Adhyaya 59
ഈ അധ്യായം ശിവ–ദേവി സംവാദരൂപത്തിൽ തത്ത്വബോധത്തെ തീർത്ഥഭൂഗോളത്തോടും കർമ്മഫലത്തോടും ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. പ്രഭാസത്തിൽ അധിഷ്ഠിതമായ ‘മൂന്നാം’ ജ്ഞാനശക്തിയെ ഈശ്വരൻ പരിചയപ്പെടുത്തുന്നു; അത് ശിവമയവും ദാരിദ്ര്യനാശിനിയുമാണ്. ശിവന്റെ മുഖതത്ത്വത്തെക്കുറിച്ച്—ആറാം മുഖത്തിന്റെ നാമവും അതിൽ നിന്ന് അജാദേവി എങ്ങനെ ഉദ്ഭവിക്കുന്നുവെന്നും—ദേവി ചോദിക്കുന്നു. ഈശ്വരൻ ഗൂഢരഹസ്യം വെളിപ്പെടുത്തുന്നു: പൂർവ്വം ഏഴ് മുഖങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവയിൽ ‘അജാ’ മുഖം ബ്രഹ്മയോടും ‘പിച്ചു’ മുഖം വിഷ്ണുവോടും ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്; അതിനാൽ ഇപ്പോൾ ശിവൻ പഞ്ചവക്ത്രനായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. അജാമുഖത്തിൽ നിന്ന് അന്ധാസുരനോടുള്ള ഭീകരയുദ്ധത്തിൽ അജാദേവി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു—ഖഡ്ഗവും പരിചയും ധരിച്ച്, സിംഹവാഹിനിയായി, അനവധി ദിവ്യശക്തികളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവളായി. ഓടിയ ദൈത്യർ ദക്ഷിണസമുദ്രത്തേക്ക് പ്രഭാസക്ഷേത്രത്തിൽ എത്തി നശിക്കുന്നു; തുടർന്ന് ദേവി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പാവനത തിരിച്ചറിഞ്ഞ് സോമേശന്റെ സമീപത്ത്, സൗരീശനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് സൂചിപ്പിച്ച ദിശയിൽ അവിടെ തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു. ഫലശ്രുതി: ദർശനം ഏഴ് ജന്മങ്ങൾ വരെ ശുഭഗുണങ്ങൾ നൽകുന്നു; സംഗീത-നൃത്താദികൾ ചെയ്താൽ വംശത്തിലെ ദുര്ഭാഗ്യം മാറും; ചുവന്ന തിരിയുള്ള നെയ്യ്വിളക്ക് അർപ്പിച്ചാൽ വിളക്കിലെ നൂലുകളുടെ എണ്ണത്തിന് അനുസരിച്ച് ദീർഘമംഗലം; പാരായണം/ശ്രവണം, പ്രത്യേകിച്ച് തൃതീയാ തിഥിയിൽ, ഇഷ്ടസിദ്ധി നൽകും. അവസാനം, ഈ ശക്തികളെ പൂജിച്ച് പിന്നെ സോമേശനെ ആരാധിക്കുന്നവർക്കാണ് തീർത്ഥയാത്രയുടെ പൂർണ്ണഫലം ലഭിക്കുന്നതെന്ന് ഉപദേശിക്കുന്നു।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । अथ वच्मि तृतीयां ते ज्ञानशक्तिं शिवात्मिकाम् । प्रभासक्षेत्रमध्यस्थां दारिद्र्यौघविनाशिनीम्
ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഇപ്പോൾ ഞാൻ നിന്നോട് മൂന്നാമത്തെ ശക്തിയായ, ശിവാത്മികയായ ജ്ഞാനശക്തിയെ പറയുന്നു; അവൾ പ്രഭാസക്ഷേത്രത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ അധിഷ്ഠിതയായി ദാരിദ്ര്യപ്രവാഹങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നു.
Verse 2
अजेति नाम्नीं तां देवीं राह्वीशाद्दक्षिणे स्थिताम् । मम वक्त्राद्विनिष्क्रांता षष्ठाद्वै विष्णुपूजितात्
ആ ദേവിക്ക് ‘അജേതീ’ എന്ന നാമം; അവൾ രാഹ്വീശന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് നിലകൊള്ളുന്നു. അവൾ എന്റെ മുഖത്തിൽ നിന്ന്—വിഷ്ണു പൂജിക്കുന്ന ആറാം മുഖത്തിൽ നിന്ന്—പ്രകടിതയായി.
Verse 3
देव्युवाच । पंचवक्त्राणि देवेश प्रसिद्धानि तव प्रभौ । षष्ठं यद्वदनं देव तस्य किं नाम संस्मृतम् । समुत्पन्ना कथं तस्मादजादेवीति या श्रुता
ദേവി അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ദേവേശാ, ഹേ പ്രഭോ! നിന്റെ അഞ്ചു മുഖങ്ങൾ പ്രസിദ്ധമാണ്. എന്നാൽ ഹേ ദേവാ, ആ ആറാം മുഖത്തിന് ഏത് നാമമാണ് സ്മരിക്കപ്പെടുന്നത്? അതിൽ നിന്ന് ‘അജാദേവി’ എന്നു കേൾക്കപ്പെടുന്ന ദേവി എങ്ങനെ ഉദ്ഭവിച്ചു?
Verse 4
ईश्वर उवाच । साधु पृष्टं त्वया देवि यद्गोप्यं स्वसुतेष्वपि । तत्तेऽहं संप्रवक्ष्यामि अप्रसिद्धागमोदितम्
ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ദേവീ, നീ നല്ല ചോദ്യം ചോദിച്ചു; ഇത് സ്വന്തം പുത്രന്മാരിലും ഗൂഢമായ കാര്യമാണ്. ഇപ്പോൾ ഞാൻ നിനക്കു അപരിചിതമായ ആഗമപരമ്പരയിൽ പറഞ്ഞതു വിശദീകരിക്കുന്നു.
Verse 5
वक्त्राणि मम देवेशि सप्तासन्पूर्वमेव हि । सद्योजातादिपंचैव षष्ठं स्मृतमजेति च
ദേവേശീ, പൂർവകാലത്ത് എനിക്ക് ഏഴ് മുഖങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു—സദ്യോജാതാദി അഞ്ചും, ആറാമത്തേത് ‘അജ’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നതുമായിരുന്നു.
Verse 6
सप्तमं पिचुनामेति सप्तैवं वदनानि मे । तेभ्योऽजं ब्रह्मणे दत्तं पिचुवक्त्रं तु विष्णवे
ഏഴാമത്തേത് ‘പിച്ചു’ എന്ന നാമമുള്ളത്—ഇങ്ങനെ എനിക്ക് ഏഴ് മുഖങ്ങൾ. അവയിൽ ‘അജ’ മുഖം ബ്രഹ്മാവിന് ദത്തമായി; ‘പിച്ചു’ മുഖം വിഷ്ണുവിന് ദത്തമായി.
Verse 7
तस्मादहं महादेवि पंचवक्त्रोऽधुनाऽभवम् । अजस्तु ब्रह्मा सञ्जज्ञे पिचुर्विष्णुरजायत
അതുകൊണ്ട്, മഹാദേവീ, ഇപ്പോൾ ഞാൻ പഞ്ചവക്ത്രനായിരിക്കുന്നു. ‘അജ’ ബ്രഹ്മാവായി ജനിച്ചു; ‘പിച്ചു’ വിഷ്ണുവായി അവതരിച്ചു.
Verse 8
अजवक्त्रान्महादेवि अजा जाता महाप्रभा । अन्धासुररणे घोरे मम क्रोधेन भामिनि
മഹാദേവീ, ‘അജ’ മുഖത്തിൽ നിന്ന് മഹാപ്രഭയായ ‘അജാ’ ജനിച്ചു—ഭാമിനി, അന്ധാസുരനോടുള്ള ആ ഭീകര യുദ്ധത്തിൽ എന്റെ ക്രോധത്തിൽ നിന്ന്.
Verse 9
खड्गचर्मधरादेवी सुरूपा सिंहवाहिनी । मर्द्दयन्ती महादैत्यान्देवीकोटिसमन्विता
ഖഡ്ഗവും ചർമവും (ഢാലും) ധരിച്ച, സുന്ദരരൂപിണിയായ സിംഹവാഹിനി ദേവി, കോടി ദേവിമാരോടുകൂടെ മഹാദൈത്യന്മാരെ മർദ്ദിച്ചു।
Verse 10
तस्या भयेन ये दैत्या विद्रुता दक्षिणार्णवम् । पृष्ठतोऽनुययौ तान्वै सा देवी सिंहवाहिनी
അവളുടെ ഭയത്താൽ ദൈത്യർ ദക്ഷിണ സമുദ്രത്തിലേക്ക് ഓടി; സിംഹവാഹിനി ദേവി അവരെ പിന്നിൽ നിന്നു പിന്തുടർന്നു।
Verse 11
इतस्ततस्ते धावन्तो मार्यमाणाश्च तद्गणैः । प्रभास क्षेत्रसंप्राप्ता नश्यमाना महार्णवम्
ഇങ്ങോട്ടും അങ്ങോട്ടും ഓടിക്കൊണ്ടിരിക്കെ, അവളുടെ ഗണങ്ങളാൽ വധിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു; അവർ പ്രഭാസക്ഷേത്രത്തിലെത്തി മഹാസമുദ്രത്തിൽ നശിച്ചു।
Verse 12
केचित्तत्र हता दैत्याः केचित्पातालमाययुः । निःशेषान्निहतान्दृष्ट्वा सा देवी सिंहवाहिनी
ചില ദൈത്യർ അവിടെ വധിക്കപ്പെട്ടു, ചിലർ പാതാളത്തിലേക്ക് ഇറങ്ങി; അവരെ നിശ്ശേഷമായി നിഹതരായതായി കണ്ട സിംഹവാഹിനി ദേവി (തദനുസരിച്ച്) നിലകൊണ്ടു।
Verse 13
क्षेत्रं पवित्रमाज्ञाय तत्र स्थाने स्थिता शुभा । सोमेशादीशकोणस्था सौरीशादुत्तरे स्थिता
ക്ഷേത്രം പവിത്രമാണെന്ന് അറിഞ്ഞ് ആ ശുഭദേവി അതേ സ്ഥലത്ത് തന്നെ സ്ഥാപിതയായി—സോമേശനിൽ നിന്ന് ഈശാന കോണിലും, സൗരീശനിൽ നിന്ന് വടക്കിലും സ്ഥിതയായി।
Verse 14
यस्तां तत्र स्थितां पश्येद्योषिद्वाथ नरोऽपि वा । स भूयात्सत्त्वसौभाग्यैः सप्तजन्मानि संयुतः
അവിടെ നിലകൊള്ളുന്ന ആ ദേവിയെ ദർശിക്കുന്നവൻ—സ്ത്രീയായാലും പുരുഷനായാലും—ഏഴ് ജന്മങ്ങൾ സത്ത്വവും സൗഭാഗ്യവും സഹിതം പ്രാപിക്കും।
Verse 15
गीतवाद्यादिकं नृत्यं यस्तत्र कुरुते नरः । तस्यान्वये न दौर्भाग्यं भूयात्तस्याः प्रसादतः
അവിടെ ഗീതവും വാദ്യങ്ങളും സഹിതം നൃത്തം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യന്, ആ ദേവിയുടെ പ്രസാദത്താൽ അവന്റെ വംശത്തിൽ ദൗർഭാഗ്യം ഉദിക്കുകയില്ല।
Verse 16
घृतेन दीपकं तत्र या नारी संप्रयच्छति । रक्तवर्त्या महादेवि यावंतस्तत्र तंतवः । तावज्जन्मांतराण्येव सा सौभाग्यमवाप्नुयात्
ഹേ മഹാദേവീ! അവിടെ നെയ്യോടെ ദീപം ചുവന്ന തിരിയോടെ അർപ്പിക്കുന്ന സ്ത്രീക്ക്, ആ തിരിയിലെ നൂലിഴകൾ എത്രയുണ്ടോ അത്ര ജന്മാന്തരങ്ങൾ സൗഭാഗ്യം ലഭിക്കും।
Verse 17
यश्चैतत्तु पठेन्नित्यं तृतीयायां विशेषतः । शृणुयाद्वाऽपि यो भक्त्या स कामानखिलाल्लंभेत्
ഇത് നിത്യമായി പാരായണം ചെയ്യുന്നവൻ—വിശേഷിച്ച് തൃതീയാ തിഥിയിൽ—അഥവാ ഭക്തിയോടെ ശ്രവിക്കുന്നവനും, എല്ലാ ഇഷ്ടഫലങ്ങളും പ്രാപിക്കും।
Verse 18
इति संक्षेपतः प्रोक्तो रुद्रशक्तित्रयक्रमः
ഇങ്ങനെ സംക്ഷേപമായി രുദ്രശക്തിത്രയത്തിന്റെ ക്രമവിധാനം പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടു।
Verse 19
एताः शक्तीः पूजयित्वा सोमेशं पूजयेत्ततः । सम्यग्यात्राफलापेक्षी एकां वा वरदामथ
ഈ ശക്തികളെ വിധിപൂർവ്വം പൂജിച്ച ശേഷം സോമേശ്വരനെ പൂജിക്കണം. യാത്രയുടെ സമ്പൂർണ്ണ ഫലം ആഗ്രഹിക്കുന്ന തീർത്ഥാടകൻ അങ്ങനെ ചെയ്യട്ടെ; അല്ലെങ്കിൽ വരദായിനിയായ ദേവിമാരിൽ ഒരുത്തിയെയെങ്കിലും പൂജിക്കട്ടെ.
Verse 59
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्येऽजादेवीमाहात्म्यवर्णनंनामैकोनषष्टितमोऽध्यायः
ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്രീ സംഹിതയിലെ ഏഴാം പ്രഭാസഖണ്ഡത്തിലെ ആദ്യ ‘പ്രഭാസക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യ’ത്തിൽ ‘അജാദേവീമാഹാത്മ്യവർണനം’ എന്ന പേരിലുള്ള അമ്പത്തൊമ്പതാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.