Adhyaya 47

Verse 1

अगस्त्य उवाच । एतद्भविष्यं श्रुत्वाहं व्यासस्य शिवनंदन । आश्चर्यभाजनं जातस्तीर्थानि कथयाधुना

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ശിവനന്ദന! വ്യാസനെ സംബന്ധിച്ച ഈ വൃത്താന്തം ശ്രവിച്ച് ഞാൻ അത്ഭുതഭരിതനായി; ഇനി ദയവായി തീർത്ഥങ്ങളെ വിവരിക്കൂ।

Verse 2

आनंदकानने यानि यत्र संति षडानन । तानि लिंगस्वरूपाणि समाचक्ष्व ममाग्रतः

ഹേ ഷഡാനന! ആനന്ദകാനനത്തിൽ എവിടെയെവിടെ ഏത് ഏത് പവിത്രപ്രകടനങ്ങൾ ഉണ്ടോ, അവയെല്ലാം ലിംഗസ്വരൂപങ്ങളായി എന്റെ മുമ്പിൽ വ്യക്തമായി വിശദീകരിക്കണമേ।

Verse 3

स्कंद उवाच । अयमेव हि वै प्रश्नो देव्यै देवेन भोस्तदा । यादृशः कथितो वच्मि तादृशं शृणु कुंभज

സ്കന്ദൻ പറഞ്ഞു—ഇതേ ചോദ്യം ഒരിക്കൽ ദേവി ദേവനോടു ചോദിച്ചിരുന്നു; അന്ന് എങ്ങനെ പറഞ്ഞുവോ അതുപോലെ ഞാൻ പറയുന്നു—ഹേ കുംഭജ (അഗസ്ത്യ), കേൾക്കുക।

Verse 4

देव्युवाच । यानि यानि हि तीर्थानि यत्रयत्र महेश्वर । तानि तानीह मे काश्यां तत्रतत्र वद प्रभो

ദേവി പറഞ്ഞു—ഹേ മഹേശ്വരാ! എവിടെയെവിടെ ഏത് ഏത് തീർത്ഥങ്ങൾ ഉണ്ടോ, അവ തന്നെ എന്റെ കാശിയിൽ എവിടെയെവിടെ ഉണ്ടെന്ന്, ഹേ പ്രഭോ, പറയുക।

Verse 5

देवदेव उवाच । शृणु देवि विशालाक्षि तीर्थं लिंगमुदाहृतम् । जलाशयेपि तीर्थाख्या जाता मूर्ति परिग्रहात्

ദേവദേവൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വിശാലാക്ഷി ദേവീ, കേൾക്കുക; തീർത്ഥം ലിംഗമെന്നു പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. വെറും ജലാശയവും ദിവ്യമൂർത്തിയുടെ അധിഷ്ഠാനം സ്വീകരിച്ച് പവിത്രമാകുമ്പോൾ ‘തീർത്ഥ’ എന്ന നാമം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 6

मूर्तयो ब्रह्मविष्ण्वर्कशिवविघ्नेश्वरादिकाः । लिंगं शैवमिति ख्यातं यत्रैतत्तीर्थमेव तत्

ബ്രഹ്മാ, വിഷ്ണു, അർക്കൻ (സൂര്യൻ), ശിവൻ, വിഘ്നേശ്വരൻ മുതലായ ദിവ്യമൂർത്തികൾ—എവിടെയാണിത് ‘ശൈവ ലിംഗം’ എന്നു പ്രസിദ്ധമോ, അതേ സ്ഥലമാണ് യഥാർത്ഥ തീർത്ഥം.

Verse 7

वाराणस्यां महादेवः प्रथमं तीर्थमुच्यते । तदुत्तरे महाकूपः सारस्वतपदप्रदः

വാരണാസിയിൽ ‘മഹാദേവ’ എന്ന തീർത്ഥം പ്രഥമമെന്നു പ്രസിദ്ധം. അതിന്റെ വടക്കായി ‘മഹാകൂപം’ ഉണ്ടു; അത് സരസ്വതീപദം, വിദ്യാ-വാക്‌സിദ്ധി എന്നിവ നൽകുന്നു.

Verse 8

क्षेत्रपूर्वोत्तरेभागे तद्दृष्टं पशुपाशहृत् । तत्पश्चाद्विग्रहवती पूज्या वाराणसी नरैः

ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഈശാന (വടക്കുകിഴക്ക്) ഭാഗത്ത് ‘പശുപാശഹൃത്’ എന്ന പുണ്യദർശനം ഉണ്ട്; അത് ജീവികളുടെ ബന്ധനം അകറ്റുന്നു. അതിന് ശേഷം ‘വിഗ്രഹവതി’ ദേവി പൂജ്യ; ഇങ്ങനെ വാരണാസിയെ ജനങ്ങൾ ആരാധിക്കണം.

Verse 9

सा पूजिता प्रयत्नेन सुखवस्तिप्रदा सदा । महादेवस्य पूर्वेण गोप्रेक्षं लिंगमुत्तमम्

വിഗ്രഹവതിയെ പരിശ്രമത്തോടെ പൂജിച്ചാൽ അവൾ എപ്പോഴും സുഖവാസവും ക്ഷേമവും നൽകുന്നു. മഹാദേവന്റെ കിഴക്കായി ‘ഗോപ്രേക്ഷ’ എന്ന ഉത്തമ ലിംഗം ഉണ്ട്.

Verse 10

तद्दर्शनाद्भवेत्सम्यग्गोदानजनितं फलम् । गोलोकात्प्रेषिता गावः पूर्वं यच्छंभुना स्वयम्

ആ ഗോപ്രേക്ഷത്തിന്റെ ദർശനമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ ഗോദാനജനിത പുണ്യഫലം പൂർണ്ണമായി ലഭിക്കുന്നു. കാരണം പുരാതനകാലത്ത് സ്വയം ശംഭു ഗോലോകത്തിൽ നിന്ന് പശുക്കളെ അയച്ചിരുന്നു.

Verse 11

वाराणसीं समायाता गोप्रेक्षं तत्ततः स्नृतम् । गोप्रेक्षाद्दक्षिणेभागे दधीचीश्वरसंज्ञितम्

വാരണാസിയിൽ എത്തിയാൽ ആ ലിംഗം ‘ഗോപ്രേക്ഷ’ എന്ന നാമത്തിൽ സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. ഗോപ്രേക്ഷത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് ‘ദധീചീശ്വര’ എന്ന ലിംഗം ഉണ്ട്.

Verse 12

तद्दर्शनाद्भवेत्पुंसां फलं यज्ञसमुद्भवम् । अत्रीश्वरं तु तत्प्राच्यां मधुकैटभपूजितम्

ആ (ദധീചീശ്വര) ദർശനത്താൽ മനുഷ്യർക്കു യജ്ഞജന്യമായ ഫലം ലഭിക്കുന്നു. അതിന്റെ കിഴക്കായി മധു–കൈടഭന്മാർ പോലും പൂജിച്ച അത്രീശ്വരൻ നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 13

लिंगं दृष्ट्वा प्रयत्नेन वैष्णवं पदमृच्छति । गोप्रेक्षात्पूर्वदिग्भागे लिंगं वै विज्वरं स्मृतम्

ആ ലിംഗം ഭക്തിയോടെ പരിശ്രമിച്ച് ദർശിച്ചാൽ വൈഷ്ണവപദം (വിഷ്ണുധാമം) പ്രാപിക്കുന്നു. ഗോപ്രീക്ഷയുടെ കിഴക്കുദിക്കിൽ ‘വിജ്വര’ എന്ന ലിംഗം പ്രസിദ്ധമാണ്.

Verse 14

तस्य संपूजनान्मर्त्यो विज्वरो जायते क्षणात् । प्राच्यां वेदेश्वरस्तस्य चतुर्वेदफलप्रदः

ആ (വിജ്വര-ലിംഗ)ത്തെ സമ്പൂർണ്ണമായി പൂജിച്ചാൽ മർത്ത്യൻ ക്ഷണത്തിൽ ജ്വരമുക്തനാകുന്നു. അതിന്റെ കിഴക്കായി വേദേശ്വരൻ ഉണ്ട്; അദ്ദേഹം ചതുര്‍വേദഫലം നൽകുന്നു.

Verse 15

वेदेश्वरादुदीच्यां तु क्षेत्रज्ञश्चादिकेशवः । दृष्टं त्रिभुवनं सर्वं तस्य संदर्शनाद्ध्रुवम्

വേദേശ്വരന്റെ വടക്കായി ക്ഷേത്രജ്ഞനും ആദികേശവനും ഉണ്ട്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മംഗളദർശനത്താൽ നിശ്ചയമായി ത്രിഭുവനമൊക്കെയും ദർശിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 16

संगमेश्वरमालोक्य तत्प्राच्याम जायतेनघः । चतुर्मुखेन विधिना तत्पूर्वेण चतुर्मुखम्

സംഗമേശ്വരനെ ദർശിച്ച് പിന്നെ അതിന്റെ കിഴക്കോട്ട് പോയാൽ മനുഷ്യൻ പാപരഹിതനാകുന്നു. അവിടെ ചതുര്മുഖൻ (ബ്രഹ്മാവ്) വിധിച്ച ക്രമപ്രകാരം, അതിലും കിഴക്കായി ‘ചതുര്മുഖ’ എന്ന സ്ഥലം ഉണ്ട്.

Verse 17

प्रयागसंज्ञकम लिंगमर्चितम ब्रह्मलोकदम् । तत्र शांतिकरी गौरी पूजिता शांतिकृद्भवेत्

‘പ്രയാഗ’ എന്ന നാമത്തിലുള്ള ലിംഗത്തെ ഭക്തിയോടെ ആരാധിച്ചാൽ ബ്രഹ്മലോകപ്രാപ്തി ലഭിക്കുന്നു. അവിടെ ശാന്തികരീ ഗൗരിയെ പൂജിച്ചാൽ അവൾ ശാന്തിയും ശമനവും പ്രസാദിക്കുന്നു.

Verse 18

वरणायास्तटे पूर्वे पूज्यं कुंतीश्वरं नृभिः । तत्पूजनात्प्रजायंते पुत्रा निजकुलोज्ज्वलाः

വരണാ നദിയുടെ കിഴക്കൻ തീരത്ത് മനുഷ്യർ കുന്തീശ്വരനെ പൂജിക്കണം. അവനെ ആരാധിച്ചതാൽ സ്വന്തം വംശത്തെ ദീപ്തമാക്കുന്ന പുത്രന്മാർ ജനിക്കുന്നു.

Verse 19

कुंतीश्वरादुत्तरतस्तीर्थं वै कापिलो ह्रदः । तत्र वै स्नानमात्रेण वृषभध्वजपूजनात्

കുന്തീശ്വരന്റെ വടക്കായി ‘കാപില ഹ്രദം’ എന്ന തീർത്ഥമുണ്ട്. അവിടെ സ്നാനം മാത്രം ചെയ്താലും, വൃഷഭധ്വജൻ (ശിവൻ)നെ പൂജിച്ചാലും പുണ്യം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 20

राजसूयस्य यज्ञस्य फलं त्वविकलं भवेत् । रोरवादिषु ये केचित्पितरः कोटिसंमिताः

അവിടെ രാജസൂയ യാഗത്തിന്റെ പൂർണ്ണവും അവികലവും ആയ ഫലം ലഭിക്കുന്നു. കൂടാതെ റോറവാദി നരകങ്ങളിൽ ഉള്ള കോടിസംഖ്യ പിതാക്കന്മാർ…

Verse 21

तत्र श्राद्धे कृते पुत्रैः पितृलोकं प्रयांति ते । आनुसूयेश्वरं लिंगं गोप्रेक्षादुत्तरे मुने

അവിടെ പുത്രന്മാർ ശ്രാദ്ധം ചെയ്താൽ ആ പിതാക്കന്മാർ പിതൃലോകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു. ഹേ മുനേ, ഗോ-പ്രേക്ഷയുടെ വടക്കായി ‘ആനുസൂയേശ്വര’ എന്ന ലിംഗം സ്ഥാപിതമാണ്.

Verse 22

तद्दर्शनाद्भवेत्स्त्रीणां पातिव्रत्य फलं स्फुटम् । तल्लिंगपूर्वदिग्भागे पूज्यः सिद्धिविनायकः

ആ (ആനുസൂയേശ്വര) ദർശനം മാത്രത്താൽ സ്ത്രീകൾക്ക് പാതിവ്രത്യഫലം വ്യക്തമായി ലഭിക്കുന്നു. ആ ലിംഗത്തിന്റെ കിഴക്കുഭാഗത്ത് സിദ്ധിവിനായകനെ പൂജിക്കണം.

Verse 23

यां सिद्धिं यः समीहेत स तामाप्नोति तन्नतेः । हिरण्यकशिपोर्लिंगं गणेशात्पश्चिमे ततः

ആർക്കു ഏതു സിദ്ധി ആഗ്രഹമുണ്ടോ, അവൻ അവിടെ (സിദ്ധിവിനായകനെ) നമസ്കരിച്ചാൽ അതു പ്രാപിക്കുന്നു. ആ ഗണേശന്റെ പടിഞ്ഞാറ് ഹിരണ്യകശിപുവിന്റെ ലിംഗം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.

Verse 24

हिरण्यकूपस्तत्रास्ति हिरण्याश्वसमृद्धिकृत्

അവിടെ ‘ഹിരണ്യകൂപ’ എന്ന കിണർ ഉണ്ട്; അത് സ്വർണ്ണവും കുതിരകളും സംബന്ധിച്ച സമൃദ്ധി നൽകുന്നു.

Verse 25

मुंडासुरेश्वरं लिंगं तत्प्रतीच्यां च सिद्धिदम् । अभीष्टदं तु नैरृत्यां गोप्रेक्षाद्वृषभेश्वरम्

പടിഞ്ഞാറ് മുണ്ടാസുരേശ്വരം എന്ന ലിംഗം ഉണ്ട്; അത് സിദ്ധി നൽകുന്നു. ഗോ-പ്രേക്ഷയുടെ നൈഋത്യത്തിൽ (തെക്ക്-പടിഞ്ഞാറ്) വൃഷഭേശ്വരൻ, അഭീഷ്ടഫലദാതാവാണ്.

Verse 26

मुने स्कंदेश्वरं लिंगं महादेवस्य पश्चिमे । तल्लिंगपूजनान्नृणां भवेन्मम सलोकता

മുനേ, മഹാദേവന്റെ പടിഞ്ഞാറ് സ്കന്ദേശ്വരം എന്ന ലിംഗം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ആ ലിംഗത്തെ പൂജിച്ചാൽ ജനങ്ങൾക്ക് എന്റെ ലോകത്തിൽ വാസം (സലോകത) ലഭിക്കുന്നു.

Verse 27

तत्पार्श्वतो हि शाखेशो विशाखेशश्च तत्र वै । नैगमेयेश्वरस्तत्र येन्ये नंद्यादयो गणाः

ആ പുണ്യസ്ഥാനത്തിന്റെ ഇരുവശങ്ങളിലും ശാഖേശനും വിശാഖേശനും വിരാജിക്കുന്നു. അവിടെയേ നൈഗമേയേശ്വരനും, നന്ദി മുതലായ മറ്റ് ഗണങ്ങളും സഹചാരികളോടുകൂടി നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 28

तेषामपि हि लिंगानि तत्र संति सहस्रशः । तद्दर्शनाद्भवेत्पुंसां तत्तद्गणसलोकता

ആ ഗണങ്ങളുടെ ലിംഗങ്ങളും അവിടെ ആയിരക്കണക്കിന് നിലകൊള്ളുന്നു. അവയെ ദർശിച്ചതുമാത്രംകൊണ്ട് മനുഷ്യർ അതത് ഗണങ്ങളുടെ ലോകവാസം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 29

नंदीश्वरात्प्रतीच्यां च शिलादेशः कुधीहरः । महाबलप्रदस्तत्र हिरण्याक्षेश्वरः शुभः

നന്ദീശ്വരന്റെ പടിഞ്ഞാറായി കുബുദ്ധി അകറ്റുന്ന ശിലാദേശൻ നിലകൊള്ളുന്നു. അവിടെയേ ശുഭകരനായ ഹിരണ്യാക്ഷേശ്വരനും മഹാബലം നൽകുന്നവനായി വിരാജിക്കുന്നു.

Verse 30

तद्दक्षिणेट्टहासाख्यं लिंगं सर्वसुखप्रदम् । प्रसन्नवदनेशाख्यं लिंगं तस्योत्तरे शुभम्

അതിന്റെ തെക്കായി ‘അട്ടഹാസ’ എന്ന ലിംഗം ഉണ്ട്; അത് സർവ്വസുഖം നൽകുന്നു. അതിന്റെ വടക്കായി ‘പ്രസന്നവദനേശ’ എന്ന ശുഭലിംഗം നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 31

प्रसन्नवदनस्तिष्ठेद्भक्तस्तद्दर्शनाच्छुभात् । तदुत्तरे प्रसन्नोदं कुंडं नैर्मल्यदं नृणाम्

അതിന്റെ ശുഭദർശനത്താൽ ഭക്തന്റെ മുഖം പ്രസന്നമായി—ശാന്തവും പ്രകാശവുമുള്ളതായി—മാറുന്നു. അതിന്റെ വടക്കായി ‘പ്രസന്നോദ’ എന്ന കുളം ഉണ്ട്; അത് മനുഷ്യർക്കു നിർമലത നൽകുന്നു.

Verse 32

प्रतीच्यामट्टहासस्य मित्रावरुणनामनी । लिंगे तल्लोकदे पूज्ये महापातकहारिणी

അട്ടഹാസത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറ് മിത്രാവരുണനാമകമായ ലിംഗം വിരാജിക്കുന്നു. സ്വന്തം ദിവ്യലോകം നൽകുന്ന, ലോകദേവതകൾക്കും പൂജ്യമായ ആ ലിംഗാരാധന മഹാപാതകങ്ങളെയും ഹരിക്കുന്നു।

Verse 33

नैरृत्यां चाट्टहासस्य वृद्धवासिष्ठसंज्ञकम् । लिंगं तत्पूजनात्पुंसां ज्ञानमुत्पद्यते महत्

അട്ടഹാസത്തിന്റെ നൈഋത്യ (തെക്ക്-പടിഞ്ഞാറ്) ദിശയിൽ ‘വൃദ്ധ-വാസിഷ്ഠ’ എന്ന ലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിതമാണ്. അതിന്റെ പൂജയാൽ മനുഷ്യനിൽ മഹത്തായ ആത്മജ്ഞാനം ഉദിക്കുന്നു।

Verse 34

वसिष्ठेश समीपस्थः कृष्णेशो विष्णुलोकदः । तद्याम्यां याज्ञवल्क्येशो ब्रह्मतेजोविवधर्नः

വസിഷ്ഠേശന്റെ സമീപത്ത് ‘കൃഷ്ണേശ’ ലിംഗം ഉണ്ട്; അത് വിഷ്ണുലോകം നൽകുന്നു. അതിന്റെ തെക്കിൽ ‘യാജ്ഞവൽക്യേശ’ ലിംഗം ബ്രഹ്മതേജസ് (ആത്മീയ ദീപ്തി) വർധിപ്പിക്കുന്നു।

Verse 35

प्रह्लादेश्वरमभ्यर्च्य तत्पश्चाद्भक्तिवर्धनम् । स्वयंलीनः शिवो यत्र भक्तानुग्रहकाम्यया

പ്രഹ്ലാദേശ്വരനെ ആരാധിച്ച ശേഷം ‘ഭക്തിവർധന’നെ പൂജിക്കണം. അവിടെ ഭക്തന്മാർക്ക് അനുഗ്രഹം നൽകുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച് ശിവൻ സ്വയം ‘സ്വലീന’ നിലയിൽ വിരാജിക്കുന്നു।

Verse 36

अतः स्वलीनं तत्पूर्वे लिंगं पूज्यं प्रयत्नतः । सदैव ज्ञाननिष्ठानां परमानंदमिच्छताम् । या गतिर्विहिता तेषां स्वलीने सा तनुत्यजाम्

അതുകൊണ്ട് അതിന്റെ കിഴക്കുവശത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ‘സ്വലീന’ ലിംഗത്തെ പരിശ്രമത്തോടെ പൂജിക്കണം. സദാ ജ്ഞാനനിഷ്ഠരായി പരമാനന്ദം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക് വിധിക്കപ്പെട്ട ഗതി (മോക്ഷഫലം) ഏതായാലും, ദേഹത്യാഗസമയത്ത് സ്വലീനത്തിൽ അതേ ഗതി ലഭിക്കുന്നു।

Verse 37

वैरोचनेश्वरं लिंगं स्वलीनात्पुरतः स्थितम् । तदुत्तरे बलीशं च महाबलविवर्धनम्

സ്വലീനയുടെ മുമ്പിൽ വൈരോചനേശ്വരൻ എന്ന ലിംഗം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. അതിന്റെ വടക്കായി മഹാബലം വർധിപ്പിക്കുന്ന ബലീശൻ എന്ന ലിംഗവും ഉണ്ട്.

Verse 38

तत्रैव लिंगं बाणेशं पूजितं सर्वकामदम् । चंद्रेश्वरस्य पूर्वेण लिंगं विद्येश्वराभिधम्

അവിടെയേ തന്നെ ബാണേശൻ എന്ന ലിംഗം ഉണ്ട്; പൂജിക്കപ്പെടുമ്പോൾ അത് സർവകാമങ്ങളും നൽകുന്നു. ചന്ദ്രേശ്വരന്റെ കിഴക്കായി വിദ്യേശ്വരൻ എന്ന ലിംഗം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.

Verse 39

सर्वाविद्याः प्रसन्नाः स्युस्तस्य लिंगस्य सेवनात् । तद्दक्षिणे तु वीरेशो महासिद्धि विधायकः

ആ ലിംഗത്തെ സേവിച്ചാൽ സർവവിദ്യകളും പ്രസന്നമായി ലഭ്യമാകും. അതിന്റെ തെക്കായി മഹാസിദ്ധി നൽകുന്ന വീരേശൻ എന്ന ലിംഗം ഉണ്ട്.

Verse 40

तत्रैव विकटा देवी सर्वदुःखौघमोचनी । पंचमुद्रं महापीठं तज्ज्ञेयं सर्वसिद्धिदम्

അവിടെയേ തന്നെ സർവദുഃഖപ്രവാഹങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കുന്ന വികടാ ദേവി ഉണ്ട്. അവിടെ ‘പഞ്ചമുദ്രാ’ എന്ന മഹാപീഠം സർവസിദ്ധിദായകമെന്ന് അറിയണം.

Verse 41

तत्र जप्ता महामंत्राः क्षिप्रं सिध्यंति नान्यथा । तत्पीठे वायुकोणे तु संपूज्यः सगरेश्वरः

അവിടെ ജപിച്ച മഹാമന്ത്രങ്ങൾ ക്ഷിപ്രമായി സിദ്ധിക്കുന്നു; മറ്റെങ്ങനെ അല്ല. ആ പീഠത്തിന്റെ വായുകോണിൽ (വടക്കുപടിഞ്ഞാറ്) സഗരേശ്വരനെ വിധിപൂർവ്വം സമ്പൂജിക്കണം.

Verse 42

तदर्चनादश्वमेधफलं त्वविकलं भवेत् । तदीशाने च वालीशस्तिर्यग्योनि निवारकः

അവനെ ആരാധിച്ചതാൽ അശ്വമേധയാഗത്തിന്റെ അവികല ഫലം ലഭിക്കുന്നു. ആ പീഠത്തിന്റെ ഈശാന (വടക്കുകിഴക്ക്) ഭാഗത്ത് വാലീശൻ ഉണ്ടായി, തിര്യക്-യോനിജന്മം നിവാരിക്കുന്നു.

Verse 43

महापापौघविध्वंसी सुग्रीवेशस्तदुत्तरे । हनूमदीश्वरस्तत्र ब्रह्मचर्यफलप्रदः

മഹാപാപസമൂഹം നശിപ്പിക്കുന്ന സുഗ്രീവേശൻ അതിന്റെ വടക്കുഭാഗത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. അവിടെയേ ഹനൂമദീശ്വരനും ഉണ്ടായി, ബ്രഹ്മചര്യഫലം പ്രസാദിക്കുന്നു.

Verse 44

महाबुद्धिप्रदस्तत्र पूज्यो जांबवतीश्वरः । आश्विने येश्वरौ पूज्यौ गंगायाः पश्चिमे तटे

അവിടെ ജാംബവതീശ്വരൻ പൂജ്യൻ; അദ്ദേഹം മഹാബുദ്ധി പ്രസാദിക്കുന്നു. ഗംഗയുടെ പടിഞ്ഞാറൻ തീരത്ത് അശ്വിനീ-ഈശ്വരദ്വയവും പൂജ്യമാണ്.

Verse 45

तदुत्तरे भद्रह्रदो गवां क्षीरेण पूरितः । कपिलानां सहस्रेण सम्यग्दत्तने यत्फलम्

അതിന്റെ വടക്കുഭാഗത്ത് ശുഭമായ ഭദ്രഹ്രദം എന്ന തടാകം ഉണ്ട്; അത് പശുക്കളുടെ പാലാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. കപില (തവിട്ടുനിറ) പശുക്കൾ ആയിരം വിധിപൂർവ്വം ദാനം ചെയ്താൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലം—

Verse 46

तत्फलं लभते मर्त्यः स्नातो भद्रह्रदे ध्रुवम् । पूर्वाभाद्रपदा युक्ता पौर्णमासी यदा भवेत्

ഭദ്രഹ്രദത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്ന മർത്ത്യൻ നിശ്ചയമായും അതേ ഫലം പ്രാപിക്കുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് പൂർവാഭാദ്രപദാ നക്ഷത്രയുക്ത പൗർണ്ണമിയാകുമ്പോൾ.

Verse 47

तदा पुण्यतमः कालो वाजिमेधफलप्रदः । ह्रद पश्चिम तीरे तु भद्रेश्वर विलोकनात्

അപ്പോൾ ആ കാലം പരമപുണ്യമായിത്തീർന്ന് അശ്വമേധയാഗഫലം നൽകുന്നു; ഹ്രദത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറൻ തീരത്ത് ഭദ്രേശ്വരനെ വെറും ദർശനം ചെയ്താലേയും അത്തരം പുണ്യം ലഭിക്കുന്നു।

Verse 48

गोलोकं प्राप्नुयात्तस्मात्पुण्यान्नैवात्र संशयः । भद्रेश्वराद्यातुधान्यामुपशांत शिवो मुने

ആ പുണ്യഫലത്താൽ അവൻ ഗോളോകം പ്രാപിക്കുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല. ഹേ മുനേ, ഭദ്രേശ്വരത്തിൽ നിന്ന് ഉപശാന്ത-ശിവനിലേക്കു പോകണം।

Verse 49

तस्य लिंगस्य संस्पर्शात्परा शांतिं समृच्छति । उपशांत शिवं लिंगं दृष्ट्वा जन्मशतार्जितम्

ആ ലിംഗത്തെ സ്പർശിച്ചതാൽ പരമശാന്തി ലഭിക്കുന്നു। ഉപശാന്ത-ശിവലിംഗം ദർശിച്ചാൽ നൂറു ജന്മങ്ങളിൽ സമ്പാദിച്ച പുണ്യം പൂർണ്ണഫലത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 50

त्यजेदश्रेयसो राशिं श्रेयोराशिं च विंदति । तदुत्तरे च चक्रेशो योनिचक्र निवारकः

മനുഷ്യൻ അശ്രേയത്തിന്റെ കൂമ്പാരം ഉപേക്ഷിച്ച് ശ്രേയത്തിന്റെ നിധി നേടുന്നു। അതിന്റെ വടക്കായി ചക്രേശൻ ഉണ്ട്; അവൻ യോനി-ചക്രം (ജന്മചക്രം) നിവാരകൻ।

Verse 51

तदुत्तरे चक्रह्रदो महापुण्यविवर्धनः । स्नात्वा चक्रह्रदे मर्त्यश्चक्रेशं परिपूज्य च

അതിന്റെ വടക്കായി ചക്രഹ്രദം ഉണ്ട്; അത് മഹാപുണ്യം വർധിപ്പിക്കുന്നു। മർത്ത്യൻ ചക്രഹ്രദത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ചക്രേശനെ വിധിപൂർവം പൂജിച്ചാൽ (ഇഷ്ടഫലം പ്രാപിക്കുന്നു)।

Verse 52

शिवलोकमवाप्नोति भावितेनांतरात्मना । तन्नैरृते च शूलेशो द्रष्टव्यश्च प्रयत्नतः

ഭക്തിഭാവത്തോടെ ഭാവിതവും ശുദ്ധീകരിതവും ആയ അന്തരാത്മയുള്ളവൻ ശിവലോകം പ്രാപിക്കുന്നു. അതിന്റെ നൈഋത്യ (തെക്ക്-പടിഞ്ഞാറ്) ദിക്കിൽ ഉള്ള ശൂലേശനെയും പരിശ്രമത്തോടെ ദർശിക്കണം.

Verse 53

शूलं तत्र पुरा न्यस्तं स्नानार्थं वरवर्णिनि । ह्रदस्तत्र समुत्पन्नः शूलेशस्याग्रतो महान्

ഹേ വരവർണിനീ! അവിടെ പുരാതനകാലത്ത് സ്നാനാർത്ഥം ഒരു ത്രിശൂലം വെച്ചിരുന്നു. അതിൽ നിന്നാണ് ശൂലേശന്റെ മുൻപിൽ ഒരു മഹത്തായ ഹ്രദം (തടാകം) ഉദ്ഭവിച്ചത്.

Verse 54

स्नानं कृत्वा ह्रदे तत्र दृष्ट्वा शूलेश्वरं विभुम् । रुद्रलोकं नरा यांति त्यक्त्वा संसारगह्वरम्

ആ ഹ്രദത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത്, സർവ്വവിഭുവായ ശൂലേശ്വരനെ ദർശിച്ച്, മനുഷ്യർ സംസാരമെന്ന ഗഹ്വരം ഉപേക്ഷിച്ച് രുദ്രലോകം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 55

तत्पूर्वतो नारदेन तपस्तप्तं महत्तरम् । लिंगं च स्थापितं श्रेष्ठं कुंडं चापि शुभं कृतम्

അതിന്റെ കിഴക്കുവശത്ത് നാരദൻ അതിമഹത്തായ തപസ്സ് അനുഷ്ഠിച്ചു. അവൻ ഒരു ശ്രേഷ്ഠ ലിംഗം സ്ഥാപിക്കുകയും ഒരു ശുഭ കുണ്ഡവും നിർമ്മിക്കുകയും ചെയ്തു.

Verse 56

तत्र कुंडे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा वै नारदेश्वरम् । संसाराब्धिमहाघोरं संतरेन्नात्र संजयः

അവിടെയുള്ള കുണ്ഡത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത്, നിശ്ചയമായി നാരദേശ്വരനെ ദർശിക്കുന്നവൻ, അത്യന്തം ഭയങ്കരമായ സംസാരസമുദ്രം കടന്നുപോകും—ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 57

नारदेश्वर पूर्वेण दृष्ट्वाऽवभ्रातकेश्वरम् । निर्मलां गतिमाप्नोति पापौघं च विमुंचति

നാരദേശ്വരത്തിന്റെ കിഴക്കുവശത്ത് അവഭ്രാതകേശ്വരനെ ദർശിച്ചാൽ ഭക്തൻ നിർമ്മലഗതി പ്രാപിക്കുകയും പാപപ്രവാഹത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തനാകുകയും ചെയ്യുന്നു।

Verse 58

तदग्रे ताम्रकुंडं च तत्र स्नातो न गर्भभाक् । विघ्नहर्ता गणाध्यक्षस्तद्वायव्ये सुविघ्नहृत्

അതിന്റെ മുന്നിൽ താമ്രകുണ്ഡം ഉണ്ട്. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവൻ വീണ്ടും ഗർഭജന്മം പ്രാപിക്കുകയില്ല. അതിന്റെ വായവ്യത്തിൽ വിഘ്നഹർത്താ ഗണാധ്യക്ഷനും, അവിടെയേ സുവിഘ്നഹൃതും വിരാജിക്കുന്നു।

Verse 59

तत्र विघ्नहरं कुंडं तत्र स्नातो न विघ्नभाक् । अनारकेश्वरं लिंगं तदुदग्दिशि चोत्तमम्

അവിടെ വിഘ്നഹരകുണ്ഡം ഉണ്ട്; അതിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവൻ വിഘ്നങ്ങൾക്ക് വിധേയനാകുകയില്ല. അതിന്റെ ഉത്തരദിശയിൽ ‘അനാരകേശ്വര’ എന്ന ഉത്തമ ലിംഗം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു।

Verse 60

कुंडं चानारकाख्यं वै तत्र स्नातो न नारकी । वरणायास्तटे रम्ये वरणेशस्तदुत्तरे

‘അനാരക’ എന്ന പേരിലുള്ള കുണ്ഡവും ഉണ്ട്; അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവൻ നരകഗാമിയാകുകയില്ല. വരണാ നദിയുടെ മനോഹര തീരത്ത്, അതിന്റെ വടക്കായി വരണേശൻ വിരാജിക്കുന്നു।

Verse 61

तत्र पाशुपतः सिद्धस्त्वक्षपादो महामुने । अनेनैव शरीरेण शाश्वतीं सिद्धिमागतः

അവിടെ, മഹാമുനേ, പാശുപത സിദ്ധനായ അക്ഷപാദൻ ഈ ശരീരത്തോടെയേ ശാശ്വത സിദ്ധി പ്രാപിച്ചു।

Verse 62

तत्पश्चिमे च शैलेशः परनिर्वाणकामदः । कोटीश्वरं तु तद्याम्यां लिंगं शाश्वतसिद्धिदम्

അതിന്റെ പടിഞ്ഞാറ് ശൈലേശൻ ഉണ്ട്; പരമ നിർവാണാഭിലാഷം നൽകുന്നവൻ. അതിന്റെ തെക്കിൽ കോടീശ്വര ലിംഗം ഉണ്ട്; അത് ശാശ്വത സിദ്ധി പ്രദാനം ചെയ്യുന്നു.

Verse 63

कोटितीर्थे ह्रदे स्नात्वा कोटीशं परिपूज्य च । गवां कोटिप्रदानस्य फलमाप्नोति मानवः

കോടിതീർത്ഥ ഹ്രദത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് കോടീശനെ വിധിപൂർവ്വം പൂജിച്ചാൽ, മനുഷ്യന് കോടി ഗോദാനഫലത്തോടു തുല്യമായ പുണ്യം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 64

महाश्मशानस्तंभोस्ति कोटीशाद्वह्निदिक्स्थितः । तस्मिन्स्तंभे महारुद्रस्तिष्ठते चोमया सह

കോടീശനിൽ നിന്ന് അഗ്നിദിക്കിൽ (കിഴക്ക്) മഹാശ്മശാനത്തിന്റെ ഒരു സ്തംഭം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ആ സ്തംഭത്തിൽ ഉമയോടുകൂടി മഹാരുദ്രൻ വസിക്കുന്നു.

Verse 65

तं स्तंभं समलंकृत्य नरस्तत्पदमाप्नुयात् । तत्रैव तीर्थं परमं कपालेश समीपतः

ആ സ്തംഭത്തെ ഭക്തിപൂർവ്വം അലങ്കരിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ ആ പരമ പദം പ്രാപിക്കുന്നു. അവിടെയേ കപാലേശന്റെ സമീപത്ത് പരമ തീർത്ഥവും ഉണ്ട്.

Verse 66

कपालमोचनं नाम तत्र स्नातोऽश्वमेधभाक् । ऋणमोचनतीर्थं तु तदुदग्दिशि शोभनम्

ആ സ്ഥലം ‘കപാലമോചനം’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധം; അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവന് അശ്വമേധയാഗഫലം ലഭിക്കുന്നു. അതിന്റെ വടക്കായി ശോഭനമായ ‘ഋണമോചന തീർത്ഥം’ ഉണ്ട്; അത് കടബാധ്യതകളിൽ നിന്ന് മോചനം നൽകുന്നു.

Verse 67

तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा मुक्तो भवति चर्णतः । तत्रैवांगारकं तीर्थं कुंडं चांगारनिर्मलम्

ആ തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ സഞ്ചിതകർമ്മബന്ധത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും. അവിടെയേ പ്രസിദ്ധമായ അങ്കാരക-തീർത്ഥവും ‘അങ്കാര-നിർമല’ എന്ന പരമപാവന കുണ്ഡവും ഉണ്ട്.

Verse 68

स्नात्वांगारक तीर्थे तु भवेद्भूयो न गर्भभाक् । अंगारवारयुक्तायां चतुर्थ्यां स्नाति यो नरः । व्याधिभिर्नाभि भूयेत न च दुःखी कदाचन

അങ്കാരക-തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ വീണ്ടും ഗർഭവാസം (പുനർജന്മം) ഉണ്ടാകില്ല. ചൊവ്വയോടുകൂടിയ ചതുർത്ഥിയിൽ അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവനെ രോഗങ്ങൾ ബാധിക്കുകയില്ല; അവൻ ഒരിക്കലും ദുഃഖിതനാകുകയുമില്ല.

Verse 69

विश्वकर्मेश्वरं लिंगं ज्ञानदं च तदुत्तरे । महामुंडेश्वरं लिंगं तस्य दक्षिणतः शुभम्

അതിന്റെ വടക്കായി ‘വിശ്വകർമേശ്വര’ എന്ന ലിംഗം നിലകൊള്ളുന്നു; അത് ജ്ഞാനദായകം. അതിന്റെ തെക്കായി ശുഭമായ ‘മഹാമുണ്ഡേശ്വര’ എന്ന ലിംഗം വിരാജിക്കുന്നു.

Verse 70

कूपः शुभोद नामापि स्नातव्यं तत्र निश्चितम् । तत्र मुंडमयी माला मया क्षिप्तातिशोभना

അവിടെ ‘ശുഭോദാ’ എന്ന പേരിലുള്ള കിണറും ഉണ്ട്; അതിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്നത് നിശ്ചയമായി വിധേയമാണ്. അവിടെയേ ഞാൻ കപാലങ്ങളാൽ നിർമ്മിതമായ അത്യന്തം ശോഭനമായ മാല അർപ്പിച്ചു.

Verse 71

महामुंडा ततो देवी समुत्पन्नाघहारिणी । खट्वांगं च धृतं तत्र खट्वांगेशस्ततोभवत्

പിന്നീട് പാപഹാരിണിയായ ‘മഹാമുണ്ഡാ’ ദേവി അവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. അവിടെ ഖട്വാംഗം (കപാലശിരസ്സുള്ള ദണ്ഡം) ധരിക്കപ്പെട്ടു; അതിനാൽ പ്രഭു ‘ഖട്വാംഗേശ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായി.

Verse 72

निष्पापो जायते मर्त्यः खट्वांगेश विलोकनात् । भुवनेशस्ततो याम्यां कुंडं च भुवनेश्वरम्

ഖട്വാംഗേശനെ വെറും ദർശനം ചെയ്താൽ മാത്രം മർത്ത്യൻ പാപരഹിതനാകുന്നു. അതിന്റെ തെക്കോട്ട് ഭുവനേശനും ‘ഭുവനേശ്വര’ എന്ന കുളവും ഉണ്ട്.

Verse 73

तत्र कुंडे नरः स्नातो भुवने शोभवेन्नरः । तद्याम्यां विमलेशश्च कुंडं च विमलोदकम्

ആ കുളത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ ലോകങ്ങളിൽ ദീപ്തനും മാന്യനുമാകും. അതിന്റെ തെക്കോട്ട് വിമലേശനും ‘വിമലോദക’ എന്ന കുളവും ഉണ്ട്.

Verse 74

तत्र स्नात्वा विलोक्येशं विमलो जायते नरः । तत्र पाशुपतः सिद्धस्त्र्यंबको नाम नामतः

അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് ഈശ്വരനെ ദർശിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ വിമലനാകുന്നു. അവിടെയേ ‘ത്ര്യമ്പക’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായ ഒരു പാശുപത സിദ്ധനും ഉണ്ട്.

Verse 75

तदग्रे च कणादेशस्तत्र पुण्योदकः प्रहिः । स्नात्वा काणादकूपे यः कणादेशं समर्चयेत्

അതിന്റെ മുൻവശത്ത് കണാദേശൻ ഉണ്ട്; അവിടെ പുണ്യജലമുള്ള ഒരു കിണറും ഉണ്ട്. കാനാദ കിണറ്റിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് കണാദേശനെ വിധിപൂർവ്വം ആരാധിക്കുന്നവൻ…

Verse 76

विधिपूर्वं तदभ्यर्च्य प्राप्नुयाच्छिवमंदिरम् । शुभेश्वरश्च तद्याम्यां महाशुभफलप्रदः

അവനെ വിധിപൂർവ്വം ആരാധിച്ചാൽ ഭക്തൻ ശിവമന്ദിരം (ശിവധാമം) പ്രാപിക്കും. അതിന്റെ തെക്കോട്ട് ശുഭേശ്വരൻ ഉണ്ട്; മഹാശുഭഫലം നൽകുന്നവൻ.

Verse 77

तत्र सिद्धः पाशुपतः कपिलर्षिर्महातपाः । तत्रास्ति हि गुहा रम्या कपिलेश्वर संनिधौ

അവിടെ പാശുപത മാർഗ്ഗത്തിൽ സിദ്ധനായ മഹാതപസ്വി കപില ഋഷി വസിക്കുന്നു. കപിലേശ്വരന്റെ സന്നിധിയിൽ ഒരു മനോഹര ഗുഹയും അവിടെയുണ്ട്.

Verse 78

तां गुहां प्रविशेद्यो वै न स गर्भे विशेत्क्वचित् । तत्र यज्ञोदकूपोस्ति वाजिमेधफलप्रदः

ആ ഗുഹയിൽ ആരെങ്കിലും പ്രവേശിച്ചാൽ, അവൻ പിന്നെ എവിടെയും വീണ്ടും ഗർഭത്തിൽ പ്രവേശിക്കുകയില്ല. അവിടെ ‘യജ്ഞോദ’ എന്നൊരു കിണർ ഉണ്ട്; അത് അശ്വമേധയാഗഫലം നൽകുന്നു.

Verse 79

ओंकार एष एवासावादिवर्णमयात्मकः । मत्स्योदर्युत्तरे कूले नादेशस्त्वहमेव च

ഇതുതന്നെ ഓംകാരമാണ്; ആദി അക്ഷരമയമായ സ്വഭാവം ഇതിന്. മത്സ്യോദരിയുടെ ഉത്തര തീരത്ത് ഞാനേ ‘നാദേശ’ ആകുന്നു.

Verse 80

नादेशः परमं ब्रह्म नादेशः परमा गतिः । नादेशः परमं स्थानं दुःखसंसारमोचनम्

നാദേശൻ തന്നെയാണ് പരബ്രഹ്മം; നാദേശൻ തന്നെയാണ് പരമഗതി. നാദേശൻ തന്നെയാണ് പരമസ്ഥാനം; ദുഃഖസంసാരത്തിൽ നിന്നുള്ള മോചനം.

Verse 81

कदाचित्तस्य देवस्य दर्शने याति जाह्नवी । मत्स्योदरी सा कथिता स्नानं पुण्यैरवाप्यते

ചിലപ്പോൾ ആ ദേവന്റെ ദർശനത്തിനായി ജാഹ്നവി (ഗംഗ) അവിടേക്ക് പോകുന്നു. അവളെയാണ് ‘മത്സ്യോദരി’ എന്നു പറയുന്നത്; അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ മഹാപുണ്യം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 82

मत्स्योदरी यदा गंगा पश्चिमे कपिलेश्वरम् । समायाति महादेवि तदा योगः सुदुर्लभः

ഹേ മഹാദേവീ! മത്സ്യോദരിയിൽ ഗംഗ പടിഞ്ഞാറ് കപിലേശ്വരത്തിലേക്ക് എത്തുമ്പോൾ അത്യന്തം ദുർലഭമായ യോഗം സംഭവിക്കുന്നു.

Verse 83

उद्दालकेश्वरं लिंगमुदीच्यां कपिलेश्वरात् । तद्दर्शनेन संसिद्धिः परा सर्वैरवाप्यते

കപിലേശ്വരത്തിന്റെ വടക്കായി ‘ഉദ്ദാലകേശ്വര’ എന്ന ലിംഗം ഉണ്ട്; അതിന്റെ ദർശനത്താൽ എല്ലാവർക്കും പരമസിദ്ധി ലഭിക്കുന്നു.

Verse 84

तदुत्तरे बाष्कुलीशं लिंगं सर्वार्थसिद्धिदम् । बाष्कुलीशाद्दक्षिणतो लिंगं वै कौस्तुभेश्वरम्

അതിന്റെ വടക്കായി ‘ബാഷ്കുലീശ’ എന്ന ലിംഗം ഉണ്ട്; അത് എല്ലാ ലക്ഷ്യങ്ങളുടെയും സിദ്ധി നൽകുന്നു. ബാഷ്കുലീശയുടെ തെക്കായി ‘കൗസ്തുഭേശ്വര’ ലിംഗം ഉണ്ട്.

Verse 85

तस्यार्चनेन रत्नौघैर्न वियुज्येत कर्हिचित् । शंकुकर्णेश्वरं लिंगं कौस्तुभेश्वरदक्षिणे

അതിന്റെ അർച്ചനയാൽ ഒരാൾ ഒരിക്കലും രത്നസമൂഹങ്ങളിൽ നിന്ന് വേർപെടുകയില്ല; കൗസ്തുഭേശ്വരത്തിന്റെ തെക്കായി ‘ശങ്കുകർണേശ്വര’ ലിംഗം ഉണ്ട്.

Verse 86

संसेव्य परमं ज्ञानं लभेदद्यापि साधकः । अघोरेशो गुहाद्वारि कूपस्तस्योत्तरे शुभः

അതിനെ ഭക്തിയോടെ ആശ്രയിച്ചാൽ സാധകൻ ഇന്നും പരമജ്ഞാനം നേടുന്നു; ഗുഹാദ്വാരത്തിൽ ‘അഘോരേശ’ ലിംഗം ഉണ്ട്, അതിന്റെ വടക്കായി ശുഭമായ കിണർ ഉണ്ട്.

Verse 87

अघोरोद इति ख्यातो वाजिमेधफलप्रदः । गर्गेशो दमनेशश्च तत्र लिंगद्वयं शुभम्

ഇത് ‘അഘോരോദ’ എന്നു പ്രസിദ്ധം; അശ്വമേധയാഗഫലം നൽകുന്നതാണ്. അവിടെ ഗർഗേശനും ദമനേശനും എന്ന രണ്ടു ശുഭലിംഗങ്ങൾ വിരാജിക്കുന്നു.

Verse 88

अनेनैवेह देहेन यत्र तौ सिद्धिमापतुः । तल्लिंगयोः समर्चातः सिद्धिर्भवति वांछिता

ഈ ദേഹത്തോടെയേ, അവർ ഇരുവരും സിദ്ധി നേടിയ അതേ സ്ഥലത്ത്—ആ ലിംഗങ്ങളെ വിധിപൂർവ്വം ആരാധിച്ചാൽ അഭിലഷിത സിദ്ധി നിശ്ചയമായി ലഭിക്കും.

Verse 89

तद्दक्षिणे महाकुंडं रुद्रावास इति स्मृतम् । तत्र रुद्रेशमभ्यर्च्य कोटिरुद्रफलं लभेत्

അതിന്റെ തെക്കുവശത്ത് ‘രുദ്രാവാസ’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്ന മഹാകുണ്ഡമുണ്ട്. അവിടെ രുദ്രേശനെ ആരാധിച്ചാൽ കോടിരുദ്രഫലം ലഭിക്കും.

Verse 90

चतुर्दशी यदापर्णे रुद्रनक्षत्र संयुता । तदा पुण्यतमः कालस्तस्मिन्कुंडे महाफलः

ചതുര്ദശി ‘പർണ’ ദിനത്തിൽ വരുകയും രുദ്ര നക്ഷത്രയോഗം ഉണ്ടാകുകയും ചെയ്താൽ, ആ സമയം അത്യന്തം പുണ്യകരം; ആ കുണ്ഡത്തിൽ മഹാഫലം നൽകും.

Verse 91

रुद्रकुंडे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा रुद्रेश्वरं विभुम् । यत्रतत्र मृतो वापि रुद्रलोकमवाप्नुयात्

രുദ്രകുണ്ഡത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് വിഭുവായ രുദ്രേശ്വരനെ ദർശിച്ചാൽ, മനുഷ്യൻ എവിടെയെങ്കിലും മരിച്ചാലും രുദ്രലോകം പ്രാപിക്കും.

Verse 92

रुद्रस्य नैरृते भागे लिंगं तत्र महालयम् । तदग्रे पितृकूपोस्ति पितॄणामालयः परः

രുദ്രന്റെ പ്രാകാരത്തിലെ നൈഋത്യ ഭാഗത്ത് ‘മഹാലയം’ എന്ന ലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിതമാണ്. അതിന്റെ മുന്നിൽ പിതൃകൂപമുണ്ട്; അത് പിതൃകളുടെ പരമ ആലയമാണ്.

Verse 93

तत्र श्राद्धं नरः कृत्वा पिंडान्कूपे परिक्षिपेत् । एकविंशकुलोपेतः श्राद्धकृद्रुद्रलोकभाक्

അവിടെ ശ്രാദ്ധം നടത്തി പിണ്ഡങ്ങൾ ആ കൂപത്തിൽ അർപ്പിക്കണം. അങ്ങനെ ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്നവൻ തന്റെ വംശത്തിലെ ഇരുപത്തൊന്ന് തലമുറകളോടുകൂടെ രുദ്രലോകത്തിന്റെ ഭാഗഭാക്കാകുന്നു.

Verse 94

तत्र वैतरणी नाम दीर्घिका पश्चिमानना । तस्यां स्नातो नरो देवि नरकं नैव गच्छति

അവിടെ ‘വൈതരണി’ എന്ന പേരിലുള്ള പടിഞ്ഞാറോട്ടു മുഖമുള്ള ദീർഘികയുണ്ട്. ദേവീ, അതിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവൻ ഒരിക്കലും നരകത്തിലേക്കു പോകുകയില്ല.

Verse 95

बृहस्पतीश्वरं लिंगं रुद्रकुंडाच्च पश्चिमे । गुरुपुष्यसमायोगे दृष्ट्वा दिव्यां लभेद्गिरम्

രുദ്രകുണ്ഡത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറ് ബൃഹസ്പതീശ്വര ലിംഗം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ഗുരു–പുഷ്യ സംയോഗത്തിൽ അതിന്റെ ദർശനത്തിലൂടെ ദിവ്യവാക്ക് ലഭിക്കുന്നു.

Verse 96

रुद्रावासाद्दक्षिणतः कामेशं लिंगमुत्तमम् । तद्दक्षिणे महाकुंडं स्नानाच्चिंतित कामदम्

രുദ്രാവാസത്തിന്റെ തെക്കായി ‘കാമേശ’ എന്ന ഉത്തമ ലിംഗം ഉണ്ട്. അതിന്റെ തെക്കായി മഹാകുണ്ഡം; അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ അഭിലഷിതം സിദ്ധിക്കുന്നു.

Verse 97

चैत्रशुक्ल त्रयोदश्यां तत्र यात्रा च कामदा । नलकूबर लिंगं च प्राच्यां कामेश्वराच्छुभम्

ചൈത്ര ശുക്ല ത്രയോദശിയിൽ അവിടെയുള്ള തീർത്ഥയാത്ര അഭിലഷിത കാമനകൾ നല്കുന്നു. ശുഭമായ കാമേശ്വരന്റെ കിഴക്കായി നലകൂബരനാമക പവിത്രവും ദീപ്തവുമായ ലിംഗം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.

Verse 98

तदुत्तरे पांडवानां पंचलिंगानि सन्मुदे । संवर्तेशस्तदग्रे च श्वेतेशस्तस्य पश्चिमे

അതിന്റെ വടക്കായി അത്യന്തം ശുഭസ്ഥാനത്ത് പാണ്ഡവരുടെ അഞ്ചു ലിംഗങ്ങൾ ഉണ്ട്. മുന്നിൽ സംവർതേശൻ, അതിന്റെ പടിഞ്ഞാറായി ശ്വേതേശൻ നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 99

अज्ञानध्वांतपटलीं हरतस्तौ समर्चितौ । तद्दक्षिणेध्वकेशश्च दृष्टो मोहविनाशनः

ആ രണ്ടും വിധിപൂർവ്വം ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു; അവ അജ്ഞാനത്തിന്റെ ഘനാന്ധകാരം അകറ്റുന്നു. അതിന്റെ തെക്കായി ധ്വകേശൻ; അവന്റെ ദർശനമാത്രത്തിൽ മോഹം നശിക്കുന്നു.

Verse 100

तत्र सिद्धीश्वरं लिंगं महासिद्धिसमर्पकम् । तत्रैव मंडलेशश्च मंडलेशपदप्रदः

അവിടെ സിദ്ധീശ്വരനാമക ലിംഗം ഉണ്ട്; അത് മഹാസിദ്ധികൾ നൽകുന്നു. അവിടെയേ മണ്ടലേശനും ഉണ്ട്; ‘മണ്ടലേശ’ പദവി പ്രദാനം ചെയ്യുന്നവൻ.

Verse 110

चामरासक्तहस्ताभिर्दिव्यस्त्रीभिश्च वीज्यते । यदा मत्स्योदरीं यांति स्वर्गलोकाद्दिवौकसः । तदा तेनैव मार्गेण यांति स्त्रीभिर्वृताः सुखम्

ചാമരം കൈയിൽ പിടിച്ച ദിവ്യസ്ത്രീകൾ അവനെ വീശി സേവിക്കുന്നു. സ്വർഗലോകത്തിലെ ദേവവാസികൾ സ്വർഗത്തിൽ നിന്ന് മത്സ്യോദരിയിലേക്കു പോകുമ്പോൾ, അതേ മാർഗ്ഗത്തിലൂടെ അവർ സ്ത്രീകളാൽ വൃതരായി സുഖത്തോടെ ഗമിക്കുന്നു.

Verse 120

आग्नेयं नाम कुंडं च तत्पूर्वेग्निसलोकदम् । आग्नेयेश्वरतः प्राच्यां कुंडं तद्दक्षिणे शुभम्

ഇവിടെ ‘ആഗ്നേയ’ എന്ന പേരിലുള്ള കുണ്ഡമുണ്ട്; അതിന്റെ കിഴക്കോട്ട് അഗ്നിലോകം നൽകുന്ന മറ്റൊരു കുണ്ഡമുണ്ട്. ആഗ്നേയേശ്വരന്റെ കിഴക്കായി ഒരു കുണ്ഡവും, അതിന്റെ തെക്കായി അത്യന്തം ശുഭമായ കുണ്ഡവും ഉണ്ട്.

Verse 130

अपराधसहस्रं तु नश्येत्तस्य समर्चनात्

അവനെ വിധിപൂർവം സമ്യക് ആരാധിച്ചാൽ, നിശ്ചയമായും ആയിരം അപരാധങ്ങൾ നശിക്കുന്നു.

Verse 140

तदुत्तरे हलीशेशः सर्वव्याधिनिपूदनः । शिवेश्वरः शिवकरस्तुंगनाम्नश्च दक्षिणे

അതിന്റെ വടക്കായി ഹലീശേശൻ ഉണ്ട്; അവൻ എല്ലാ രോഗങ്ങളെയും നശിപ്പിക്കുന്നവൻ. തെക്കായി ശിവേശ്വരൻ ഉണ്ട്—ശുഭം വരുത്തുന്നവൻ—‘സ്തുങ്ഗ’ എന്ന നാമത്താലും പ്രസിദ്ധൻ.

Verse 150

तत्र जागरणं कृत्वाऽशोकाष्टम्यां मधौ नरः । न जातु शोकं लभते सदानंदमयो भवेत्

മധു മാസം (ചൈത്രം) അശോകാഷ്ടമിയിൽ അവിടെ ജാഗരണം ചെയ്താൽ, മനുഷ്യൻ ഒരിക്കലും ദുഃഖം പ്രാപിക്കുകയില്ല; അവൻ സദാ ആനന്ദമയനാകും.

Verse 160

तदुत्तरे मतंगेशो गानविद्याप्रबोधकः । मतंगेशस्य वायव्ये नानालिंगानि सर्वतः

അതിന്റെ വടക്കായി മതംഗേശൻ ഉണ്ട്; അവൻ ഗാനവിദ്യയെ ഉണർത്തുന്നവൻ. മതംഗേശന്റെ വായവ്യ (വടക്കുപടിഞ്ഞാറ്) ദിശയിൽ എല്ലാടവും പല ലിംഗങ്ങൾ ഉണ്ട്.

Verse 170

ग्रहणानंतरे स्नानं दंडखातेति पुण्यदम् । जैगीषव्य गुहा तत्र तत्र लिंगं तदाह्वयम्

ഗ്രഹണാനന്തരമായി ഉടൻ അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നത് മഹാപുണ്യദായകം; ആ പുണ്യസ്ഥലം ‘ദണ്ഡഖാത’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധം. അവിടെയേ ജൈഗീഷവ്യന്റെ ഗുഹയുണ്ട്; അവിടെ പ്രതിഷ്ഠിതമായ ലിംഗവും അതേ നാമത്തിൽ പ്രശസ്തം.

Verse 180

तदीशानेवधूतेशो योगज्ञानप्रवर्तकः । तीर्थं चैवावधूतेशं सर्वकल्मषनाशकृत्

അതിന്റെ ഈശാന (വടക്കുകിഴക്ക്) ദിശയിൽ അവധൂതേശൻ വിരാജിക്കുന്നു; അദ്ദേഹം യോഗജ്ഞാനത്തെ പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്നവൻ. അവിടെയേ അവധൂതേശ തീർത്ഥവും ഉണ്ട്; അത് സർവ കല്മഷങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 190

तदुत्तरे चर्चिकाया देव्याः संदर्शनं शुभम् । रेवतेश्वर लिंगं च चर्चिकाग्रेण शांतिकृत्

അതിന്റെ വടക്കായി ദേവി ചർച്ചികയുടെ ശുഭദർശനം ലഭിക്കുന്നു. അവിടെയേ റേവതേശ്വര ലിംഗവും ഉണ്ട്; ചർച്ചികയുടെ സന്നിധിയിൽ അതിനെ സമീപിച്ചാൽ ശാന്തിയും പ്രസാദവും ലഭിക്കും.

Verse 200

चित्रगुप्तेश्वरं लिंगं तदुदीच्यामघापहम् । चित्रगुप्तेश्वरात्पश्चाद्यो दृढेशो महाफलः

അതിന്റെ വടക്കായി ചിത്രഗുപ്തേശ്വര ലിംഗം ഉണ്ട്; അത് പാപം ഹരിക്കുന്നു. ചിത്രഗുപ്തേശ്വരത്തിന് അപ്പുറം ദൃഢേശൻ ഉണ്ട്; അദ്ദേഹം മഹാഫലം നൽകുന്നു.

Verse 210

तदग्रे तारकेशश्च तदग्रे स्वर्णभारदः । तदुत्तरे मरुत्तेशः शक्रेशश्च तदग्रतः

മുന്നിൽ താരകേശൻ ഉണ്ട്; അതിനും മുന്നിൽ സ്വർണഭാരദൻ ഉണ്ട്. അതിന്റെ വടക്കായി മരുത്തേശൻ ഉണ്ട്; അതിന്റെ മുൻവശത്ത് ശക്രേശനും വിരാജിക്കുന്നു.

Verse 220

देवस्य दक्षिणे भागे तत्र वापी शुभोदका । तदंबुप्राशनं नृणामपुनर्भवहेतवे

ദേവന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് ശുഭജലമുള്ള ഒരു വാപി (കിണർ) ഉണ്ട്. ആ ജലം പാനം ചെയ്യുന്നത് മനുഷ്യർക്കു പുനർജന്മമുക്തിക്കു കാരണമാകുന്നു.

Verse 230

अलर्केशः समभ्यर्च्यः शुक्रेशात्पूर्वदिक्स्थितः । मदालसेश्वरस्तत्र तत्पूर्वे सर्वविघ्नहृत्

ശുക്രേശന്റെ കിഴക്കുദിക്കിൽ സ്ഥിതനായ അലർക്കേശനെ വിധിപൂർവ്വം ആരാധിക്കണം. അവിടെയേ മദാലസേശ്വരനും ഉണ്ട്; അവന്റെ കിഴക്കിൽ (സ്ഥിതൻ) സർവ്വവിഘ്നങ്ങളും ഹരിക്കുന്നു.

Verse 240

विशालाक्षीश्वरं लिंगं तत्रैव क्षेत्रवस्तिदम् । जरासंधेश्वरं लिंगं तद्याम्यां ज्वरनाशनम्

അവിടെയേ വിശാലാക്ഷീശ്വര ലിംഗം ഉണ്ട്; അത് ക്ഷേത്രത്തിൽ (കാശിയിൽ) വാസവും സ്ഥിരതയും നൽകുന്നു. തെക്കുദിക്കിൽ ജരാസന്ധേശ്വര ലിംഗം ഉണ്ട്; അത് ജ്വരം നശിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 250

तद्दक्षिणे च केदारो रुद्रानुचरताप्रदः । चंद्रसूर्यान्वयैर्भूपैः केदाराद्दक्षिणापथे

അതിന്റെ തെക്കിൽ കേദാരം ഉണ്ട്; അത് രുദ്രന്റെ അനുചരത്വസ്ഥിതി നൽകുന്നു. കേദാരത്തിൽ നിന്ന് തെക്കൻ പാതയിൽ ചന്ദ്ര-സൂര്യവംശ രാജാക്കളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട തീർത്ഥസ്ഥാനങ്ങൾ ഉണ്ട്.

Verse 260

यात्रया सर्व लिंगानां यत्फलं तदवाप्यते । तपसश्चापि योगस्य सिद्धिदा साऽवनीपरा

ഈ യാത്രയാൽ സർവ്വ ലിംഗങ്ങളുടെ ദർശന-പൂജനഫലം തന്നേ ലഭിക്കുന്നു. ഭൂമിയിലെ ഈ പരമയാത്ര തപസ്സിലും യോഗത്തിലും സിദ്ധി നൽകുന്നു.

Verse 270

स्वर्गापवर्गयोर्दात्री दृष्टा देहांतसेविता । मम प्रियतमा देवि त्वमेव तपसो बलात्

ഹേ ദേവീ! നീ സ്വർഗ്ഗത്തിന്റെയും അപവർഗ്ഗത്തിന്റെയും (മോക്ഷത്തിന്റെയും) ദാത്രിയാണ്; ദേഹാന്തം വരെ നിന്നെ ദർശിച്ചു സേവിക്കണം. തപോബലത്താൽ നീയേ എന്റെ പരമപ്രിയ.

Verse 280

सर्वलिंगमयाध्यायं योऽमुं नित्यं जपेत्सुधीः । न तं यमो न तं दूता नैनमंहोपि बाधते

സർവലിംഗമയമായ ഈ അധ്യായം ജ്ഞാനി നിത്യവും ജപിച്ചാൽ, യമനും അവനെ പിടിക്കുകയില്ല, യമദൂതന്മാരും അല്ല; പാപവും അവനെ ബാധിക്കുകയില്ല.

Verse 290

महापापानि पापानि ज्ञाताज्ञातानि भूरिशः । उपपापानि पापानि मनोवाक्कायजान्यपि

മഹാപാപങ്ങളും സാധാരണ പാപങ്ങളും—അറിഞ്ഞോ അറിയാതെയോ അനവധി വിധത്തിൽ—ഉപപാപങ്ങളും, മനസ്-വാക്ക്-കായംജന്യ പാപങ്ങളും (എല്ലാം ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു).

Verse 297

स्कंद उवाच । इति नंदिवचः श्रुत्वा देवो देवी समायुतः । दिव्यं रथं समारुह्य निर्जगाम त्रिविष्टपात्

സ്കന്ദൻ പറഞ്ഞു—നന്ദിയുടെ വചനങ്ങൾ കേട്ട്, ദേവൻ ദേവിയോടുകൂടെ ദിവ്യരഥം കയറി ത്രിവിഷ്ടപം (സ്വർഗ്ഗം) വിട്ടു പുറപ്പെട്ടു.