Adhyaya 20

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेत चंद्रेशं प्रभासं नृपसत्तम । प्रभा तत्र पुरा प्राप्ता चंद्रेण सुमहात्मना

പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ! തുടർന്ന് പ്രഭാസത്തിൽ ചന്ദ്രേശ്വരനെ ദർശിക്കുവാൻ പോകണം; അവിടെ പുരാകാലത്തിൽ മഹാത്മാവായ ചന്ദ്രൻ പ്രഭ കൈവരിച്ചു.

Verse 2

दक्षस्य कन्यका राजन्सप्तविंशतिसंख्यया । ऊढाश्चंद्रेण ताः सर्वा अश्विनीप्रमुखाः पुरा

ഹേ രാജാവേ! ദക്ഷന്റെ പുത്രിമാർ ഇരുപത്തേഴു പേർ ആയിരുന്നു; പുരാകാലത്ത് അശ്വിനി മുതലായ അവർ എല്ലാവരും ചന്ദ്രനോടു വിവാഹിതരായി.

Verse 3

तासां मध्ये च रोहिण्या सह रेमे स नित्यदा । त्यक्ताः सर्वाश्च चंद्रेण दक्षकन्याः सुदुःखिताः । गत्वा स्वपितरं नत्वा प्राहुरस्राविलेक्षणाः

അവരിൽ അവൻ നിത്യവും രോഹിണിയോടുകൂടി മാത്രം രമിച്ചു; അതുകൊണ്ട് ചന്ദ്രൻ ഉപേക്ഷിച്ച ദക്ഷകന്ന്യകൾ അത്യന്തം ദുഃഖിതരായി പിതാവിനരികെ ചെന്നു. പിതാവിനെ നമസ്കരിച്ചു, കണ്ണുനീർ നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ അവർ പറഞ്ഞു.

Verse 4

वयं त्यक्ताः प्रजानाथ निर्दोषाः पतिना ततः । शरणं त्वामनुप्राप्ता दुःखेन महतान्विताः

ഹേ പ്രജാനാഥാ! ഞങ്ങൾ നിർദോഷികളായിരിക്കെ ഭർത്താവ് ഞങ്ങളെ ഉപേക്ഷിച്ചു; അതിനാൽ മഹാദുഃഖഭാരത്തോടെ ഞങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ ശരണത്തെ പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 5

गतिर्भव सुरश्रेष्ठ सर्वेषां त्वं हितं कुरु । अस्माकमुपदिश्यैनं चंद्रं च रोहिणीरतम्

ഹേ സുരശ്രേഷ്ഠാ! ഞങ്ങൾക്ക് ഗതിയായിരിക്കയും എല്ലാവർക്കും ഹിതം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുക; ഞങ്ങളുടെ കാരണത്താൽ രോഹിണിയിൽ ആസക്തനായ ഈ ചന്ദ്രനോട് ഉപദേശം നൽകുക.

Verse 6

पुलस्त्य उवाच । स तासां वचनं श्रुत्वा गतो यत्र निशाकरः । अब्रवीच्च समं पश्य सर्वासु तनयासु मे

പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ദക്ഷൻ നിശാകരൻ (ചന്ദ്രൻ) ഉണ്ടായിരുന്നിടത്തേക്ക് ചെന്നു പറഞ്ഞു—“എന്റെ എല്ലാ പുത്രിമാരെയും സമദൃഷ്ടിയോടെ നോക്കുക.”

Verse 7

अथ व्रीडासमायुक्तश्चंद्रस्तं प्रत्यभाषत । तव वाक्यं करिष्यामि दक्ष गच्छ नमोस्तु ते

അപ്പോൾ ലജ്ജയാൽ നിറഞ്ഞ ചന്ദ്രൻ അവനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു—“ഹേ ദക്ഷാ, നിന്റെ വാക്ക് ഞാൻ പാലിക്കും. ഇനി പോകുക—നിനക്കു നമസ്കാരം.”

Verse 8

गते दक्षे ततो भूयश्चंद्रमा रोहिणीरतः । त्यक्त्वा च कन्यकाः सर्वाः प्रजापतिसमुद्भवाः

ദക്ഷൻ പോയ ശേഷം ചന്ദ്രൻ വീണ്ടും രോഹിണിയോടു മാത്രം ആസക്തനായി, പ്രജാപതി (ദക്ഷ)യിൽ നിന്നു ജനിച്ച മറ്റു എല്ലാ കന്യകളെയും ഉപേക്ഷിച്ചു.

Verse 9

अथ गत्वा पुनः सर्वा दक्षमूचुः सुदुःखिताः । न कृतं तव वाक्यं वै चंद्रेणैव दुरात्मना

പിന്നീട് അവർ എല്ലാവരും അത്യന്തം ദുഃഖത്തോടെ വീണ്ടും ദക്ഷന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു പറഞ്ഞു—“ദുരാത്മാവായ ചന്ദ്രൻ നിങ്ങളുടെ വാക്ക് പാലിച്ചില്ല.”

Verse 10

दौर्भाग्यदुःखसंतप्ता मरिष्याम न संशयः । अनेन जीवितेनापि मरणं निश्चयं भवेत्

“ദൗർഭാഗ്യവും ദുഃഖവും ഞങ്ങളെ ദഹിപ്പിക്കുന്നു; ഞങ്ങൾ മരിക്കും—സംശയമില്ല. ഈ ജീവൻ ഉണ്ടായാലും ഞങ്ങൾക്ക് മരണം തന്നെയാണു നിശ്ചയം പോലെ തോന്നുന്നത്.”

Verse 11

पुलस्त्य उवाच । अथ रोषसमायुक्तो दक्षो गत्वाऽब्रवीद्विधुम् । मम वाक्यं त्वया चंद्र यस्मात्पाप कृतं न हि

പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ ക്രോധം നിറഞ്ഞ ദക്ഷൻ വിധു (ചന്ദ്രൻ) അടുക്കൽ ചെന്നു പറഞ്ഞു—“ഹേ ചന്ദ്രാ! നീ എന്റെ ആജ്ഞ പാലിച്ചില്ല; ഹേ പാപി!”

Verse 12

क्षयमेष्यसि तस्मात्त्वं यक्ष्मणा नास्ति संशयः । एवं दत्त्वा ततः शापं गतो दक्षः स्वमालयम्

“അതുകൊണ്ട് നീ യക്ഷ്മാ (ക്ഷയരോഗം) കൊണ്ട് ക്ഷയിച്ചുപോകും; ഇതിൽ സംശയമില്ല.” ഇങ്ങനെ ശാപം നൽകി ദക്ഷൻ തന്റെ വാസസ്ഥാനത്തേക്ക് പോയി.

Verse 13

यक्ष्मणा व्यापितश्चंद्रः क्षयं याति दिनेदिने । क्षीणो द्युतिविहीनस्तु चिंतयामास चंद्रमाः

യക്ഷ്മ ബാധിച്ച ചന്ദ്രൻ ദിനംപ്രതി ക്ഷയിച്ചു. ക്ഷീണനും കാന്തിഹീനനും ആയി ചന്ദ്രമാ ആശങ്കയിൽ മുങ്ങി.

Verse 14

कि कर्त्तव्यं मया तत्र ह्यस्मिञ्छापे सुदारुणे । अथ किं पूजयिष्यामि सर्वकामप्रदं शिवम्

“ഈ അത്യന്തം ഭീകരമായ ശാപത്തിൽ ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം? പിന്നെ സകലകാമപ്രദനായ ശിവനെ എങ്ങനെ പൂജിക്കണം?”

Verse 15

स एवं निश्चयं कृत्वा गतोर्बुदमथाचलम् । तपस्तेपे जितक्रोधो जपहोमपरायणः

ഇങ്ങനെ നിശ്ചയിച്ച് അവൻ അർബുദ പർവതത്തിലേക്ക് പോയി. അവിടെ ക്രോധം ജയിച്ച്, ജപ-ഹോമങ്ങളിൽ പരായണനായി തപസ്സു ചെയ്തു.

Verse 16

तस्मै तुष्टो महादेवो वर्षाणामयुते गते । अब्रवीद्वरदोऽस्मीति ततोऽस्मै दर्शनं ददौ

പതിനായിരം വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞപ്പോൾ മഹാദേവൻ അവനിൽ പ്രസന്നനായി—“ഞാൻ വരദാതാവാണ്” എന്നു അരുളി; തുടർന്ന് അവനു തന്റെ ദിവ്യദർശനം നൽകി.

Verse 17

ईश्वर उवाच । वरं वरय भद्रं ते यत्ते मनसि वर्तते । तव दास्याम्यहं चंद्र यद्यपि स्यात्सुदुर्ल्लभम्

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—“വരം ചോദിക്ക; നിനക്കു മംഗളം വരട്ടെ—നിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ഉള്ളതെന്തായാലും. ഹേ ചന്ദ്രാ, അതി ദുർലഭമായാലും ഞാൻ നിനക്കു നൽകും.”

Verse 18

चंद्र उवाच । व्याधिक्षयं सुरश्रेष्ठ कुरु मे त्रिपुरांतक । यक्ष्मणा व्यापितो देहो ममायं च जगत्पते

ചന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ ദേവശ്രേഷ്ഠാ, ഹേ ത്രിപുരാന്തകാ, എന്റെ വ്യാധി നശിപ്പിക്കണമേ. ഹേ ജഗത്പതേ, എന്റെ ഈ ദേഹം യക്ഷ്മയാൽ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.”

Verse 19

ईश्वर उवाच । दक्षशापेन ते चंद्र यक्ष्मा काये व्यवस्थितः । न शक्तो ह्यन्यथा कर्तुं शापस्तस्य महात्मनः

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—“ഹേ ചന്ദ്രാ, ദക്ഷന്റെ ശാപം മൂലം യക്ഷ്മ നിന്റെ ദേഹത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ആ മഹാത്മാവിന്റെ ശാപം മാറ്റിവയ്ക്കാൻ കഴിയില്ല.”

Verse 20

तस्मात्त्वं तस्य ताः सर्वाः कन्यका मम वाक्यतः । निशाकर समं पश्य तव व्याधिर्गमिष्यति

“അതുകൊണ്ട് എന്റെ വചനപ്രകാരം, ഹേ നിശാകരാ, അവന്റെ എല്ലാ പുത്രിമാരെയും സമദൃഷ്ടിയോടെ കാണുക; അപ്പോൾ നിന്റെ വ്യാധി അകലും.”

Verse 21

कृष्णे क्षयश्च ते चंद्र शुक्ले वृद्धिर्भविष्यति । वरं वरय भद्रं ते अन्यमिष्टं सुदुर्ल्लभम्

ഹേ ചന്ദ്രാ! കൃഷ്ണപക്ഷത്തിൽ നിനക്കു ക്ഷയം സംഭവിക്കും; ശുക്ലപക്ഷത്തിൽ നിനക്കു വർദ്ധി സംഭവിക്കും. നിനക്കു മംഗളം വരട്ടെ—ഇപ്പോൾ മറ്റൊരു വരം തിരഞ്ഞെടുക്കുക; അതി ദുർലഭമായതായാലും ഇഷ്ടമായതായാലും।

Verse 22

चंद्र उवाच । चंद्रग्रहे नरो योऽत्र सोमवारे च शंकर । भक्त्या स्नानं करोत्येव स यातु परमां गतिम्

ചന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ശങ്കരാ! ഇവിടെ തിങ്കളാഴ്ച, പ്രത്യേകിച്ച് ചന്ദ്രഗ്രഹണസമയത്ത്, ഭക്തിയോടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ പരമഗതി (മോക്ഷം) പ്രാപിക്കട്ടെ।

Verse 23

पिण्डदानेन देवेश स्वर्गं गच्छंतु पूर्वजाः । प्रसादात्तव देवेश तीर्थं भवतु मुक्तिदम्

ഹേ ദേവേശാ! പിണ്ഡദാനത്താൽ പൂർവ്വജർ സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിക്കട്ടെ. കൂടാതെ ഹേ ദേവേശാ! നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ ഈ തീർത്ഥം മുക്തിദായകമാകട്ടെ।

Verse 24

ईश्वर उवाच । भविष्यंति नरोऽत्रैव विपाप्मानो निशाकर । यस्मात्प्रभा त्वया प्राप्ता तीर्थेऽस्मिन्विमलोदके

ഈശ്വരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ നിശാകരാ! ഇവിടെ മനുഷ്യർ നിശ്ചയമായും പാപരഹിതരാകും; കാരണം ഈ വിമലജല തീർത്ഥത്തിൽ നീ പ്രഭ ലഭിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 25

प्रभासतीर्थं विख्यातं तस्मादेतद्भविष्यति । यत्र सोमग्रहे प्राप्ते सोमवारे विशेषतः

അതുകൊണ്ട് ഈ സ്ഥലം ‘പ്രഭാസതീർത്ഥം’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമാകും—പ്രത്യേകിച്ച് ഇവിടെ തിങ്കളാഴ്ച ചന്ദ്രഗ്രഹണം സംഭവിക്കുമ്പോൾ।

Verse 26

करिष्यंति नराः स्नानं ते यास्यंति परां गतिम् । येऽत्र श्राद्धं करिष्यंति पिंडदानं तथा नराः

ഇവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവർ പരമഗതിയെ പ്രാപിക്കും. ഇവിടെ ശ്രാദ്ധം നടത്തി പിണ്ഡദാനം ചെയ്യുന്നവരും മഹാപുണ്യം നേടും.

Verse 27

गयाश्राद्धसमं पुण्यं तेषां चंद्र भविष्यति । तथा दानं प्रकर्तव्यं सोम लोकैर्ग्रहे तव

ഹേ ചന്ദ്രാ! അവരുടെ പുണ്യം പ്രസിദ്ധമായ ഗയാ-ശ്രാദ്ധത്തിനുതുല്യമാകും. കൂടാതെ നിന്റെ ഗ്രഹണസമയത്ത്, പ്രത്യേകിച്ച് സോമലോകവാസികൾ വിധിപൂർവ്വം ദാനം ചെയ്യണം.

Verse 28

पुलस्त्य उवाच । एवमुक्त्वा विरूपाक्षस्तत्रैवांतरधीयत । चन्द्रोऽपि बुभुजे सर्वाः पत्नीश्च दक्षसंभवाः

പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് വിരൂപാക്ഷൻ (ശിവൻ) അവിടെയേ അപ്രത്യക്ഷനായി. ചന്ദ്രനും ദക്ഷസംബവയായ തന്റെ എല്ലാ പത്നിമാരെയും അനുഭവിച്ചു.