Adhyaya 200

Verse 1

ईश्वर उवाच । एवं विध्वंसिते यज्ञे गतास्ते ब्राह्मणा गृहम् । अप्राप्तकामना देवि ये चान्ये तत्र वै गताः

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഇങ്ങനെ യജ്ഞം നശിച്ചപ്പോൾ ആ ബ്രാഹ്മണർ വീട്ടിലേക്കു പോയി; ഹേ ദേവി, അവിടെ വന്ന മറ്റുള്ളവരും ആഗ്രഹങ്ങൾ സഫലമാകാതെ മടങ്ങിപ്പോയി।

Verse 2

हरोऽपि विगतामर्षः कैलासं पर्वतं गतः

ഹരനും കോപം ശമിച്ച് കൈലാസപർവതത്തിലേക്ക് മടങ്ങി പോയി।

Verse 3

एतस्मिन्नेव काले तु तारकोनाम दानवः । उत्पन्नः स महाबाहुर्देवानां बलदर्पहा

അന്നേ സമയത്ത് താരക എന്ന ദാനവൻ ജനിച്ചു. മഹാബാഹുവായ അവൻ ദേവന്മാരുടെ ബലവും ദർപ്പവും തകർത്തു.

Verse 4

तेन इन्द्रादिकान्सर्वान्सुराञ्जित्वा महाहवे । स्वर्गः स्वैर्व्यापितो देवि ब्रह्मलोकं ततो गताः । ऊचुः सुरा दुःखयुक्ता ब्रह्माणं पर्वतात्मजे

മഹായുദ്ധത്തിൽ ഇന്ദ്രാദി സകല സുറന്മാരെയും ജയിച്ച് അവൻ തന്റെ സൈന്യങ്ങളാൽ സ്വർഗ്ഗം മുഴുവൻ നിറച്ചു. പിന്നെ, ഹേ ദേവി—പർവതാത്മജേ—ദുഃഖാകുലരായ ദേവന്മാർ ബ്രഹ്മലോകത്ത് ചെന്നു ബ്രഹ്മാവിനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 5

तारकेण सुरश्रेष्ठ स्वर्गान्निर्वासिता वयम् । स्वयमिन्द्रः समभवद्वसवोऽन्ये तथा कृताः

‘ഹേ സുറശ്രേഷ്ഠാ! താരകൻ ഞങ്ങളെ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കി. അവൻ തന്നേ ഇന്ദ്രനായി ഇരിക്കുന്നു; മറ്റു വസുക്കളെയും അവന്റെ ആജ്ഞാധീനരാക്കി.’

Verse 6

रुद्राः साध्यास्तथा विश्वे अश्विनौ मरुतस्तथा । आदित्याश्च वधोपायं तस्माद्वद पितामह

‘രുദ്രന്മാർ, സാധ്യന്മാർ, വിശ്വേദേവന്മാർ, അശ്വിനികൾ, മരുത്തുകൾ, ആദിത്യന്മാരും—അതുകൊണ്ട്, ഹേ പിതാമഹാ, അവനെ വധിക്കാനുള്ള ഉപായം പറയുക.’

Verse 7

ब्रह्मोवाच । अवध्यः स तु सर्वेषां देवानामिति मे मतिः । ऋते तु शांकरं तेजो नान्येन विनिपात्यते । तस्माद्गच्छत भद्रं वो देवदेवं महेश्वरम्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—‘എന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ അവൻ എല്ലാ ദേവന്മാർക്കും അവധ്യൻ. ശാങ്കരതേജസ്സിനെ ഒഴികെ മറ്റേതൊരു ശക്തിയാലും അവനെ നിപാതിപ്പിക്കാനാവില്ല. അതിനാൽ നിങ്ങള്ക്ക് മംഗളം വരട്ടെ—ദേവദേവനായ മഹേശ്വരന്റെ അടുക്കൽ പോകുവിൻ.’

Verse 8

तस्य भार्या मृता पूर्वं जाता हिमवतो गृहे । तस्यां च जायते पुत्रः स हनिष्यति तारकम् । तस्मात्प्रसादयध्वं वै तदर्थं शूलपाणिनम्

അവന്റെ ഭാര്യ മുമ്പേ മരിച്ച് പിന്നെ ഹിമവാന്റെ ഗൃഹത്തിൽ പുനർജന്മം പ്രാപിച്ചു. അവളിൽ നിന്ന് ഒരു പുത്രൻ ജനിക്കും; അവൻ താരകനെ വധിക്കും. അതിനാൽ ആ ലക്ഷ്യത്തിനായി തന്നെ ശൂലപാണിയായ ശിവനെ നിശ്ചയമായി പ്രസാദിപ്പിക്കുവിൻ।

Verse 9

ततो देवैः समादिष्टः कामदेवो वरानने । मृतभार्यं हरं गत्वा ततः पीडय सायकैः

അപ്പോൾ, ഹേ സുന്ദരമുഖീ ദേവീ, ദേവന്മാരുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം കാമദേവൻ, ഭാര്യ നഷ്ടപ്പെട്ട ഹരൻ (ശിവൻ) അടുക്കൽ ചെന്നു, തന്റെ ശരങ്ങളാൽ അവനെ പീഡിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി।

Verse 10

अयं गच्छतु ते भ्राता वसंतश्च मनोहरः

നിന്റെ സഹോദരനായ ഈ മനോഹര വസന്തൻ നിനക്കൊപ്പം പോകട്ടെ।

Verse 11

स तथेति प्रतिज्ञाय कैलासं पर्वतं गतः । ततो दृष्ट्वा महादेवः कामदेवं धृतायुधम्

‘അങ്ങനെ തന്നെ’ എന്നു പ്രതിജ്ഞ ചെയ്ത് അവൻ കൈലാസപർവതത്തിലേക്ക് പോയി. തുടർന്ന് മഹാദേവൻ ആയുധധാരിയായ കാമദേവനെ കണ്ടു।

Verse 12

वसन्तसहितं देवि रुद्रोऽन्धकनिषूदनः । गंगाद्वारमनुप्राप्य अपश्यद्यावदग्रतः

ഹേ ദേവീ, വസന്തനോടുകൂടിയ അന്ധകനിഷൂദനനായ രുദ്രൻ ഗംഗാദ്വാരത്തിലെത്തി, മുന്നിൽ വസന്തനെ കണ്ടു।

Verse 13

दत्तायुधं कामदेवं दुद्रुवे स भयात्पुनः । ततो वाराणसीं गत्वा नैमिषं पुष्करं तथा

ആയുധധാരിയായ കാമദേവനെ കണ്ടപ്പോൾ അവൻ വീണ്ടും ഭയത്തോടെ ഓടിപ്പോയി. തുടർന്ന് വാരാണസിയിലേക്കും നൈമിഷാരണ്യത്തിലേക്കും അതുപോലെ പുഷ്കരത്തിലേക്കും പോയി.

Verse 14

श्रीकंठं रुद्रकोटिं च कुरुक्षेत्रं गयां तथा । ज्वालामार्गं प्रयागं च विशालामर्बुदं शुभम्

അവൻ ശ്രീകണ്ഠത്തിലും രുദ്രകോടിയിലും, കുരുക്ഷേത്രത്തിലും ഗയയിലും പോയി. ജ്വാലാമാർഗം, പ്രയാഗം, കൂടാതെ ശുഭമായ വിശാലയും അർബുദവും സന്ദർശിച്ചു.

Verse 15

बहून्वर्षगणानेवं भ्रमन्स धरणीतले । कामदेवभयाद्देवि देवदेवो महेश्वरः

ഇങ്ങനെ അവൻ ഭൂമിയിൽ അനേകം വർഷങ്ങൾ അലഞ്ഞുതിരിഞ്ഞു. ഹേ ദേവീ, കാമദേവന് ദേവദേവനായ മഹേശ്വരൻ തന്നെ ഭയകാരകനായി തോന്നി.

Verse 16

अवैक्षत तदा कामं विस्फार्य नयनं तदा । तृतीयं देवदेवेशि देवदेवस्त्रिलोचनः

അപ്പോൾ ത്രിനേത്രനായ ദേവദേവൻ കണ്ണുകൾ വിശാലമാക്കി കാമനെ നോക്കി. ഹേ ദേവദേവേശീ, ആ വേളയിൽ അദ്ദേഹം മൂന്നാം കണ്ണ് തുറന്നു.

Verse 17

तस्य तं वीक्षमाणस्य संजाताः पावकार्चिषः । ताभिः स धनुषा युक्तो भस्मसात्समपद्यत

അദ്ദേഹം നോക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കെ അഗ്നിജ്വാലകൾ ഉദിച്ചു. അവയാൽ അവൻ—വില്ല് കൈവശം തന്നെയിരിക്കെ—ഭസ്മമായി മാറി.

Verse 18

तं दग्ध्वा भगवाञ्छंभुर्गत्वा रोषस्य निर्णयम् । निवासमकरोत्तत्र क्षेत्रे प्राभासिके शुभे

അവനെ ദഹിപ്പിച്ച ശേഷം ഭഗവാൻ ശംഭു ക്രോധത്തിന്റെ തീർപ്പ് നിശ്ചയിച്ച് ശാന്തനായി, ശുഭമായ പ്രാഭാസക്ഷേത്രത്തിൽ അവിടെയേ വാസമാക്കി।

Verse 19

तस्मिन्दग्धे तदा कामे रतिः शोकपरायणा । विललाप सुदुःखार्ता पतिभक्तिपरायणा

കാമൻ ദഗ്ധനായപ്പോൾ, പതിഭക്തിയിൽ നിഷ്ഠയായ രതി ശോകത്തിൽ മുങ്ങി അത്യന്തം ദുഃഖത്തോടെ വിലപിച്ചു।

Verse 20

हा नाथनाथ भोः स्वामिन्किं जहासि पतिव्रताम् । पतिव्रतां पतिप्राणां कस्मान्मां त्यजसि प्रभो

ഹാ നാഥനാഥാ, ഹേ സ്വാമീ! പതിവ്രതയെ നീ എന്തിന് ഉപേക്ഷിക്കുന്നു? ഭർത്താവേ പ്രാണമായ എന്നെ എന്തിന് ത്യജിക്കുന്നു, പ്രഭോ?

Verse 21

एवं विलपतीं तां तु वागुवाचाशरीरिणी । मा त्वं रुद विशालाक्षि पुनरेव पतिस्तव

ഇങ്ങനെ വിലപിച്ച അവളോട് അശരീരവാണി പറഞ്ഞു—“വിശാലാക്ഷി, കരയരുത്; നിന്റെ ഭർത്താവ് വീണ്ടും മടങ്ങിവരും.”

Verse 22

प्रसादाद्देवदेवस्य उच्छ्वास्यति शिवस्य तु । एतां वाचं रतिः श्रुत्वा ततः स्वस्था बभूव ह

ദേവദേവനായ ശിവന്റെ പ്രസാദത്താൽ അവൻ വീണ്ടും ശ്വസിച്ച് ജീവിക്കും. ഈ വാക്ക് കേട്ട് രതി അപ്പോൾ ശാന്തയും സ്ഥിരചിത്തയുമായി।

Verse 23

ततो देवाः शिवं नत्वा प्रार्थयामासुरीश्वरि । कलत्रसंग्रहं देव कुरु कार्यार्थसंग्रहे

അപ്പോൾ ദേവന്മാർ ശിവനെ നമസ്കരിച്ചു പ്രാർത്ഥിച്ചു— “ഹേ ഈശ്വരാ! ലോകകാര്യസിദ്ധിക്കായി അവന്റെ ഭാര്യാസംഗമവും ഗൃഹക്രമവും വീണ്ടും സ്ഥാപിക്കണമേ।”

Verse 24

एष कामस्त्वया दग्धः क्रोधेन महता स्वयम् । विना तेन विभो नष्टा सृष्टिर्वै धरणीतले

“ഈ കാമൻ നിങ്ങളുടെ മഹാക്രോധത്താൽ തന്നേ ദഗ്ധനായി; ഹേ വിഭോ! അവനില്ലാതെ ഭൂമിയിലെ സൃഷ്ടി സത്യമായും നശിച്ചുപോകുന്നു।”

Verse 25

भगवानुवाच । एष कामो मया दग्धः क्रोधेन सुरसत्तमाः । तस्मादनंग एवैष प्रजासु प्रचरिष्यति । तद्वीर्यस्तत्प्रभावश्च विना देहं भविष्यति

ഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു— “ഹേ സുറശ്രേഷ്ഠന്മാരേ! ഈ കാമൻ എന്റെ ക്രോധത്താൽ ദഗ്ധനായി; അതുകൊണ്ട് അവൻ അനംഗനായി പ്രജകളിൽ സഞ്ചരിക്കും, ദേഹം ഇല്ലാതെയും അവന്റെ വീര്യവും പ്രഭാവവും നിലനിൽക്കും।”

Verse 26

देवा ऊचुः । भगवन्कुरु पूर्वं त्वं संस्मरस्व रतीश्वरम् । हिताय सर्व लोकानां यथा नः प्रत्ययो भवेत्

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു— “ഹേ ഭഗവൻ! ആദ്യം നിങ്ങൾ രതീശ്വരൻ (കാമൻ)നെ സ്മരിച്ചു പുനഃസ്ഥാപിക്കണമേ; സർവ്വലോകഹിതത്തിനായി, ഞങ്ങൾക്ക് ഉറപ്പ് ലഭിക്കേണ്ടതിന്ന്।”

Verse 27

ततः स स्मृतवान्कामं स्वयं देवो महेश्वरः । ततस्तच्छाश्वतं लिंगं समुत्तस्थौ महीतले

അതിനുശേഷം സ്വയം ദേവനായ മഹേശ്വരൻ കാമനെ സ്മരിച്ചു; പിന്നെ ആ ശാശ്വത ലിംഗം ഭൂതലത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു ഉയർന്നു നിന്നു।

Verse 28

कृतस्मरः पुनस्तत्र अनंगो बलवांस्तथा । तेनोढा शैलजा तेन शंकरेण महात्मना

അവിടെയേ കാമൻ വീണ്ടും ‘കൃതസ്മരൻ’ ആയി—അനംഗനായിട്ടും മഹാബലവാൻ; അവിടെയേ മഹാത്മാവായ ശങ്കരൻ ശൈലജയെ (പാർവതി) വിവാഹം ചെയ്തു।

Verse 29

जातः स्कन्दः सुरश्रेष्ठस्तारको येन सूदितः । पतितेनैव लिंगेन यस्माच्चैव कृतस्मरः

ഈ പുണ്യസംഭവത്തിൽ നിന്നാണ് ദേവശ്രേഷ്ഠനായ സ്കന്ദൻ ജനിച്ചത്; അവൻ തന്നെയാണ് താരകനെ വധിച്ചത്. ലിംഗം പതിച്ചതിനാലേ കാമൻ വീണ്ടും സ്മരണ-ശക്തി നേടി ‘കൃതസ്മരൻ’ ആയതിനാൽ ഈ സ്ഥലം ‘കൃതസ്മര’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമായി।

Verse 30

तस्मात्कृतस्मरो लोके कीर्त्यते स महीतले । तं दृष्ट्वा न जडो नांधो नासुखी न च दुर्भगः । जायते तु कदा मर्त्यो न दरिद्रो न रोगवान्

അതുകൊണ്ട് ഭൂമിയിലും ലോകത്തിലും അദ്ദേഹം ‘കൃതസ്മരൻ’ എന്ന പേരിൽ കീർത്തിക്കപ്പെടുന്നു. ആ പുണ്യസ്ഥലം ദർശിച്ചാൽ മർത്ത്യൻ ഒരിക്കലും മന്ദബുദ്ധിയോടെ, അന്ധനായി, ദുഃഖിതനായി, ദുര്ഭാഗ്യവാനായി ജനിക്കുകയില്ല; ദരിദ്രനായി അല്ലെങ്കിൽ രോഗിയായി ജനിക്കുകയുമില്ല।

Verse 31

एवं ते सर्वमाख्यातं यन्मां त्वं परिपृच्छसि । दग्धो यथा स्मरः पूर्वं पुनर्वीर्यान्वितः स्थितः

നീ എന്നോടു ചോദിച്ചതെല്ലാം ഞാൻ പറഞ്ഞു—മുമ്പ് ദഗ്ധനായ സ്മരൻ (കാമൻ) പിന്നീടെങ്ങനെ വീണ്ടും ശക്തിസമ്പന്നനായി നിലകൊണ്ടുവെന്നതും।

Verse 32

ईश्वर उवाच । तत्रैव संस्थितं कुण्डं दक्षिणेन कृतस्मरात् । कामकुंडेति वै नाम यत्रोद्भूतः पुनः स्मरः

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—കൃതസ്മരത്തിന്റെ തെക്കുവശത്ത് അവിടെയേ ഒരു കുണ്ടം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. അതിന്റെ പേര് ‘കാമകുണ്ടം’; കാരണം അവിടെയേ സ്മരൻ (കാമൻ) വീണ്ടും ഉദ്ഭവിച്ചു।

Verse 33

अनंगरूपी देव्यत्र स्नानाद्वै रूपवान्भवेत् । इक्षवस्तत्र वै देयाः सुवर्णं गास्तथैव च । वस्त्राणि चैव विधिवद्ब्राह्मणे वेदपारगे

ഹേ അനംഗരൂപിണീ ദേവീ! ഇവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ നിശ്ചയമായും രൂപവാനാകുന്നു. അവിടെ ഇക്ഷു (കരിമ്പ്) ദാനം ചെയ്യണം; അതുപോലെ സ്വർണ്ണവും ഗാവുകളും; കൂടാതെ വേദപാരഗനായ ബ്രാഹ്മണന് വിധിപൂർവ്വം വസ്ത്രങ്ങളും അർപ്പിക്കണം.

Verse 200

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये कामकुण्डमाहात्म्यवर्णनंनाम द्विशततमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീ-സഹസ്രീ സംഹിതയിലെ സപ്തമ പ്രഭാസഖണ്ഡത്തിൽ, പ്രഥമ പ്രഭാസക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിനകത്ത് ‘കാമകുണ്ഡമാഹാത്മ്യവർണനം’ എന്ന പേരിലുള്ള ദ്വിശതതമ അധ്യായം സമാപ്തമായി.