स्कन्दसरः (Skandasara) — तीर्थवर्णनम् / Description of the Skandasara Sacred Lake
അധ്യായം 41-ൽ സൂതന്റെ വചനത്തിലൂടെ തീർത്ഥകേന്ദ്രിതമായ വിവരണം വരുന്നു. ‘സ്കന്ദസരഃ’ എന്ന പുണ്യസരോവരം സമുദ്രംപോലെ വിശാലമായിട്ടും അതിലെ ജലം മധുരവും ശീതളവും നിർമ്മലവും എളുപ്പത്തിൽ ലഭ്യമെന്നും പറയുന്നു. സ്ഫടികസമമായ കരകൾ, ഋതുപുഷ്പങ്ങൾ, താമരകളും ജലസസ്യങ്ങളും, മേഘസദൃശമായ തരംഗങ്ങളും ചേർന്ന് ‘ഭൂമിയിലെ ആകാശം’ പോലൊരു ദിവ്യദൃശ്യം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. തുടർന്ന് മുനികളും മുനികുമാരന്മാരും സ്നാനവും തീർത്ഥജല ശേഖരണവും ചെയ്യുന്ന വിധികൾ അനുഷ്ഠിക്കുന്നു; ഭസ്മധാരണം, ത്രിപുണ്ഡ്രം, ശ്വേതവസ്ത്രം, നിയന്ത്രിത ആചാരം എന്നിവ ശൈവ തപസ്സിന്റെ ചിഹ്നങ്ങളായി വര്ണിക്കപ്പെടുന്നു. ഘടം, കലശം, കമണ്ഡലു, ഇലപാത്രങ്ങൾ തുടങ്ങിയ ജലവാഹക ഉപകരണങ്ങൾ പറയുകയും, ജലം ശേഖരിക്കുന്ന ഉദ്ദേശങ്ങൾ—സ്വയം, മറ്റുള്ളവർ, പ്രത്യേകിച്ച് ദേവന്മാർ—എന്നിവ വ്യക്തമാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇങ്ങനെ പുണ്യസ്ഥലം → ആചാരനിയമം → തീർത്ഥജലത്തിന്റെ പുണ്യവ്യവഹാരം എന്ന ക്രമത്തിൽ ശിവകേന്ദ്രിത ശുദ്ധിയും പുണ്യവും സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । तत्र स्कंदसरो नाम सरस्सागरसन्निभम् । अमृतस्वादुशिशिरस्वच्छा गाधलघूदकम्
സൂതൻ പറഞ്ഞു—അവിടെ ‘സ്കന്ദസരസ്’ എന്നൊരു തടാകം ഉണ്ടായിരുന്നു, സമുദ്രത്തെപ്പോലെ വിശാലം; അതിലെ ജലം അമൃതസമമായ മധുരം, ശീതളം, സുതാരം, ആഴമുള്ളതും എങ്കിലും മൃദുവായ ഒഴുക്കുള്ളതുമായിരുന്നു।
Verse 2
समंततः संघटितं स्फटिको पलसंचयैः । सर्वर्तुकुसुमैः फुल्लैश्छादिताखिलदिङ्मुखम्
ചുറ്റുമെല്ലാം സ്ഫടികസദൃശമായ പലാശകൂട്ടങ്ങളുടെ കൂമ്പാരങ്ങളാൽ അത് ഘനമായി രൂപപ്പെട്ടിരുന്നു; എല്ലാ ഋതുക്കളിലെയും പൂർണ്ണവികസിത പുഷ്പങ്ങൾ എല്ലാ ദിക്കുമുഖങ്ങളും മൂടിയിരുന്നു।
Verse 3
शैवलैरुत्पलैः पद्मैः कुमुदैस्तारकोपमैः । तरंगैरभ्रसंकाशैराकाशमिव भूमिगम्
അത് ശൈവലം, നീലോത്പലം, പദ്മം, നക്ഷത്രസദൃശമായി തിളങ്ങുന്ന കുമുദം എന്നിവകൊണ്ട് ശോഭിച്ചിരുന്നു; മേഘസദൃശമായി പ്രകാശിക്കുന്ന തരംഗങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭൂമിയേ ആകാശംപോലെ തോന്നിച്ചു।
Verse 4
सुखावतरणारोहैः स्थलैर्नीलशिलामयैः । सोपानमार्गौ रुचिरैश्शोभमानाष्टदिङ्मुखम्
എളുപ്പത്തിൽ ഇറങ്ങാനും കയറാനും അനുയോജ്യമായ മനോഹരമായ തട്ടുകളാൽ അത് ദീപ്തമായിരുന്നു; അവ നീലശിലകൊണ്ടു നിർമ്മിതമായിരുന്നു. മനോഹരമായ പടിവഴികളാൽ ശോഭിച്ച്, എട്ടുദിക്കുകളിലേക്കും മുഖം തിരിച്ച് പ്രകാശിച്ചു.
Verse 5
तत्रावतीर्णैश्च यथा तत्रोत्तीर्णश्च भूयसा । स्नातैः सितोपवीतैश्च शुक्लाकौपीनवल्कलैः
അവിടെ പലരും യഥാക്രമം ജലത്തിലിറങ്ങി, പിന്നെ അതേ ക്രമത്തിൽ തന്നെ പുറത്തെത്തി. സ്നാനം ചെയ്ത് അവർ ശ്വേത ഉപവീതം ധരിച്ചു, നിർമലമായ വെളുത്ത കൗപീനവും വൽക്കലവസ്ത്രവും അണിഞ്ഞിരുന്നു.
Verse 6
जटाशिखायनैर्मुंडैस्त्रिपुंड्रकृतमंडनैः । विरागविवशस्मेरमुखैर्मुनिकुमारकैः
അവിടെ മുനികുമാരന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു—ചിലർക്കു ജടകൾ ശിഖയായി കെട്ടിയതും, ചിലർക്കു മുണ്ഡിതശിരസ്സും—ത്രിപുണ്ഡ്ര ഭസ്മചിഹ്നങ്ങളാൽ അലങ്കൃതരായി. വൈരാഗ്യജന്യമായ സൗമ്യസ്മിതം മുഖത്ത് ധരിച്ചു, സന്ന്യാസഭാവത്തിൽ സഞ്ചരിച്ചിരുന്നു.
Verse 7
घटैः कमलिनीपत्रपुटैश्च कलशैः शिवैः । कमण्डलुभिरन्यैश्च तादृशैः करकादिभिः
ഘടങ്ങൾ, കമലിനീ ഇലകളുടെ പുടകൾ (മൂടികൾ), ശിവാർപ്പിത മംഗള കലശങ്ങൾ, കൂടാതെ കമണ്ഡലു, കരക മുതലായ സമാന പാത്രങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് (പൂജയുടെ ക്രമീകരണം നടന്നു)।
Verse 8
आत्मार्थं च परार्थं च देवतार्थं विशेषतः । आनीयमानसलिलमात्तपुष्पं च नित्यशः
സ്വഹിതത്തിനും പരഹിതത്തിനും, പ്രത്യേകിച്ച് ദേവാധിദേവ മഹാദേവന്റെ നിമിത്തം—പൂജയ്ക്കായി കൊണ്ടുവന്ന ജലവും ശേഖരിച്ച പുഷ്പങ്ങളും നിത്യവും ശിവനു അർപ്പിക്കണം.
Verse 9
अंतर्जलशिलारूढैर्नीचानां स्पर्शशंकया । आचारवद्भिर्मुनिभिः कृतभस्मांगधूसरैः
അധമരുടെ സ്പർശം സംഭവിക്കുമെന്ന ഭയത്താൽ, ആചാരനിഷ്ഠരായ മുനിമാർ—വിഭൂതി പുരട്ടി ദേഹം ധൂസരമായവർ—ജലത്തിനുള്ളിലെ പാറകളിൽ കയറി ഇരുന്നിരുന്നു.
Verse 10
इतस्ततो ऽप्सु मज्जद्भिरिष्टशिष्टैः शिलागतैः । तिलैश्च साक्षतैः पुष्पैस्त्यक्तदर्भपवित्रकैः
ഇവിടെയും അവിടെയും ജലത്തിൽ മുങ്ങി നിന്നിരുന്ന ആദരണീയ ശിഷ്ടഭക്തർ നദിയിൽ നിന്നെടുത്ത ശിലകളിൽ എള്ള്, അക്ഷതം, പുഷ്പങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട്—ദർഭപവിത്രകം മാറ്റിവെച്ച്—പൂജ നടത്തി.
Verse 11
देवाद्यमृषिमध्यं च निर्वर्त्य पितृतर्पणम् । निवेदयेदभिज्ञेभ्यो नित्यस्नानगतान् द्विजान्
ആദ്യം ദേവന്മാർക്ക്, പിന്നെ ഋഷിമധ്യേ, കൂടാതെ പിതൃകൾക്കും വിധിപൂർവ്വം തർപ്പണം നിർവഹിച്ച്, നിത്യസ്നാനം പൂർത്തിയാക്കിയ പണ്ഡിത ദ്വിജന്മാരെ അറിയിക്കണം.
Verse 12
स्थानेस्थाने कृतानेकबलिपुष्पसमीरणैः । सौरार्घ्यपूर्वं कुर्वद्भिःस्थंडलेभ्यर्चनादिकम्
സ്ഥലസ്ഥലങ്ങളിൽ അനേകം ബലി, പുഷ്പം, പംഖാ-സേവ തുടങ്ങിയ ഉപചാരങ്ങൾ ഒരുക്കി, ആദ്യം സൂര്യാർഘ്യം അർപ്പിക്കണം; തുടർന്ന് ആ പവിത്ര സ്ഥണ്ഡലങ്ങളിൽ നിന്ന് അർച്ചനാദി കർമങ്ങൾ നടത്തണം.
Verse 13
क्वचिन्निमज्जदुन्मज्जत्प्रस्रस्तगजयूथपम् । क्वचिच्च तृषयायातमृगीमृगतुरंगमम्
എവിടെയോ ആനക്കൂട്ടങ്ങളുടെ നേതാക്കൾ മുങ്ങി വീണ്ടും പൊങ്ങി, നിരകൾ ചിതറിയതായി കണ്ടു; മറ്റെവിടെയോ ദാഹം കൊണ്ടു തള്ളപ്പെട്ട മാൻപെൺമാനുകളും മാൻകളും വേഗകുതിരകളും കൂട്ടമായി മുന്നേറി വന്നു।
Verse 14
क्वचित्पीतजनोत्तीर्णमयूरवरवारणम् । क्वचित्कृततटाघातवृषप्रतिवृषोज्ज्वलम्
ചില സ്ഥലങ്ങളിൽ അത് മഞ്ഞവസ്ത്രധാരികളാൽ ആരൂഢമായ ശ്രേഷ്ഠ മയൂരസദൃശ മഹാഗജമായി ദൃശ്യമാകുന്നു; ചിലിടങ്ങളിൽ അത് തീരം ഇടിച്ചടിക്കുന്ന മഹാബല വൃഷഭ-പ്രതിവൃഷഭത്തിന്റെ തേജസ്സാൽ ദീപ്തമായി തെളിഞ്ഞു.
Verse 15
क्वचित्कारंडवरवैः क्वचित्सारसकूजितैः । क्वचिच्च कोकनिनदैः क्वचिद्भ्रमरगीतिभिः
എവിടെയോ കാരണ്ഡവ പക്ഷികളുടെ കലരവാൽ, എവിടെയോ സാരസങ്ങളുടെ കൂജനാൽ; മറ്റെവിടെയോ കോകിലങ്ങളുടെ നിനാദാൽ, മറ്റെവിടെയോ ഭ്രമരങ്ങളുടെ മധുരഗീതങ്ങളാൽ ആ സ്ഥലം മുഴങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്നു।
Verse 16
स्नानपानादिकरणैः स्वसंपद्द्रुमजीविभिः । प्रणयात्प्राणिभिस्तैस्तैर्भाषमाणमिवासकृत्
സ്നാനം, പാനം മുതലായ സേവാകർമങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്ന ആ ജീവികൾ—സ്വസമ്പത്താൽ കൽപവൃക്ഷസമാനർ—സ്നേഹവശാൽ അവനെ വീണ്ടും വീണ്ടും അഭിസംബോധന ചെയ്തു, അടുത്ത് നിന്ന് അന്തരംഗമായി സംസാരിക്കുന്നതുപോലെ।
Verse 17
कूलशाखिशिखालीनकोकिलाकुलकूजितैः । आतपोपहतान्सर्वान्नामंत्रयदिवानिशम्
കരയിലെ ശാഖകളുടെയും ശിഖരങ്ങളുടെയും മേൽ ഇരുന്ന കോകിലകുലത്തിന്റെ കൂട്ടകൂജനാൽ ആ വനഭാഗം മുഴങ്ങി; സൂര്യതാപത്തിൽ ക്ഷീണിച്ച സർവ്വജീവികളെയും പകലും രാത്രിയും പേരുപറഞ്ഞ് നിരന്തരം വിളിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നി।
Verse 18
उत्तरे तस्य सरसस्तीरे कल्पतरोरधः । वेद्यां वज्रशिलामय्यां मृदुले मृगचर्मणि
ആ സരോവരത്തിന്റെ ഉത്തര തീരത്ത്, കൽപതരുവിന്റെ കീഴിൽ, വജ്രശിലാമയ വേദിയിൽ, മൃദുവായ മൃഗചർമ്മാസനത്തിൽ (അവൻ ഇരിക്കണം/ഇരിക്കുന്നു)।
Verse 19
सनत्कुमारमासीनं शश्वद्बालवपुर्धरम् । तत्कालमात्रोपरतं समाधेरचलात्मनः
അവർ ആസീനനായ സനത്കുമാരനെ ദർശിച്ചു—എപ്പോഴും ബാലരൂപം ധരിക്കുന്നവനെ—ആ നിമിഷമാത്രം സമാധിയിൽ നിന്ന് വിരമിച്ചവനെ; അവന്റെ അന്തഃസത്ത അചലവും ദൃഢവും ആയിരുന്നു.
Verse 20
उपास्यमानं मुनिभिर्योगींद्रैरपि पूजितम् । ददृशुर्नैमिषेयास्ते प्रणताश्चोपतस्थिरे
നൈമിഷാരണ്യത്തിലെ ഋഷിമാർ അദ്ദേഹത്തെ ദർശിച്ചു—മുനികൾ നിരന്തരം ഉപാസിക്കുന്നതും യോഗീന്ദ്രന്മാർ പോലും പൂജിക്കുന്നതുമായവനെ. അവർ നമസ്കരിച്ചു സമീപത്ത് നിന്നു ഭക്തിയോടെ സേവിച്ചു.
Verse 21
यावत्पृष्टवते तस्मै प्रोचुः स्वागतकारणम् । तुमुलः शुश्रुवे तावद्दिवि दुंदुभिनिस्वनः
ചോദിച്ചിരുന്ന അദ്ദേഹത്തോട് അവർ സ്വാഗതത്തിന്റെ കാരണമെഴുതിത്തുടങ്ങുമ്പോഴേക്കും, അതേ നിമിഷം ആകാശത്തിൽ ദുന്ദുഭികളുടെ മഹാനാദം കേട്ടു.
Verse 22
ददृशे तत्क्षणे तस्मिन्विमानं भानुसन्निभम् । गणेश्वरैरसंख्येयैः संवृतं च समंततः
അന്നേ നിമിഷം സൂര്യസദൃശമായി ദീപ്തമായ ഒരു വിമാനം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; അത് എല്ലാടവും അസംഖ്യ ഗണേശ്വരന്മാർ—ശിവഗണങ്ങൾ—ചുറ്റിപ്പറ്റി നിന്നിരുന്നു.
Verse 23
अप्सरोगणसंकीर्णं रुद्रकन्याभिरावृतम् । मृदंगमुरजोद्घुष्टं वेणुवीणारवान्वितम्
അത് അപ്സരാഗണങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതും, രുദ്രകന്യകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടതുമായിരുന്നു. മൃദംഗ–മുരജങ്ങളുടെ ഘോഷം മുഴങ്ങിയും, വേണുവും വീണയും പകരുന്ന സംഗീതനാദങ്ങളോടും കൂടിയിരുന്നു.
Verse 24
चित्ररत्नवितानाढ्यं मुक्तादामविराजितम् । मुनिभिस्सिद्धगंधर्वैर्यक्षचारणकिन्नरैः
അത് വിചിത്രരത്നങ്ങൾ പതിപ്പിച്ച മഹാവിതാനത്താൽ സമൃദ്ധവും, മുത്തുമാലകളാൽ ദീപ്തവുമായിരിന്നു; മുനികൾ, സിദ്ധർ, ഗന്ധർവർ, യക്ഷർ, ചാരണർ, കിന്നരർ എന്നിവർ ചുറ്റിനിന്നു സേവിച്ചു।
Verse 25
नृत्यद्भिश्चैव गायद्भिर्वादयद्भिश्च संवृतम् । वीरगोवृषचिह्नेन विद्रमद्रुमयष्टिना
അത് നൃത്തം ചെയ്യുന്നവരും പാടുന്നവരും വാദ്യം വായിക്കുന്നവരും ചുറ്റിനിന്നിരുന്നു; പവിഴമരദണ്ഡത്തിൽ ധരിച്ച വീരവൃഷഭചിഹ്നം അതിനെ അടയാളപ്പെടുത്തി।
Verse 26
कृतगोपुरसत्कारं केतुना मान्यहेतुना । तस्य मध्ये विमानस्य चामरद्वितयांतरे
ബഹുമാനത്തിന്റെ അടയാളമായി പതാക ഉയർത്തി ഗോപുരത്തെ വിധിപൂർവ്വം സത്കരിച്ചു; പിന്നെ ആ വിമാനത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ, രണ്ടു ചാമരങ്ങളുടെ ഇടയിൽ (അവൻ സ്ഥിതനായി/ദർശിതനായി)।
Verse 27
छत्त्रस्य मणिदंडस्य चंद्रस्येव शुचेरधः । दिव्यसिंहासनारूढं देव्या सुयशया सह
നിർമലമായ ഛത്രത്തിന്റെ കീഴിൽ, ചന്ദ്രനെപ്പോലെ ദീപ്തമായ മണിദണ്ഡത്തോടുകൂടി, അദ്ദേഹം സുയശാ ദേവിയോടൊപ്പം ദിവ്യസിംഹാസനത്തിൽ ആരൂഢനായി ദർശനമരിച്ചു।
Verse 28
श्रिया च वपुषा चैव त्रिभिश्चापि विलोचनैः । प्राकारैरभिकृत्यानां प्रत्यभिज्ञापकं प्रभोः
ശ്രീയും ദിവ്യവപുസ്സും ത്രിനേത്രവും—ഈ പ്രത്യേക ലക്ഷണങ്ങളാൽ പ്രഭുവിനെ തിരിച്ചറിയാം; ദർശകർ ഇവയാൽ സ്വാമിയെ തിരിച്ചറിയുന്നു।
Verse 29
अविलंघ्य जगत्कर्तुराज्ञापनमिवागतम् । सर्वानुग्रहणं शंभोः साक्षादिव पुरःस्थितम्
അത് ലോകസ്രഷ്ടാവിന്റെ ലംഘിക്കാനാകാത്ത ആജ്ഞപോലെ വന്നെത്തിയതായിരുന്നു. ശംഭുവിന്റെ സർവ്വജനാനുഗ്രഹം സാക്ഷാൽ മുന്നിൽ നില്ക്കുന്നതുപോലെ തോന്നി.
Verse 30
शिलादतनयं साक्षाच्छ्रीमच्छूलवरायुधम् । विश्वेश्वरगणाध्यक्षं विश्वेश्वरमिवापरम्
അവൻ ശിലാദന്റെ പുത്രനെ സാക്ഷാൽ ദർശിച്ചു—ശ്രീമാനായി, ശ്രേഷ്ഠായുധമായ ത്രിശൂലം ധരിച്ചവൻ; വിശ്വേശ്വരന്റെ ഗണങ്ങളുടെ അധിപൻ, മറ്റൊരു വിശ്വേശ്വരൻപോലെ തന്നെ.
Verse 31
विश्वस्यापि विधात्ःणां निग्रहानुग्रहक्षमम् । चतुर्बाहुमुदारांगं चन्द्ररेखाविभूषितम्
അവൻ ലോകത്തിലെ വിധാതാക്കളിന്മേലും നിഗ്രഹവും അനുഗ്രഹവും ചെയ്യാൻ ശേഷിയുള്ളവൻ—ശിക്ഷിക്കാനും വരം നൽകാനും സമർത്ഥൻ. നാലുകൈകളോടെ, ഉദാരവും ദീപ്തവുമായ ദേഹത്തോടുകൂടി, ചന്ദ്രരേഖയാൽ അലങ്കൃതൻ.
Verse 32
कंठे नागेन मौलौ च शशांकेनाप्यलंकृतम् । सविग्रहमिवैश्वर्यं सामर्थ्यमिव सक्रियम्
അവന്റെ കണ്ഠത്തിൽ നാഗവും മൗലിയിൽ ചന്ദ്രനും അലങ്കാരമായി തിളങ്ങി. അവന്റെ ഐശ്വര്യം ദേഹധാരിയായതുപോലെയും, അവന്റെ അപാര സാമർത്ഥ്യം സജീവമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നതുപോലെയും തോന്നി.
Verse 33
समाप्तमिव निर्वाणं सर्वज्ञमिव संगतम् । दृष्ट्वा प्रहृष्टवदनो ब्रह्मपुत्रः सहर्षिभिः
ആ അവസ്ഥയെ—നിർവാണത്തിന്റെ പരിപൂർണ്ണ സമാപ്തിപോലെയും, സർവ്വജ്ഞത ഒരൊറ്റ സന്നിധിയിൽ സമാഹൃതമായതുപോലെയും—കണ്ട് ബ്രഹ്മപുത്രൻ ഋഷികളോടൊപ്പം ഹർഷത്തോടെ ദീപ്തമുഖനായി।
Verse 34
तस्थौ प्राञ्जलिरुत्थाय तस्यात्मानमिवार्पयन् । अथ तत्रांतरे तस्मिन्विमाने चावनिं गते
അവൻ എഴുന്നേറ്റ് കരംകൂപ്പി നിന്നു; തന്റെ ആത്മാവിനെ തന്നെയെന്നപോലെ അവനു അർപ്പിക്കുന്നവണ്ണം. പിന്നെ അതിനിടയിൽ, ആ ദിവ്യവിമാനം ഭൂമിയിലിറങ്ങിയപ്പോൾ,
Verse 35
आगता ब्रह्मणादिष्टाः पूर्वमेवाभिकांक्षया । श्रुत्वा वाक्यं ब्रह्मपुत्रस्य नंदीछित्त्वा पाशान्दृष्टिपातेन सद्यः
അവർ മുൻപേ തന്നെ ആകാംക്ഷയോടെ വന്ന് ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം നിയുക്തരായി നിന്നിരുന്നു. ബ്രഹ്മപുത്രന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ഉടൻ നന്ദി ഒരു ദൃഷ്ടിപാതം കൊണ്ടുതന്നെ ക്ഷണത്തിൽ പാശങ്ങൾ മുറിച്ചു।
Verse 36
शैवं धर्मं चैश्वरं ज्ञानयोगं दत्त्वा भूयो देवपार्श्वं जगाम । सनत्कुमारेण च तत्समस्तं व्यासाय साक्षाद्गुरवे ममोक्तम्
ശൈവധർമ്മവും ഐശ്വര്യസമ്പന്നമായ ജ്ഞാനയോഗവും നൽകി അദ്ദേഹം വീണ്ടും ദേവന്റെ സന്നിധിയിലേക്കു പോയി. അതെല്ലാം സനത്കുമാരൻ എന്റെ സാക്ഷാത് ഗുരുവായ വ്യാസനോട് യഥാർത്ഥമായി പറഞ്ഞു।
Verse 37
व्यासेन चोक्तं महितेन मह्यं मया च तद्वः कथितं समासात् । नावेदविद्भ्यः कथनीयमेतत्पुराणरत्नं पुरशासनस्य
മഹാത്മാവായ വ്യാസൻ എനിക്കു പറഞ്ഞതുതന്നെ ഞാൻ നിങ്ങളോടു സംക്ഷേപമായി പറഞ്ഞു. പുരങ്ങളെ ഭരിക്കുന്ന പരമേശ്വരൻ ശിവന്റെ ഈ പുരാണരത്നം വേദജ്ഞർക്കേ പ്രസ്താവിക്കേണ്ടത്; വേദം അറിയാത്തവർക്കു ഉപദേശിക്കരുത്.
Verse 38
नाभक्तशिष्याय च नास्तिकेभ्यो दत्तं हि मोहान्निरयं ददाति । मार्गेण सेवानुगतेन यैस्तद्दत्तं गृहीतं पठितं श्रुतं वा
ഈ ഉപദേശം ഭക്തിയില്ലാത്ത ശിഷ്യനോടും നാസ്തികരോടും നൽകരുത്; മോഹവശാൽ നൽകിയാൽ അത് നരകത്തിലേക്കു നയിക്കും. എന്നാൽ ശരിയായ മാർഗ്ഗം പിന്തുടർന്ന് സേവാഭാവത്തോടെ ഇതു സ്വീകരിക്കുന്നവർ—ഗ്രഹിച്ച്, വായിച്ച് അല്ലെങ്കിൽ കേട്ട്—പാത്രരാണ്.
Verse 39
तेभ्यः सुखं धर्ममुखं त्रिवर्गं निर्वाणमंते नियतं ददाति । परस्परस्योपकृतं भवद्भिर्मया च पौराणिकमार्गयोगात्
അത്തരം ഭക്തർക്കു അവൻ നിശ്ചയമായി സുഖവും, ധർമ്മം മുതലായ ത്രിവർഗ്ഗവും (ധർമ്മ-അർത്ഥ-കാമ) ഒടുവിൽ ഉറപ്പായ നിർവാണശാന്തിയും നൽകുന്നു. ഈ പുരാണമാർഗ്ഗ-യോഗം മൂലം നിങ്ങള്ക്കും എനിക്കും പരസ്പര ഉപകാരം സംഭവിക്കുന്നു.
Verse 40
अतो गमिष्ये ऽहमवाप्तकामः समस्तमेवास्तु शिवं सदा नः । सूते कृताशिषि गते मुनयः सुवृत्ता यागे च पर्यवसिते महति प्रयोगे
അതുകൊണ്ട് ഞാൻ കൃതാർത്ഥനായി ഇനി പ്രസ്ഥാനം ചെയ്യുന്നു; നമ്മെല്ലാവർക്കും സദാ സമസ്തമംഗളം ഉണ്ടാകട്ടെ—ശിവാനുഗ്രഹം നിത്യമായി നിലനില്ക്കട്ടെ. സൂതൻ ആശീർവദിച്ച് പുറപ്പെട്ട ശേഷം, ആ മഹായാഗപ്രയോഗം സമാപ്തിയായപ്പോൾ, സുവൃത്തരായ മുനിമാരും തത്തത്തിടങ്ങളിലേക്ക് പിരിഞ്ഞുപോയി.
Verse 41
काले कलौ च विषयैः कलुषायमाणे वाराणसीपरिसरे वसतिं विनेतुः । अथ च ते पशुपाशमुमुक्षयाखिलतया कृतपाशुपतव्रताः
കലിയുടെ കാലത്ത് വിഷയങ്ങളാൽ ജീവികൾ മലിനമാകുമ്പോൾ അവർ വാരാണസിയുടെ പരിസരത്തിൽ വാസം തിരഞ്ഞെടുത്തു. തുടർന്ന് പശു (ജീവൻ)യെ ബന്ധിക്കുന്ന പാശങ്ങളിൽ നിന്നു സമ്പൂർണ്ണ മോചനം ആഗ്രഹിച്ച് അവർ പാശുപതവ്രതം പൂർണ്ണമായി അനുഷ്ഠിച്ചു.
Verse 42
अधिकृताखिलबोधसमाधयः परमनिर्वृतिमापुरनिंदिताः । व्यास उवाच । एतच्छिवपुराणं हि समाप्तं हितमादरात्
സകലബോധസമാധി പ്രാപിച്ചവർ, ഹേ നിർദോഷജനങ്ങളേ, പരമ നിർവൃതിയെ പ്രാപിച്ചു. വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—ഈ ഹിതകരമായ ശിവപുരാണം ഭക്തിപൂർവ്വം സമാപ്തമായി.
Verse 43
पठितव्यं प्रयत्नेन श्रोतव्यं च तथैव हि । नास्तिकाय न वक्तव्यमश्रद्धाय शठाय च
ഇത് പരിശ്രമത്തോടെ പാരായണം ചെയ്യുകയും അതുപോലെ ശ്രദ്ധയോടെ ശ്രവിക്കുകയും വേണം. എന്നാൽ നാസ്തികനോടും, വിശ്വാസമില്ലാത്തവനോടും, ശഠനായ കപടനോടും ഇത് പറയരുത്.
Verse 44
अभक्ताय महेशस्य तथा धर्मध्वजाय च । एतच्छ्रुत्या ह्येकवारं भवेत्पापं हि भस्मसात्
മഹേശനോടു ഭക്തിയില്ലാത്തവനോടും, വെറും ധർമ്മധ്വജം വഹിക്കുന്നവനോടും—ഇത് ഒരിക്കൽ ശ്രവിച്ചാൽ പോലും പാപം ഭസ്മമാകും.
Verse 45
अभक्तो भक्तिमाप्नोति भक्तो भक्तिसमृद्धिभाक् । पुनः श्रुते च सद्भक्तिर्मुक्तिस्स्याच्च श्रुतेः पुनः
അഭക്തനും (ഇത് ശ്രവിച്ച്) ഭക്തി പ്രാപിക്കുന്നു; ഭക്തൻ ഭക്തിസമൃദ്ധിയാൽ സമ്പന്നനാകുന്നു. വീണ്ടും ശ്രവിച്ചാൽ സദ്ഭക്തി ദൃഢമാകും; പുനഃപുനഃ ശ്രവിച്ചാൽ മുക്തിയും ഉദിക്കും.
Verse 46
तस्मात्पुनःपुनश्चैव श्रोतव्यं हि मुमुक्षुभिः । पञ्चावृत्तिः प्रकर्तव्या पुराणस्यास्य सद्धिया
അതുകൊണ്ട് മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ ഇത് പുനഃപുനഃ ശ്രവിക്കണം. സദ്ബുദ്ധിയോടെ ഈ പുരാണത്തിന്റെ അഞ്ചു ആവർത്തി (പാരായണം/ശ്രവണം) നിർവഹിക്കണം.
Verse 47
परं फलं समुद्दिश्य तत्प्राप्नोति न संशयः । पुरातनाश्च राजानो विप्रा वैश्याश्च सत्तमाः
പരമഫലത്തെ ലക്ഷ്യമാക്കി ആരെല്ലാം ആചരിക്കുന്നുവോ, അവർ നിസ്സംശയം അതേ ഫലം പ്രാപിക്കുന്നു. പുരാതനകാലത്ത് രാജാക്കന്മാരും ബ്രാഹ്മണരും സദ്വൈശ്യരുമും അങ്ങനെ തന്നെയായിരുന്നു.
Verse 48
सप्तकृत्वस्तदावृत्त्यालभन्त शिवदर्शनम् । श्रोष्यत्यथापि यश्चेदं मानवो भक्तितत्परः
ഇത് ഏഴുതവണ ആവർത്തിച്ചാൽ ശിവദർശനം ലഭിക്കുന്നു; ഏകാഗ്രഭക്തിയോടെ ഇത് ശ്രവിക്കുന്ന മനുഷ്യനും കൃപാഫലം പ്രാപിക്കുന്നു।
Verse 49
इह भुक्त्वाखिलान्भोगानंते मुक्तिं लभेच्च सः । एतच्छिवपुराणं हि शिवस्यातिप्रियं परम्
ഇഹലോകത്തിൽ എല്ലാ ഭോഗങ്ങളും അനുഭവിച്ച്, അവസാനം അവൻ മോക്ഷം പ്രാപിക്കുന്നു; കാരണം ഈ ശിവപുരാണം പരമശിവനു അത്യന്തം പ്രിയമാണ്।
Verse 50
भुक्तिमुक्तिप्रदं ब्रह्मसंमितं भक्तिवर्धनम् । एतच्छिवपुराणस्य वक्तुः श्रोतुश्च सर्वदा
ഈ ശിവപുരാണം ഭുക്തിയും മുക്തിയും നൽകുന്നതും, വേദസമമായ പ്രാമാണ്യമുള്ളതും, ഭക്തിവർധകവുമാണ്. ഈ ശിവപുരാണത്തിന്റെ വക്താവിനും ശ്രോതാവിനും സദാ ഫലപ്രാപ്തി ഉണ്ടാകുന്നു.
Verse 51
सगणस्ससुतस्सांबश्शं करोतु स शंकरः
ഗണനോടും, തന്റെ പുത്രനോടും, അംബയോടും കൂടിയ ശങ്കരൻ ഞങ്ങളെയെല്ലാം നിത്യ മംഗളം അനുഗ്രഹിക്കട്ടെ.
Frequently Asked Questions
The chapter’s immediate focus is tīrtha-centered: it introduces and describes the sacred lake Skandasara and depicts the ritual community (munis/muni-kumāras) engaged in bathing and sacred-water collection rather than a single dramatic mythic episode in the sampled verses.
The hyper-pure sensory imagery (amṛta-like sweetness, clarity, coolness, crystalline banks) functions as a symbolic register for inner purification—presenting tīrtha-water as an outward medium that mirrors and supports inward Śaiva purification and merit.
Śaiva identifiers and disciplines are foregrounded: tripuṇḍra markings, bhasma-smeared bodies, ascetic hairstyles (jaṭā/muṇḍa), white ritual clothing, and regulated ācāra, alongside implements like kamaṇḍalu, kalaśa, and ghaṭa used for sacred-water rites.