Adhyaya 298

Verse 1

ईश्वर उवाच । ऋषितोयापश्चिमे तु तत्र गव्यूतिमात्रतः । संगालेश्वरनामास्ति सर्वपातकनाशनः

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഋഷിതോയയുടെ പടിഞ്ഞാറ്, വെറും ഒരു ഗവ്യൂതി ദൂരത്തിൽ ‘സംഗാലേശ്വര’ എന്ന നാമത്തിലുള്ള ശിവലിംഗം ഉണ്ട്; അത് സർവ്വ പാപങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നു।

Verse 2

गुप्तस्तत्र प्रयागश्च देवो वै माधवस्तथा । जाह्नवी यमुना चैव देवी तत्र सरस्वती

അവിടെയേ ഒരു ഗുപ്ത പ്രയാഗവും ഉണ്ട്; ദേവൻ മാധവനും അവിടെയുണ്ട്. ജാഹ്നവി (ഗംഗ), യമുന, കൂടാതെ ദേവി സരസ്വതിയും അവിടെയേ വിരാജിക്കുന്നു।

Verse 3

अन्यानि तत्र तीर्थानि बहूनि च वरानने । स्नात्वा दृष्ट्वा पूजयित्वा मुक्तः स्यात्सर्वकिल्बिषैः

ഹേ സുന്ദരമുഖീ! അവിടെ മറ്റു പല തീർത്ഥങ്ങളും ഉണ്ട്. അവയിൽ സ്നാനം ചെയ്ത്, ദർശനം ചെയ്ത്, പൂജിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ സർവ്വ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനാകും।

Verse 4

पार्वत्युवाच । कथय त्वं महेशान सर्वदेवनमस्कृत । तीर्थराजः प्रयागस्तु कथं विष्णुः सनातनः

പാർവതി അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ മഹേശാന, സർവ്വദേവന്മാരാൽ നമസ്കൃതനേ, പറയുക—പ്രയാഗം എങ്ങനെ തീർത്ഥരാജൻ? സനാതന വിഷ്ണു (ഇവിടെ) എങ്ങനെ വിരാജിക്കുന്നു?

Verse 5

कथं गंगा च यमुना तथा देवी सरस्वती । अन्यान्यपि बहून्येव तीर्थानि वृषभध्वज

ഹേ വൃഷഭധ്വജ പ്രഭോ! ഇവിടെ ഗംഗയും യമുനയും അതുപോലെ ദേവി സരസ്വതിയും എങ്ങനെ സന്നിഹിതരാണ്? കൂടാതെ ഇത്രയും അനവധി തീർത്ഥങ്ങളും ഇവിടെ എങ്ങനെ നിലകൊള്ളുന്നു?

Verse 6

समायातानि तत्रैव संगालेश्वरसंनिधौ । संगालेशेति किं नाम ह्येतन्मे वद कौतुकम्

അവയെല്ലാം അവിടെയേ തന്നെ സംഗാലേശ്വരന്റെ സന്നിധിയിൽ ഒന്നിച്ചെത്തി. ‘സംഗാലേശ’ എന്ന പേര് എന്തുകൊണ്ട്? എന്റെ കൗതുകം തീർക്കാൻ പറയുക.

Verse 7

ईश्वर उवाच । पुरा वै लिंगपतने सर्वदेवसमागमे । सार्धत्रितयकोटीनि पुण्यानि सुरसुन्दरि

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ സുരസുന്ദരി! പുരാതനകാലത്ത് ലിംഗപതനസമയത്ത്, സർവ്വദേവന്മാർ സമാഗമിച്ചപ്പോൾ, അവിടെ സാഡെ മൂന്ന് കോടി തീർത്ഥപുണ്യങ്ങൾ സന്നിഹിതമായിരുന്നു.

Verse 8

तीर्थानि तीर्थराजोऽयं प्रयागः समुपस्थितः । आत्मानं गोपयामास तीर्थकोटिभिरावृतम्

എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും അവിടെ സന്നിഹിതമായിരുന്നു; തീർത്ഥരാജനായ പ്രയാഗവും അവിടെ എത്തി. കോടി തീർത്ഥങ്ങളാൽ ആവൃതനായി, അവൻ സ്വയം മറച്ചുവെച്ചു.

Verse 9

ततस्तत्र समायाता ब्रह्मविष्णुपुरोगमाः । विबुधास्तीर्थराजं तं ददृशुर्दिव्यचक्षुषा

അതിനുശേഷം ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും മുൻപായി മറ്റു ദേവന്മാർ അവിടെ എത്തി; ദിവ്യദൃഷ്ടിയാൽ അവർ ആ തീർത്ഥരാജനെ ദർശിച്ചു.

Verse 10

तीर्थकोटिभिराकीर्णं पवित्रं पापनाशनम् । लिंगस्य पतनं श्रुत्वा महादुःखेन संवृताः

ആ സ്ഥലം കോടിക്കണക്കിന് തീർത്ഥങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതും, പവിത്രവും പാപനാശകവുമായിരുന്നു. ലിംഗം പതിച്ചതെന്ന വാർത്ത കേട്ട് അവർ മഹാദുഃഖത്തിൽ മൂടപ്പെട്ടു.

Verse 11

स्थिताः सर्वे तदा देवि ब्रह्माद्याः सुरसत्तमाः

അപ്പോൾ, ദേവീ, ബ്രഹ്മാദികളായ ശ്രേഷ്ഠ ദേവന്മാർ എല്ലാവരും അവിടെ ഒന്നിച്ചു നിന്നു.

Verse 12

एतस्मिन्नेव काले तु देवो रुद्रः सनातनः । निरानंदः समायातो वाक्यमेतदुवाच ह

അന്നേ സമയത്ത് സനാതനനായ ദേവൻ രുദ്രൻ ആനന്ദരഹിതനായി അവിടെ എത്തി ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 13

शृणुध्वं वचनं देवा ब्रह्मविष्णुपुरोगमाः । ऋषिशापान्निपतितं मम लिंगमनुत्तमम् । तस्माल्लिंगं पूजयत सर्व कामार्थसिद्धये

ഹേ ദേവന്മാരേ, ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും മുൻപന്തിയിലുള്ളവരേ, എന്റെ വാക്ക് കേൾക്കുവിൻ. ഋഷിയുടെ ശാപം മൂലം എന്റെ അനുത്തമ ലിംഗം ഇവിടെ പതിച്ചിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും ധർമ്മസമ്മതമായ സമ്പത്തും സിദ്ധിക്കുവാൻ ആ ലിംഗത്തെ പൂജിക്കുവിൻ.

Verse 14

एवमुक्त्वा महादेवो देशे तस्मिन्स्थितः प्रिये । ब्राह्मं च वैष्णवं रौद्रं तत्र कुण्डत्रयं स्मृतम्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട്, പ്രിയേ, മഹാദേവൻ ആ സ്ഥലത്തുതന്നെ നിലകൊണ്ടു. അവിടെ ബ്രാഹ്മം, വൈഷ്ണവം, റൗദ്രം എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് പവിത്ര കുണ്ഡങ്ങൾ പ്രസിദ്ധമായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 15

चतुर्थं त्रिसंगमाख्यं नदीनां यत्र संगमः । गंगायाश्च सरस्वत्याः सूर्यपुत्र्यास्तथैव च

നാലാമത്തെ പുണ്യസ്ഥലം ‘ത്രിസംഗമം’ എന്നു പ്രസിദ്ധം; അവിടെ നദികളുടെ സംഗമം—ഗംഗ, സരസ്വതി, സૂર്യപുത്രി യമുനയും।

Verse 16

कोटिरेका च तीर्थानां ब्रह्मकुण्डे व्यवस्थिता । तथा च वैष्णवे कुण्डे कोटिरेका प्रकीर्तिता

അവിടെ ബ്രഹ്മകുണ്ഡത്തിൽ തീർത്ഥങ്ങളുടെ ‘കോടിരേക’ (കോടിയെക്കാൾ അധികം) നിലകൊള്ളുന്നു; അതുപോലെ വൈഷ്ണവകുണ്ഡത്തിലും ‘കോടിരേക’ എന്നു പ്രസിദ്ധം।

Verse 17

सार्धकोटिस्तु संप्रोक्ता शिवकुण्डे प्रकीर्तिता । पश्चिमे ब्रह्मकुण्डं च पूर्वे वै वैष्णवं स्मृतम्

ശിവകുണ്ഡത്തിൽ ‘സാർദ്ധകോടി’ (ഒരു കോടി അര) തീർത്ഥങ്ങൾ എന്നു പ്രഖ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മകുണ്ഡം പടിഞ്ഞാറും, വൈഷ്ണവകുണ്ഡം കിഴക്കുമെന്നു സ്മരിക്കുന്നു।

Verse 18

मध्यभागे स्थितं यच्च रुद्रकुण्डं प्रकीर्तितम् । कुण्डमध्याद्विनिर्गत्य यत्र गंगा वरानने

മധ്യഭാഗത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നതാണ് ‘രുദ്രകുണ്ഡം’ എന്നു കീര്ത്തിക്കപ്പെടുന്നത്. ഹേ സുന്ദരമുഖിയേ! ആ കുണ്ഡത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ നിന്ന് ഗംഗ ഉദ്ഭവിച്ച് പുറപ്പെടുന്നു।

Verse 19

सूर्यपुत्र्या समेता च तत्त्रिसंगम उच्यते । अनयोरंतरे सूक्ष्मे तत्र गुप्ता सरस्वती

സൂര്യപുത്രിയായ യമുനയോടൊപ്പം (ഗംഗയുടെ) സംഗമം സംഭവിക്കുന്നതിനെ ‘ത്രിസംഗമം’ എന്നു പറയുന്നു. ആ രണ്ടിന്റെയും ഇടയിൽ സൂക്ഷ്മമായി സരസ്വതി അവിടെ ഗുപ്തയായി നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 20

एषु सन्निहितो नित्यं प्रयागस्तीर्थनायकः । अत्रागत्य नरो यस्तु माघमासे वरानने

ഈ തീർത്ഥങ്ങളിൽ തീർത്ഥനായകനായ പ്രയാഗം നിത്യവും സന്നിഹിതനായി നിലകൊള്ളുന്നു. ഹേ സുന്ദരമുഖിനി, മാഘമാസത്തിൽ ഇവിടെ വരുന്ന മനുഷ്യൻ, …

Verse 21

स्नायात्प्रभातसमये मकरस्थे रवौ प्रिये । किञ्चिदभ्युदिते सूर्ये शृणु तस्य च यत्फलम्

പ്രിയേ, സൂര്യൻ മകരസ്ഥാനിലിരിക്കുമ്പോൾ പ്രഭാതസമയത്ത് സ്നാനം ചെയ്യണം. സൂര്യൻ അല്പം ഉയർന്നപ്പോൾ—ആ സ്നാനഫലം കേൾക്കുക.

Verse 22

आद्येनैकेन स्नानेन पापं यन्मनसा कृतम् । व्यपोहति नरः सम्यक्छ्रद्धायुक्तो जितेन्द्रियः

ആദ്യ സ്നാനത്താൽ തന്നെ മനസ്സിൽ ചെയ്ത പാപം നീങ്ങുന്നു. ശ്രദ്ധയുള്ള, ഇന്ദ്രിയജയിയായ മനുഷ്യൻ അതിനെ പൂർണ്ണമായി അകറ്റുന്നു.

Verse 23

वाचिकं तु द्वितीयेन कायिकं तु तृतीयकात् । संसर्गजं चतुर्थेन रहस्यं पञ्चमेन तु

രണ്ടാം സ്നാനത്തിൽ വാചികപാപം, മൂന്നാം സ്നാനത്തിൽ കായികപാപം; നാലാം സ്നാനത്തിൽ സംഗതിജന്യ പാപം, അഞ്ചാം സ്നാനത്തിൽ രഹസ്യപാപം നീങ്ങുന്നു.

Verse 24

उपपातकानि षष्ठेन स्नानेनैव व्यपोहति

ആറാം സ്നാനത്താൽ മാത്രം ഉപപാതകങ്ങൾ—അഥവാ ഗൗണ പാപങ്ങൾ—നിശ്ചയമായി അകറ്റപ്പെടുന്നു.

Verse 25

अभिषेकेण कुण्डानां सप्तकृत्वो वरानने । महांति चैव पापानि क्षाल्यंते पुरुषैः सदा

ഹേ വരാനനേ! കുണ്ഡങ്ങളിൽ ഏഴുതവണ അഭിഷേകസ്നാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യരുടെ മഹാപാപങ്ങളും സദാ കഴുകി നീങ്ങും.

Verse 26

यः स्नाति सकलं मासं प्रयागे गुप्तसंज्ञके । ब्रह्मादिभिर्न तद्वक्तुं शक्यते कल्पकोटिभिः

‘ഗുപ്ത’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന പ്രയാഗത്തിൽ ഒരാൾ പൂർണ്ണമാസം സ്നാനം ചെയ്താൽ, അതിന്റെ പുണ്യം ബ്രഹ്മാദികൾക്കും കോടി കൽപ്പങ്ങളിലുമെങ്കിലും പൂർണ്ണമായി പറയാൻ കഴിയില്ല.

Verse 27

यानि कानि च तीर्थानि प्रभासे संति भामिनि । तेभ्योऽतिवल्लभं तीर्थं सर्वपापप्रणाशनम्

ഹേ ഭാമിനീ! പ്രഭാസത്തിൽ ഉള്ള ഏതു തീർത്ഥങ്ങളിലുമെല്ലാം, അവയിൽ ഏറ്റവും പ്രിയമായ ഒരു തീർത്ഥമുണ്ട്; അത് സർവ്വപാപനാശിനിയാണ്.

Verse 28

एषां संरक्षणार्थाय मया वै तत्र मातरः । पूजनीयाः प्रयत्नेन नैवेद्यैर्विविधैः शुभैः

ഈ (തീർത്ഥങ്ങളുടെ) സംരക്ഷണാർത്ഥം ഞാൻ അവിടെ മാതൃദേവികളെ സ്ഥാപിച്ചു; അവരെ പരിശ്രമത്തോടെ വിവിധ മംഗള നൈവേദ്യങ്ങളാൽ പൂജിക്കണം.

Verse 29

कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां श्रद्धायुक्तेन चेतसा । तासामनुचरा देवि भूतप्रेताश्च कोटिशः

ഹേ ദേവി! കൃഷ്ണപക്ഷത്തിലെ ചതുര്ദശിയിൽ ശ്രദ്ധയുക്തമായ ചിത്തത്തോടെ—ആ മാതൃദേവികളുടെ അനുചരന്മാരായി ഭൂതപ്രേതങ്ങൾ കോടി എണ്ണത്തിൽ ഉണ്ടാകും.

Verse 30

तेषां भयविनाशाय ता मातॄश्च प्रपूजयेत् । अस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा ब्रह्महत्यां व्यपोहति

അവരുടെ ഭയം നശിപ്പാൻ ആ മാതൃദേവിമാരെ യഥാവിധി പൂജിക്കണം. ഈ തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ ബ്രഹ്മഹത്യാപാപവും നീക്കുന്നു.

Verse 31

यः कश्चित्कुरुते श्राद्धं पितॄनुद्दिश्य भक्तितः । उद्धरेच्च पितुर्वर्गं मातुर्वर्गं नरोत्तमः

ആരെങ്കിലും പിതൃന്മാരെ ഉദ്ദേശിച്ച് ഭക്തിയോടെ ശ്രാദ്ധം ചെയ്താൽ, ആ നരോത്തമൻ പിതൃവംശവും മാതൃവംശവും രണ്ടും ഉയർത്തി മോചിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 32

वृषभस्तत्र दातव्यः सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः । एवं यः कुरुते यात्रां तस्य फलमनन्तकम्

യാത്രയുടെ പൂർണ്ണഫലം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ അവിടെ വൃഷഭദാനം ചെയ്യണം. ഇങ്ങനെ യാത്ര ചെയ്യുന്നവന് ഫലം അനന്തമാണ്.

Verse 33

एवं गुप्तप्रयागस्य माहात्म्यं कथितं तव । श्रुत्वाभिनन्द्य पुरुषः प्राप्नुयाच्छंकरालयम्

ഇങ്ങനെ ഗുപ്തപ്രയാഗത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം നിനക്കു പറഞ്ഞു. അത് കേട്ട് സന്തോഷത്തോടെ അനുമോദിക്കുന്നവൻ ശങ്കരന്റെ ആലയം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 298

इति श्रीस्कांदेमहापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये गुप्तप्रया गमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टनवत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതി-സാഹസ്രീ സംഹിതയുടെ ഏഴാം പ്രഭാസഖണ്ഡത്തിലെ ആദ്യ പ്രഭാസക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിൽ ‘ഗുപ്തപ്രയാഗമാഹാത്മ്യവർണനം’ എന്ന പേരിലുള്ള ഇരുനൂറ്റി തൊണ്ണൂറ്റെട്ടാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.