Adhyaya 22: Kurukshetra, Pṛthūdaka Tīrtha, and the Marriage of Saṃvaraṇa with Tapatī

Verse 1

इती श्रीवामनपुराणे एकविंशो ऽध्यायः नारद उवाच पुलस्त्य कथ्यतां तावद् देव्या भूयः समुद्भवः महत्कौतूहलं मे ऽद्य विस्तराद् ब्रह्मवित्तम

ഇങ്ങനെ ശ്രീ വാമനപുരാണത്തിലെ ഇരുപത്തൊന്നാം അധ്യായം സമാപിച്ചു. നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ പുലസ്ത്യ, ദേവിയുടെ വീണ്ടും പ്രാദുര്ഭാവം ദയവായി വിവരിക്കൂ. ഇന്ന് എനിക്ക് മഹത്തായ കൗതുകമുണ്ട്; ഹേ ബ്രഹ്മവിദാം ശ്രേഷ്ഠ, വിശദമായി പറയുക.

Verse 2

पुलस्त्य उवाच श्रूयतां कथयिष्यामि भूयो ऽस्याः संभवं मुने शुम्भासुरवधार्थाय लोकानां हितकाम्यया

പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മുനേ, കേൾക്കുക; അവളുടെ പ്രാദുര്ഭാവം വീണ്ടും ഞാൻ വിവരിക്കും. ലോകങ്ങളുടെ ഹിതം ആഗ്രഹിച്ച്, ശുംഭാസുരനെ വധിക്കാനായി അവൾ പ്രത്യക്ഷയായി.

Verse 3

या सा हिमवतः पुत्री भवेनोढा तपोधना उमा नाम्ना च तस्याः सा कोशाञ्जाता तुकौशिकी

അവൾ ഹിമവാന്റെ പുത്രി, തപോധന, ഭവൻ (ശിവൻ) വിവാഹിതയും ‘ഉമാ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധയും ആയിരുന്നു; അവൾ തന്നെയാണ് തന്റെ കോശം (ആവരണം) മുതൽ ‘കൗശികീ’യായി ജനിച്ചത്.

Verse 4

संभीय विन्ध्यं गत्वा च भृयो भूतगणैर्वृता शुम्भं चैव निशुम्भं च वधिष्यति वरायुधैः

അവൾ (ദേവി) സൈന്യത്തെ സമാഹരിച്ച് വിന്ധ്യത്തിലേക്ക് ചെന്നു, വീണ്ടും ഭൂതഗണങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവളായി, ശ്രേഷ്ഠ ആയുധങ്ങളാൽ ശുംഭനെയും നിശുംഭനെയും വധിക്കും.

Verse 5

नारद उवाच ब्रह्मंस्त्वया समाख्याता मृता दक्षत्मजा सती सा जाता हिमवत्पुत्रीत्येवं मे वक्तुमर्हसि

നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രഹ്മൻ, ദക്ഷന്റെ പുത്രിയായ സതി മരിച്ചതായി നിങ്ങൾ വിവരിച്ചു. അവൾ തന്നെ എങ്ങനെ ഹിമവാന്റെ പുത്രിയായി ജനിച്ചു—അത് അതേ രീതിയിൽ എനിക്ക് വിശദീകരിക്കണം.

Verse 6

यथा च पार्वतीकोशात् समुद्धभूता हि कौशिकी यथा हतवती शुम्भं निसुम्भं च महासुरम्

കൂടാതെ പാർവതിയുടെ കോശത്തിൽ നിന്ന് കൗശികീ എങ്ങനെ ഉദ്ഭവിച്ചു, മഹാസുരന്മാരായ ശുംഭനെയും നിശുംഭനെയും അവൾ എങ്ങനെ വധിച്ചു എന്നും പറയുക।

Verse 7

कस्य चेमौ सुतौ वीरौ ख्यातौ शुम्भनिशुम्भकौ एतद् विस्तरतः सर्वं यथावद् वक्तुमर्हसि

കൂടാതെ ഈ രണ്ടു വീരന്മാർ, പ്രസിദ്ധരായ ശുംഭനും നിശുംഭനും—ഇവർ ആരുടെ പുത്രന്മാർ? ഇതെല്ലാം യഥാവിധി വിശദമായി പറയുവാൻ നിങ്ങൾ യോഗ്യനാണ്।

Verse 8

पुलस्त्य उवाच एतत्ते कथयिष्यामि पार्वत्याः संभवं मुने शृणुष्वावहितो भूत्वा स्कन्दोत्पत्तिं च शाश्वतीम्

പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മുനേ, പാർവതിയുടെ ഉദ്ഭവം ഞാൻ നിന്നോട് പറയും. ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുക; സ്കന്ദന്റെ ജനനത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ശാശ്വത വൃത്താന്തവും (വിവരിക്കും)।

Verse 9

रुद्रः सत्यां प्रणष्टायां ब्रह्मचारिव्रते स्तितः निराश्रयत्वमापन्नस्तपस्तप्तुं व्यवस्थितः

സത്യാ നശിച്ച ശേഷം രുദ്രൻ ബ്രഹ്മചര്യവ്രതത്തിൽ സ്ഥിരനായി നിന്നു. ആശ്രയമില്ലാത്ത നിലയിൽ പതിച്ച് തപസ്സു ചെയ്യാൻ അദ്ദേഹം നിശ്ചയിച്ചു।

Verse 10

स चासीद् देवसेनानीर्दैत्यदर्फविनाशनः

അവൻ ദേവസേനയുടെ സേനാനിയായി; ദൈത്യരുടെ ദർപ്പം നശിപ്പിക്കുന്നവനായി മാറി।

Verse 11

ततो निराकृता देवाः सेनानाथेन शंभुना दानवेन्द्रेण विक्रम्य महिषेण पराजिताः

അപ്പോൾ ദേവന്മാർ പിന്തള്ളപ്പെടുകയും പരാജിതരാകുകയും ചെയ്തു; ദാനവേന്ദ്രനായ പരാക്രമശാലി മഹിഷൻ സേനാനായകനായ ശംഭുവിനെപ്പോലെ വിക്രമിച്ച് മുന്നേറി അവരെ കീഴടക്കി।

Verse 12

ततो जग्मुः मुरेशानं द्रष्टुं चक्रगदाधरम् श्वेत्दवीपे महाहंसं प्रपन्नाः शरणं हरिम्

അപ്പോൾ അവർ മുരസംഹാരകനായ प्रभുവിനെ—ചക്രഗദാധാരിയെ—ദർശിക്കുവാൻ, ശ്വേതദ്വീപിൽ മഹാഹംസരൂപത്തിൽ വിരാജിക്കുന്ന ഹരിയെ ശരണം പ്രാപിച്ച് അവിടേക്ക് പോയി।

Verse 13

तानागतान् सुरान् दृष्ट्वा ततः शक्रपुरोगमान् विहस्य मेघगम्भीरं प्रोवाच पुरुषोत्तमः

ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) മുൻപിൽ നിന്നെത്തിയ ദേവന്മാരെ കണ്ടപ്പോൾ പുരുഷോത്തമൻ പുഞ്ചിരിച്ച് മേഘഗംഭീരമായ സ്വരത്തിൽ സംസാരിച്ചു।

Verse 14

किं जितास्त्वसुरेन्द्रेण महिषेण दुरात्मना येन सर्वे समेत्यैवं मम पार्श्वमुपागताः

ദുരാത്മനായ അസുരേന്ദ്ര മഹിഷനാൽ നിങ്ങൾ ജയിക്കപ്പെട്ടോ? അതുകൊണ്ടുതന്നെയോ നിങ്ങൾ എല്ലാവരും ഒന്നിച്ചു ഇങ്ങനെ എന്റെ സമീപത്തേക്ക് വന്നത്?

Verse 15

तद् युष्माकं हितार्थाय यद् वदामि सुरोत्तमाः तत्कुरुध्वं जयो येन समाश्रित्य भवेद्धि वः

അതുകൊണ്ട്, ഹേ ദേവശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, നിങ്ങളുടെ ഹിതത്തിനായി ഞാൻ പറയുന്നതു തന്നെ ചെയ്യുക; അതിനെ ആശ്രയിച്ചാൽ നിശ്ചയമായും വിജയം നിങ്ങളുടേതാകും।

Verse 16

य एते पितरो दिव्यास्त्वग्निष्वात्तेति विश्रुताः अमीषां मानसी कन्या मेना नाम्नास्ति देवताः

‘അഗ്നിഷ്വാത്തർ’ എന്നു പ്രസിദ്ധരായ ആ ദിവ്യ പിതൃകൾക്കു മനസ്സിൽ നിന്നു ജനിച്ച മകൾ—മേനാ എന്ന ദേവത—ഉണ്ട്।

Verse 17

तामाराध्य महातिथ्यां श्रद्धया परयामराः प्रार्थयध्वं सतीं मेनां प्रालेयाद्रेरिहार्थतः

ഹേ അമരന്മാരേ! മഹാതിഥിയിൽ പരമശ്രദ്ധയോടെ അവളെ ആരാധിച്ച്, ഹിമാലയത്തിന്റെ കാര്യമെന്ന നിലയിൽ ഇവിടെ സതിയായ മേനയെ പ്രാർത്ഥിക്കുവിൻ।

Verse 18

तस्यां सा रूपसंयुक्ता भविष्यति तपस्विनी दक्षकोपाद् यया मुक्तं मलवज्जीवितं प्रियम्

അവളിൽ (മേനയിൽ) അവൾ സൗന്ദര്യസമ്പന്നയായ തപസ്വിനിയായി ജനിക്കും; അവളാൽ പ്രിയമായ ജീവൻ, ദക്ഷന്റെ കോപമെന്ന മലത്തിൽ നിന്ന് മോചിതമായതുപോലെ, വിമുക്തമാകും।

Verse 19

सा शङ्करात् स्वतेजोंऽशं जनयिष्यति यं सुतम् स हनिष्यति दैत्येन्द्रं महिषं सपदानुगम्

അവൾ ശങ്കരന്റെ സ്വതേജസ്സിന്റെ അംശമായ പുത്രനെ പ്രസവിക്കും; അവൻ ദൈത്യേന്ദ്രനായ മഹിഷനെ അനുചരന്മാരോടുകൂടെ വധിക്കും।

Verse 20

तस्माद् गच्छत पुण्यं तत् कुरुक्षेत्रं महाफलम् तत्र पृथूदके तीर्थे पूज्यन्तां पितरो ऽव्ययः

അതുകൊണ്ട് മഹാഫലപ്രദമായ ആ പുണ്യ കുരുക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് പോകുവിൻ. അവിടെ പൃഥൂദക എന്ന തീർത്ഥത്തിൽ അക്ഷയഫലദായകമായ പിതൃകളെ പൂജിക്കപ്പെടട്ടെ।

Verse 21

महातिथ्यां महापुण्ये यदि शत्रुपराभवम् जिहासतात्मनः सर्वे इत्थं वै क्रियतामिति

മഹാതിഥിയിലും മഹാപുണ്യമായ സമയത്തും നിങ്ങൾ എല്ലാവരും ദുഃഖ-വിഘ്നങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച് ശത്രുപരാജയം ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, തീർച്ചയായും ഇതേ രീതിയിൽ അത് നടത്തപ്പെടട്ടെ।

Verse 22

पुलस्त्य उवाच इत्युक्त्वा वासुदेवेन देवाः शक्रपुरोगमाः कृताञ्जलिपुटा भूत्वा पप्रच्छुः परम्श्वरम्

പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—വാസുദേവൻ ഇങ്ങനെ അരുളിച്ചെയ്ത ശേഷം, ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) മുൻപിൽ നിൽക്കേ ദേവന്മാർ കയ്യുകൂപ്പി പരമേശ്വരനോട് ചോദിച്ചു।

Verse 23

देवा ऊचुः को ऽयं कुरुक्षेत्र इति यत्र पुण्यं पृथूदकम् उद्भवं तस्य तीर्थस्य भगवान् प्रब्रवीतु नः

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—‘കുരുക്ഷേത്രം’ എന്നത് എന്താണ്, അവിടെ പുണ്യമായ പൃഥൂദകം ഉണ്ടല്ലോ? ആ തീർത്ഥത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം ഭഗവാൻ ഞങ്ങൾക്ക് അരുളിച്ചെയ്യണം।

Verse 24

केयं प्रोक्ता महापुण्या तिथीनामुत्तमा तिथिः यस्यां हि पितरो दिव्याः पूज्यास्माभिः प्रयन्ततः

തിഥികളിൽ ശ്രേഷ്ഠമെന്നു പ്രസിദ്ധമായ ആ മഹാപുണ്യ തിഥി ഏതാണ്—അന്നേ ദിവസം യാത്രചെയ്യുന്ന ദിവ്യ പിതൃകൾ ഞങ്ങളാൽ പൂജിക്കപ്പെടേണ്ടതല്ലോ?

Verse 25

ततः सुराणां वचनान्मुरारिः कैटभार्दनः कुरुक्षेत्रोद्भवं पुण्यं प्रोक्तवांस्तां तिथीमपि

അപ്പോൾ ദേവന്മാരുടെ വചനങ്ങൾക്ക് മറുപടിയായി മുരാരി, കൈടഭാർദനൻ, കുരുക്ഷേത്രത്തിന്റെ പുണ്യോദ്ഭവവും ആ തിഥിയും കൂടി പ്രസ്താവിച്ചു।

Verse 26

श्रीभगवानुवाच सोमवंशोद्भवो राजा ऋक्षो नाम महाबलः कृस्यादौ समभवदृक्षात् संवरणो ऽवत्

ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—സോമവംശത്തിൽ ഋക്ഷൻ എന്ന മഹാബലവാനായ രാജാവ് ജനിച്ചു. കൃശ്യാദിയായി ആരംഭിക്കുന്ന വംശപരമ്പരയിൽ ഋക്ഷനിൽ നിന്ന് സംവരണൻ ഉദ്ഭവിച്ചു.

Verse 27

स च पित्रा निजे राज्ये बाल एवाभिषेचितः बाल्ये ऽपि धर्मनिरतो मद्भक्तश्च सदाभवत्

അവന്റെ പിതാവ് സ്വന്തം രാജ്യത്തിൽ തന്നേ അവനെ ബാലനായിരിക്കെ അഭിഷേകം ചെയ്ത് രാജാവാക്കി. ബാല്യത്തിലും അവൻ ധർമ്മനിരതനായി എപ്പോഴും എന്റെ ഭക്തനായിരുന്നു.

Verse 28

पुरोहितस्तु तस्यासीद् वसिष्ठो वरुणात्मजः स चास्याध्यापयामास साङ्गान् वेदानुदारधीः

അവന്റെ പുരോഹിതൻ വരുണപുത്രനായ വസിഷ്ഠനായിരുന്നു. ആ ഉദാരബുദ്ധിയുള്ള ഋഷി അവനെ വേദങ്ങളെ വേദാംഗങ്ങളോടുകൂടി അധ്യാപനം ചെയ്തു.

Verse 29

ततो जगाम चारण्यं त्वनध्याये नृपात्मजः सर्वकर्मसु निक्षिप्य वसिष्ठं तपसां निधिम्

പിന്നീട് അനധ്യായകാലത്ത് രാജപുത്രൻ അരണ്യത്തിലേക്ക് പോയി; തപസ്സുകളുടെ നിധിയായ വസിഷ്ഠനിൽ എല്ലാ കാര്യങ്ങളും ഏൽപ്പിച്ചു.

Verse 30

ततो मृगयाव्याक्षेपाद् एकाकी विजनं वनम् वैभ्राजं स जगामाथ अथोन्मादनमभ्ययात्

പിന്നീട് വേട്ടയുടെ വ്യാകുലത മൂലം അവൻ ഒറ്റയ്ക്കായി ‘വൈഭ്രാജ’ എന്ന പേരുള്ള നിർജന വനത്തിലേക്ക് പോയി; തുടർന്ന് അവൻ ഉന്മാദം/മോഹാവസ്ഥയിൽ എത്തി.

Verse 31

ततस्तु कौतुकाविष्टः सर्वतुकुसुमे वने अवितृपतः सुगन्धस्य समन्ताद् व्यचरद् वनम्

അപ്പോൾ കൗതുകത്തിൽ ആവിഷ്ടനായി, എല്ലായിടത്തും പുഷ്പങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ആ വനത്തിൽ സുഗന്ധത്തിൽ തൃപ്തിയാകാതെ ചുറ്റുമെല്ലാം സഞ്ചരിച്ചു।

Verse 32

स वनन्तं च ददृशे फुल्लकोकनदावृतम् कह्लारपद्मकुमुदैः कमलेन्दीवरैरपि

അവൻ വനത്തിന്റെ അന്തർഭാഗം കണ്ടു; അത് വിരിഞ്ഞ ചുവന്ന താമരകളാൽ മൂടപ്പെട്ടിരുന്നു; കൂടാതെ കഹ്ലാര, പദ്മ, കുമുദ, കമലം, നീലോത്പലം എന്നിവയും നിറഞ്ഞിരുന്നു।

Verse 33

तत्र क्रीडन्ति सततमप्सरो ऽमरकन्यकाः तासां मध्ये ददर्शाथ कन्यां संवरणो ऽधिकाम्

അവിടെ അപ്സരസ്സുകൾ—അമരകന്യകൾ—എപ്പോഴും ക്രീഡിച്ചു കൊണ്ടിരുന്നു. അവരുടെ മദ്ധ്യേ സംവരണൻ അപ്പോൾ അത്യന്തം ശ്രേഷ്ഠയായ ഒരു കന്യയെ കണ്ടു।

Verse 34

दर्शनादेव स नृपः काममार्गणपीडितः जातः सा च तमीक्ष्यैव कामबाणातुराभवत्

കാണുന്നതുമാത്രത്തിൽ തന്നെ ആ രാജാവ് കാമന്റെ അമ്പുകളാൽ പീഡിതനായി; അവളും അവനെ കണ്ട ഉടനെ കാമബാണങ്ങളാൽ വ്യാകുലയായി।

Verse 35

उभौ तौ पीडितौ मोहं जग्मतुः काममार्गणैः राजा चलासनो भूम्यां निपपात तुरङ्गमात्

ഇരുവരും കാമബാണങ്ങളാൽ പീഡിതരായി മോഹത്തിലേക്ക് വീണു. രാജാവിന്റെ ഇരിപ്പിടം അസ്ഥിരമായി, അവൻ കുതിരയിൽ നിന്ന് നിലത്തേക്ക് വീണു।

Verse 36

तमभ्येत्य महात्मानो गन्धर्वाः कामरूपिणः सिषिचुर्वारिणाभ्येत्य लब्धसंज्ञो ऽभवत् क्षणात्

അവനെ സമീപിച്ച മഹാത്മാക്കളായ, ഇഷ്ടരൂപം ധരിക്കുവാൻ കഴിവുള്ള ഗന്ധർവന്മാർ ജലം തളിച്ചു; അവൻ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ ബോധം വീണ്ടെടുത്തു.

Verse 37

सा चाप्सरोभिरुत्पात्य नीता पितृकुलं निजम् ताभिराश्वासिता चापि मधुरैर्वचनाम्बुभिः

അവളെ അപ്സരസ്സുകൾ എടുത്തുകൊണ്ടുപോയി അവളുടെ സ്വന്തം പിതൃകുലഗൃഹത്തിലേക്കു എത്തിച്ചു; അവർ മധുരവും ജലത്തെപ്പോലെ ശീതളവുമായ വചനങ്ങളാൽ അവളെ ആശ്വസിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു.

Verse 38

स चाप्यरुह्य तुरगं प्रतिष्ठानं पुरोत्तमम् गतस्तु मेरुशिखरं कामचारी यथामरः

അവനും കുതിരമേറി, ഉത്തമനഗരമായ പ്രതിഷ്ഠാനത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു; ദേവനെപ്പോലെ ഇഷ്ടാനുസാരമായി സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ട് മേരുശിഖരത്തിലേക്കു എത്തി.

Verse 39

यदाप्रभृति सा दृष्टा आर्क्षिणा तपती गिरौ तदाप्रभृति नाश्नाति दिवा स्वपिति नो निशि

ആർക്ക്ഷി പർവതത്തിൽ തപതിയെ കണ്ട നിമിഷം മുതൽ അവൻ ഭക്ഷണം കഴിക്കാറില്ല; പകൽ ഉറങ്ങുന്നു, എന്നാൽ രാത്രി ഉറങ്ങുന്നില്ല.

Verse 40

ततः सर्वविदव्यग्रोविदित्वा वरुणात्मजः तपतीतापितं वीरं पार्थिवं तपसां निधिः

അപ്പോൾ വരുണന്റെ പുത്രൻ—സർവ്വജ്ഞന്മാരിൽ അഗ്രഗണ്യൻ, തപസ്സുകളുടെ നിധി—തപതീ മൂലം പീഡിതനായ വീരനായ പാർത്ഥിവരാജാവിനെക്കുറിച്ച് അറിഞ്ഞു.

Verse 41

समुत्पत्य महायोगी गगनं रविमण्डलम् विवेश देवं तिग्मांशु ददर्श स्यन्दने स्थितम्

എഴുന്നേറ്റ് മഹായോഗി ആകാശത്തിലേക്ക്, സൂര്യമണ്ഡലത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു. രഥത്തിൽ അധിഷ്ഠിതനായ തിഗ്മാംശു ദേവൻ (സൂര്യൻ)നെ അവൻ ദർശിച്ചു.

Verse 42

तं दृष्ट्वा भास्करं देवं प्रणमद् द्विजसत्तमः प्रतिप्रणमितश्चासौ भास्करेणाविशद् रथे

ഭാസ്കര ദേവനെ കണ്ടു ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജൻ നമസ്കരിച്ചു. ഭാസ്കരൻ പ്രതിനമസ്കരിച്ചതോടെ അവൻ രഥത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.

Verse 43

ज्वलज्जटाकलापो ऽसौ दिवाकरसमीपगः शोभते वारुणिः श्रीमान् द्वितीय इव भास्करः

ജ്വലിക്കുന്ന ജടാകലാപത്തോടെ ദിവാകരന്റെ സമീപം സഞ്ചരിച്ച ആ ശ്രീമാൻ വാരുണി, രണ്ടാമത്തെ ഭാസ്കരനെപ്പോലെ ദീപ്തനായി ശോഭിച്ചു.

Verse 44

ततः संपूजितोर्ऽघार्भास्करेण तपोधनः पृष्टश्चागमने हेतुं प्रत्युवाच दिवाकरम्

അതിനുശേഷം ഭാസ്കരൻ അർഘ്യം അർപ്പിച്ച് തപോധനനെ വിധിപൂർവ്വം ആദരിച്ചു. വരവിന്റെ കാരണമെന്തെന്ന് ചോദിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ അദ്ദേഹം ദിവാകരനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 45

समायातो ऽस्मि देवेश याचितुं त्वां महाद्युते सुतां संवरणस्यार्थे तस्य त्वं दातुमर्हसि

ഹേ ദേവേശാ, ഹേ മഹാദ്യുതേ! നിന്നോട് യാചിക്കാനാണ് ഞാൻ വന്നത്—സംവരണനുവേണ്ടി നിന്റെ പുത്രിയെ ദാനം ചെയ്യുക; അവനു അവളെ നൽകുന്നത് നിനക്കു യുക്തമാണ്.

Verse 46

ततो वसिष्ठाय दिवाकरेण निवेदिता सा तपती तनूजा गृहागताय द्विजपुङ्गवाय राज्ञोर्ऽथतः संवरणस्य देवाः

അനന്തരം ദിവാകരൻ (സൂര്യൻ) രാജാവ് സംവരണന്റെ കാര്യമെന്ന നിലയിൽ, വീട്ടിലെത്തിയ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠൻ വസിഷ്ഠനോട് തന്റെ പുത്രി തപതിയെ പരിചയപ്പെടുത്തി।

Verse 47

सावित्रिमादाय ततो वसिष्ठः स्वमाश्रमं पुण्यमुपाजगाम सा चापि संस्मृत्य नृपात्मजं तं कृताञ्जलिर्वारुणिमाह देवी

അപ്പോൾ വസിഷ്ഠൻ സാവിത്രിയെ കൂട്ടിക്കൊണ്ട് തന്റെ പുണ്യാശ്രമത്തിലേക്ക് പോയി. അവളും ആ രാജകുമാരനെ സ്മരിച്ചു, കൈകൂപ്പി ദേവി വാരുണിയോട് സംസാരിച്ചു।

Verse 48

तपत्युवाच ब्रह्मन् मया खेदमुपेत्य यो हि सहाप्सरोभिः परिचारिकाभिः दृष्टो ह्यरण्ये ऽमरगर्भतुल्यो नृपात्मजो लक्षणतो ऽभिजाने

തപതീ പറഞ്ഞു— ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! ഞാൻ ദുഃഖത്തിലായിരുന്നപ്പോൾ വനത്തിൽ അപ്സരസ്സുകളോടും പരിചാരികകളോടും കൂടി ഞാൻ കണ്ട, ദേവസന്താനസമനായ ആ രാജകുമാരനെ ഞാൻ അവന്റെ ലക്ഷണങ്ങളാൽ തിരിച്ചറിയുന്നു।

Verse 49

पादौ शुभौ चक्रगदासिचिह्नौ जङ्घे तथोरू करिहस्ततुल्यौ कटिस्तथा सिंहकटिर्यथैव क्षामं च मध्यं त्रिबलीनिबद्धम्

അവന്റെ പാദങ്ങൾ മംഗളകരമായിരുന്നു; അവയിൽ ചക്രം, ഗദ, ഖഡ്ഗം എന്നീ ചിഹ്നങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. അവന്റെ ജംഘകളും ഊരുകളും ആനയുടെ തുമ്പി/ഭുജം പോലെയായിരുന്നു. അവന്റെ കടി സിംഹകടി പോലെ; നടുവ് ക്ഷീണമായി, മൂന്നു മടക്കങ്ങളാൽ ബന്ധിതമായിരുന്നു।

Verse 50

ग्रीवास्य शङ्खाकृतिमादधाति भुजौ च पीनौ कठनौसुदीर्घौ हस्तौ तथा पद्मदलोद्भवाङ्कौ छत्राकृतिस्तस्य शिरो विभाति

അവന്റെ കഴുത്ത് ശംഖാകൃതിയായിരുന്നു; ഭുജങ്ങൾ പുഷ്ടവും ദൃഢവും അതിദീർഘവുമായിരുന്നു. കൈകളിൽ പദ്മദളസദൃശ ചിഹ്നങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു; തല ഛത്രാകൃതിയായി ദീപ്തമായി തെളിഞ്ഞു।

Verse 52

नीलाश्च केशाः कुटिलाश्च तस्य कर्णौ समांसौ सुसमा च नासा दीर्घाश्च तस्याङ्गुलयः सुपर्वाः पद्भ्यां कराभ्यां दशनाश्च सुभ्राः // वम्प्_22.51 समुन्नतः षड्भिरुदारवीर्यस्त्रिभिर्गभीरस्त्रिपु च प्रलम्बः रक्तस्तथा पञ्चसु राजपुत्रः कृष्णश्चतुर्भिस्त्रिभिरानतो ऽपि

അവന്റെ മുടി നീലവർണ്ണവും ചുരുളുമായിരിക്കുന്നു; ചെവികൾ സമമാംസലവും മൂക്ക് സുസമവുമാണ്. വിരലുകൾ ദീർഘവും നല്ല സന്ധികളോടെയും; പാദങ്ങൾ, കൈകൾ, പല്ലുകൾ എന്നിവ പ്രകാശമുള്ള ശുഭ്രതയോടെ കാണപ്പെടുന്നു.

Verse 54

द्वाभ्यां च शुक्लः सुराभिश्चतुर्भिः दृश्यन्ति पद्मानि दशैव चास्य वृतः स भर्ता भगवान् हि पूर्वं तं राजपुत्रं भुवि संविचिन्त्य // वम्प्_22.53 ददस्व मां नाथ तपस्विने ऽस्मै गुणोपपन्नाय समीहिताय नेहान्यकामां प्रवदन्ति सन्तो दातुं तथान्यस्य विभो क्षमस्व

ഹേ നാഥാ, ഗുണസമ്പന്നനും എന്നെ ആഗ്രഹിക്കുന്നവനുമായ ഈ തപസ്വിക്ക് എന്നെ ദാനം ചെയ്യുക. സന്മാർഗ്ഗികൾ ഇവിടെ ആരെയും ‘അനാവശ്യൻ’ എന്നു പറയുന്നില്ല; അതിനാൽ ഹേ വിഭോ, എന്നെ മറ്റൊരാൾക്ക് നൽകാൻ അനുമതി തരുക.

Verse 55

देवदेव उवाच इत्येवमुक्तः सवितुश्च पुत्र्या ऋषिस्तदा ध्यानपरो बभूव ज्ञात्वा च तत्रार्कसुतां सकामां मुदा युतो वाक्यमिदं जगाद

ദേവദേവൻ പറഞ്ഞു—സവിതൃയുടെ പുത്രി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ആ ഋഷി ധ്യാനത്തിൽ ലീനനായി. അവിടെ അർക്കപുത്രി ആഗ്രഹത്തോടെ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നതായി അറിഞ്ഞ്, സന്തോഷത്തോടെ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 56

स एव पुत्रि नृपतेस्तनूजो दृष्टः पुरा कामयसे यमद्य स एव चायाति ममाश्रमं वै ऋक्षात्मजः संवरणो हि नाम्ना

മകളേ, നീ മുമ്പ് കണ്ട രാജപുത്രനേ—ഇന്ന് നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നവനേ—അവൻ തന്നെയാണ് എന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് തീർച്ചയായും വരുന്നത്. അവൻ ഋക്ഷന്റെ പുത്രൻ; പേര് സംവരണൻ.

Verse 58

अथाजगाम स नृपस्य पुत्रस्तमाश्रमं ब्राह्मणपुङ्कवस्य दृष्ट्वा वसिष्ठं प्रणिपत्य मूर्ध्ना स्थितस्त्वपश्यत् तपतीं नरेन्द्रः // वम्प्_22.57 दृष्ट्वा च तां पद्मविशालनेत्रां तां पूर्वदृष्टामिति चिन्तयित्वा पप्रच्छ केयं ललना द्विजेन्द्र स वारुणिः प्राह नराधिपेन्द्रम्

അപ്പോൾ രാജാവിന്റെ പുത്രൻ ആ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് വന്നു. വസിഷ്ഠനെ കണ്ടു തലകുനിച്ച് പ്രണാമം ചെയ്ത് നിന്നു; നരേന്ദ്രൻ തപതിയെ കണ്ടു. പദ്മംപോലെ വിശാലനേത്രയയായ അവളെ കണ്ടിട്ട് ‘ഇവളെ ഞാൻ മുമ്പ് കണ്ടിട്ടുണ്ട്’ എന്നു ചിന്തിച്ച്, “ഹേ ദ്വിജേന്ദ്രാ, ഈ യുവതി ആരാണ്?” എന്നു ചോദിച്ചു. തുടർന്ന് വാരുണി മനുഷ്യാധിപനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 59

इयं विवस्वद्दुहिता नरेन्द्र नाम्ना प्रसिद्धा तपती पृथिव्याम् मया तवार्थाय दिवाकरो ऽर्थितः प्रादान्मया त्वाश्रममानिनिन्ये

ഹേ നരേന്ദ്രാ, ഇവൾ വിവസ്വാൻ (സൂര്യൻ)ന്റെ പുത്രി; ഭൂമിയിൽ ‘തപതീ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധയാണ്. നിന്റെ കാര്യമാക്കി ഞാൻ ദിവാകരനെ പ്രാർത്ഥിച്ചു; അവൻ അവളെ എനിക്ക് ദാനം ചെയ്തു; അതിനാൽ നിന്നെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നു.

Verse 60

तस्मात् मसुत्तिष्छ नरेन्द्र देव्याः पाणिं तपत्या विधिवद् गृहाण इत्येवमुक्तो नृपतिः प्रहृष्टो जग्राह पाणिं विधिवत् तपत्याः

അതുകൊണ്ട്, ഹേ നരേന്ദ്രാ, എഴുന്നേറ്റ് ദേവി തപതിയുടെ പാണി വിധിപൂർവ്വം സ്വീകരിക്ക. ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടപ്പോൾ ഹർഷിതനായ രാജാവ് തപതിയുടെ കൈ വിധിപ്രകാരം ഗ്രഹിച്ചു.

Verse 61

सा तं पतिं प्राप्य मनो ऽभिरामं सूर्यामजा शक्रसमाप्रभावम् रराम तन्वी भवनोत्तमेषु यता महैन्द्रं दिवि दैत्यकन्या

ഹൃദയഹാരിയായ, സൂര്യജന്യനായ, ഇന്ദ്രസമപ്രഭാവമുള്ള ആ ഭർത്താവിനെ പ്രാപിച്ച ശേഷം, സുന്ദരദേഹിയായ തപതീ ഉത്തമഭവനങ്ങളിൽ ആനന്ദിച്ചു—ദിവിയിൽ ദൈത്യകന്ന്യ മഹേന്ദ്രനോടൊപ്പം രമിക്കുന്നതുപോലെ.