक्तिदम् ॥ तत्र स्नाता दिवं यान्ति ये मृतास्तेऽपुनर्भवाः ॥

ഇത് ‘ഇന്ദ്രധ്വജം’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമായ, അതിമുക്തി നൽകുന്ന തീർത്ഥമാണ്. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവർ സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോകുന്നു; അവിടെ മരിക്കുന്നവർക്ക് പുനർജന്മമില്ല।