Adhyaya 122

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल कोहनस्वेति विश्रुतम् । सर्वपापहरं पुण्यं तीर्थं मृत्युविनाशनम्

ശ്രീ മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു: 'ഹേ രാജാവേ! പിന്നീട് സർവ്വ പാപങ്ങളെയും ഇല്ലാതാക്കുന്നതും പുണ്യകരവും മരണഭയത്തെ നശിപ്പിക്കുന്നതുമായ കോഹനസ്വ എന്ന പ്രശസ്തമായ തീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോകണം.'

Verse 2

पुरा तत्र द्विजः कश्चिद्वेदवेदाङ्गपारगः । पत्नीपुत्रसुहृद्वर्गैः स्वकर्मनिरतोऽवसत्

പണ്ട് അവിടെ വേദങ്ങളിലും വേദാംഗങ്ങളിലും പാണ്ഡിത്യമുള്ള ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ തന്റെ ഭാര്യയോടും പുത്രന്മാരോടും സുഹൃത്തുക്കളോടും ഒപ്പം സ്വധർമ്മത്തിൽ മുഴുകി ജീവിച്ചിരുന്നു.

Verse 3

युधिष्ठिर उवाच । ब्राह्मणस्य तु यत्कर्म उत्पत्तिः क्षत्रियस्य तु । वैश्यस्यापि च शूद्रस्य तत्सर्वं कथयस्व मे

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു— ബ്രാഹ്മണന്റെ കര്‍മ്മം, ക്ഷത്രിയന്റെ ഉത്ഭവവും ധര്‍മ്മവും, അതുപോലെ വൈശ്യനും ശൂദ്രനും സംബന്ധിച്ച എല്ലാം എനിക്ക് വിശദമായി പറയുക।

Verse 4

धर्मस्यार्हस्य कामस्य मोक्षस्य च परं विधिम् । निखिलं ज्ञातुमिच्छामि नान्यो वेत्ता मतिर्मम

ധര്‍മ്മം, അര്‍ത്ഥം, കാമം, മോക്ഷം— ഇവയുടെ പരമവിധി മുഴുവനായി അറിയാന്‍ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; എന്റെ ബോധത്തില്‍ നിങ്ങളൊഴികെ മറ്റൊരു ജ്ഞാനിയില്ല।

Verse 5

मार्कण्डेय उवाच । उत्पत्तिकारणं ब्रह्मा देवदेवः प्रकीर्तितः । प्रथमं सर्वभूतानां चराचरजगद्गुरुः

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു— സൃഷ്ടിയുടെ കാരണമായി ബ്രഹ്മാവ് ‘ദേവദേവൻ’ എന്നു പ്രസിദ്ധൻ; ചരാചര ലോകത്തിലെ സകല ജീവികൾക്കും അവൻ ആദിഗുരുവാണ്।

Verse 6

द्विजातयो मुखाज्जाताः क्षत्रिया बाहुयन्त्रतः । ऊरुप्रदेशाद्वैश्यास्तु शूद्राः पादेष्वथाभवन्

ദ്വിജർ മുഖത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ചു, ക്ഷത്രിയർ ഭുജങ്ങളിൽ നിന്നു; ഊരു-പ്രദേശത്തിൽ നിന്നു വൈശ്യർ, പാദങ്ങളിൽ നിന്നു ശൂദ്രർ ഉദ്ഭവിച്ചു।

Verse 7

ततस्त्वन्ये पृथग्वर्णाः पृथग्धर्मान् समाचरन् । पर्यायेण समुत्पन्ना ह्यनुलोमविलोमतः

അതിനു ശേഷം മറ്റു വ്യത്യസ്ത വർണങ്ങളും ഉദ്ഭവിച്ചു, തത്തത്തായ വേറിട്ട ധർമ്മങ്ങൾ ആചരിച്ചു; അവ ക്രമമായി അനുലോമ-വിലോമ സംയോഗങ്ങളാൽ ജനിച്ചു।

Verse 8

तेषां धर्मं प्रवक्ष्यामि श्रुतिस्मृत्यर्थचोदितम् । येन सम्यक्कृतेनैव सर्वे यान्ति परां गतिम्

ശ്രുതി‑സ്മൃതികളുടെ ഭാവാർത്ഥം നിർദേശിക്കുന്ന അവരുടെ ധർമ്മം ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കും; അതിനെ സമ്യക് ആചരിച്ചാൽ എല്ലാവരും പരമഗതിയെ പ്രാപിക്കും.

Verse 9

गतिर्ध्यानं विना भक्तैर्ब्राह्मणैः प्राप्यते नृप । अध्यापयन्यतो वेदान्वेदं वापि यथाविधि

ഹേ നൃപാ! ഭക്തരായ ബ്രാഹ്മണർ ധ്യാനം കൂടാതെ ഉന്നത ഗതി പ്രാപിക്കുകയില്ല; അവർ യഥാവിധി വേദങ്ങൾ അധ്യാപനം ചെയ്യുകയാലോ, അല്ലെങ്കിൽ സ്വയം വേദം അധ്യയനം ചെയ്യുകയാലോ (ആ ഗതി നേടുന്നു).

Verse 10

कुलजां रूपसम्पन्नां सर्वलक्षणलक्षिताम् । उद्वाहयेत्ततः पत्नीं गुरुणानुमते तदा

അതിനുശേഷം ഗുരുവിന്റെ അനുമതിയോടെ, സുകുലജാതയും രൂപസമ്പന്നയും സർവ്വശുഭലക്ഷണങ്ങളാൽ ലക്ഷിതയുമായ സ്ത്രീയെ ഭാര്യയായി വിവാഹം കഴിക്കണം.

Verse 11

ततः स्मार्तं विवाहाग्निं श्रौतं वा पूजयेत्क्रमात् । प्रतिग्रहधनो भूत्वा दम्भलोभविवर्जितः

അതിനുശേഷം അവൻ ക്രമമായി സ്മാർത്തവിധിയിലെ വിവാഹാഗ്നിയെയോ, അല്ലെങ്കിൽ ശ്രൗതാഗ്നിയെയുമോ യഥാവിധി പൂജിക്കണം; പ്രതിഗ്രഹമായി ലഭിക്കുന്ന ധനത്തിൽ ജീവിച്ചാലും, ദംഭവും ലോഭവും വിട്ടിരിക്കണം.

Verse 12

पञ्चयज्ञविधानानि कारयेद्वै यथाविधि । वनं गच्छेत्ततः पश्चाद्द्वितीयाश्रमसेवनात्

അവൻ യഥാവിധി പഞ്ചമഹായജ്ഞങ്ങളുടെ വിധാനങ്ങൾ അനുഷ്ഠിക്കണം; തുടർന്ന് ദ്വിതീയാശ്രമമായ ഗൃഹസ്ഥാശ്രമം പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷം വനത്തിലേക്ക് പ്രസ്ഥാനം ചെയ്യണം.

Verse 13

पुत्रेषु भार्यां निक्षिप्य सर्वसङ्गविवर्जितः । इष्टांल्लोकानवाप्नोति न चेह जायते पुनः

ഭാര്യയെ പുത്രന്മാരുടെ സംരക്ഷണത്തിൽ ഏൽപ്പിച്ച് സർവ്വാസക്തികളും ഉപേക്ഷിച്ചവൻ ഇഷ്ടലോകങ്ങളെ പ്രാപിക്കുന്നു; പിന്നെ ഇവിടെ വീണ്ടും ജനിക്കുകയില്ല.

Verse 14

क्षत्रियस्तु स्थितो राज्ये पालयित्वा वसुंधराम् । शश्वद्धर्ममनाश्चैव प्राप्नोति परमां गतिम्

എന്നാൽ ക്ഷത്രിയൻ രാജാധികാരത്തിൽ നിലകൊണ്ട് ഭൂമിയെ സംരക്ഷിച്ച് ഭരിച്ച്, മനസ്സിനെ നിത്യം ധർമ്മത്തിൽ സ്ഥാപിച്ച് പരമഗതിയെ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 15

वैश्यधर्मो न सन्देहः कृषिगोरक्षणे रतः । सत्यशौचसमोपेतो गच्छते स्वर्गमुत्तमम्

വൈശ്യധർമ്മം സംശയമില്ലാതെ കൃഷിയിലും ഗോസംരക്ഷണത്തിലും നിരതനാകുക; സത്യവും ശൗചവും ഉള്ളവൻ ഉത്തമ സ്വർഗ്ഗത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 16

न शूद्रस्य पृथग्धर्मो विहितः परमेष्ठिना । न मन्त्रो न च संस्कारो न विद्यापरिसेवनम्

ശൂദ്രനുവേണ്ടി പരമേഷ്ഠി പ്രത്യേക ധർമ്മം വിധിച്ചിട്ടില്ല; വേദമന്ത്രോച്ചാരണമില്ല, വൈദിക സംസ്കാരങ്ങളില്ല, പവിത്രവിദ്യയുടെ ക്രമബദ്ധ പഠനവും ഇല്ല.

Verse 17

न शब्दविद्यासमयो देवताभ्यर्चनानि च । यथा जातेन सततं वर्तितव्यमहर्निशम्

ശബ്ദവിദ്യയുടെ ശിക്ഷണത്തിന് അവസരമില്ല, (വൈദിക രീതിയിൽ) ദേവതാരാധനയും ഇല്ല; പിറന്ന നിലയ്ക്കനുസരിച്ച് പകലും രാത്രിയും നിരന്തരം പെരുമാറണം.

Verse 18

स धर्मः सर्ववर्णानां पुरा सृष्टः स्वयम्भुवा । मन्त्रसंस्कारसम्पन्नास्त्रयो वर्णा द्विजातयः

സകല വർണങ്ങൾക്കും ഉള്ള ആ ധർമ്മം പുരാതനകാലത്ത് സ്വയംഭൂ സ്ഥാപിച്ചു. മന്ത്രവും സംസ്കാരവും സമ്പന്നമായ മൂന്നു വർണങ്ങൾ ‘ദ്വിജർ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 19

तेषां मतमनादृत्य यदि वर्तेत कामतः । स मृतो जायते श्वा वै गतिरूर्ध्वा न विद्यते

അവരുടെ വിധിയെ അവഗണിച്ച് വെറും ആഗ്രഹവശാൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നവൻ മരണാനന്തരം തീർച്ചയായും നായയായി ജനിക്കുന്നു; അവന് ഊർദ്ധ്വഗതി ഇല്ല.

Verse 20

न तेषां प्रेषणं नित्यं तेषां मतमनुस्मरन् । यशोभागी स्वधर्मस्थः स्वर्गभागी स जायते

അവരിൽ നിന്ന് നിരന്തരം കല്പന ലഭിക്കേണ്ടതില്ല; അവരുടെ ഉപദേശം സ്മരിച്ച് സ്വധർമ്മത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവൻ യശസ്സിന്റെയും സ്വർഗ്ഗത്തിന്റെയും പങ്കാളിയാകുന്നു.

Verse 21

एवं गुणगणाकीर्णोऽवसद्विप्रः स भारत । हनस्वेति हनस्वेति शृणोति वाक्यमीदृशम्

ഹേ ഭാരതാ! ഇങ്ങനെ ഗുണങ്ങളുടെ കൂട്ടത്താൽ മനസ്സ് കലങ്ങിയ ആ ബ്രാഹ്മണൻ അവിടെ തന്നെ പാർത്തു ‘അടി! അടി!’ എന്ന കല്പന കേൾക്കുന്നു.

Verse 22

ततो निरीक्षते चोर्ध्वमधश्चैव दिशो दश । वेपमानः स भीतश्च प्रस्खलंश्च पदे पदे

അപ്പോൾ അവൻ മുകളിലേക്കും താഴേക്കും പത്തു ദിക്കുകളിലേക്കും നോക്കുന്നു. ഭയത്തിൽ വിറച്ച് ഓരോ ചുവടിലും ഇടറുന്നു.

Verse 23

शृङ्खलायुधहस्तैश्च पाशैश्चैव सुदारुणैः । वेष्टितं महिषारूढं नरं पश्यति मन्मुखम्

അവൻ തന്റെ മുന്നിൽ മഹിഷാരൂഢനായ ഒരാളെ കാണുന്നു; ശൃംഖലയും ആയുധവും കൈവശമുള്ള അനുചരന്മാരാലും അത്യന്തം ഭീകരമായ പാശങ്ങളാലും അവൻ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു।

Verse 24

कृष्णांजनचयप्रख्यं कृष्णाम्बरविभूषितम् । रक्ताक्षमायतभुजं सर्वलक्षणलक्षितम्

അവൻ കറുത്ത അഞ്ജനക്കൂമ്പാരത്തെപ്പോലെ ശ്യാമൻ, കറുത്ത വസ്ത്രങ്ങളാൽ അലങ്കൃതൻ; രക്തവർണ്ണ കണ്ണുകൾ, ദീർഘഭുജങ്ങൾ, എല്ലാ ഭീകരലക്ഷണങ്ങളാലും ചിഹ്നിതൻ।

Verse 25

दृष्ट्वा तं तु समायान्तं निरीक्ष्यात्मानमात्मना । जपञ्जाप्यं च परमं शतरुद्रीयसंस्तवम्

അവൻ അടുത്തുവരുന്നതു കണ്ട ബ്രാഹ്മണൻ അന്തർമുഖമായി സ്വയം സ്വയം പരിശോധിച്ചു; പരമ ജപ്യമായ മന്ത്രമായ രുദ്രന്റെ ശതരുദ്രീയ സ്തവം ജപിക്കാൻ തുടങ്ങി।

Verse 26

ततः प्रोवाच भगवान्यमः संयमनो महान् । शृणु वाक्यमतो ब्रह्मन्यमोऽहं सर्वजन्तुषु

അപ്പോൾ മഹാ സംയമനനായ ഭഗവാൻ യമൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, എന്റെ വാക്ക് കേൾക്കുക; സർവ്വ ജീവികളിലും നിയന്താവായ യമൻ ഞാൻ തന്നെയാണ്।”

Verse 27

संहरस्व महाभाग रुद्रजाप्यं सुदुर्भिदम् । येनाहं कालपाशैस्त्वां संयमामि गतव्यथः

“ഹേ മഹാഭാഗാ, അത്യന്തം ദുര്ജയമായ ആ രുദ്രജപം ഉപസംഹരിക്കൂ; അതിനാൽ നീ വ്യഥാരഹിതനാകും, ഞാൻ കാലപാശങ്ങളാൽ നിന്നെ സംയമിപ്പിക്കുന്നു।”

Verse 28

तच्छ्रुत्वा निष्ठुरं वाक्यं यमस्य मुखनिर्गतम् । महाभयसमोपेतो ब्राह्मणः प्रपलायितः

യമന്റെ വായിൽ നിന്നു പുറപ്പെട്ട ആ കഠിനവചനങ്ങൾ കേട്ട് മഹാഭയത്തിൽ മുങ്ങിയ ബ്രാഹ്മണൻ ഓടിപ്പോയി।

Verse 29

तस्य मार्गे गताः सर्वे यमेन सह किंकराः । तिष्ठ तिष्ठेति तं विप्रमूचुस्ते सोऽप्यधावत

അവന്റെ വഴിയിൽ യമനോടുകൂടെ എല്ലാ കിങ്കരന്മാരും പിന്തുടർന്നു; “നിർത്തു, നിർത്തു” എന്നു അവർ ബ്രാഹ്മണനോട് വിളിച്ചു, എങ്കിലും അവൻ ഓടിക്കൊണ്ടേയിരുന്നു।

Verse 30

त्वरमाणः परिश्रान्तो हा हतोऽहं दुरात्मभिः । रक्ष रक्ष महादेव शरणागतवत्सल

അവൻ അതിവേഗം ഓടി ക്ഷീണിച്ച് നിലവിളിച്ചു—“അയ്യോ! ദുഷ്ടന്മാർ എന്നെ കൊല്ലുന്നു. രക്ഷിക്കേണമേ, രക്ഷിക്കേണമേ, മഹാദേവാ, ശരണാഗതവത്സലാ!”

Verse 31

एवमुक्त्वापतद्भूमौ लिङ्गमालिङ्ग्य भारत । गतसत्त्वः स विप्रेन्द्रः समाश्रित्य सुरेश्वरम्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ഹേ ഭാരതാ, ആ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണൻ നിലത്തു വീണു; ലിംഗത്തെ ആലിംഗനം ചെയ്ത്, ശക്തി ക്ഷയിച്ച്, സുരേശ്വരനിൽ ശരണം പ്രാപിച്ചു।

Verse 32

तं दृष्ट्वा पतितं भूमौ देवदेवो महेश्वरः । को हनिष्यति माभैस्त्वं हुङ्कारमकरोत्तदा

അവനെ നിലത്തു വീണുകിടക്കുന്നത് കണ്ട ദേവദേവൻ മഹേശ്വരൻ—“നിനക്കെന്തു ഹാനി ചെയ്യും? ഭയപ്പെടേണ്ട” എന്നു പറഞ്ഞു, അപ്പോൾ തന്നെ ഭയങ്കര ഹുങ്കാരം ഉച്ചരിച്ചു।

Verse 33

तेन ते किंकराः सर्वे यमेन सह भारत । हुङ्कारेण गताः सर्वे मेघा वातहता यथा

ആ ഹുങ്കാരത്താൽ, ഹേ ഭാരത, യമനോടുകൂടിയ അവന്റെ എല്ലാ കിങ്കരരും കാറ്റടിച്ച് ചിതറിയ മേഘങ്ങളെപ്പോലെ എല്ലാം അകറ്റപ്പെട്ടു।

Verse 34

तदाप्रभृति तत्तीर्थं कोहनस्वेति विश्रुतम् । सर्वपापहरं पुण्यं सर्वतीर्थेष्वनुत्तमम्

അന്നുമുതൽ ആ തീർത്ഥം ‘കോഹനസ്വേ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമായി. അത് പരമ പുണ്യകരം, സർവ്വപാപഹരം, എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലും അനുത്തമം।

Verse 35

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेत्परमेश्वरम् । अग्निष्टोमस्य यज्ञस्य फलमाप्नोत्यनुत्तमम्

ആ തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് പരമേശ്വരനെ പൂജിക്കുന്നവൻ അഗ്നിഷ്ടോമ യജ്ഞത്തിന്റെ അനുത്തമ ഫലം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 36

तत्र तीर्थे तु राजेन्द्र प्राणत्यागं करोति यः । न पश्यति यमं देवमित्येवं शङ्करोऽब्रवीत्

ഹേ രാജേന്ദ്ര, ആ തീർത്ഥത്തിൽ പ്രാണത്യാഗം ചെയ്യുന്നവൻ മരണദേവനായ യമനെ കാണുകയില്ല—ഇങ്ങനെ ശങ്കരൻ അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 37

अग्निप्रवेशं यः कुर्याज्जले वा नृपसत्तम । अग्निलोके वसेत्तावद्यावत्कल्पशतत्रयम्

ഹേ നൃപസത്തമ, അഗ്നിയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നവനോ ജലത്തിൽ ചാടുന്നവനോ മൂന്നു നൂറ് കല്പങ്ങൾ വരെ അഗ്നിലോകത്തിൽ വസിക്കും।

Verse 38

एवं वरुणलोकेऽपि वसित्वा कालमीप्सितम् । इह लोकमनुप्राप्तो महाधनपतिर्भवेत्

ഇങ്ങനെ വരുണലോകത്തിൽ ഇഷ്ടമായ കാലം വരെ വസിച്ച്, പിന്നെ ഈ ലോകത്തിലേക്ക് മടങ്ങിവന്നാൽ അവൻ മഹാധനത്തിന്റെ അധിപതിയാകും।

Verse 122

। अध्याय

॥ അധ്യായം സമാപ്തം ॥