Adhyaya 108

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि वसूनां लिंगमुत्तमम् । सोमेशादीशदिग्भागे पञ्चाशद्धनुषान्तरे

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ മഹാദേവി, തുടർന്ന് വസുക്കളുടെ ഉത്തമ ലിംഗത്തിലേക്ക് ഗമിക്കണം. അത് സോമേശനിൽ നിന്ന് ഈശാന ദിക്കിൽ അമ്പത് ധനുസ്സിന്റെ അകലത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.

Verse 2

स्थितं लिंगं महादेवि चतुर्वक्त्रं सुरप्रियम् । प्रत्यूषेश्वरनामानं महापातकनाशनम्

ഹേ മഹാദേവി, ഇവിടെ മഹാദേവന്റെ ലിംഗം നിലകൊള്ളുന്നു—ചതുര്മുഖവും ദേവന്മാർക്ക് പ്രിയവും. ഇതിന്റെ നാമം പ്രത്യൂഷേശ്വരൻ; മഹാപാതകങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നവൻ.

Verse 3

दर्शनात्तस्य देवस्य सप्तजन्मान्तरोद्भवम् । पापं प्रणाशमायाति सत्यंसत्यं वरानने

ആ ദേവനെ ദർശിച്ചതുമാത്രത്തിൽ ഏഴ് ജന്മാന്തരങ്ങളിൽ ഉദ്ഭവിച്ച പാപം നശിക്കുന്നു—ഇത് സത്യം, സത്യമേ, ഹേ സുന്ദരമുഖിയേ.

Verse 4

देव्युवाच । कोऽसौ प्रत्यूषनामेति कथं लिंगं प्रतिष्ठितम् । कस्य पुत्रः स विख्यात एतन्मे वद शंकर

ദേവി ചോദിച്ചു—‘പ്രത്യൂഷ’ എന്ന നാമത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്നവൻ ആരാണ്? ഈ ലിംഗം എങ്ങനെ പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടു? ആ പ്രസിദ്ധൻ ആരുടെ പുത്രൻ? ഹേ ശങ്കരാ, എനിക്ക് പറയുക.

Verse 5

ईश्वर उवाच । दक्षो ब्रह्मसुतो देवि प्रजापतिरिति स्मृतः । तस्य कन्याः पुरा षष्टिर्ददौ धर्माय वै दश

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ദേവി, ദക്ഷൻ ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രൻ; അവൻ ‘പ്രജാപതി’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. പുരാതനകാലത്ത് അവന് അറുപത് പുത്രിമാർ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവരിൽ പത്തുപേരെ ധർമ്മനു നൽകി.

Verse 6

तासां मध्ये महादेवि एका विश्वेति विश्रुता । सा धर्माच्च महादेवि अष्टावजनयत्सुतान्

അവരിൽ, ഹേ മഹാദേവി, ‘വിശ്വാ’ എന്നു പ്രസിദ്ധയായ ഒരുത്തി ഉണ്ടായിരുന്നു. അവൾ ധർമ്മനാൽ, ഹേ മഹാദേവി, എട്ട് പുത്രന്മാരെ പ്രസവിച്ചു.

Verse 7

आपो ध्रुवश्च सोमश्च धरश्चैवाऽनलोऽनिलः । प्रत्यूषश्च प्रभासश्च वसवोऽष्टौ प्रकीर्तिताः

ആപഃ, ധ്രുവഃ, സോമഃ, ധരഃ, അനലഃ, അനിലഃ, പ്രത്യൂഷഃ, പ്രഭാസഃ—ഇവരാണ് എട്ട് വസുക്കൾ എന്നു പ്രഖ്യാതം.

Verse 8

तेषां मध्ये सप्तमोऽसौ प्रत्यूष इति विश्रुतः । स पुत्रकामो देवेशि प्रभासं क्षेत्रमागतः

അവരിൽ ഏഴാമൻ ‘പ്രത്യൂഷ’ എന്നു പ്രസിദ്ധൻ. പുത്രകാമനയോടെ, ഹേ ദേവേശി, അവൻ പ്രഭാസക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് വന്നു.

Verse 9

स ज्ञात्वा कामिकं क्षेत्रं प्रतिष्ठाप्य महेश्वरम् । तपश्चचार विपुलं दिव्यं वर्षशतं प्रिये । ध्यायन्देवं महादेवं शान्तस्तद्गतमानसः

ഇത് ആഗ്രഹസിദ്ധി നൽകുന്ന ക്ഷേത്രമാണെന്ന് അറിഞ്ഞ് അവൻ മഹേശ്വരനെ (ലിംഗം) പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. പിന്നെ, ഹേ പ്രിയേ, ദിവ്യമായ നൂറു വർഷം അവൻ വിപുലമായ തപസ്സു ചെയ്തു—മഹാദേവനെ ധ്യാനിച്ച്, ശാന്തനായി, മനസ്സിനെ അവനിൽ തന്നെ ലീനമാക്കി.

Verse 10

ततस्तुष्टो महादेवस्तस्य भक्त्या निरञ्जनः । ददौ तस्य सुतं देवि देवलं योगिनां वरम्

അപ്പോൾ അവന്റെ ഭക്തിയിൽ പ്രസന്നനായ നിർമലനായ മഹാദേവൻ, ഹേ ദേവി, അവനു ഒരു പുത്രനെ നൽകി—യോഗികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ‘ദേവലൻ’.

Verse 11

ततः प्रभृति देवेशि तल्लिंगस्य प्रभावतः । देवलो भगवान्योगी प्रत्यूषस्याऽभवत्सुतः

അതിനുശേഷം, ഹേ ദേവേശീ, ആ ലിംഗത്തിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ ഭഗവാൻ യോഗിയായ ദേവലൻ പ്രത്യൂഷന്റെ പുത്രനായി.

Verse 12

अनेन कारणेनासौ प्रत्यूषेश्वरसंज्ञितः

ഈ കാരണത്താലാണ് ആ പ്രഭു ‘പ്രത്യൂഷേശ്വരൻ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായത്.

Verse 13

यश्चानपत्यः पुरुषस्तं समाराधयिष्यति । तस्यान्ववाये देवेशि संततिर्न विनश्यति

സന്താനമില്ലാത്ത ഏതു പുരുഷനും അവനെ വിധിപൂർവ്വം ആരാധിച്ചാൽ—ഹേ ദേവേശീ—അവന്റെ വംശത്തിൽ സന്തതിയുടെ തുടർച്ച നശിക്കുകയില്ല.

Verse 14

यः प्रत्यूषे महादेवि प्रत्यूषेश्वरमुत्तमम् । पूजयिष्यति सद्भक्त्या सततं नियतात्मवान् । तस्यैष्यति क्षयं पापमपि ब्रह्मवधोद्भवम

ഹേ മഹാദേവീ, പ്രഭാതത്തിൽ ഉത്തമനായ പ്രത്യൂഷേശ്വരനെ സത്യഭക്തിയോടെ, എപ്പോഴും നിയന്ത്രിതമനസ്സോടെ, പൂജിക്കുന്നവന്റെ പാപം നശിക്കുന്നു; ബ്രഹ്മഹത്യയിൽ നിന്നുള്ള പാപം പോലും.

Verse 15

वृषस्तत्रैव दातव्यः सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः

യാത്രയുടെ സമ്പൂർണ്ണ ഫലം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ അവിടെയേ ഒരു വൃഷഭത്തെ ദാനമായി നൽകണം.

Verse 16

माघे कृष्णचतुर्द्दश्यां जागृयात्तत्र वै निशि । सर्वेषां दानयज्ञानां फलं जागरणाल्लभेत्

മാഘമാസത്തിലെ കൃഷ്ണചതുര്ദശി രാത്രിയിൽ അവിടെ ജാഗരണം ചെയ്യണം. ആ രാത്രിജാഗരണത്താൽ എല്ലാ ദാനയജ്ഞങ്ങളുടെയും ഫലം ലഭിക്കും.

Verse 108

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभाससक्षेत्रमाहात्म्ये प्रत्यूषेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टोत्तरशततमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസഹസ്രീ സംഹിതയിലെ ഏഴാം പ്രഭാസഖണ്ഡത്തിലെ ആദ്യ പ്രഭാസക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യത്തിൽ ‘പ്രത്യൂഷേശ്വരമാഹാത്മ്യവർണനം’ എന്ന പേരിലുള്ള നൂറ്റെട്ടാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.