Adhyaya 304

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि गंगां त्रिपथगामिनीम् । संगालेशादथैशान्यां धनुषां सप्तके स्थिताम्

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—അതിനുശേഷം, ഹേ മഹാദേവീ, ത്രിപഥഗാമിനിയായ ഗംഗയിലേക്കു പോകണം. അവൾ സംഗാലേശത്തിൽ നിന്ന് ഈശാന്യ ദിശയിൽ, ഏഴ് ധനുസ്സിന്റെ ദൂരത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.

Verse 2

तस्यां त्रिनेत्रा मत्स्याः स्युर्नित्यमांभसिकाः प्रिये । कलौयुगेऽपि दृश्यंते सत्यंसत्यं मयोदितम्

ഹേ പ്രിയേ, ആ നദിയിൽ മൂന്ന് കണ്ണുകളുള്ള മത്സ്യങ്ങൾ ഉണ്ട്; അവ നിത്യം ജലത്തിൽ തന്നെ വസിക്കുന്നു. കലിയുഗത്തിലും അവ കാണപ്പെടുന്നു—ഇത് സത്യം, സത്യം, ഞാൻ അരുളിയത് തന്നേ.

Verse 3

तस्यां स्नात्वा महादेवि मुच्यते पञ्चपातकैः

ഹേ മഹാദേവീ! അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ പഞ്ചമഹാപാതകങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുന്നു.

Verse 4

सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा विस्मिता गिरिजा सती । उवाच तं द्विजश्रेष्ठाः प्रचलच्चंद्रशेखरम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഗിരിജയായ സതി വിസ്മയിച്ചു. പിന്നെ ജടകൾ ഇളകുന്ന ചന്ദ്രശേഖരനായ, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനായ പ്രഭുവിനോട് അവൾ പറഞ്ഞു.

Verse 5

पार्वत्युवाच । कथं तत्र समायाता गंगा त्रिपथगामिनी । कथं त्रिनेत्राः संजाता मत्स्या आंभसिकाः शिव

പാർവതി പറഞ്ഞു—ത്രിപഥഗാമിനിയായ ഗംഗ അവിടെ എങ്ങനെ എത്തി? ഹേ ശിവാ, ജലചരമായ ത്രിനേത്ര മത്സ്യങ്ങൾ എങ്ങനെ ജനിച്ചു?

Verse 6

एतद्विस्तरतो ब्रूहि यद्यहं ते प्रिया विभो

ഹേ വിഭോ! ഞാൻ നിനക്കു പ്രിയയാണെങ്കിൽ, ഇതെല്ലാം വിശദമായി പറഞ്ഞുതരിക.

Verse 7

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि यदि पृच्छसि मां शुभे । आस्तिकाः श्रद्दधानाश्च भवंतीति मतिर्मम

ഈശ്വരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവീ, കേൾക്കുക; ഹേ ശുഭേ, നീ എന്നോടു ചോദിക്കുന്നതിനാൽ ഞാൻ വിശദീകരിക്കുന്നു. നീ ആസ്തികയും ശ്രദ്ധയുമുള്ളവളാണെന്നതാണ് എന്റെ മതി.

Verse 8

यदा शप्तो महादेवो ह्यज्ञानतिमिरावृतैः । ऋषिभिः कोपयुक्तैश्च कस्मिंश्चित्कारणांतरे

ഒരു സമയത്ത് ഏതോ പ്രത്യേക കാരണാന്തരത്താൽ, അജ്ഞാനത്തിന്റെ അന്ധകാരത്തിൽ മൂടപ്പെട്ടും കോപത്തിൽ ആകുലരുമായ ഋഷിമാർ മഹാദേവനെ ശപിച്ചു.

Verse 9

तदा ते मुनयः सर्वे शप्तं ज्ञात्वा महेश्वरम् । निरानंदं जगत्सर्वं दृष्ट्वा चात्मानमेव च

അപ്പോൾ ആ മുനിമാർ എല്ലാവരും മഹേശ്വരൻ ശപിക്കപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞ്, സർവ്വലോകവും ആനന്ദരഹിതമായതായി കണ്ടും, സ്വന്തം പിഴയും തിരിച്ചറിഞ്ഞും വ്യാകുലരായി.

Verse 10

आराध्य परमेशानं दधतं गजरूपकम् । उन्नतं स्थानमानीय सानंदं चक्रिरे द्विजाः

ഗജരൂപം ധരിച്ച പരമേശാനെ ആരാധിച്ച്, ദ്വിജന്മാർ അവനെ ഉന്നതസ്ഥാനത്തേക്ക് കൊണ്ടുവന്ന്, ലോകത്തെ വീണ്ടും ആനന്ദമയമാക്കി.

Verse 11

ततः प्रभृति सर्वे ते शिवद्रोहकरं परम् । आत्मानं मेनिरे नित्यं प्रसन्नेऽपि महेश्वरे

അന്നുമുതൽ അവർ എല്ലാവരും, മഹേശ്വരൻ പ്രസന്നനായിട്ടും, തങ്ങൾ ശിവദ്രോഹമെന്ന മഹാപരാധം ചെയ്തവരാണെന്ന് നിത്യം സ്വയം കരുതി.

Verse 12

महोदयान्महातीर्थं सर्व आगत्य सत्वरम् । तपस्तेपुर्महाघोरं संगालेश्वरसन्निधौ

അതുകൊണ്ട് അവർ എല്ലാവരും വേഗത്തിൽ ‘മഹോദയാ’ എന്ന മഹാതീർത്ഥത്തിലേക്ക് എത്തി, സംഗാലേശ്വരന്റെ സന്നിധിയിൽ അത്യന്തം ഘോരമായ തപസ്സു ചെയ്തു.

Verse 13

संगालेश्वरनामानं सर्वे पूज्य यथाविधि । भृगुरत्रिस्तथा मंकिः कश्यपः कण्व एव च

അവർ എല്ലാവരും വിധിപൂർവ്വം ‘സംഗാലേശ്വരൻ’ എന്ന നാമധേയനായ ഭഗവാനെ പൂജിച്ചു—ഭൃഗു, അത്രി, മങ്കി, കശ്യപൻ, കണ്വനും കൂടി।

Verse 14

गौतमः कौशिकश्चैव कुशिकश्च महातपाः । शूकरोऽथ भरद्वाजो भार्गविश्च महातपाः

ഗൗതമൻ, കൗശികൻ, കുശികൻ—മഹാതപസ്വികൾ—അതുപോലെ ശൂകരൻ, ഭരദ്വാജൻ, ഭാര്ഗവിയും, എല്ലാവരും മഹാതപസ്വികൾ (അവിടെ എത്തി)।

Verse 15

जातूकर्ण्यो वसिष्ठश्च सावर्णिश्च पराशरः । शांडिल्यश्च पुलस्त्यश्च वत्सश्चैव महातपाः

ജാതൂകർണ്യൻ, വസിഷ്ഠൻ, സാവർണി, പരാശരൻ; കൂടാതെ ശാണ്ഡില്യൻ, പുലസ്ത്യൻ, വത്സനും—ഇവർ എല്ലാവരും മഹാതപസ്വികൾ (അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു)।

Verse 16

एते चान्ये च बहवो ह्यसंख्याता महर्षयः

ഇവരും മറ്റും അനേകരും—അസംഖ്യ മഹർഷിമാർ ആയിരുന്നു।

Verse 17

संगालेश्वरमासाद्य प्रभासे पापनाशने । तपः कुर्वंति सततं प्रतिष्ठाप्य महेश्वरम्

പാപനാശകമായ പ്രഭാസത്തിൽ സംഗാലേശ്വരനെ പ്രാപിച്ച്, അവിടെ മഹേശ്വരൻ (ശിവൻ)നെ പ്രതിഷ്ഠിച്ച് അവർ നിരന്തരം തപസ്സു ചെയ്തു.

Verse 18

ततः कालेन महता ते सर्वे मुनिपुंगवाः । ध्यानात्त्रिलोचनस्यैव अदृष्टे तु महेश्वरे

അനന്തരം ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ ആ മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാർ എല്ലാവരും—മഹേശ്വരൻ പ്രത്യക്ഷനായിട്ടില്ലെങ്കിലും—ത്രിലോചനന്റെ ധ്യാനമാത്രത്താൽ അത്ഭുതാവസ്ഥയെ പ്രാപിച്ചു।

Verse 19

त्रिनेत्रत्वमनुप्राप्तास्तपोनिष्ठास्तपोधनाः । परस्परं वीक्षमाणास्त्रिनेत्रस्याभिशंकया

തപസ്സിൽ നിഷ്ഠയുള്ള തപോധനന്മാരായ അവർ ത്രിനേത്രത്വം പ്രാപിച്ചു; പരസ്പരം നോക്കി ‘നാം ത്രിനേത്രനുപോലെ ആയോ?’ എന്നു സംശയിച്ചു।

Verse 20

स्तुवंति विविधैः स्तोत्रैर्मन्यमाना महेश्वरम् । ज्ञात्वा ध्यानेन देवस्य त्रिनेत्रत्वमुपागताः

ആ അവസ്ഥ മഹേശ്വരന്റെ കൃപയെന്ന് കരുതി അവർ വിവിധ സ്തോത്രങ്ങളാൽ സ്തുതിച്ചു; ദേവന്റെ ധ്യാനത്തിലൂടെ അറിഞ്ഞു, തങ്ങൾ ത്രിനേത്രത്വം പ്രാപിച്ചതായി ബോധിച്ചു।

Verse 21

चकुरुग्रं तपस्ते तु पूजां देवस्य शूलिनः । तेषु वै तप्यमानेषु कृपाविष्टो महेश्वरः

അവർ ഉഗ്രതപസ്സും ശൂലധാരിയായ ദേവന്റെ പൂജയും ചെയ്തു; അവർ തപസ്സിൽ ലീനരായിരിക്കെ മഹേശ്വരൻ കരുണയാൽ നിറഞ്ഞു।

Verse 22

उवाच तान्मुनीन्सर्वाञ्छृणुध्वं वरमुत्तमम् । प्रसन्नोऽहं मुनिश्रेष्ठास्तपसा पूजयापि च

മഹേശ്വരൻ ആ മുനിമാരെല്ലാവരോടും പറഞ്ഞു—“ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കുക, ഉത്തമമായ വരം. ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, നിങ്ങളുടെ തപസ്സും പൂജയും കൊണ്ടു ഞാൻ പ്രസന്നനാകുന്നു।”

Verse 23

ऋषय ऊचुः । यदि प्रसन्नो देवेश वरं नो दातुमर्हसि । गंगामानय वेगेन ह्यभिषेकाय नो हर

ഋഷിമാർ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവേശ്വരാ! നിങ്ങൾ പ്രസന്നനായി ഞങ്ങൾക്ക് വരം നൽകുവാൻ യോഗ്യമെന്നു കരുതുന്നുവെങ്കിൽ, ഹേ ഹരാ! ഞങ്ങളുടെ അഭിഷേകത്തിനായി ഗംഗയെ വേഗത്തിൽ കൊണ്ടുവരണമേ।

Verse 24

तस्यां कृताभिषेकास्तु तव द्रोहकरा वयम् । अज्ञानभावात्पूतत्वं यास्यामः पृथिवीतले

ആ പുണ്യധാരയിൽ അഭിഷേകം ചെയ്തശേഷം, നിങ്ങളോടു ദ്രോഹം ചെയ്ത ഞങ്ങൾ—അജ്ഞാനഭാവം മൂലം—ഭൂമിതലത്തിൽ ശുദ്ധി പ്രാപിക്കും।

Verse 25

ईश्वर उवाच । यूयं पवित्रकरणाः पावनानां च पावनाः । गंगां चैवानयिष्यामि युष्माकं चित्ततुष्टये

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—നിങ്ങൾ പവിത്രത സൃഷ്ടിക്കുന്നവർ, പാവനന്മാരിലും പരമ പാവനർ; നിങ്ങളുടെ ചിത്തതൃപ്തിക്കായി ഞാൻ ഗംഗയെ തന്നെ കൊണ്ടുവരാം।

Verse 26

पावित्र्याद्भवतां जातं त्रैनेत्र्यं मुनिसत्तमाः । एवमुक्त्वा ततः शंभुर्ध्यानस्तिमितलोचनः । सस्मार क्षणमात्रेण गंगां मीनकुलावृताम्

ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ! നിങ്ങളുടെ പാവിത്ര്യത്തിൽ നിന്നുതന്നെ ത്രിനേത്രത്വം ഉദിച്ചു. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ശംഭു ധ്യാനത്തിൽ നിശ്ചലനയനനായി, ക്ഷണമാത്രത്തിൽ മീൻകൂട്ടം ചുറ്റിയ ഗംഗയെ സ്മരിച്ചു।

Verse 27

स्मृतमात्रा तदा देवी गंगा त्रिपथगामिनी । भित्वा भूमितलं प्राप्ता तत्र मीनकुलावृता

സ്മരണ മാത്രത്തിൽ തന്നെ ത്രിപഥഗാമിനിയായ ദേവി ഗംഗ ഭൂമിതലം ഭേദിച്ച് അവിടെ എത്തി; മീൻകൂട്ടം ചുറ്റപ്പെട്ടവളായി നിലകൊണ്ടു।

Verse 28

ऋषिभिश्च यदा दृष्टा गंगा मीनयुता शुभा । दृष्टमात्रास्तु ते मत्स्यास्त्रिनेत्रत्वमुपागताः

ഋഷിമാർ മത്സ്യസഹിതമായ ശുഭഗംഗയെ ദർശിച്ചപ്പോൾ, ആ മത്സ്യങ്ങൾ ദർശനമാത്രത്താൽ തന്നെ ത്രിനേത്രത്വം പ്രാപിച്ചു।

Verse 29

ईश्वर उवाच । युष्माकं दर्शनाद्विप्रास्त्रिनेत्रत्वमुपागताः । एतन्निदर्शनं सर्वं लोकानां च प्रदर्शनम्

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ വിപ്രന്മാരേ, നിങ്ങളുടെ ദർശനത്താൽ ആ മത്സ്യങ്ങൾ ത്രിനേത്രത്വം പ്രാപിച്ചു. ഇത് ലോകങ്ങൾക്ക് ഉപദേശമായി നിലകൊള്ളുന്ന സമ്പൂർണ്ണ നിദർശനമാണ്।

Verse 30

ऋषय ऊचुः । अस्मिन्कुंडे महादेव मत्स्यानां संततिः सदा । त्रिनेत्रा त्वत्प्रसादेन भूयात्सर्वा युगेयुगे

ഋഷിമാർ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാദേവാ, ഈ കുണ്ഡത്തിൽ മത്സ്യങ്ങളുടെ സന്തതി സദാ നിലനില്ക്കട്ടെ; നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ അവയെല്ലാം യുഗം യുഗമായി ത്രിനേത്രങ്ങളാകട്ടെ।

Verse 31

अस्मिन्कुंडे समागत्य नरः स्नानं करोति यः । ददाति हेम विप्राय गाश्च वस्त्रं तथा तिलान्

ആൾ ഈ കുണ്ഡത്തിൽ വന്ന് സ്നാനം ചെയ്ത്, ഒരു വിപ്രനു സ്വർണം ദാനം ചെയ്യുകയും—കൂടാതെ പശുക്കൾ, വസ്ത്രം, എള്ളും ദാനം ചെയ്യുകയും ചെയ്താൽ—

Verse 32

अमावास्यां विशेषेण त्रिनेत्रः स प्रजायताम् । एवं भविष्यतीत्युक्त्वा ह्यन्तर्धानं गतो हरः

വിശേഷിച്ച് അമാവാസി ദിനത്തിൽ ആ മനുഷ്യൻ ത്രിനേത്രനായി ജനിക്കട്ടെ. ‘ഇങ്ങനെ തന്നെയാകും’ എന്നു പറഞ്ഞ് ഹരൻ അന്തർധാനം ചെയ്തു।

Verse 33

ब्राह्मणास्तुष्टिसंयुक्ता गताः सर्वे महोदयम्

ആ ബ്രാഹ്മണന്മാർ എല്ലാവരും തൃപ്തിയോടെ നിറഞ്ഞ് മഹോന്നതി, സമൃദ്ധി, ശ്രേയസ്സു എന്നിവ പ്രാപിച്ചു।

Verse 34

एतत्ते कथितं देवि गंगामाहात्म्यमुत्तमम् । श्रुतं पापप्रशमनं सर्वकामफलप्रदम्

ഹേ ദേവീ! ഗംഗയുടെ പരമോത്തമമായ മഹാത്മ്യം ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞു; ഇത് ശ്രവിച്ചാൽ പാപങ്ങൾ ശമിച്ച് എല്ലാ ധർമ്മസമ്മത ആഗ്രഹങ്ങളുടെ ഫലം ലഭിക്കും।

Verse 304

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये संगालेश्वरसमीपवर्ति गंगामाहात्म्यवर्णनंनाम चतुरुत्तरत्रिशततमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്രീ സംഹിതയുടെ ഏഴാം പ്രഭാസഖണ്ഡത്തിലെ ആദ്യ ‘പ്രഭാസക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യ’ത്തിൽ ‘സംഗാലേശ്വരസമീപസ്ഥ ഗംഗാമാഹാത്മ്യവർണനം’ എന്ന 304-ാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।