Adhyaya 195

Verse 1

युधिष्ठिर उवाच । देवतीर्थे तु किं नाम माहात्म्यं समुदाहृतम् । फलं किं स्नानदानादिकारिणां जायते मुने

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മുനേ! ദേവതീർത്ഥത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം എന്തെന്നു പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു? അവിടെ സ്നാനം, ദാനം മുതലായ കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവർക്ക് എന്ത് ഫലം ലഭിക്കുന്നു?

Verse 2

मार्कण्डेय उवाच । पृथिव्यां यानि तीर्थानि देवैर्मुनिगणैरपि । सेवितानि महाबाहो तानि ध्यातानि विष्णुना

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാബാഹോ! ഭൂമിയിലെ ഏതു തീർത്ഥങ്ങളെയാണോ ദേവന്മാരും മുനിഗണങ്ങളും സേവിക്കുന്നത്, അവയെല്ലാം വിഷ്ണു ധ്യാനിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 3

समागतान्येकतां वै तत्र तीर्थे युधिष्ठिर । तत्तीर्थं वैष्णवं पुण्यं देवतीर्थमिति श्रुतम्

ഹേ യുധിഷ്ഠിരാ! ആ തീർത്ഥത്തിൽ എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളുടെയും ശക്തികൾ ഏകതയായി സംഗമിച്ചിരിക്കുന്നു. ആ വൈഷ്ണവ പുണ്യതീർത്ഥം ‘ദേവതീർത്ഥം’ എന്നു പ്രസിദ്ധം.

Verse 4

कुरुक्षेत्रं भुवि परमन्तरिक्षे त्रिपुष्करम् । पुरुषोत्तमं दिवि परं देवतीर्थं परात्परम्

ഭൂമിയിൽ കുരുക്ഷേത്രം പരമം, അന്തരീക്ഷത്തിൽ ത്രിപുഷ്കരം പരമം, സ്വർഗത്തിൽ പുരുഷോത്തമം പരമം—എന്നാലും ദേവതീർത്ഥം പരമാത്പരമാണ്.

Verse 5

देवतीर्थसमं नास्ति तीर्थमत्र परत्र च । यत्प्राप्य मनुजस्तप्येन्न कदाचिद्युधिष्ठिर

ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും ദേവതീർത്ഥത്തിന് തുല്യമായ മറ്റൊരു തീർത്ഥമില്ല. ഹേ യുധിഷ്ഠിരാ! അതിനെ പ്രാപിച്ച മനുഷ്യൻ പിന്നെ ഒരിക്കലും താപം അനുഭവിക്കുകയില്ല.

Verse 6

देवैरुक्तानि तीर्थानि योऽत्र स्नानं समाचरेत् । देवतीर्थे स सर्वत्र स्नातो भवति मानवः

ദേവന്മാർ പ്രസ്താവിച്ച ഈ തീർത്ഥത്തിൽ ഇവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവൻ—ദേവതീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനിച്ചതിനാൽ സർവ്വതീർത്ഥങ്ങളിലും സ്നാനിച്ചവനായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 7

एवमस्त्विति तैरुक्ता देवा ऋषिगणा अपि । संतुष्टाः श्रीशमभ्यर्च्य स्वं स्वं स्थानं तु भेजिरे

‘എവമസ്തു’ എന്നു പറഞ്ഞ് ദേവന്മാരും ഋഷിഗണങ്ങളും സന്തുഷ്ടരായി; ശ്രീശനെ ആരാധിച്ച് തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്കു മടങ്ങി।

Verse 8

सूर्यग्रहेऽत्र वै क्षेत्रे स्नात्वा यत्फलमश्नुते । स्नात्वा श्रीशं समभ्यर्च्य समुपोष्य यथाविधि

സൂര്യഗ്രഹണസമയത്ത് ഈ ക്ഷേത്രഭൂമിയിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലം എന്തോ—ഇവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത്, വിധിപ്രകാരം ശ്രീശനെ ആരാധിച്ച്, നിയമാനുസൃത ഉപവാസം ചെയ്താൽ അതേ ഫലം അനുഭവിക്കും।

Verse 9

यद्ददाति हिरण्यानि दानानि विधिवन्नृप । तदनन्तफलं सर्वं सूर्यस्य ग्रहणे यथा

ഹേ രാജാവേ! വിധിപ്രകാരം നൽകുന്ന സ്വർണ്ണദാനാദികൾ, സൂര്യഗ്രഹണസമയത്ത് എല്ലാം അനന്തഫലദായകമാകുന്നു।

Verse 10

भूमिदानं धेनुदानं स्वर्णदानमनन्तकम् । वज्रदानमनन्तं च फलं प्राह शतक्रतुः

ഭൂമിദാനം, ധേനുദാനം, സ്വർണ്ണദാനം—ഇവ അനന്ത പുണ്യഫലദായകങ്ങൾ; വജ്ര (രത്ന) ദാനവും അനന്തഫലദായകമെന്നു ശതക്രതു (ഇന്ദ്രൻ) പ്രസ്താവിച്ചു।

Verse 11

सोमो वै वस्त्रदानेन मौक्तिकानां च भार्गवः । सुवर्णस्य रविर्दानं धर्मराजो ह्यनन्तकम्

വസ്ത്രദാനത്താൽ സോമൻ പ്രസന്നനാകുന്നു; മൗക്തിക (മുത്ത്) ദാനത്താൽ ഭാര്ഗവൻ (ശുക്രൻ) തൃപ്തനാകുന്നു. സ്വർണ്ണദാനത്തിന്റെ അധിദേവൻ രവി; ദാനഫലം അനന്തമെന്ന് ധർമ്മരാജൻ (യമൻ) പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Verse 12

देवतीर्थे तु यद्दानं श्रद्धायुक्तेन दीयते । तदनन्तफलं प्राह बृहस्पतिरुदारधीः

ദേവതീർത്ഥത്തിൽ ശ്രദ്ധയോടെ നൽകുന്ന ഏതു ദാനവും അനന്തഫലം നൽകുമെന്ന് ഉദാരബുദ്ധിയുള്ള ബൃഹസ്പതി പ്രസ്താവിച്ചു.

Verse 13

देवतीर्थे भृगुक्षेत्रे सर्वतीर्थाधिक नृप । देवतीर्थे नरः स्नात्वा श्रीपतिं योऽनुपश्यति

ഹേ രാജാവേ! ഭൃഗുക്ഷേത്രത്തിലെ ദേവതീർത്ഥം സർവതീർത്ഥങ്ങളെയും അതിക്രമിച്ച ശ്രേഷ്ഠമാണ്. ആ ദേവതീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ശ്രീപതി (വിഷ്ണു)യെ ദർശിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ…

Verse 14

सोमग्रहे कुलशतं स समुद्धृत्य नाकभाक् । दानानि द्विजमुख्येभ्यो देवतीर्थे नराधिप

ഹേ നരാധിപാ! ചന്ദ്രഗ്രഹണസമയത്ത് ദേവതീർത്ഥത്തിൽ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണർക്കു ദാനങ്ങൾ നൽകിയാൽ, അവൻ തന്റെ കുലത്തിലെ നൂറു തലമുറകളെ ഉയർത്തി സ്വർഗ്ഗഭാഗിയാകും.

Verse 15

यैर्दत्तानि नरैर्भोगभागिनः प्रेत्य चेह ते । देवतीर्थे विप्रभोज्यं हरिमुद्दिश्य यश्चरेत्

ദാനം നൽകിയ മനുഷ്യർ ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും ഭോഗഭാഗികളാകുന്നു. കൂടാതെ ദേവതീർത്ഥത്തിൽ ഹരി (വിഷ്ണു)യെ ഉദ്ദേശിച്ച് ബ്രാഹ്മണഭോജനമൊരുക്കുന്നവൻ…

Verse 16

स सर्वाह्लादमाप्नोति स्वर्गलोके युधिष्ठिर । देवतीर्थे नरो नारी स्नात्वा नियतमानसौ

ഹേ യുധിഷ്ഠിരാ! അവൻ സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ സമ്പൂർണ്ണ ആനന്ദം പ്രാപിക്കുന്നു. ദേവതീർത്ഥത്തിൽ പുരുഷനോ സ്ത്രീയോ, നിയന്ത്രിതമനസ്സോടെ സ്നാനം ചെയ്ത്…

Verse 17

उपोष्यैकादशीं भक्त्या पूजयेद्यः श्रियः पतिम् । रात्रौ जागरणं कृत्वा घृतेनोद्बोध्य दीपकम्

ഭക്തിയോടെ ഏകാദശി ഉപവസിച്ച് ശ്രീപതി (വിഷ്ണു)വിനെ പൂജിക്കുകയും, രാത്രിയിൽ ജാഗരണം ചെയ്ത് നെയ്യുകൊണ്ട് ദീപം തെളിയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവൻ…

Verse 18

द्वादश्यां प्रातरुत्थाय तथा वै नर्मदाजले । विप्रदाम्पत्यमभ्यर्च्य विधिवत्कुरुनन्दन

ഹേ കുരുനന്ദനാ! ദ്വാദശിയിൽ പ്രഭാതത്തിൽ എഴുന്നേറ്റ് നർമദാജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത്, വിധിപൂർവ്വം ബ്രാഹ്മണ ദമ്പതികളെ അർച്ചിക്കണം.

Verse 19

वस्त्राभरणताम्बूलपुष्पधूपविलेपनैः । अक्षये विष्णुलोकेऽसौ मोदते चरितव्रतः

വസ്ത്രം, ആഭരണം, താംബൂലം, പുഷ്പം, ധൂപം, ലേപനം എന്നിവ അർപ്പിച്ച്, വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചവൻ അക്ഷയമായ വിഷ്ണുലോകത്തിൽ ആനന്ദിക്കുന്നു.

Verse 20

यः सदैकादशीतिथौ स्नात्वोपोष्यार्चयेद्धरिम् । रात्रौ जागरणं कुर्याद्वेदशास्त्रविधानतः

ആർ ഓരോ ഏകാദശി തിഥിയിലും സ്നാനം ചെയ്ത് ഉപവസിച്ച് ഹരിയെ അർച്ചിച്ച്, വേദശാസ്ത്രവിധിപ്രകാരം രാത്രിയിൽ ജാഗരണം ചെയ്യുമോ—

Verse 21

धर्मराजकृतां पापां न स पश्यति यातनाम् । पञ्चरात्रविधानेन श्रीपतिं योऽर्चयिष्यति

ധർമ്മരാജൻ പാപങ്ങൾക്ക് നിശ്ചയിച്ച യാതനകൾ അവൻ കാണുകയില്ല—പാഞ്ചരാത്രവിധിപ്രകാരം ശ്രീപതിയെ ആരാധിക്കുന്നവൻ।

Verse 22

दीक्षामवाप्य विधिवद्वैष्णवीं पापनाशिनीम् । स्वर्गमोक्षप्रदां पुण्यां भोगदां वित्तदामथ

വിധിപൂർവ്വം പാപനാശിനിയായ വൈഷ്ണവീ ദീക്ഷ ലഭിച്ചാൽ—ആ ദീക്ഷ പുണ്യമയമാണ്; സ്വർഗ്ഗമോക്ഷപ്രദ, ഭോഗപ്രദ, ധനപ്രദയും ആകുന്നു।

Verse 23

राज्यदां वा महाभाग पुत्रदां भाग्यदामथ । सुकलत्रप्रदां वापि विष्णोर्भक्तिप्रदामिति

ഹേ മഹാഭാഗ! അത് രാജ്യം നൽകാം, പുത്രനും ഭാഗ്യവും നൽകാം; ഉത്തമ ഭാര്യയെയും നൽകാം—വിഷ്ണുഭക്തിയും പ്രസാദിക്കുന്നു।

Verse 24

तरिष्यति भवाम्भोधिं स नरः कुरुनन्दन । योऽर्चयिष्यति तत्रैव देवतीर्थे श्रियः पतिम्

ഹേ കുരുനന്ദന! ആ മനുഷ്യൻ ഭവസാഗരം കടക്കും—അവിടെ തന്നെയുള്ള ദേവതീർത്ഥത്തിൽ ശ്രീപതിയെ ആരാധിക്കുന്നവൻ।

Verse 25

विश्वरूपमथो सम्यङ्मूलश्रीपतिमेव वा । नारायणगिरिं वापि गृहे वैकादशीतिथौ

ഏകാദശീ തിഥിയിൽ വീട്ടിൽ വിധിപൂർവ്വം—വിശ്വരൂപനെയോ, ആദിമൂല ശ്രീപതിയെയോ, അല്ലെങ്കിൽ നാരായണഗിരിയെയോ ശരിയായി ആരാധിക്കാം।

Verse 26

भक्तिमाञ्छ्रद्धया युक्तः क्षीरैस्तीर्थोदकैरपि । सुसूक्ष्मैरहतैर्वस्त्रैर्महाकौशेयकैर्नृप

ഹേ രാജാവേ! ഭക്തിയും ശ്രദ്ധയും ഉള്ളവൻ ക്ഷീരത്താലും തീർത്ഥജലത്താലും, അത്യന്തം സൂക്ഷ്മമായ പുതിയ (അഹത) വസ്ത്രങ്ങളാലും മഹത്തായ കൗശേയ (പട്ടു) വസ്ത്രങ്ങളാലും കൂടി പൂജ ചെയ്യണം।

Verse 27

विचित्रैर्नेत्रजैर्वापि धूपैरगुरुचन्दनैः । गुग्गुलैर्घृतमिश्रैश्च नैवेद्यैर्विविधैरपि

അവൻ വിവിധവും കണ്ണുകൾക്ക് പ്രിയവുമായ സുഗന്ധധൂപങ്ങളാൽ—അഗരു-ചന്ദനധൂപങ്ങളാൽ; നെയ്യ് കലർന്ന ഗുഗ്ഗുലുവാൽ; കൂടാതെ പലവിധ നൈവേദ്യങ്ങളാലും പൂജ ചെയ്യണം।

Verse 28

पायसाद्यैर्मनुष्येन्द्र पयसा वा युधिष्ठिर । पिष्टदीपैः सुविमलैर्वर्धमानैर्मनोहरैः

ഹേ മനുഷ്യേന്ദ്ര യുധിഷ്ഠിരാ! പായസം മുതലായ മധുര നൈവേദ്യങ്ങളാലോ അല്ലെങ്കിൽ പാലാലോ, കൂടാതെ അത്യന്തം വിമലവും കളങ്കരഹിതവും വർദ്ധമാനവും മനോഹരവുമായ പിഷ്ടദീപങ്ങളാൽ (ഹരിയെ) പൂജിക്കണം।

Verse 29

पूजयित्वा नरो याति यथा तच्छृणु भारत । शङ्खी चक्री गदी पद्मी भूत्वासौ गरुडध्वजः

ഹേ ഭാരതാ! കേൾക്കുക—ഇങ്ങനെ പൂജിച്ച ശേഷം മനുഷ്യൻ എങ്ങനെ പ്രയാണം ചെയ്യുന്നു: അവൻ ഗരുഡധ്വജനായ പ്രഭുവിനോട് സാമ്യമുള്ള രൂപം പ്രാപിച്ച് ശംഖം, ചക്രം, ഗദ, പദ്മം എന്നിവ ധരിക്കുന്നു।

Verse 30

देवलोकानतिक्रम्य विष्णुलोकं प्रपद्यते । यस्तु वै परया भक्त्या श्रीपतेः पादपङ्कजम्

ദേവലോകങ്ങളെ അതിക്രമിച്ച് അവൻ വിഷ്ണുലോകം പ്രാപിക്കുന്നു—പരമഭക്തിയോടെ ശ്രീപതിയുടെ പാദപങ്കജത്തെ പൂജിക്കുന്നവൻ.

Verse 31

चतुर्धाधिष्ठितं पश्येच्छ्रियं त्रैलोक्यमातरम् । नृत्यगीतविनोदेन मुच्यते पातकर्ध्रुवम्

ചതുര്വിധമായി പ്രതിഷ്ഠിതയായ ത്രിലോകമാതാവ് ശ്രീയെ ദർശിക്കുന്നവൻ, നൃത്തഗീതഭക്തിവിനോദത്തിലൂടെ നിശ്ചയമായി പാപത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുന്നു।

Verse 32

नीराजने तु देवस्य प्रातर्मध्ये दिने तथा । सायं च नियतो नित्यं यः पश्येत्पूजयेद्धरिम्

ദേവന്റെ നീരാജനത്തിൽ—പ്രഭാതം, മദ്ധ്യാഹ്നം, സന്ധ്യ—നിയമത്തോടെ നിത്യമായി ഹരിയെ ദർശിച്ച് പൂജിക്കുന്നവൻ പ്രസ്തുത പുണ്യഫലം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 33

स तीर्त्वा ह्यापदं दुर्गां नैवार्तिं समवाप्नुयात् । आयुःश्रीवर्धनं पुंसां चक्षुषामपि पूरकम्

അവൻ ദുർഘടമായ ആപത്ത് കടന്ന്, പിന്നെ ദുഃഖത്തിൽ പതിക്കുകയില്ല. ഈ (നീരാജനാരാധന) പുരുഷന്മാരുടെ ആയുസ്സും ശ്രിയും വർധിപ്പിക്കുകയും കണ്ണുകൾക്കും പൂർണ്ണത നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു।

Verse 34

उपपापहरं चैव सदा नीराजनं हरेः । तदा नीराजनाकाले यो हरेः पठति स्तवम्

ഹരിയുടെ നീരാജനം എപ്പോഴും ഉപപാപങ്ങളെയും നീക്കുന്നു. നീരാജനസമയത്ത് ഹരിയുടെ സ്തവം പാരായണം ചെയ്യുന്നവൻ വിശേഷ പുണ്യം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 35

स धन्यो देवदेवस्य प्रसन्नेनान्तरात्मना । हरेर्नीराजनाशेषं पाणिभ्यां यः प्रयच्छति

അവൻ ധന്യൻ—ദേവദേവന്റെ പ്രസാദത്താൽ അന്തരാത്മ പ്രസന്നനായവൻ—തന്റെ കൈകളാൽ ഹരിയുടെ നീരാജനശേഷം (ആരതി-പ്രസാദം) സ്വീകരിച്ച് ധരിക്കുന്നവൻ।

Verse 36

संगृह्य चक्षुषी तेन योजयेन्मार्जयन्मुखम् । तिमिरादीनक्षिरोगान्नाशयेद्दीप्तिमन्मुखम्

ആ നീരാജന-പ്രസാദം ശേഖരിച്ചു കണ്ണുകളിൽ തേച്ചിട്ട് പിന്നെ മുഖം തുടയ്ക്കണം. അതിനാൽ തിമിരം മുതലായ നേത്രരോഗങ്ങൾ നശിച്ച് മുഖം ദീപ്തിമാനാകും.

Verse 37

भवत्यशेषदुष्टानां नाशायालं नरोत्तम । दीपप्रज्वलनं यस्य नित्यमग्रे श्रियः पतेः

ഹേ നരോത്തമാ! ശ്രീപതിയുടെ സന്നിധിയിൽ നിത്യം ദീപം തെളിയിക്കുന്നവന്, ആ ദീപപ്രജ്വലനം തന്നെ സകല ദുഷ്ടശക്തികളുടെ നാശത്തിന് പൂർണ്ണമായി മതിയാകുന്നു.

Verse 38

स्नात्वा रेवाजले पुण्ये प्रदद्यादधिकं व्रती । सप्तद्वीपवती तेन ससागरवनापगा

പുണ്യമായ രേവാജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് വ്രതധാരിയായ ഭക്തൻ ധാരാളമായി ദാനം നൽകണം. ആ കർമം മൂലം ഏഴ് ദ്വീപുകൾ, സമുദ്രങ്ങൾ, വനങ്ങൾ, നദികൾ എന്നിവയോടുകൂടിയ സമസ്ത ഭൂമിയും യഥാവിധി പൂജിക്കപ്പെട്ട് തൃപ്തിയായതുപോലെ ആകുന്നു.

Verse 39

प्रदक्षिणीकृता स्याद्वै धरणी शङ्करोऽब्रवीत् । इदं यः पठ्यमानं तु शृणुयात्पठतेऽपि वा

ശങ്കരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—‘ഇതിനാൽ ഭൂമിയുടെ പ്രദക്ഷിണ യഥാർത്ഥത്തിൽ നടന്നതുപോലെ ആകുന്നു. ഇത് പാരായണം ചെയ്യപ്പെടുമ്പോൾ കേൾക്കുന്നവനും, സ്വയം പാരായണം ചെയ്യുന്നവനും, അതിന്റെ പുണ്യഫലത്തിന് പങ്കാളിയാകും.’

Verse 40

स्मरणं सोऽतसमये विपाप्मा प्राप्नुयाद्धरेः । इदं यशस्यमायुष्यं स्वर्ग्यं पितृगुणप्रियम्

അസമയത്തിലും ഇതിനെ വെറും സ്മരണമാത്രം ചെയ്താൽ അവൻ പാപമുക്തനായി ഹരിയെ പ്രാപിക്കുന്നു. ഈ മഹാത്മ്യം യശസ്സും ആയുസ്സും നൽകുന്നു, സ്വർഗ്ഗപ്രദമാണ്, പിതൃഗുണങ്ങൾക്ക് പ്രിയവും ആകുന്നു.

Verse 41

माहात्म्यं श्रावयेद्विप्राञ्छ्रीपतेः श्राद्धकर्मणि । घृतेन मधुना तेन तर्पिताः स्युः पितामहाः

ശ്രീപതി (വിഷ്ണു)യുടെ ശ്രാദ്ധകർമ്മത്തിൽ ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ഈ മഹാത്മ്യം ശ്രവിപ്പിക്കണം; അതിനാൽ പിതൃക്കൾ നെയ്യും തേനും അർപ്പിച്ച തർപ്പണത്തുപോലെ തൃപ്തരാകും।

Verse 195

अध्याय

അധ്യായം—അധ്യായപരിധി സൂചിപ്പിക്കുന്ന കൊലോഫോൺ/സൂചനാപദം।