Adhyaya 39

Verse 1

श्रीसूत उवाच । अथातः संप्रवक्ष्यामि कपितीर्थस्य वैभवम् । तत्तीर्थं सकलैः पूर्वं गंधमादनपर्वते

ശ്രീസൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇപ്പോൾ ഞാൻ കപിതീർത്ഥത്തിന്റെ വൈഭവം സമഗ്രമായി പ്രസ്താവിക്കും; ആ തീർത്ഥം പുരാതനകാലത്ത് ഗന്ധമാദനപർവതത്തിൽ എല്ലാവർക്കും പ്രസിദ്ധമായിരുന്നു।

Verse 2

सर्वेषामुपकाराय कपिभिर्निर्मितं द्विजाः । रावणादिषु रक्षःसु हतेषु तदनंतरम्

ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, എല്ലാവർക്കും ഉപകാരമാകുവാൻ വാനരന്മാർ ഇതു നിർമ്മിച്ചു—രാവണാദി രാക്ഷസന്മാർ വധിക്കപ്പെട്ട ഉടനെ।

Verse 3

तीर्थं निर्माय तत्रैव सस्नुस्ते कपयो मुदा । तीर्थाय च वरं प्रादुः कपयः कामरूपिणः

തീർത്ഥം സ്ഥാപിച്ച് വാനരന്മാർ അവിടെയേ സന്തോഷത്തോടെ സ്നാനം ചെയ്തു; പിന്നെ ഇഷ്ടരൂപം ധരിക്കുന്ന വാനരന്മാർ ആ തീർത്ഥത്തിനുതന്നെ ഒരു വരം നൽകി।

Verse 4

अस्मिंस्तीर्थे निमग्ना ये भक्तिप्रवणचेतसः । ते सर्वे मुक्तिभाजः स्युर्महापातकमोचिताः

ഭക്തിയിലേക്കു ചായുന്ന മനസ്സോടെ ഈ തീർത്ഥത്തിൽ മുങ്ങുന്നവർ എല്ലാവരും മഹാപാതകങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതരായി മോക്ഷത്തിന്റെ ഭാഗഭാക്കാകുന്നു।

Verse 5

अत्र तीर्थे निमग्नानां न स्यान्नरकजं भयम् । अत्र स्नाता नराः सर्वे दारिद्रयं नाप्नुवंति हि

ഈ തീർത്ഥത്തിൽ മുങ്ങുന്നവർക്ക് നരകജന്യമായ ഭയം ഉണ്ടാകില്ല. ഇവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്ന എല്ലാവരും ദാരിദ്ര്യത്തിൽ പതിക്കുകയില്ല.

Verse 6

अत्र तीर्थे निमग्नानां यमपीडापि नो भवेत् । कपितीर्थं प्रयास्येऽहमिति यः सततं ब्रुवन्

ഈ തീർത്ഥത്തിൽ മുങ്ങുന്നവർക്ക് യമപീഡയും ഉണ്ടാകില്ല. കൂടാതെ ആരെങ്കിലും നിരന്തരം ‘ഞാൻ കപിതീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോകും’ എന്നു പറയുന്നുവെങ്കിൽ…

Verse 7

व्रजेच्छतपदं विप्राः स यायात्परमं पदम् । एतत्तीर्थसमं तीर्थं न भूतं न भविष्यति

ഹേ വിപ്രന്മാരേ, അവൻ നൂറടി മാത്രം പോയാലും പരമപദം പ്രാപിക്കുന്നു. ഈ തീർത്ഥത്തിന് തുല്യമായ തീർത്ഥം മുമ്പ് ഉണ്ടായിട്ടില്ല; ഇനി ഉണ്ടാകുകയും ഇല്ല.

Verse 8

एवं वरं तु ते दत्त्वा तीर्थायास्मै कपीश्वराः । रामं दाशरथिं सर्वे प्रणम्याथ ययाचिरे

ഇങ്ങനെ ഈ തീർത്ഥത്തിന് വരം നൽകി, കപീശ്വരന്മാർ എല്ലാവരും ദശരഥപുത്രനായ രാമനെ നമസ്കരിച്ചു; പിന്നെ അപേക്ഷിച്ചു.

Verse 9

स्वामिंस्त्वयास्मै तीर्थाय दीयतां वरमद्भुतम् । कपिभिः प्रार्थितो विप्रा रामचंद्रोऽतिहर्षितः

‘ഹേ സ്വാമീ, നിങ്ങളുടെ കൈയ്യാൽ ഈ തീർത്ഥത്തിന് അത്ഭുതമായ വരം നൽകപ്പെടട്ടെ.’ കപികൾ അപേക്ഷിച്ചതോടെ, ഹേ വിപ്രന്മാരേ, രാമചന്ദ്രൻ അത്യന്തം ഹർഷിതനായി.

Verse 10

तत्तीर्थाय वरं प्रादात्कपीनां प्रीतिकारणात् । अत्र तीर्थे निमग्नानां गंगास्नानफलं लभेत्

കപികളോടുള്ള പ്രീതികാരണം ശ്രീരാമൻ ആ തീർത്ഥത്തിന് വരം നൽകി. ഈ തീർത്ഥത്തിൽ മുങ്ങി സ്നാനം ചെയ്യുന്നവന് ഗംഗാസ്നാനത്തുല്യമായ പുണ്യഫലം ലഭിക്കും.

Verse 11

प्रयागस्नानजं पुण्यं सर्वतीर्थफलं तथा । अग्निष्टोमादियागानां फलं भूयादनुत्तमम्

ഇവിടെ പ്രയാഗസ്നാനജന്യമായ പുണ്യം, സർവതീർത്ഥഫലവും, അഗ്നിഷ്ടോമാദി യാഗങ്ങളുടെ അനുത്തമ ഫലവും ലഭിക്കുന്നു.

Verse 12

गायत्र्यादिमहामंत्रजपपुण्यं तथा भवेत् । गोसहस्रप्रदनृणां प्राप्नोत्यविकलं फलम्

ഇവിടെ ഗായത്രി മുതലായ മഹാമന്ത്രങ്ങളുടെ ജപപുണ്യം ഉണ്ടാകുന്നു; കൂടാതെ ആയിരം പശുക്കൾ ദാനം ചെയ്തവർക്കുള്ള ഫലം പൂർണ്ണമായി ലഭിക്കുന്നു.

Verse 13

चतुर्णामपि वेदानां पारायणफलं लभेत् । ब्रह्मविष्णुमहेशादिदेवपूजाफलं लभेत्

ഇവിടെ നാലു വേദങ്ങളുടെ പാരായണഫലം ലഭിക്കുന്നു; കൂടാതെ ബ്രഹ്മാ, വിഷ്ണു, മഹേശൻ മുതലായ ദേവന്മാരുടെ പൂജാഫലവും ലഭിക്കുന്നു.

Verse 14

कपितीर्थाय रामोयं प्रादादेवं वरं द्विजाः । एवं रामेण दत्ते तु वरे तत्र कुतूहलात्

ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, ഇങ്ങനെ ശ്രീരാമൻ കപിതീർത്ഥത്തിന് അത്തരം വരം നൽകി. രാമൻ ആ വരം നൽകിയപ്പോൾ അവിടെ (സമവേതരിൽ) കൗതുകം ഉദിച്ചു.

Verse 15

षडर्धनयनो ब्रह्मा सहस्राक्षो यमस्तथा । वरुणोग्निस्तथा वायुः कुबेरश्चंद्रमा अपि

അനേകനേത്രനായ ബ്രഹ്മാവും സഹസ്രനേത്രനായ യമനും, കൂടാതെ വരുണൻ, അഗ്നി, വായു, കുബേരൻ, ചന്ദ്രനും അവിടെ എത്തി।

Verse 16

आदित्यो निरृतिश्चैव साध्याश्च वसवस्तथा । अन्येऽपि त्रिदशाः सर्वे विश्वेदेवादयस्तथा

ആദിത്യൻ, നിരൃതി, സാധ്യന്മാർ, വസുക്കൾ; കൂടാതെ മറ്റു എല്ലാ ത്രിദശരും—വിശ്വേദേവാദികളും—അവിടെ എത്തി।

Verse 17

अत्रिर्भृगुस्तथा कुत्सो गौतमश्च पराशरः । कण्वोऽगस्त्यः सुतीक्ष्णश्च विश्वामित्रादयोऽपरे

അത്രി, ഭൃഗു, കുത്സ, ഗൗതമൻ, പരാശരൻ; കണ്വൻ, അഗസ്ത്യൻ, സുതീക്ഷ്ണൻ എന്നിവരും മറ്റു—വിശ്വാമിത്രാദികളും—അവിടെ എത്തി।

Verse 18

योगिनः सनकाद्याश्च नारदाद्याः सुरर्षयः । रामदत्तवरं तीर्थं श्लाघंते बहुधा तदा

അപ്പോൾ സനകാദി യോഗികളും നാരദാദി ദേവർഷികളും, രാമദത്തമായ വരം ലഭിച്ച ആ തീർത്ഥത്തെ പലവിധമായി സ്തുതിച്ചു।

Verse 19

सस्नुश्च तत्र तीर्थे ते सर्वाभीष्टप्रदायिनि । कपिभिर्निर्मितं यस्मादेतत्तीर्थमनुत्तमम्

അവർ അവിടെ സർവാഭീഷ്ടപ്രദമായ ആ തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്തു. കപികൾ നിർമ്മിച്ചതിനാൽ ഈ അനുത്തമ തീർത്ഥം പരമ ശ്രേഷ്ഠമായി പ്രസിദ്ധമാണ്।

Verse 20

कपितीर्थमिति ख्यातिमतो लोके प्रयास्यति । इत्यप्यवोचंस्ते सर्वे देवाश्च मुनयस्तथा

“ഇത് ‘കപിതീർത്ഥം’ എന്ന നാമത്തിൽ ലോകത്തിൽ പ്രസിദ്ധിയാർജ്ജിക്കും”—എന്ന് ദേവന്മാരും മുനിമാരും എല്ലാവരും ഒരുമിച്ച് പ്രഖ്യാപിച്ചു.

Verse 21

तस्मादवश्यं गंतव्यं कपितीर्थं मुमुक्षुभिः । रंभा कौशिकशापेन शिलाभूता पुरा द्विजाः

അതുകൊണ്ട് മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ നിർബന്ധമായും കപിതീർത്ഥം സന്ദർശിക്കണം. ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, പുരാതനകാലത്ത് കൗശികന്റെ ശാപത്താൽ രംഭ ശിലാരൂപയായി മാറിയിരുന്നു.

Verse 22

तत्र स्नात्वा निजं रूपं प्रपेदे च दिवं ययौ । अस्य तीर्थस्य माहात्म्यं मया वक्तुं न शक्यते

അവിടെ സ്നാനം ചെയ്തപ്പോൾ അവൾ തന്റെ യഥാർത്ഥ രൂപം വീണ്ടെടുത്തു; പിന്നെ സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയി. ഈ തീർത്ഥത്തിന്റെ മഹിമയെ ഞാൻ പൂർണ്ണമായി വിവരിക്കാൻ കഴിയില്ല.

Verse 23

मुनय ऊचुः । रंभां किमर्थमशपत्कौशिकः सूतनंदन । कथं गता शिलाभूता कपितीर्थं सुरांगना । एतन्नः सर्वमाचक्ष्व विस्तरान्मुनिसत्तम

മുനിമാർ പറഞ്ഞു—ഹേ സൂതനന്ദന, കൗശികൻ എന്തുകൊണ്ടാണ് രംഭയെ ശപിച്ചത്? ആ ദേവാംഗന ശിലാരൂപയായി മാറി കപിതീർത്ഥത്തിൽ എങ്ങനെ എത്തി? ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ, ഇതെല്ലാം ഞങ്ങൾക്ക് വിശദമായി പറയുക.

Verse 24

श्रीसूत उवाच । विश्वामित्राभिधो राजा प्रागभूत्कुशिकान्वये

ശ്രീസൂതൻ പറഞ്ഞു—പുരാതനകാലത്ത് കുശികവംശത്തിൽ വിശ്വാമിത്രൻ എന്നൊരു രാജാവ് ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 25

स कदाचिन्महाराजः सेनापरिवृतो बली । मेदिनीं परिचक्राम राज्यवीक्षणकौतुकी

ഒരു വേളയിൽ ആ പരാക്രമശാലിയായ മഹാരാജാവ് സൈന്യപരിവൃതനായി, രാജ്യപരിശോധനയുടെ കൗതുകത്തോടെ ഭൂമിയൊട്ടാകെ പര്യടനം ചെയ്തു।

Verse 26

अटित्वा स बहून्देशान्वसिष्ठस्याश्रमं ययौ । आतिथ्याय वृतः सोऽयं वसिष्ठेन महात्मना

അനവധി ദേശങ്ങൾ പര്യടനം ചെയ്ത ശേഷം അവൻ വസിഷ്ഠാശ്രമത്തിലെത്തി. അവിടെ മഹാത്മാവായ വസിഷ്ഠൻ അവനെ അതിഥ്യസ്വീകരണത്തിന് ക്ഷണിച്ചു।

Verse 27

तथास्त्वित्यब्रवीत्सोयं दंडवत्प्रणतो नृपः । कामधेनुप्रभावेन विश्वामित्राय भूभुजे

‘തഥാസ്തു’ എന്നു പറഞ്ഞു ആ രാജാവ് ദണ്ഡവത് പ്രണാമം ചെയ്തു. കാമധേനുവിന്റെ അത്ഭുതപ്രഭാവത്താൽ ഭൂപതി വിശ്വാമിത്രനു അതിഥ്യസത്കാരം സമ്പന്നമായി നടന്നു।

Verse 28

आतिथ्यमकरोद्विप्रा वसिष्ठो ब्रह्मनंदनः । कामधेनुप्रभावं वै ज्ञात्वा कुशिकनंदनः

ഹേ വിപ്രന്മാരേ! ബ്രഹ്മാനന്ദനനായ വസിഷ്ഠൻ അതിഥ്യകർമ്മം നിർവഹിച്ചു. കുശികനന്ദനൻ (വിശ്വാമിത്രൻ) കാമധേനുവിന്റെ ആ വിശേഷപ്രഭാവം അറിഞ്ഞ്…

Verse 29

वसिष्ठं प्रार्थयामास कामधेनुमभीष्टदाम् । प्रत्याख्यातो वसिष्ठेन प्रचकर्ष च तां बलात्

അവൻ വസിഷ്ഠനോടു അഭീഷ്ടഫലദായിനിയായ കാമധേനുവിനെ അപേക്ഷിച്ചു. വസിഷ്ഠൻ നിരാകരിച്ചിട്ടും അവൻ അവളെ ബലമായി വലിച്ചുകൊണ്ടുപോയി।

Verse 30

कामधेनुविसृष्टैस्तु म्लेच्छाद्यैः स पराजितः । महादेवं समाराध्य तस्मादस्त्राण्यवाप्य च

കാമധേനുവിൽ നിന്നു സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട മ്ലേച്ഛാദി സൈന്യങ്ങളാൽ അവൻ പരാജിതനായി. തുടർന്ന് മഹാദേവനെ ആരാധിച്ച് അവനിൽ നിന്നു ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങളും പ്രാപിച്ചു.

Verse 31

वसिष्ठस्याश्रमं गत्वा व्यसृजच्छरसंचयान् । सर्वाण्यस्त्राणि मुमुचे ब्रह्मास्त्रं च नृपोत्तमः

വസിഷ്ഠാശ്രമത്തിലേക്ക് ചെന്ന ആ ശ്രേഷ്ഠ രാജാവ് അമ്പുകളുടെ കൂട്ടം പ്രയോഗിച്ചു. ബ്രഹ്മാസ്ത്രം ഉൾപ്പെടെ എല്ലാ അസ്ത്രങ്ങളും അവൻ വിട്ടുവിട്ടു.

Verse 32

तानि सर्वाणि चास्त्राणि वसिष्ठो ब्रह्मनंदनः । एकेन ब्रह्मदंडेन निजघ्न स्वतपोबलात्

ബ്രാഹ്മണധർമ്മത്തിന്റെ ആനന്ദമായ വസിഷ്ഠൻ തന്റെ തപോബലത്താൽ ഒരൊറ്റ ബ്രഹ്മദണ്ഡംകൊണ്ട് ആ എല്ലാ അസ്ത്രങ്ങളും നശിപ്പിച്ചു.

Verse 33

ततः पराजितो विप्रा विश्वामित्रोऽतिलज्जितः । ब्राह्मण्यावाप्तये स्वस्य तपः कर्तुं वनं ययौ

അപ്പോൾ, ഹേ വിപ്രന്മാരേ, പരാജിതനായി അത്യന്തം ലജ്ജിതനായ വിശ്വാമിത്രൻ തനിക്കു ബ്രാഹ്മണത്വം നേടുവാൻ തപസ്സിനായി വനത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 34

पूर्वासु पश्चिमांतासु त्रिषु दिक्षु तपोऽचरत् । प्रादुर्भूतमहा विघ्नस्तत्तद्दिक्षु स कौशिकः

കൗശികൻ കിഴക്കിലും പടിഞ്ഞാറിന്റെ അറ്റം വരെയും—മൂന്നു ദിക്കുകളിലായി തപസ്സു അനുഷ്ഠിച്ചു; എന്നാൽ ഓരോ ദിക്കിലും മഹാവിഘ്നങ്ങൾ അവന്റെ മുമ്പിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 35

उत्तरां दिशमासाद्य हिमवत्पर्वतेऽमले । कौशिक्यास्सरितस्तीरे पुण्ये पापविनाशिनि

ഉത്തരദിശയിൽ എത്തി, നിർമല ഹിമവത് പർവതത്തിൽ, പുണ്യദായിനിയും പാപനാശിനിയുമായ കൗശികീ നദീതീരത്ത് അവൻ വസിച്ചു.

Verse 36

दिव्यं वर्षसहस्रं तु निराहारो जितेंद्रियः । निरालोको जितश्वासो जितक्रोधः सुनिश्चलः

ആയിരം ദിവ്യവർഷങ്ങൾ അവൻ അന്നമില്ലാതെ, ഇന്ദ്രിയജയിയായി; വിക്ഷേപരഹിതനായി, ശ്വാസം നിയന്ത്രിച്ച്, ക്രോധം ജയിച്ച്, പൂർണ്ണമായി അചഞ്ചലനായി നിന്നു.

Verse 37

ग्रीष्मे पंचाग्निमध्यस्थः शिशिरे वारिषु स्थितः । वर्षास्वाकाशगो नित्यमूर्ध्वबाहुर्निराश्रयः

ഗ്രീഷ്മത്തിൽ അവൻ പഞ്ചാഗ്നികളുടെ മദ്ധ്യേ നിന്നു; ശിശിരത്തിൽ ജലത്തിൽ നിലകൊണ്ടു; വർഷാകാലത്ത് നിത്യം ആകാശത്തിന് കീഴിൽ—ബാഹുക്കൾ ഉയർത്തി, ആശ്രയമില്ലാതെ നിന്നു.

Verse 39

ब्राह्मण्यसिद्धयेऽत्युग्रं चचार सुमहत्तपः । उद्विग्नमनसस्तस्य त्रिदशास्त्रिदिवालयाः । जंभारिणा च सहिता रंभां प्रोचुरिदं वचः

ബ്രാഹ്മണ്യസിദ്ധിക്കായി അവൻ അത്യുഗ്രവും മഹത്തുമായ തപസ് അനുഷ്ഠിച്ചു. അതിനാൽ മനസ്സിൽ ആശങ്കപ്പെട്ട സ്വർഗ്ഗവാസി ദേവന്മാർ, ജംഭാരി (ഇന്ദ്രൻ) സഹിതം, രംഭയോട് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 40

विश्वामित्रं तपस्यंतं विलोभय विचेष्टितैः । यथा तत्तपसो विघ्नो भविष्यति तथा कुरु

‘തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന വിശ്വാമിത്രനെ നിന്റെ ഭാവഭംഗികളും കലകളും കൊണ്ട് മോഹിപ്പിക്ക; അവന്റെ തപസ്സിന് വിഘ്നം സംഭവിക്കുമാറ് അങ്ങനെ ചെയ്യുക.’

Verse 41

एवमुक्ता तदा रंभा देवैरिंद्रपुरोगमैः । प्रत्युवाच सुरान्सर्वान्प्रांजलिः प्रणता तदा

ഇന്ദ്രനെ മുൻനിർത്തിയ ദേവന്മാർ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, രംഭ കൈകൂപ്പി വിനയത്തോടെ പ്രണാമിച്ച് അപ്പോൾ സർവ്വ ദേവന്മാർക്കും മറുപടി പറഞ്ഞു।

Verse 42

रंभोवाच । अतिक्रूरो महाक्रोधो विश्वामित्रो महामुनिः । स शप्स्यते मां क्रोधेन बिभेम्यस्मादहं सुराः

രംഭ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവന്മാരേ! മഹാമുനി വിശ്വാമിത്രൻ അത്യന്തം ക്രൂരനും മഹാക്രോധിയുമാണ്. കോപത്തിൽ അദ്ദേഹം എന്നെ ശപിക്കും; അതിനാൽ ഞാൻ അദ്ദേഹത്തെ ഭയപ്പെടുന്നു।

Verse 43

त्रायध्वं कृपया यूयं मां युष्मत्परिचारिकाम् । इत्युक्तो रंभया तत्र जंभारिस्ताम भाषत

“കരുണകൊണ്ട് എന്നെ രക്ഷിക്കൂ—ഞാൻ നിങ്ങളുടെ പരിചാരികയാണ്,” എന്ന് രംഭ അപേക്ഷിച്ചു. അപ്പോൾ അവിടെ ജംഭാരി (ഇന്ദ്രൻ) അവളോട് പറഞ്ഞു।

Verse 44

इन्द्र उवाच । रंभे त्वया न भीः कार्या विश्वामित्रात्तपोधनात् । अहमप्यागमिष्यामि त्वत्सहायः समन्मथः

ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു—രംഭേ! തപോധനനായ വിശ്വാമിത്രനെ നീ ഭയപ്പെടേണ്ട. ഞാൻ മന്മഥനോടുകൂടെ നിന്റെ സഹായിയായി അവിടെ വരും।

Verse 45

कोकिलालापमधुरो वसन्तोऽप्यागमिष्यति । अतिसुंदररूपा त्वं प्रलोभय महामुनिम्

കുയിലിന്റെ മധുരാലാപം നിറഞ്ഞ വസന്തവും വരും. നീ അത്യന്തം സുന്ദരരൂപിണി—മഹാമുനിയെ മോഹിപ്പിക്കൂ।

Verse 46

इतींद्रकथिता रंभा विश्वामित्राश्रमं ययौ । तद्दृष्टिगोचरा स्थित्वा ललितं रूपमास्थिता

ഇന്ദ്രന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം രംഭാ വിശ്വാമിത്രാശ്രമത്തിലേക്കു പോയി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ദൃഷ്ടിപഥത്തിൽ നിന്നുകൊണ്ട് ലളിതവും മനോഹരവും ആയ രൂപം ധരിച്ചു.

Verse 47

सा मुनिं लोभयामास मनोहरविचेष्टितः । पिकोपि तस्मिन्समये चुकूजानंदयन्मनः

അവൾ മനോഹരമായ ചേഷ്ടകളാൽ മുനിയെ മോഹിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. അതേ സമയത്ത് കുയിലും കൂകി മനസ്സിനെ ആനന്ദിപ്പിച്ചു.

Verse 48

श्रुत्वा पिकस्वरं रंभां दृष्ट्वा च मुनिपुंगवः । संशयाविष्टहृदयो विदित्वा शक्रकर्म तत् । शशाप रंभां क्रोधेन विश्वामित्रस्तपोधनः

കുയിലിന്റെ സ്വരം കേട്ടും രംഭയെ കണ്ടും മുനിശ്രേഷ്ഠന്റെ ഹൃദയം സംശയത്തിൽ മുങ്ങി. ഇത് ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) ചെയ്ത കുതന്ത്രമെന്ന് അറിഞ്ഞ് തപോധനനായ വിശ്വാമിത്രൻ ക്രോധത്തോടെ രംഭയെ ശപിച്ചു.

Verse 49

विश्वामित्र उवाच । यस्मात्कोपयसे रंभे मां त्वं कोपजयैषिणम्

വിശ്വാമിത്രൻ പറഞ്ഞു— ഹേ രംഭേ! ക്രോധം ജയിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന എന്നെ നീ കോപിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 50

शिला भवात्र तस्मात्त्वं रंभे वर्षशतायुतम् । तदंतरे ब्राह्मणेन रक्षिता मोक्षमाप्स्यसि

അതുകൊണ്ട്, ഹേ രംഭേ! നീ ഇവിടെ പത്ത് ലക്ഷം വർഷം ശിലയായി ഇരിക്ക. ആ ഇടയിൽ ഒരു ബ്രാഹ്മണന്റെ സംരക്ഷണത്തോടെ നീ മോക്ഷം പ്രാപിക്കും.

Verse 51

विश्वामित्रस्य शापेन तदंते सा शिलाऽभवत् । बहुकालं शिलाभूता तस्थौ तस्याश्रमे द्विजाः

വിശ്വാമിത്രന്റെ ശാപത്താൽ അവസാനം അവൾ ശിലയായി. ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, ദീർഘകാലം ശിലാരൂപമായി ആ ആശ്രമത്തിൽ തന്നെ അവൾ നിലകൊണ്ടു.

Verse 52

विश्वामित्रोपि धर्मात्मा पुनस्तप्त्वा महत्तपः । लेभे वसिष्ठवाक्येन ब्राह्मण्यं दुर्लभं नृपैः

ധർമ്മാത്മാവായ വിശ്വാമിത്രനും വീണ്ടും മഹത്തായ തപസ്സു ചെയ്തു; വസിഷ്ഠന്റെ വചനത്താൽ രാജാക്കന്മാർക്ക് ദുർലഭമായ ബ്രാഹ്മണ്യം പ്രാപിച്ചു.

Verse 53

बहुकालं शिलाभूता रंभाप्यासीत्तदाश्रमे । तस्मिन्नेवाश्रमे पुण्ये शिष्योऽगस्त्यस्य संमतः

ദീർഘകാലം രംഭയും ആ ആശ്രമത്തിൽ ശിലാരൂപമായി നിലകൊണ്ടിരുന്നു. അതേ പുണ്യാശ്രമത്തിൽ അഗസ്ത്യന്റെ പ്രീതിപാത്രനും മാന്യനുമായ ശിഷ്യനും ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 54

श्वेतोनाम मुनिश्चक्रे मुमुक्षुः परमं तपः । चिरकालं तपस्तस्मिन्प्रकुर्वति महामुनौ

ശ്വേതൻ എന്നൊരു മുനി, മോക്ഷാഭിലാഷത്തോടെ, പരമ തപസ്സു ആരംഭിച്ചു. ആ മഹാമുനി ദീർഘകാലം അതേ തപസ്സിൽ തുടർന്നു.

Verse 55

अंगारकेति विख्याता राक्षसी काचिदागता । तस्याश्रममतिक्रूरा मेघस्वनमहास्वना

അംഗാരകീ എന്നു പ്രസിദ്ധയായ ഒരു രാക്ഷസി അവിടെ എത്തി—അത്യന്തം ക്രൂരയായി, മേഘഗർജനസദൃശമായ മഹാനാദം മുഴക്കിക്കൊണ്ട്—ആ ആശ്രമത്തേയ്ക്ക്.

Verse 56

मूत्ररक्तपुरीषाद्यैर्दूषयामास भीषणा । उपद्रवैस्तथा चान्यैर्बाधयामास तं मुनिम्

ഭയങ്കരിയായ ആ രാക്ഷസി മൂത്രം, രക്തം, മലമൂത്രാദികളാൽ ആ സ്ഥലത്തെ അശുദ്ധമാക്കി; ഇങ്ങനെ ഉപദ്രവങ്ങളാലും മറ്റു പീഡകളാലും ആ മുനിയെ നിരന്തരം വേദനിപ്പിച്ചു।

Verse 57

अथ क्रुद्धो मुनिः श्वेतो वायव्यास्त्रेण योजयन् । शप्तां कुशिकपुत्रेण राक्षस्यै प्राक्षिपच्छिलाम्

അപ്പോൾ ക്രുദ്ധനായ ശ്വേത മുനി വായവ്യാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ച്, കുശികപുത്രൻ (വിശ്വാമിത്രൻ) ശപിച്ച ശിലയെ ആ രാക്ഷസിയിലേക്കു എറിഞ്ഞു।

Verse 58

राक्षसी सा प्रदुद्राव वायव्यास्त्रेण योजिता । वायव्यास्त्रप्रयुक्तेन दृषदानुद्रुता च सा

വായവ്യാസ്ത്രം ബാധിച്ച ആ രാക്ഷസി ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു; വായവ്യാസ്ത്രം പ്രേരിപ്പിച്ച ശിലാ-അസ്ത്രവും അവളെ പിന്തുടർന്ന് പിന്നാലെ പാഞ്ഞു।

Verse 59

दक्षिणांबुनिधेस्तीरं धावति स्म भयार्दिता । धावन्तीमनुधावन्ती सा शिलास्त्रप्रयोजिता

ഭയാർത്തയായ അവൾ തെക്കൻ സമുദ്രതീരത്തേക്ക് ഓടി; അവൾ ഓടിക്കൊണ്ടിരിക്കെ, പ്രയോഗിക്കപ്പെട്ട ശിലാ-അസ്ത്രവും അവളെ പിന്തുടർന്ന് പിന്നാലെ ഓടിക്കൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 60

पपातोपरि राक्षस्या मज्जंत्याः कपितीर्थके । मृता सा राक्षसी तत्र शिलापातात्स्वमूर्द्धनि

കപിതീർഥകത്തിൽ മുങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്ന രാക്ഷസിയുടെ മേൽ ശില വീണു; അവിടെ തന്നെ സ്വന്തം തലയിൽ ശിലാപാതം കൊണ്ടു ആ രാക്ഷസി മരണമടഞ്ഞു।

Verse 61

विश्वामित्रेण शप्ता सा कपितीर्थे निमज्जनात् । शिलारूपं परित्यज्य रंभारूपमुपेयुषी

വിശ്വാമിത്രശാപം ബാധിച്ച അവൾ കപിതീർത്ഥത്തിൽ മുങ്ങി ശിലാരൂപം ഉപേക്ഷിച്ച് വീണ്ടും രംഭാരൂപം പ്രാപിച്ചു।

Verse 62

देवैः कुसुमधाराभिरभिवृष्टा मनोरमा । दिव्यं विमानमारूढा दिव्यांबरविराजिता

ദേവന്മാർ പുഷ്പധാരകളാൽ അവളെ അഭിവൃഷ്ടി ചെയ്തു; അവൾ ദിവ്യവിമാനത്തിൽ കയറി ദിവ്യാംബരത്തിൽ ദീപ്തയായി।

Verse 63

हारकेयूरकटकनासाभरणभूषिता । उर्वश्याद्यप्सरोभिश्च सखिभिः परिवारिता

ഹാരം, കേയൂരം, കടകം, നാസാഭരണം എന്നിവകൊണ്ട് അലങ്കൃതയായ അവൾ ഉർവശി മുതലായ സഖി അപ്സരസ്സുകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്നു।

Verse 64

कपितीर्थस्य माहात्म्यं प्रशंसन्ती पुनःपुनः । निषेव्य रामनाथं च शंकरं शशिभूषणम्

കപിതീർത്ഥത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം വീണ്ടുംവീണ്ടും പുകഴ്ത്തി, ചന്ദ്രഭൂഷണനായ ശങ്കരൻ—രാമനാഥനെ—അവൾ ആരാധിച്ചു।

Verse 65

आखण्डलपुरीं रम्यां प्रययावमरावतीम् । राक्षसी सापि शापेन कुम्भजस्य महौजसः

അവൾ ആഖണ്ഡലന്റെ രമ്യപുരിയായ അമരാവതിയിലേക്കു പോയി; എന്നാൽ മഹൗജസ്സനായ കുംഭജൻ (അഗസ്ത്യൻ) ശാപം മൂലം അവളും രാക്ഷസിയായി മാറിയിരുന്നു।

Verse 66

घृताची देववेश्या हि राक्षसीरूपमागता । साप्यत्र कपितीर्थाप्सु स्नानात्स्वं रूपमाययौ

ഘൃതാചീ എന്ന ദേവവേശ്യ രാക്ഷസീ-രൂപം ധരിച്ചിരുന്നു. അവളും ഇവിടെ കപിതീർത്ഥജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് സ്വന്തം യഥാർത്ഥ രൂപം വീണ്ടും പ്രാപിച്ചു.

Verse 67

एवं रंभाघृताच्यौ ते कपितीर्थे निमज्जनात् । अगस्त्यशिष्यश्वेतस्य प्रसादाद्द्विजसत्तमाः

ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠരേ! ഇങ്ങനെ രംഭയും ഘൃതാചിയും കപിതീർത്ഥത്തിൽ മുങ്ങിയതാൽ, അഗസ്ത്യശിഷ്യനായ ശ്വേതന്റെ പ്രസാദംകൊണ്ട് (വിമുക്തരായി).

Verse 68

राक्षसीत्वं शिलात्वं च हित्वा स्वं रूपमागते । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन स्नातव्यं कपितीर्थके

രാക്ഷസീത്വവും ശിലാത്വവും രണ്ടും ഉപേക്ഷിച്ച് അവർ സ്വന്തം സ്വരൂപം പ്രാപിച്ചു. അതിനാൽ സർവ്വശ്രമത്തോടെയും കപിതീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യണം.

Verse 69

यः शृणोतीममध्यायं पठते वापि मानवः । प्राप्नोति कपितीर्थस्य स्नानजं फलमुत्तमम्

ഈ അധ്യായം കേൾക്കുകയോ പാരായണം ചെയ്യുകയോ ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ, കപിതീർത്ഥസ്നാനത്തിൽ നിന്നുള്ള ഉത്തമ ഫലം പ്രാപിക്കുന്നു.