Adhyaya 120

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि कम्बुकेश्वरमुत्तमम् । हिरण्यकशिपुर्दैत्यो दानवो बलदर्पितः

ശ്രീ മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ഇനി ഞാൻ പരമ കംബുകേശ്വരനെ പ്രസ്താവിക്കുന്നു. ബലദർപ്പത്തിൽ മദിച്ച ദൈത്യ-ദാനവൻ ഹിരണ്യകശിപു ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 2

अवध्यः सर्वलोकानां त्रिषु लोकेषु विश्रुतः । तस्य पुत्रो महातेजाः प्रह्लादो नाम नामतः

അവൻ ത്രിലോകങ്ങളിലും സർവ്വർക്കും അവധ്യൻ എന്നു പ്രസിദ്ധനായിരുന്നു. അവന്റെ മഹാതേജസ്സുള്ള പുത്രൻ പ്രഹ്ലാദൻ എന്ന നാമത്തിൽ അറിയപ്പെട്ടു.

Verse 3

विष्णुप्रसादाद्भक्त्या च तस्य राज्ये प्रतिष्ठितः । विरोचनस्तस्य सुतस्तस्यापि बलिरेव च

വിഷ്ണുവിന്റെ പ്രസാദത്താലും ഭക്തിയാലും അവൻ തന്റെ രാജ്യത്തിൽ സ്ഥാപിതനായി. അവന്റെ പുത്രൻ വിരോചനൻ; വിരോചനന്റെ പുത്രൻ ബലിയായിരുന്നു.

Verse 4

बलिपुत्रोऽभवद्बाणस्तस्मादपि च शम्बरः । शम्बरस्यान्वये जातः कम्बुर्नाम महासुरः

ബലിയുടെ പുത്രൻ ബാണൻ; അവനിൽ നിന്ന് ശംബരൻ ജനിച്ചു. ശംബരന്റെ വംശത്തിൽ കംബു എന്ന മഹാസുരൻ പിറന്നു.

Verse 5

ज्ञात्वा विष्णुमयं घोरं महद्भयमुपस्थितम् । दानवानां विनाशाय नान्यो हेतुः कदाचन

വിഷ്ണുമയമായ ആ ഘോര മഹാഭയം സമീപിച്ചതെന്ന് അറിഞ്ഞ് അവൻ ഗ്രഹിച്ചു—ദാനവരുടെ നാശത്തിന് ആ ദിവ്യശക്തിയൊഴികെ മറ്റൊരു കാരണം ഒരിക്കലുമില്ല.

Verse 6

स त्यक्त्वा पुत्रदारांश्च सुहृद्बन्धुपरिग्रहान् । चचार मौनमास्थाय तपः कम्बुर्महामतिः

അവൻ പുത്ര‑ദാരങ്ങളെയും സുഹൃദ്‑ബന്ധുക്കളോടുള്ള എല്ലാ ആസക്തി‑പരിഗ്രഹങ്ങളെയും ഉപേക്ഷിച്ച്, മൗനം ആശ്രയിച്ചു; മഹാമതി കംബു തപസ്സിൽ പ്രവേശിച്ചു।

Verse 7

अक्षसूत्रकरो भूत्वा दण्डी मुण्डी च मेखली । शाकयावकभक्षश्च वल्कलाजिनसंवृतः

കയ്യിൽ അക്ഷസൂത്രം ധരിച്ചു, ദണ്ഡധാരിയായി, മുണ്ഡിതശിരസ്സും മേഖലയും ധരിച്ച്; ശാകവും യവകവും ഭുജിച്ച്, വൽക്കല‑അജിനങ്ങളാൽ ആവൃതനായി ജീവിച്ചു।

Verse 8

स्नात्वा नित्यं धृतिपरो नर्मदाजलमाश्रितः । पूजयंस्तु महादेवमर्बुदं वर्षसंख्यया

അവൻ നിത്യവും സ്നാനം ചെയ്ത് ധൃതിയിൽ സ്ഥിരനായി, നർമദാജലത്തെ ആശ്രയിച്ച്; വർഷങ്ങളുടെ അർബുദ‑സംഖ്യക്കാലം മഹാദേവനെ പൂജിച്ചു കൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 9

ततस्तुतोष भगवान्देवदेवो महेश्वरः । उवाच दानवं काले मेघगम्भीरया गिरा

അപ്പോൾ ദേവദേവനായ ഭഗവാൻ മഹേശ്വരൻ പ്രസന്നനായി; യുക്തകാലത്ത് മേഘഗംഭീരമായ വാണിയിൽ ആ ദാനവനോട് അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 10

भोभोः कम्बो महाभाग तुष्टोऽहं तव सुव्रत । इष्टं व्रतानां परमं मौनं सर्वार्थसाधनम्

“ഭോ ഭോ, മഹാഭാഗ കംബൂ! നിന്റെ സുവ്രതത്തിൽ ഞാൻ പ്രസന്നനാണ്. വ്രതങ്ങളിൽ പരമപ്രിയമായത് മൗനം—അത് സർവാർത്ഥസാധകമാണ്.”

Verse 11

चरितं च त्वया लोके देवदानवदुश्चरम् । वरं वृणीष्व भद्रं ते यत्ते मनसि रोचते

നീ ഈ ലോകത്തിൽ ദേവന്മാർക്കും ദാനവന്മാർക്കും പോലും ദുഷ്കരമായ മഹാകൃത്യം നിർവഹിച്ചു. അതിനാൽ വരം തിരഞ്ഞെടുക്കുക—നിനക്കു മംഗളം വരട്ടെ—ഹൃദയം ആഗ്രഹിക്കുന്നതു തന്നെ.

Verse 12

कम्बुरुवाच । यदि प्रसन्नो देवेश यदि देयो वरो मम । अक्षय्यश्चाव्ययश्चैव स्वेच्छया विचराम्यहम्

കംബു പറഞ്ഞു: ഹേ ദേവേശാ! നിങ്ങൾ പ്രസന്നനായി എനിക്ക് വരം നൽകുമെങ്കിൽ, ഞാൻ അക്ഷയനും അവ്യയനും ആയി, എന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരം സ്വേച്ഛയായി സഞ്ചരിക്കട്ടെ.

Verse 13

दैत्यदानवसङ्घानां संयुगेष्वपलायिता । भयं चान्यन्न विद्येत मुक्त्वा देवं गदाधरम्

ദൈത്യ-ദാനവ സംഘങ്ങളോടുള്ള യുദ്ധങ്ങളിൽ ഞാൻ ഒരിക്കലും പിന്മാറി ഓടിപ്പോകരുത്. ഗദാധരനായ ദേവനെ ഒഴികെ മറ്റാരെയും ഞാൻ ഭയപ്പെടാതിരിക്കട്ടെ.

Verse 14

तस्याहं संयुगे साध्यो येनोपायेन शङ्कर । भवामि न सदा कालं तं वदस्व वरं मम

ഹേ ശങ്കരാ! യുദ്ധത്തിൽ ഞാൻ അവനാൽ എങ്ങനെ ജയിക്കപ്പെടാം? ആ ഉപായം എനിക്ക് പറയുക, ഞാൻ എല്ലായ്പ്പോഴും അവനോട് അജേയനായി നിലനിൽക്കാതിരിക്കട്ടെ—ഇതാണ് എന്റെ വരം.

Verse 15

ईश्वर उवाच । मम संनिहितो यत्र त्वं भविष्यसि दानव । तत्र विष्णुभयं नास्ति वसात्र विगतज्वरः

ഈശ്വരൻ പറഞ്ഞു: ഹേ ദാനവാ! നീ എന്റെ സന്നിധിയോടെ എവിടെ വസിക്കുമോ, അവിടെ വിഷ്ണുഭയം ഇല്ല. അവിടെ വസിക്ക, എല്ലാ താപവും വിട്ട് നിർവ്യാകുലനായി.

Verse 16

तस्य देवाधिदेवस्य वेदगर्भस्य संयुगे । शङ्खचक्रधरस्येशा नाहं सर्वे सुरासुराः

ദേവാധിദേവനും വേദഗർഭനും ശംഖചക്രധാരിയുമായ വിഷ്ണുവിനോടുള്ള യുദ്ധത്തിൽ ഞാൻ മാത്രമല്ല; സർവ്വ ദേവാസുരരും ചേർന്നാലും അവനെ അധീനപ്പെടുത്താൻ കഴിയില്ല।

Verse 17

किं पुनर्यो द्विषत्येनं लोकालोकप्रभुं हरिम् । स सुखी वर्तते कालं न निमेषं मतं मम

അപ്പോൾ ലോക-അലോകങ്ങളുടെ പ്രഭുവായ ഹരിയെ ദ്വേഷിക്കുന്നവൻ, എന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, ഒരു നിമിഷം പോലും സന്തോഷത്തോടെ നിലനിൽക്കാൻ കഴിയില്ല।

Verse 18

तस्मात्त्वं परया भक्त्या सर्वभूतहिते रतः । वसिष्यसि चिरं कालमित्युक्त्वादर्शनं गतः

അതുകൊണ്ട് നീ പരമഭക്തിയോടെ സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ ഹിതത്തിൽ നിരതനായി ഇരിക്ക; നീ ദീർഘകാലം ജീവിക്കും—എന്ന് പറഞ്ഞ് ദേവൻ ദർശനാതീതനായി।

Verse 19

गते चादर्शनं देवे तत्र तीर्थे महामतिः । स्थापयामास देवेशं शिवं शान्तमनामयम्

ദേവൻ അദൃശനായ ശേഷം, ആ തീർത്ഥത്തിൽ മഹാമതി ദേവേശനും ശാന്തനും അനാമയനുമായ ശിവനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു।

Verse 20

तस्मिंस्तीर्थे महादेवं स्थापयित्वा दिवं गतः । तदाप्रभृति तत्पार्थ कम्बुतीर्थमिति श्रुतम् । विख्यातं सर्वलोकेषु महापातकनाशनम्

ആ തീർത്ഥത്തിൽ മഹാദേവനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ച് അവൻ സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയി. അന്നുമുതൽ, ഹേ പാർഥ, അത് ‘കംബു-തീർത്ഥം’ എന്നു ശ്രുതമായി; സർവ്വലോകങ്ങളിലും മഹാപാതകനാശിനിയായി വിഖ്യാതം।

Verse 21

कम्बुतीर्थे नरः स्नात्वा विधिनाभ्यर्च्य भास्करम् । ऋग्यजुःसाममन्त्रैश्च स्तूयमानो नृपोत्तम

ഹേ നൃപോത്തമാ! കംബു-തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് വിധിപൂർവ്വം ഭാസ്കരൻ (സൂര്യദേവൻ)നെ ആരാധിക്കുകയും, ഋഗ്-യജുഃ-സാമ മന്ത്രങ്ങളാൽ സ്തുതിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നവൻ മഹാപുണ്യം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 22

तस्य पुण्यं समुद्दिष्टं ब्राह्मणैर्वेदपारगैः । तत्सर्वं तु शृणुष्वाद्य ममैव गदतो नृप

അതിന്റേ പുണ്യം വേദപാരംഗതരായ ബ്രാഹ്മണർ പ്രസ്താവിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഹേ രാജാവേ! ഞാൻ തന്നെ പറയുന്നതെല്ലാം ഇന്ന് ശ്രവിക്കൂ.

Verse 23

ऋग्यजुःसामगीतेषु साङ्गोपाङ्गेषु यत्फलम् । तत्फलं समवाप्नोति गायत्रीमात्रमन्त्रवित्

ഋഗ്-യജുഃ-സാമ പാരായണങ്ങളിൽ, അങ്ങ്-ഉപാംഗങ്ങളോടുകൂടി ലഭിക്കുന്ന ഫലം ഏതോ, അതേ ഫലം ഗായത്രി മന്ത്രം മാത്രം അറിയുന്നവനും പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 24

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा तर्पयेत्पितृदेवताः । पूजयेद्देवमीशानं सोऽग्निष्टोमफलं लभेत्

ആ തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് പിതൃകൾക്കും ദേവതകൾക്കും തർപ്പണം അർപ്പിച്ച്, ദേവേശനായ ഈശാനനെ പൂജിക്കുന്നവൻ അഗ്നിഷ്ടോമ യാഗഫലം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 25

अकामो वा सकामो वा तत्र तीर्थे कलेवरम् । यस्त्यजेन्नात्र सन्देहो रुद्रलोकं स गच्छति

നിഷ്കാമനായാലും സകാമനായാലും—ആ തീർത്ഥത്തിൽ ദേഹം ഉപേക്ഷിക്കുന്നവൻ, ഇതിൽ സംശയമില്ല—രുദ്രലോകം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 120

। अध्याय

॥ അധ്യായം സമാപ്തം ॥