Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 32

अमावास्यां विशेषेण त्रिनेत्रः स प्रजायताम् । एवं भविष्यतीत्युक्त्वा ह्यन्तर्धानं गतो हरः

amāvāsyāṃ viśeṣeṇa trinetraḥ sa prajāyatām | evaṃ bhaviṣyatītyuktvā hyantardhānaṃ gato haraḥ

വിശേഷിച്ച് അമാവാസി ദിനത്തിൽ ആ മനുഷ്യൻ ത്രിനേത്രനായി ജനിക്കട്ടെ. ‘ഇങ്ങനെ തന്നെയാകും’ എന്നു പറഞ്ഞ് ഹരൻ അന്തർധാനം ചെയ്തു।

अमावास्याम्on the new-moon day
अमावास्याम्:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootamāvāsyā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम्
विशेषेणespecially
विशेषेण:
Kriya-visheṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootviśeṣa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), एकवचनम्; क्रियाविशेषणार्थे (adverbial instrumental)
त्रिनेत्रःthe three-eyed one (Śiva)
त्रिनेत्रः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Roottri + netra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्; बहुव्रीहिः—‘यस्य त्रीणि नेत्राणि सः’
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्
प्रजायताम्may (it) be born / let (it) arise
प्रजायताम्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-जा (धातु)
Formलोट्-लकारः (Imperative/benedictive sense), आत्मनेपदम्, प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम्; आज्ञा/आशीः (let be born/let arise)
एवम्thus
एवम्:
Kriya-visheṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootevam (अव्यय)
Formअव्ययम् (adverb)
भविष्यतिwill be
भविष्यति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलृट्-लकारः (Simple Future), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम्
इतिthus (saying)
इति:
Sambandha (Quotative/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formउद्धरण/वाक्यसमाप्त्यर्थक-अव्ययम् (quotative particle)
उक्त्वाhaving said
उक्त्वा:
Kriya-visheṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootवच् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययम् (absolutive/gerund)
हिindeed
हि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formनिपात-अव्ययम् (particle/emphasis)
अन्तर्धानम्disappearance/vanishing
अन्तर्धानम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootantardhāna (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्; गत्यर्थक्रियायां कर्मवत् (as goal/state)
गतःwent
गतः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्तः (past passive participle), पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्तरि प्रयोगः (having gone)
हरःHara (Śiva)
हरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Roothara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्

Narrator (reporting Śiva’s boon and departure)

Tirtha: Trinetra-kuṇḍa (contextual)

Type: kund

Listener: Implied audience of sages/pilgrims within the narrative

Scene: Śiva pronounces the boon: on Amāvāsyā, the bather-donor will be born three-eyed; immediately after, Śiva fades into light and disappears (antardhāna), leaving sages and pilgrims awestruck by the pond.

Ś
Śiva (Hara)
A
Amāvāsyā
K
Kuṇḍa (implied)

FAQs

Sacred times amplify sacred acts; observance on Amāvāsyā at a tirtha is portrayed as especially potent.

The Prabhāsakṣetra kuṇḍa where snāna and dāna yield special fruit on Amāvāsyā.

Emphasis on Amāvāsyā observance in connection with the kuṇḍa’s rites (snāna and dāna from the preceding verse).