Adhyaya 16

Verse 1

प्रह्लाद उवाच । ततो गच्छेद्द्विजश्रेष्ठा गदातीर्थमनुत्तमम् । यत्र स्नात्वा नरो भक्त्या लभेद्भूदानजं फलम्

പ്രഹ്ലാദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ! തുടർന്ന് അനുത്തമമായ ഗദാതീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോകണം. അവിടെ ഭക്തിയോടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ ഭൂദാനജന്യ പുണ്യഫലം നേടും.

Verse 2

तर्पयेत्पितृदेवांश्च ऋषींश्चैव यथाक्रमम् । श्राद्धं च कारयेत्तत्र पितॄणां तृप्तिहेतवे

അവിടെ ക്രമമായി പിതൃകൾക്കും ദേവന്മാർക്കും ഋഷിമാർക്കും തർപ്പണം അർപ്പിക്കണം; പിതൃകളുടെ തൃപ്തിക്കായി അവിടെ തന്നെ ശ്രാദ്ധവും നടത്തണം.

Verse 3

गदातीर्थे तु देवेशं विष्णुं वाराहरूपिणम् । समभ्यर्च्य नरो भक्त्या विष्णुलोके महीयते

ഗദാ-തീർത്ഥത്തിൽ ദേവേശനായ ശ്രീവിഷ്ണുവിനെ വരാഹരൂപത്തിൽ ഭക്തിയോടെ ആരാധിച്ചാൽ, ആ മനുഷ്യൻ വിഷ്ണുലോകത്തിൽ മഹിമയും ആദരവും പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 4

नागतीर्थं ततो गच्छेत्सरः परमशो भनम् । यत्र स्नात्वा नरः सम्यङ्नागलोकमवाप्नुयात्

അതിനുശേഷം പരമശോഭനമായ ‘നാഗ-തീർത്ഥ’ സരോവരത്തിലേക്ക് പോകണം; അവിടെ വിധിപൂർവ്വം സ്നാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ നാഗലോകം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 5

भद्रतीर्थं ततो गच्छेत्सरस्त्रिभुवनार्चितम् । स्नानमात्रेण लभते तिलधेनुफलं नरः

പിന്നീട് ത്രിഭുവനാർചിതമായ ‘ഭദ്ര-തീർത്ഥ’ സരോവരത്തിലേക്ക് പോകണം; അവിടെ സ്നാനം മാത്രം ചെയ്താലും തിലധേനം ദാനം ചെയ്തതിനു തുല്യമായ പുണ്യഫലം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 6

चित्रातीर्थं ततो गच्छेत्सरः परमशोभनम् । स्नानमात्रेण लभते घृतधेनुफलं नरः

അതിനുശേഷം പരമശോഭനമായ ‘ചിത്ര-തീർത്ഥ’ സരോവരത്തിലേക്ക് പോകണം; അവിടെ സ്നാനം മാത്രം ചെയ്താലും ഘൃതധേനം ദാനം ചെയ്തതിനു തുല്യമായ പുണ്യഫലം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 7

यदा द्वारावती विप्रा प्लाविता सागरेण हि । पुण्यानि बहुतीर्थानि च्छन्नानि जलपांसुभिः

ഹേ വിപ്രന്മാരേ! ദ്വാരാവതി നഗരം സമുദ്രജലത്തിൽ പ്ലാവിതമാകുമ്പോൾ, അനേകം പുണ്യതീർത്ഥങ്ങൾ ജലവും മണലും കീഴിൽ മറഞ്ഞുപോകുന്നു.

Verse 8

दृश्यानि कतिचित्संति ह्यदृश्यान्यपराणि च । तानि सर्वाणि विप्रेन्द्राः कथयिष्यामि सर्वतः

ചിലത് ദൃശ്യമാകുന്നു; ചിലത് അദൃശ്യവുമാണ്. ഹേ വിപ്രശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, അവയെല്ലാം ഞാൻ സമഗ്രമായി വിവരിച്ചുകൊള്ളാം.

Verse 9

चंद्रभागां ततो गच्छेत्सर्वपापप्रणाशिनीम् । यत्र स्नात्वा नरो भक्त्या वाजपेयफलं लभेत्

അതിനു ശേഷം സർവ്വപാപപ്രണാശിനിയായ ചന്ദ്രഭാഗാ തീർത്ഥത്തിലേക്കു പോകണം. അവിടെ ഭക്തിയോടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ വാജപേയയാഗഫലം ലഭിക്കും.

Verse 10

देवी चंद्रार्चिता यत्र यशोदा नंदनंदिनी । कौमारिका शक्तिहस्ता खङ्गखेटकधारिणी

അവിടെ ചന്ദ്രനാൽ അർച്ചിതയായ ദേവിയുണ്ട്—യശോദാ, നന്ദന്റെ പ്രിയ നന്ദിനി; കൗമാരിക, കൈയിൽ ശക്തി ധരിച്ച്, ഖഡ്ഗവും ഖേടകവും (കവചം) വഹിക്കുന്നവൾ.

Verse 11

केश्यादिदैत्यदलिनी स्वसा वै रामकृष्णयोः । यस्या दर्शनमात्रेण सर्वान्कामानवाप्नुयात्

അവൾ കേശി മുതലായ ദൈത്യങ്ങളെ ദളിക്കുന്നവൾ; തീർച്ചയായും രാമകൃഷ്ണന്മാരുടെ സഹോദരി. അവളുടെ ദർശനമാത്രംകൊണ്ട് സർവ്വകാമങ്ങളും ലഭിക്കുന്നു.

Verse 12

ततो गच्छेत विप्रेन्द्रास्तीर्थं महिषसंज्ञकम् । यस्य दर्शनमात्रेण मुच्यते सर्वपातकैः

പിന്നീട്, ഹേ വിപ്രശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ‘മഹിഷ’ എന്ന പേരിലുള്ള തീർത്ഥത്തിലേക്കു പോകണം. അതിന്റെ ദർശനമാത്രംകൊണ്ട് സർവ്വപാതകങ്ങളിൽ നിന്നും മോചനം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 13

मुक्तिद्वारं ततो गच्छेत्तीर्थं पाप प्रणाशनम्

അതിനുശേഷം പാപനാശകമായ ‘മുക്തിദ്വാര’ എന്ന തീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോകണം।

Verse 14

वसिष्ठेन समानीता मुनिना यत्र गोमती । स्नातो भवति गंगायां यत्र स्नात्वा कलौ युगे

വസിഷ്ഠ മുനി കൊണ്ടുവന്ന ഗോമതി ഉള്ളിടത്ത് സ്നാനം ഗംഗാസ്നാനത്തോട് തുല്യം—വിശേഷിച്ച് കലിയുഗത്തിൽ അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവന്।

Verse 15

गोमती निःसृता यस्मा त्प्रविष्टा वरुणालयम् । तत्र स्नात्वा नरो भक्त्या अश्वमेधफलं लभेत्

ഗോമതി എവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു വരുണാലയത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നുവോ, അവിടെ ഭക്തിയോടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യന് അശ്വമേധയാഗഫലം ലഭിക്കും।

Verse 16

भृगुणा हि तपस्तप्तं स्थापिता यत्र चांबिका । भृग्वर्चिता ततो देवी प्रसिद्धा श्रूयते क्षितौ

ഭൃഗു തപസ്സു ചെയ്തിടത്ത് തന്നെയാണ് അംബിക സ്ഥാപിതയായത്; അതിനാൽ ഭൃഗുവാൽ അർച്ചിതയായ ദേവി ഭൂമിയിൽ പ്രസിദ്ധയെന്നു ശ്രുതമാണ്।

Verse 17

संसिद्धिं परमां याति यस्याः संस्मरणान्नरः । शिवलिंगान्यनेकानि यत्र सन्ति महीतले

അവളെ സ്മരിക്കുന്നതുമാത്രം മനുഷ്യന് പരമസിദ്ധി ലഭിക്കുന്നു; കൂടാതെ ആ സ്ഥലത്ത് ഭൂമിയിൽ അനേകം ശിവലിംഗങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നു।

Verse 18

ततो गच्छेत विप्रेन्द्राः कालिन्दीसर उत्तमम् । कालिन्दी सूर्यतनया सरश्चक्रे त्वनुत्तमम्

അനന്തരം, ഹേ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, ഉത്തമമായ കാലിന്ദീ-സരോവരത്തിലേക്ക് പോകണം. സൂര്യകുമാരി കാലിന്ദീ തന്നെയാണ് ആ അനുത്തമ സരോവരം നിർമ്മിച്ചത്.

Verse 19

तत्र स्नात्वा नरो भक्त्या न दुर्गतिमवाप्नुयात् । सांबतीर्थं ततो गच्छेत्सर्वपापप्रणाशनम्

അവിടെ ഭക്തിയോടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ ദുര്‍ഗതി പ്രാപിക്കുകയില്ല. തുടർന്ന് സർവ്വപാപനാശകമായ സാംബതീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോകണം.

Verse 20

कृत्वा श्राद्धं च विधिवल्लभेद्गोदानजं फलम्

കൂടാതെ വിധിപൂർവ്വം ശ്രാദ്ധം ചെയ്താൽ ഗോദാനത്തിൽ നിന്നുള്ള പുണ്യഫലം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 21

गच्छेच्च शांकरं तीर्थं ततस्त्रैलोक्यपावनम् । यत्र स्नात्वा नरो भक्त्या लभेद्बहुसुवर्णकम्

പിന്നീട് ത്രൈലോക്യപാവനമായ ശാംകര തീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോകണം. അവിടെ ഭക്തിയോടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ ധാരാളം സ്വർണം (അഥവാ മഹാസമൃദ്ധിയും പുണ്യവും) നേടുന്നു.

Verse 22

ततो नागसरो गच्छेत्तीर्थं पापप्रणाशनम् । पितॄन्सन्तर्प्य विधिवन्नागलोकमवाप्नुयात्

അതിനുശേഷം പാപനാശകമായ തീർത്ഥമായ നാഗസരോവരത്തിലേക്ക് പോകണം. അവിടെ വിധിപൂർവ്വം പിതൃകൾക്ക് തർപ്പണം ചെയ്ത് നാഗലോകം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 23

लक्ष्मीं नदीं ततो गच्छेद्गच्छन्तीं सागरं प्रति । यस्या दर्शनमात्रेण मुच्यते सर्वपातकैः

അനന്തരം സമുദ്രത്തേയ്ക്ക് ഒഴുകുന്ന ലക്ഷ്മീ നദിയിലേക്കു പോകണം; അവളെ ദർശിച്ചുമാത്രം സകല പാപങ്ങളിൽ നിന്നു മോചനം ലഭിക്കുന്നു।

Verse 24

श्राद्धे कृते तु विप्रेन्द्राः पितरो मुक्तिमाप्नुयुः । दाने मनोरथावाप्तिर्जायते नात्र संशयः

ഹേ വിപ്രേന്ദ്രന്മാരേ! ശ്രാദ്ധം ചെയ്താൽ പിതൃകൾ മോക്ഷം പ്രാപിക്കുന്നു; ദാനത്താൽ മനോരഥസിദ്ധി ലഭിക്കുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല।

Verse 25

कंबुसरस्ततो गच्छेत्तीर्थं पापप्रणाशनम् । तर्पणे च कृते श्राद्धे ह्यग्निष्टोमफलं लभेत्

അതിനുശേഷം പാപനാശക തീർത്ഥമായ കംബു-സരസ്സിലേക്കു പോകണം; അവിടെ തർപ്പണവും ശ്രാദ്ധവും ചെയ്താൽ അഗ്നിഷ്ടോമ യാഗഫലം ലഭിക്കും।

Verse 26

कुशतीर्थं ततो गच्छेत्स्नात्वा सन्तर्पयेत्पितॄन् । दानं दत्त्वा यथाशक्त्या निर्मलं लोकमाप्नुयात्

അതിനുശേഷം കുശതീർത്ഥത്തിലേക്കു പോകണം; സ്നാനം ചെയ്ത് പിതൃകളെ വിധിപൂർവ്വം തർപ്പണത്തോടെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തണം. യഥാശക്തി ദാനം നൽകി നിർമല ലോകം പ്രാപിക്കും।

Verse 27

द्युम्नतीर्थं च तत्रैव सर्वपापप्रणाशनम् । कृत्वा श्राद्धं च तत्रैव वाजिमेधफलं लभेत्

അവിടെയേ ദ്യുമ്നതീർത്ഥം ഉണ്ട്, അത് സകല പാപങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നു; അവിടെ ശ്രാദ്ധം ചെയ്താൽ വാജിമേധ യാഗഫലം ലഭിക്കും।

Verse 28

कुशतीर्थं ततो गच्छेत्पितॄणां तृप्तिरक्षया । यत्र श्राद्धात्तर्पणाच्च जायते नात्र संशयः

അനന്തരം കുശതീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോകണം; അവിടെ ശ്രാദ്ധവും തർപ്പണവും ചെയ്താൽ പിതൃകളുടെ തൃപ്തി അക്ഷയമാകും—ഇതിൽ സംശയമില്ല।

Verse 29

जालतीर्थं ततो गच्छेत्सर्वपापहरं शुभम् । दुर्वाससा यत्र शप्ताः कोपाद्यदुकुमारकाः

അതിനുശേഷം ജാലതീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോകണം; അത് ശുഭവും സർവ്വപാപഹരവും ആകുന്നു; അവിടെ കോപത്തിൽ ദുർവാസാവ് യദുകുമാരന്മാരെ ശപിച്ചു।

Verse 30

देवो जालेश्वरस्तत्र सं बभूव उमापतिः । जालेश्वरं नरो दृष्ट्वा सद्यः पापात्प्रमुच्यते

അവിടെ ഉമാപതി ആയ ഭഗവാൻ ശിവൻ ജാലേശ്വരനായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; ജാലേശ്വരനെ ദർശിച്ചാൽ മാത്രമേ മനുഷ്യൻ ഉടൻ പാപത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകൂ।

Verse 31

संपूज्य देवं भक्त्या च शिवलोकमवाप्नुयात्

കൂടാതെ ഭക്തിയോടെ വിധിപൂർവ്വം ദേവനെ പൂജിച്ചാൽ ശിവലോകം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 32

चक्रस्वामिसुतीर्थं च ततो गच्छेद्धि मानवः । कृत्वा स्नानं पितॄंस्तर्प्य विष्णुलोकमवाप्नुयात्

അതിനുശേഷം മനുഷ്യൻ ചക്രസ്വാമി-സുതീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോകണം; അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് പിതൃകൾക്ക് തർപ്പണം അർപ്പിച്ച് വിഷ്ണുലോകം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 33

जरत्कारुकृतं तीर्थं सर्वपापप्रणाशनम् । स्नात्वा तत्र द्विजश्रेष्ठा न दुर्गतिमवाप्नुयात्

ജരത്കാരു സ്ഥാപിച്ച ഈ തീർത്ഥം സർവ്വപാപനാശിനിയാണ്. ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ! അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ ദുർഗതി ലഭിക്കുകയില്ല.

Verse 34

ततो गच्छेद्द्विजश्रेष्ठास्तीर्थं खञ्जनकाभिधम् । आसीत्खञ्जनको नाम दैत्यश्चातिबलान्वितः

അതിനുശേഷം, ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ! ‘ഖഞ്ജനക’ എന്ന പേരുള്ള തീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോകണം. പണ്ടുകാലത്ത് ‘ഖഞ്ജനക’ എന്ന അതിബലവാനായ ദൈത്യൻ ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 35

ततः खञ्जनकं तीर्थं तस्य नाम्नेति विश्रुतम् । तत्र स्नात्वा नरो याति सोमलोकं न संशयः

ഇങ്ങനെ ആ തീർത്ഥം അവന്റെ പേരാൽ ‘ഖഞ്ജനക-തീർത്ഥം’ എന്നായി പ്രസിദ്ധമായി. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ സോമലോകത്തെ പ്രാപിക്കും—സംശയമില്ല.

Verse 36

सन्ति तीर्थान्यनेकानि सुगुप्तानि द्विजोत्तमाः । तानि गच्छेत्तु विप्रेन्द्राः सर्वपापापनुत्तये

ഹേ ദ്വിജോത്തമാ! അനേകം തീർത്ഥങ്ങൾ നന്നായി മറഞ്ഞുകിടക്കുന്നു. ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ! സർവ്വപാപങ്ങളുടെ പൂർണ്ണ നിവൃത്തിക്കായി അവിടങ്ങളിലേക്ക് ഗമിക്കണം.

Verse 37

ततो गच्छेद्द्विजश्रेष्ठास्तीर्थमानकदुन्दुभेः । शूरतीर्थं परमकं गदतीर्थमतः परम्

അതിനുശേഷം, ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ! ആനകദുന്ദുഭി (വസുദേവൻ) എന്നവന്റെ തീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോകണം. തുടർന്ന് പരമോത്തമമായ ശൂര-തീർത്ഥം, അതിനുശേഷം ഗദാ-തീർത്ഥം.

Verse 38

गावल्गणस्य तीर्थं च अक्रूरस्य महात्मनः । बलदेवस्य तीर्थं तु उग्रसेनस्य चापरम्

ഇവിടെ ഗാവൽഗണന്റെ തീർത്ഥവും മഹാത്മാവായ അക്രൂരന്റെ തീർത്ഥവും ഉണ്ട്; അതുപോലെ ബലദേവന്റെ തീർത്ഥവും ഉഗ്രസേനനുടേതായ മറ്റൊരു തീർത്ഥവും ഉണ്ട്।

Verse 39

अर्जुनस्य च तीर्थं तु सुभद्रातीर्थमेव च । देवकीतीर्थमाद्यं तु रोहिणीतीर्थमेव च

ഇവിടെ അർജുനന്റെ തീർത്ഥവും സുഭദ്രാ-തീർത്ഥവും ഉണ്ട്; അതുപോലെ ശ്രേഷ്ഠമായ ദേവകീ-തീർത്ഥവും രോഹിണീ-തീർത്ഥവും ഉണ്ട്।

Verse 40

उद्धवस्य च तीर्थं तु सारंगाख्यं तथैव च । सत्यभामाकृतं तीर्थं भद्रातीर्थमतः परम्

ഇവിടെ ഉദ്ധവന്റെ തീർത്ഥവും ‘സാരംഗ’ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന തീർത്ഥവും ഉണ്ട്; സത്യഭാമ സ്ഥാപിച്ച തീർത്ഥവും അതിന് ശേഷം ഭദ്രാ-തീർത്ഥവും ഉണ്ട്।

Verse 41

जामदग्न्यस्य तीर्थं तु रामस्य च महात्मनः । भासतीर्थं च तत्रैव शुकतीर्थमतः परम्

ഇവിടെ മഹാത്മാവായ ജാമദഗ്ന്യ രാമന്റെ തീർത്ഥം ഉണ്ട്; അവിടെയേ ഭാസ-തീർത്ഥവും അതിന് ശേഷം ശുക-തീർത്ഥവും ഉണ്ട്।

Verse 42

कर्दमस्य च तीर्थं तु कपिलस्य महात्मनः । सोमतीर्थं च तत्रैव रोहिणीतीर्थमेव च

ഇവിടെ കർദമന്റെ തീർത്ഥവും മഹാത്മാവായ കപിലന്റെ തീർത്ഥവും ഉണ്ട്; അവിടെയേ സോമ-തീർത്ഥവും രോഹിണീ-തീർത്ഥവും ഉണ്ട്।

Verse 43

एतान्यन्यानि संक्षेपान्मया वः कथितानि च । सर्वपापहराणीह मोक्षदानि न संशयः

ഇവയും മറ്റു പല തീർത്ഥങ്ങളും ഞാൻ നിങ്ങളോട് സംക്ഷേപമായി പറഞ്ഞു. ഇവ ഇവിടെ സകലപാപങ്ങളും ഹരിച്ച് മോക്ഷം നൽകുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 44

प्रच्छन्नानि द्विजवरास्तीर्थानि कलिसंक्रमे । प्लावितानि समुद्रेण पांसुनाऽप्युदकेन च

ഹേ ദ്വിജവരന്മാരേ, കലിയുഗാരംഭത്തിൽ ഈ തീർത്ഥങ്ങൾ മറഞ്ഞുപോയി. സമുദ്രം അവയെ മൂടി, മണലും വെള്ളവുംകൊണ്ടും ആച്ഛാദിതമായി.

Verse 45

एतन्मया वः कथितं संक्षेपात्तीर्थविस्तरम् । आत्मप्रज्ञानुमानेन किमन्यच्छ्रोतुमिच्छथ

ഇങ്ങനെ ഞാൻ നിങ്ങളോട് തീർത്ഥങ്ങളുടെ വിപുലത സംക്ഷേപമായി പറഞ്ഞു. നിങ്ങളുടെ സ്വന്തം വിവേകബോധപ്രകാരം പറയുക—ഇനി മറ്റെന്താണ് കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്?

Verse 46

शृणुयात्परया भक्त्या तीर्थयात्रामिमां द्विजाः । सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं स गच्छति

ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, ഈ തീർത്ഥയാത്രാവിവരണം പരമഭക്തിയോടെ ആരെങ്കിലും ശ്രവിക്കുകയാണെങ്കിൽ, അവൻ സകലപാപങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തനായി വിഷ്ണുലോകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.