Adhyaya 31

Mantra 1

स॒हस्र॑शीर्षा॒ पुरु॑षः सहस्रा॒क्षः स॒हस्र॑पात् । स भूमि॑ᳪ स॒र्वत॑ स्पृ॒त्वाऽत्य॑तिष्ठद्दशाङ्गु॒॒लम्

പുരുഷൻ സഹസ്രശീർഷനാണ്, സഹസ്രനേത്രനാണ്, സഹസ്രപാദനാണ്. അവൻ എല്ലാദിക്കുകളിലും ഭൂമിയെ വ്യാപിച്ചിട്ടും, ദശാംഗുലമാത്രം അതിനപ്പുറം നിലകൊണ്ടു.

Mantra 2

पुरु॑ष ए॒वेदᳪ सर्वं॒ यद्भू॒तं यच्च॑ भा॒व्य॒म् । उ॒तामृ॑त॒त्वस्येशा॑नो॒ यदन्ने॑नाति॒रोह॑ति

പുരുഷൻ തന്നെയാണ് സത്യത്തിൽ ഈ സർവ്വം—ഭൂതമായതും ഭാവിയായതും; കൂടാതെ അവൻ അമൃതത്വത്തിന്റെ അധിപനാണ്, കാരണം അന്നം (പോഷണം) കൊണ്ടു അവൻ എല്ലാറ്റിനും അതീതമായി വർദ്ധിക്കുന്നു.

Mantra 3

ए॒तावा॑नस्य महि॒मातो॒ ज्यायाँ॑श्च॒ पूरु॑षः । पादो॑ऽस्य॒ विश्वा॑ भू॒तानि॑ त्रि॒पाद॑स्या॒मृतं॑ दि॒वि

ഇത്രയത്രേ അവന്റെ മഹിമ; ഇതിലും മഹാനാണ് പുരുഷൻ. അവന്റെ ഒരു പാദം സകല ഭൂതങ്ങളുമാകുന്നു; അവന്റെ മൂന്ന് പാദങ്ങൾ ദിവിയിൽ അമൃതം—അവിനാശി—ആയിരിക്കുന്നു।

Mantra 4

त्रि॒पादू॒र्ध्व उदै॒त्पुरु॑ष॒: पादो॑ऽस्ये॒हाभ॑व॒त् पुन॑: । ततो॒ विष्व॒ङ् व्य॒क्रामत्साशनानश॒ने अ॒भि

മൂന്ന് പാദങ്ങളാൽ പുരുഷൻ ഊർദ്ധ്വമായി ഉദിച്ചു; അവന്റെ ഒരു പാദം വീണ്ടും ഇവിടെ പ്രത്യക്ഷമായി. അവിടെ നിന്ന് അവൻ എല്ലാദിക്കുകളിലും വ്യാപിച്ചു—ഭക്ഷകനെയും ഭക്ഷ്യമായ ആഹാരത്തെയും അതിക്രമിച്ച്।

Mantra 5

ततो॑ वि॒राड॑जायत वि॒राजो॒ अधि॒ पूरु॑षः । स जा॒तो अत्य॑रिच्यत प॒श्चाद्भूमि॒मथो॑ पु॒रः

അവിടെ നിന്ന് വിരാട് ജനിച്ചു; വിരാടിൽ നിന്ന് പുരുഷൻ പ്രാദുർഭവിച്ചു. ജനിച്ച ശേഷം അവൻ ഭൂമിയെ പിന്നിലും മുന്നിലും അതിക്രമിച്ചു।

Mantra 6

तस्मा॑द्य॒ज्ञात्स॑र्व॒हुत॒: सम्भृ॑तं पृषदा॒ज्यम् । प॒शूँस्ताँश्च॑क्रे वाय॒व्या॒नार॒ण्या ग्रा॒म्याश्च॒ ये

ആ സർവ്വഹുത യജ്ഞത്തിൽ നിന്ന് പൃഷദ്-ആജ്യം സമ്ഭൃതമായി; പിന്നെ അവൻ പശുക്കളെ (പശുക്കൾ/മൃഗങ്ങൾ) സൃഷ്ടിച്ചു—വായവ്യ (ആകാശീയ), ആരണ്യ (വന്യ) 그리고 ഗ്രാമ്യ (ഗ്രാമത്തിലെ) എന്നിങ്ങനെ ഉള്ളവയെ.

Mantra 7

तस्मा॑द्य॒ज्ञात् स॑र्व॒हुत॒ ऋच॒: सामा॑नि जज्ञिरे । छन्दा॑ᳪसि जज्ञिरे॒ तस्मा॒द्यजु॒स्तस्मा॑दजायत

ആ സർവഹുത യജ്ഞത്തിൽ നിന്ന് ഋക് മന്ത്രങ്ങളും സാമഗാനങ്ങളും ജനിച്ചു; അതിൽ നിന്ന് ഛന്ദസ്സുകൾ ജനിച്ചു; അതിൽ നിന്ന് യജുസും ഉദ്ഭവിച്ചു.

Mantra 8

तस्मा॒दश्वा॑ अजायन्त॒ ये के चो॑भ॒याद॑तः । गावो॑ ह जज्ञिरे॒ तस्मा॒त्तस्मा॑ज्जा॒ता अ॑जा॒वय॑:

അതിൽ നിന്നാണ് അശ്വങ്ങൾ ജനിച്ചത്—എല്ലാ തരത്തിലുള്ള ദ്വിദന്ത (രണ്ടു പല്ലുള്ള) അവ; അതിൽ നിന്നുതന്നെ ഗാവുകൾ (പശുക്കൾ) നിശ്ചയമായി ജനിച്ചു; അതിൽ നിന്ന്, അതിൽ നിന്നുതന്നെ ആടുകളും ചെമ്മരിയാടുകളും ജനിച്ചു.

Mantra 9

तं य॒ज्ञं ब॒र्हिषि॒ प्रौक्ष॒न् पुरु॑षं जा॒तम॑ग्र॒तः । तेन॑ दे॒वा अ॑यजन्त सा॒ध्या ऋष॑यश्च॒ ये

ആ യജ്ഞത്തെ—ആദ്യത്തിൽ ജനിച്ച പുരുഷനെ—ബർഹിഷി (പവിത്ര കുശപ്പുല്ലിൽ) പ്രോക്ഷണം ചെയ്തു; അവനാൽ ദേവന്മാർ യജിച്ചു; സാദ്ധ്യദേവന്മാരും ഉണ്ടായിരുന്ന ഋഷിമാരും കൂടി.

Mantra 10

यत्पुरु॑षं॒ व्यद॑धुः कति॒धा व्य॑कल्पयन् । मुखं॒ किम॑स्यासी॒त् किं बा॒हू किमू॒रू पादा॑ उच्येते

അവർ പുരുഷനെ വിഭജിച്ചപ്പോൾ, എത്രവിധമായി അവനെ ക്രമപ്പെടുത്തി? അവന്റെ മുഖം എന്തായിരുന്നു? അവന്റെ ബാഹുക്കൾ എന്തായിരുന്നു? അവന്റെ ഊറുക്കളും പാദങ്ങളും എന്തെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു?

Mantra 11

ब्रा॒ह्म॒णो॒ऽस्य॒ मुख॑मासीद्बा॒हू रा॑ज॒न्य॒: कृ॒तः । ऊ॒रू तद॑स्य॒ यद्वै॑श्यः प॒द्भ्याᳪ शू॒द्रो अ॑जायत

ബ്രാഹ്മണൻ അവന്റെ മുഖമായിരുന്നു; രാജന്യൻ (ക്ഷത്രിയൻ) അവന്റെ ഭുജങ്ങളായി നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. വൈശ്യൻ അവന്റെ ഊരുക്കൾ (തുടകൾ) ആയിരുന്നു; അവന്റെ പാദങ്ങളിൽ നിന്ന് ശൂദ്രൻ ജനിച്ചു.

Mantra 12

च॒न्द्रमा॒ मन॑सो जा॒तश्चक्षोः॒ सूर्यो॑ अजायत । श्रोत्रा॑द्वा॒युश्च॑ प्रा॒णश्च॒ मुखा॑द॒ग्निर॑जायत

അവന്റെ മനസ്സിൽ നിന്ന് ചന്ദ്രൻ ജനിച്ചു; കണ്ണിൽ നിന്ന് സൂര്യൻ ഉദ്ഭവിച്ചു. ചെവിയിൽ നിന്ന് വായുവും പ്രാണനും പ്രാദുർഭവിച്ചു; വായിൽ നിന്ന് അഗ്നി ജനിച്ചു.

Mantra 13

नाभ्या॑ आसीद॒न्तरि॑क्षᳪ शी॒र्ष्णो द्यौ॒: सम॑वर्तत । प॒द्भ्यां भूमि॒र्दिश॒: श्रोत्रा॒त्तथा॑ लो॒काँ२ अ॑कल्पयन्

അവന്റെ നാഭിയിൽ നിന്ന് അന്തരിക്ഷം ഉണ്ടായി; ശിരസ്സിൽ നിന്ന് ദ്യൗഃ (സ്വർഗ്ഗം) പ്രാദുർഭവിച്ചു. പാദങ്ങളിൽ നിന്ന് ഭൂമി, ചെവിയിൽ നിന്ന് ദിക്കുകൾ—ഇങ്ങനെ അവർ വിധിപൂർവ്വം ലോകങ്ങളെ രൂപപ്പെടുത്തി.

Mantra 14

यत्पुरु॑षेण ह॒विषा॑ दे॒वा य॒ज्ञमत॑न्वत । व॒स॒न्तो॒ऽस्यासी॒दाज्यं॑ ग्री॒ष्म इ॒ध्मः श॒रद्ध॒विः

ദേവന്മാർ പുരുഷനെ ഹവിരൂപമായി എടുത്ത് യജ്ഞത്തെ വ്യാപിപ്പിച്ചപ്പോൾ, വസന്തം അതിന്റെ ആജ്യം ആയിരുന്നു, ഗ്രീഷ്മം അതിന്റെ ഇന്ധനം ആയിരുന്നു, ശരത് അതിന്റെ ഹവി ആയിരുന്നു.

Mantra 15

स॒प्तास्या॑सन् परि॒धय॒स्त्रिः स॒प्त स॒मिध॑: कृ॒ताः । दे॒वा यद्य॒ज्ञं त॑न्वा॒ना अब॑ध्न॒न् पुरु॑षं प॒शुम्

അവന് ഏഴ് പരിധികൾ (ചുറ്റുമുള്ള തടികൾ) ഉണ്ടായിരുന്നു; മൂന്നു പ്രാവശ്യം ഏഴ് സമിധകൾ ഒരുക്കപ്പെട്ടു. ദേവന്മാർ യജ്ഞം നടത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കെ പുരുഷനെ പശു (ബലി)യായി ബന്ധിച്ചു.

Mantra 16

य॒ज्ञेन॑ य॒ज्ञम॑यजन्त दे॒वास्तानि॒ धर्मा॑णि प्रथ॒मान्या॑सन् । ते ह॒ नाकं॑ महि॒मान॑: सचन्त॒ यत्र॒ पूर्वे॑ सा॒ध्याः सन्ति॑ दे॒वाः

യജ്ഞംകൊണ്ടു ദേവന്മാർ യജ്ഞത്തെയേ യജിച്ചു; അവ തന്നെയായിരുന്നു ആദ്യ ധർമ്മങ്ങൾ (വിധികൾ). ആ മഹിമയുള്ളവർ നാകം (സ്വർഗ്ഗം) പ്രാപിച്ചു; അവിടെ പുരാതനമായ സാദ്ധ്യ ദേവന്മാർ വസിക്കുന്നു.

Mantra 17

अ॒द्भ्यः सम्भृ॑तः पृथिव्यै॒ रसा॑च्च वि॒श्वक॑र्मण॒: सम॑वर्त॒ताग्रे॑ । तस्य॒ त्वष्टा॑ वि॒दध॑द्रू॒पमे॑ति॒ तन्मर्त्य॑स्य देव॒त्वमा॒जान॒मग्रे॑

ജലങ്ങളിൽ നിന്നു സംഘനിതമായതും ഭൂമിയുടെ രസത്തിൽ നിന്നുമുള്ളതുമായ വിശ്വകർമ്മാവ് ആദിയിൽ ഉദ്ഭവിച്ചു. അവനിൽ ത്വഷ്ടാവ് ക്രമീകരിച്ചു രൂപത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു; അതുതന്നെ മർത്ത്യന്റെ ദേവത്വം—ആദിമുതൽ ജന്മസിദ്ധം.

Mantra 18

वेदा॒हमे॒तं पुरु॑षं म॒हान्त॑मादि॒त्यव॑र्णं॒ तम॑सः प॒रस्ता॑त् । तमे॒व वि॑दि॒त्वाति॑ मृ॒त्युमे॑ति॒ नान्यः पन्था॑ विद्य॒तेऽय॑नाय

ഞാൻ ആ മഹാപുരുഷനെ അറിയുന്നു—ആദിത്യവർണ്ണനായ, തമസ്സിന് അപ്പുറമുള്ളവനെ. അവനെ മാത്രം അറിഞ്ഞാൽ മനുഷ്യൻ മരണത്തെ അതിക്രമിക്കുന്നു; അവിടേക്ക് പോകാൻ മറ്റൊരു മാർഗം ഇല്ല.

Mantra 19

प्र॒जाप॑तिश्च॒रति॒ गर्भे॑ अ॒न्तरजा॑यमानो बहु॒धा वि जा॑यते । तस्य॒ योनिं॒ परि॑ पश्यन्ति॒ धीरा॒स्तस्मि॑न् ह तस्थु॒र्भुव॑नानि॒ विश्वा॑

പ്രജാപതി ഗർഭത്തിനകത്ത് ചരിക്കുന്നു; അജന്മനായിട്ടും അവൻ പലവിധമായി ജനിക്കുന്നു. ധീരർ അവന്റെ യോനിയെ ചുറ്റും നിരീക്ഷിക്കുന്നു; അവനിൽ തന്നെയാണ് സകല ഭുവനങ്ങളും നിലകൊള്ളുന്നത്.

Mantra 20

यो दे॒वेभ्य॑ आ॒तप॑ति॒ यो दे॒वानां॑ पु॒रोहि॑तः । पूर्वो॒ यो दे॒वेभ्यो॑ जा॒तो नमो॑ रु॒चाय॒ ब्राह्म॑ये

ദേവന്മാർക്കായി തപിക്കുന്നവൻ, ദേവന്മാരുടെ പുരോഹിതൻ (മുൻപിൽ സ്ഥാപിത യാജകൻ); ദേവന്മാർക്കുമുമ്പേ ജനിച്ചവൻ—ആ രുചിക്ക് (തേജസ്സിന്), ബ്രാഹ്മ്യ തേജസ്സിന് നമസ്കാരം.

Mantra 21

रु॒चं ब्रा॒ह्म्यं ज॒नय॑न्तो दे॒वा अग्रे॒ तद॑ब्रुवन् । यस्त्वै॒वं ब्रा॑ह्म॒णो वि॒द्यात्तस्य॑ दे॒वा अ॑स॒न् वशे॑

ബ്രാഹ്മ്യ തേജസ്സായ രുചിയെ ജനിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ദേവന്മാർ ആദിയിൽ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: ‘ഏത് ബ്രാഹ്മണൻ ഇതിനെ ഇങ്ങനെ അറിയുമോ, അവന്റെ അധീനത്തിൽ ദേവന്മാർ ഇരിക്കും.’

Mantra 22

श्रीश्च॑ ते ल॒क्ष्मीश्च॒ पत्न्या॑वहोरा॒त्रे पा॒र्श्वे नक्ष॑त्राणि रू॒पम॒श्विनौ॒ व्यात्त॑म् । इ॒ष्णन्नि॑षाणा॒मुं म॑ इषाण सर्वलो॒कं म॑ इषाण

ശ്രീയും ലക്ഷ്മിയും നിന്റെ രണ്ടു പത്നിമാർ; അഹോരാത്രം (പകലും രാത്രിയും) നിന്റെ രണ്ടു പാർശ്വങ്ങൾപോലെ; നക്ഷത്രങ്ങൾ നിന്റെ രൂപം; അശ്വിനൗ നിന്റെ വ്യാത്ത (തുറന്ന) ദ്വാരങ്ങൾ. ഇഷ്ണൻ (വരങ്ങൾ നൽകുന്നവനായി), എനിക്ക് അമും (പരലോകം) ഇഷാണ ചെയ്യേണമേ; എനിക്ക് സർവ്വലോകവും ഇഷാണ ചെയ്യേണമേ.