Adhyaya 123

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि रावणेश्वरमुत्तमम् । तस्माद्दक्षिणनैरृत्ये धनुषां षोडशे स्थितम्

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—തദനന്തരം, ഹേ മഹാദേവീ, ഉത്തമമായ രാവണേശ്വരദർശനത്തിന് പോകണം. അത് മുൻസ്ഥാനത്തിൽ നിന്ന് ദക്ഷിണ-നൈഋത്യ ദിശയിൽ പതിനാറു ധനുസ്സിന്റെ അകലെയുണ്ട്.

Verse 2

प्रतिष्ठितं दशास्येन सर्वपातकनाशनम् । पौलस्त्यो रावणो देवि राक्षसस्तु सुदारुणः

ഹേ ദേവീ, ആ പ്രതിഷ്ഠ ദശാസ്യൻ (രാവണൻ) സർവ്വപാപനാശിനിയായി സ്ഥാപിച്ചതാണ്. പൗലസ്ത്യവംശജനായ രാവണൻ സത്യത്തിൽ അത്യന്തം ഉഗ്രനും ഭയങ്കരനും ആയ രാക്ഷസനായിരുന്നു.

Verse 3

त्रैलोक्यविजयाकाङ्क्षी पुष्पकेण चचार ह । कस्यचित्त्वथ कालस्य विमानं तस्य पुष्पकम्

ത്രിലോകവിജയം ആഗ്രഹിച്ച് അവൻ പുഷ്പകത്തിൽ സഞ്ചരിച്ചു. ഒരു സമയത്ത് അതേ പുഷ്പകമേ അവന്റെ വിമാനം, ദിവ്യവാഹനം, ആയി നിലകൊണ്ടു.

Verse 4

व्रजद्वै व्योममार्गेण निश्चलं सहसाऽभवत् । स्तंभितं पुष्पकं दृष्ट्वा रावणो विस्मयान्वितः

ആകാശമാർഗ്ഗത്തിലൂടെ പോകുമ്പോൾ അത് പെട്ടെന്ന് നിശ്ചലമായി. നിർത്തപ്പെട്ട പുഷ്പകത്തെ കണ്ട രാവണൻ വിസ്മയഭരിതനായി.

Verse 5

प्रहस्तं प्रेषयामास किमिदं व्रज मेदिनीम् । अहताऽस्य गतिर्यस्मात्त्रैलोक्ये सचराचरे

അവൻ പ്രഹസ്തനെ അയച്ചു—“ഇത് എന്താണ്? ഭൂമിയിലേക്കു പോയി നോക്കുക.” കാരണം ചരാചരസഹിതമായ ത്രിലോകത്തിൽ ഇതിന്റെ ഗതി ഒരിക്കലും തടസ്സപ്പെട്ടിട്ടില്ലായിരുന്നു.

Verse 6

तत्कस्मान्निश्चलं जातं विमानं पुष्पकं मम । अथाऽसौ सत्वरो देवि जगाम वसुधातले

“എങ്കിൽ എന്റെ പുഷ്പകവിമാനം എന്തുകൊണ്ട് നിശ്ചലമായി?” എന്നു ചിന്തിച്ചു; പിന്നെ, ഹേ ദേവി, അവൻ വേഗത്തിൽ ഭൂതലത്തിലേക്ക് ഇറങ്ങി.

Verse 7

अपश्यद्देवदेवेशं श्रीसोमेशं महाप्रभम् । स्तूयमानं सुरगणैः शतशोऽथ सहस्रशः

അവൻ ദേവദേവേശനായ ശ്രീസോമേശൻ—മഹാപ്രഭ—നെ ദർശിച്ചു; ദേവഗണങ്ങൾ നൂറുകളായും ആയിരങ്ങളായും അവനെ സ്തുതിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 8

तं दृष्ट्वा राक्षसे न्द्राय तत्सर्वं विस्तरात्प्रिये । प्रहस्तः कथयामास यद्दृष्टं क्षेत्रमध्यतः

അത് കണ്ട ശേഷം, ഹേ പ്രിയേ, പ്രഹസ്തൻ രാക്ഷസേന്ദ്രനോട് വിശദമായി എല്ലാം പറഞ്ഞു—പുണ്യക്ഷേത്രത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ അവൻ കണ്ടതെല്ലാം.

Verse 9

प्रहस्त उवाच । राक्षसेश महाबाहो शिवक्षेत्रं निजं प्रभो । प्रभासेति समाख्यातं गणगन्धर्वसेवितम्

പ്രഹസ്തൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാക്ഷസേശ, മഹാബാഹു പ്രഭോ! ഇത് ശിവന്റെ സ്വന്തം പുണ്യക്ഷേത്രമാണ്. ഇത് ‘പ്രഭാസ’ എന്നു പ്രസിദ്ധം; ഗണങ്ങളും ഗന്ധർവരും സേവിക്കുന്നതാണ്.

Verse 10

तत्र सोमेश्वरो देवः स्वयं तिष्ठति शङ्करः । अब्भक्षैर्वायुभक्षैश्च दंतोलूखलिभिस्तथा । ऋषिभिर्वालखिल्यैश्च पूज्यमानः समंततः

അവിടെ ദേവൻ സോമേശ്വരൻ—സ്വയം ശങ്കരൻ—പ്രത്യക്ഷമായി വസിക്കുന്നു. ചുറ്റുമെല്ലാം ജലാഹാരികൾ, വായുഭക്ഷികൾ, ദന്തോലൂഖലികൾ, വാലഖില്യ ഋഷിമാർ എന്നിവർ അവനെ പൂജിക്കുന്നു.

Verse 11

प्रभावात्तस्य देवस्य नेदं गच्छति पुष्पकम् । न स प्रालंघ्यते देवो ह्यलंघ्यो यः सुरासुरैः

ആ ദേവന്റെ പ്രഭാവം മൂലം ഈ പുഷ്പകം മുന്നോട്ട് നീങ്ങുന്നില്ല. ആ ദേവനെ ലംഘിക്കാനാവില്ല; ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും പോലും അലംഘ്യനായ അജേയനാണ് അദ്ദേഹം.

Verse 12

ईश्वर उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा विस्मयोत्फुल्ललोचनः । अवतीर्य धरापृष्ठं सोमेशं समपश्यत

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു: ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് വിസ്മയത്തോടെ വിരിഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ അവൻ ഭൂമിയുടെ ഉപരിതലത്തിലേക്ക് ഇറങ്ങി സോമേശനെ (സോമേശ്വരനെ) ദർശിച്ചു.

Verse 13

पूजयामास देवेशि भक्त्या परमया युतः । रत्नैर्बहुविधैर्वस्त्रैर्गन्धपुष्पानुलेपनैः

ഹേ ദേവേശി! പരമഭക്തിയോടെ യുക്തനായ അവൻ നാനാവിധ രത്നങ്ങൾ, വസ്ത്രങ്ങൾ, സുഗന്ധങ്ങൾ, പുഷ്പങ്ങൾ, അനുലേപനങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് പ്രഭുവിനെ പൂജിച്ചു.

Verse 14

अथ पौरजना दृष्ट्वा रावणं राक्षसेश्वरम् । सर्वदिक्षु वरारोहे भयाद्भीताः प्रदुद्रुवुः

അപ്പോൾ, ഹേ വരാരോഹേ! നഗരവാസികൾ രാക്ഷസേശ്വരനായ രാവണനെ കണ്ടു ഭയത്താൽ വിറച്ച് എല്ലാ ദിക്കുകളിലേക്കും ഓടിപ്പോയി.

Verse 15

शून्यं समभवत्सर्वं तत्र देवो व्यवस्थितः । एतस्मिन्नेव काले तु वागुवाचाशरीरिणी

അവിടെ എല്ലാം ശൂന്യമായി; എന്നാൽ ദേവൻ അവിടെ തന്നേ നിലകൊണ്ടിരുന്നു. അതേ സമയത്ത് ഒരു അശരീരി വാണി ഉച്ചരിച്ചു.

Verse 16

दशग्रीव महाबाहो अयने चोत्तरे तथा । यात्राकाले तु देवस्य सर्वपापप्रणाशने

ഹേ ദശഗ്രീവ മഹാബാഹോ! പ്രത്യേകിച്ച് ഉത്തരായണത്തിലും ദേവന്റെ യാത്രാ-ഉത്സവകാലത്തിലും—സർവ്വപാപനാശകമായ ആ സമയത്ത്—…

Verse 17

दूरतः समनुप्राप्ता भूरिलोका द्विजातयः । राक्षसानां भयाद्भीताः प्रयांति हि दिशो दश

ദൂരദൂരങ്ങളിൽ നിന്ന് അനേകർ, പ്രത്യേകിച്ച് ദ്വിജർ, എത്തിച്ചേർന്നിരുന്നു; എന്നാൽ രാക്ഷസന്മാരുടെ ഭയത്തിൽ ഭീതരായി അവർ സത്യമായും പത്ത് ദിക്കുകളിലേക്കു പുറപ്പെടുന്നു।

Verse 18

भयान्मा त्वं राक्षसेन्द्र यात्राविघ्नकरो भव । बाल्ये वयसि यत्पापं वार्द्धक्ये यौवनेऽपि च । तत्सर्वं क्षालयेन्मर्त्यो दृष्ट्वा सोमेश्वरं प्रभुम्

അതുകൊണ്ട് ഹേ രാക്ഷസേന്ദ്രാ! ഭയത്താൽ യാത്രയ്ക്ക് വിഘ്നം വരുത്തരുത്. ബാല്യത്തിലും യൗവനത്തിലും വാർദ്ധക്യത്തിലും മനുഷ്യൻ ചെയ്ത ഏതു പാപവും, പ്രഭു സോമേശ്വരനെ ദർശിച്ചാൽ എല്ലാം കഴുകിപ്പോകുന്നു।

Verse 19

ततोऽसौ राक्षसेन्द्रस्तु गत्वैकान्ते सुगह्वरे । लिंगं च स्थापयामास भक्त्या परमया युतः

അപ്പോൾ ആ രാക്ഷസേന്ദ്രൻ ഏകാന്തമായ ഉത്തമ ഗുഹാഗഹ്വരത്തിലേക്ക് ചെന്നു, പരമഭക്തിയോടെ ഒരു ലിംഗം സ്ഥാപിച്ചു।

Verse 20

ततस्तन्निरतो भूत्वा सर्वैस्तै राक्षसेश्वरः । पूजयामास देवेशि उपवासपरायणः

പിന്നീട് ആ പൂജയിൽ പൂർണ്ണമായി നിരതനായി, ഹേ ദേവേശി, ആ രാക്ഷസേശ്വരൻ ഉപവാസപരായണനായി ആരാധിച്ചു।

Verse 21

चकार पुरतस्तस्य गीतवाद्येन जागरम् । ततोऽर्धरात्रसमये वागुवाचाशरीरिणी

അവൻ ഭഗവാന്റെ മുമ്പിൽ ഗാനവും വാദ്യവും ചേർത്ത് ജാഗരണം നടത്തി. തുടർന്ന് അർദ്ധരാത്രിസമയത്ത് വീണ്ടും ഒരു അശരീര വാണി സംസാരിച്ചു.

Verse 22

दशग्रीव महाबाहो परितुष्टोऽस्मि तेऽनघ । मम प्रसादात्त्रैलोक्यं वशगं ते भविष्यति । अत्र संनिहितो नित्यं स्थास्याम्यहमसंशयम्

ഹേ ദശഗ്രീവാ, മഹാബാഹുവേ, നിർദോഷനേ! ഞാൻ നിന്നിൽ പ്രസന്നനാണ്. എന്റെ പ്രസാദത്താൽ ത്രിലോകവും നിന്റെ വശമാകും. കൂടാതെ ഞാൻ ഇവിടെ നിത്യവും സന്നിഹിതനായി സംശയമില്ലാതെ വസിക്കും.

Verse 23

ये चैतत्पूजयिष्यंति लिंगं भक्तियुता नराः । अजेयास्ते भविष्यंति शत्रूणां राक्षसेश्वर

ഹേ രാക്ഷസേശ്വരാ! ഭക്തിയോടെ ഈ ലിംഗത്തെ പൂജിക്കുന്ന മനുഷ്യർ ശത്രുക്കൾക്ക് അജേയരാകും.

Verse 24

यास्यंति परमां सिद्धिं मत्प्रसादादसंशयम् । एवमुक्त्वा वरारोहे विरराम वृषध्वजः

അവർ എന്റെ പ്രസാദത്താൽ സംശയമില്ലാതെ പരമസിദ്ധി പ്രാപിക്കും. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട്, ഹേ വരാരോഹേ, വൃഷധ്വജൻ (ശിവൻ) മൗനമായി.

Verse 25

रावणोऽपि स संतुष्टो भूयोभूयो महेश्वरम् । पूजयित्वा च तल्लिंगं समारुह्य च पुष्पकम् । त्रैलोक्यविजयाकांक्षी इष्टं देशं जगाम ह

രാവണനും സന്തുഷ്ടനായി വീണ്ടും വീണ്ടും മഹേശ്വരനെയും ആ ലിംഗത്തെയും പൂജിച്ചു. തുടർന്ന് പുഷ്പകത്തിൽ കയറി ത്രിലോകവിജയാകാംക്ഷയോടെ തനിക്കിഷ്ടമായ ദേശത്തേക്ക് പോയി.

Verse 123

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये रावणेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम त्रयोर्विशत्युत्तरशततमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്രീ സംഹിതയുടെ സപ്തമ പ്രഭാസഖണ്ഡത്തിലെ പ്രഥമ പ്രഭാസക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിൽ ‘രാവണേശ്വരമാഹാത്മ്യവർണനം’ എന്ന നാമമുള്ള നൂറ്റി ഇരുപത്തിമൂന്നാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।