नैमित्तिकविधिक्रमः (Occasional Rites and Their Procedure)

Verse 1

उपमन्युरुवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि शिवाश्रमनिषेविणाम् । शिवशास्त्रोक्तमार्गेण नैमित्तिकविधिक्रमम्

ഉപമന്യു പറഞ്ഞു—ഇനി മുതൽ ശിവാശ്രമം അനുഷ്ഠിക്കുന്നവർക്കായി, ശിവശാസ്ത്രങ്ങളിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന മാർഗ്ഗപ്രകാരം നൈമിത്തികവിധികളുടെ ക്രമം ഞാൻ വിശദീകരിക്കും।

Verse 2

सर्वेष्वपि च मासेषु पक्षयोरुभयोरपि । अष्टाभ्यां च चतुर्दश्यां तथा पर्वाणि च क्रमात्

എല്ലാ മാസങ്ങളിലും, ഇരുപക്ഷങ്ങളിലും, അഷ്ടമിയിലും ചതുര്ദശിയിലും, അതുപോലെ ക്രമമായി പർവ്വദിനങ്ങളിലും (ഈ ശിവാനുഷ്ഠാനം നടത്തണം)।

Verse 3

अयने विषुवे चैव ग्रहणेषु विशेषतः । कर्तव्या महती पूजा ह्यधिका वापि शक्तितः

അയനങ്ങളിലും വിഷുവങ്ങളിലും, പ്രത്യേകിച്ച് ഗ്രഹണസമയങ്ങളിൽ, ശിവനു മഹാപൂജ ചെയ്യണം; അല്ലെങ്കിൽ ശേഷിയനുസരിച്ച് അതിലും അധികം പൂജ ചെയ്യേണ്ടതാണ്.

Verse 4

मासिमासि यथान्यायं ब्रह्मकूर्चं प्रसाध्य तु । स्नापयित्वा शिवं तेन पिबेच्छेषमुपोषितः

മാസംതോറും നിയമപ്രകാരം ബ്രഹ്മകൂർചം ശുദ്ധമായി തയ്യാറാക്കി, അതുകൊണ്ട് ഭഗവാൻ ശിവനെ സ്നാപനം ചെയ്യണം. തുടർന്ന് ഉപവാസത്തോടെ ശേഷിക്കുന്നതു പ്രസാദമായി പാനം ചെയ്യണം.

Verse 5

ब्रह्महत्यादिदोषाणामतीव महतामपि । निष्कृतिर्ब्रह्मकूर्चस्य पानान्नान्या विशिष्यते

ബ്രഹ്മഹത്യ മുതലായ അതിമഹാദോഷങ്ങൾക്കുപോലും ബ്രഹ്മകൂർച വ്രതത്തിൽ വിധിച്ച പാനത്തേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠമായ പ്രായശ്ചിത്തം മറ്റൊന്നുമില്ല.

Verse 6

पौषे पुष्यनक्षत्रे कुर्यान्नीराजनं विभोः । माघे मघाख्ये नक्षत्रे प्रदद्याद्घृतकंबलम्

പൗഷ മാസത്തിൽ പുഷ്യ നക്ഷത്രം നിലനിൽക്കുമ്പോൾ സർവ്വവ്യാപിയായ പരമേശ്വരന് ശുഭ നീരാജനം (ആരതി) നടത്തണം. മാഘ മാസത്തിൽ മഘാ നക്ഷത്രം വന്നാൽ നെയ്യിൽ നനച്ച കമ്പളം ഭക്തിയോടെ ദാനം ചെയ്യണം.

Verse 7

फाल्गुने चोत्तरान्ते वै प्रारभेत महोत्सवम् । चैत्रे चित्रापौर्णमास्यां दोलां कुर्याद्यथाविधि

ഫാൽഗുണ മാസത്തിന്റെ അവസാനഘട്ടത്തിൽ തീർച്ചയായും മഹോത്സവം ആരംഭിക്കണം. തുടർന്ന് ചൈത്ര മാസത്തിൽ ചിത്രാ നക്ഷത്രയുക്തമായ പൗർണ്ണമിയിൽ വിധിപ്രകാരം ദോലാ-ഉത്സവം (ഊഞ്ഞാൽ സേവ) നടത്തണം.

Verse 8

वैशाख्यां तु विशाखायां कुर्यात्पुष्पमहालयम् । ज्येष्ठे मूलाख्यनक्षत्रे शीतकुम्भं प्रदापयेत्

വൈശാഖ മാസത്തിൽ വിശാഖാ നക്ഷത്രം നിലനിൽക്കുമ്പോൾ പുഷ്പമഹാലയം (പുഷ്പങ്ങളുടെ മഹാ അർപ്പണ-ആലയം) ഒരുക്കണം. ജ്യേഷ്ഠ മാസത്തിൽ മൂലാ നക്ഷത്രത്തിൽ ശീതള ജലകുംഭം സമർപ്പിക്കണം.

Verse 9

आषाढे चोत्तराषाढे पवित्रारोपणं तथा । श्रावणे प्राकृतान्यापि मण्डलानि प्रकल्पयेत्

ആഷാഢ മാസത്തിലും ഉത്തരാഷാഢാ നക്ഷത്ര സമയത്തും വിധിപൂർവ്വം പവിത്രാരോപണം (പവിത്ര നൂൽ/മാല സ്ഥാപിക്കൽ) നടത്തണം. ശ്രാവണ മാസത്തിൽ പതിവായ (പ്രാകൃത) മണ്ഡലങ്ങളും ഒരുക്കണം.

Verse 10

श्रविष्ठाख्ये तु नक्षत्रे प्रौष्ठपद्यां ततः परम् । प्रोक्षयेच्च जलक्रीडां पूर्वाषाढाश्रये दिने

ശ്രവിഷ്ഠാ (ധനിഷ്ഠാ) നക്ഷത്രത്തിൽ, അതിനുശേഷം പ്രോഷ്ഠപദാ ദിനത്തിൽ പ്രോക്ഷണവും ജലക്രീഡാ വിധിയും നടത്തണം; അതുപോലെ പൂർവാഷാഢാ അധിഷ്ഠിത ദിനത്തിലും നടത്തണം.

Verse 11

आश्वयुज्यां ततो दद्यात्पायसं च नवोदनम् । अग्निकार्यं च तेनैव कुर्याच्छतभिषग्दिने

തുടർന്ന് ആശ്വയുജ മാസത്തിൽ പായസവും നവോദനവും അർപ്പിക്കണം. അതേ നിവേദ്യങ്ങളാൽ ശതഭിഷജ് ദിനത്തിൽ വിധിപൂർവ്വം അഗ്നികാര്യവും നടത്തണം.

Verse 12

कार्तिक्यां कृतिकायोगे दद्याद्दीपसहस्रकम् । मार्गशीर्षे तथार्द्रायां घृतेन स्नापयेच्छिवम्

കാർത്തിക മാസത്തിൽ കൃത്തികാ യോഗത്തിൽ ആയിരം ദീപങ്ങൾ അർപ്പിക്കണം. അതുപോലെ മാർഗശീർഷത്തിൽ ആർദ്രാ നക്ഷത്രസമയത്ത് നെയ്യാൽ ശിവനെ സ്നാപനം (അഭിഷേകം) ചെയ്യണം.

Verse 13

अशक्तस्तेषु कालेषु कुर्यादुत्सवमेव वा । आस्थानं वा महापूजामधिकं वा समर्चनम्

ആ സമയങ്ങളിൽ വിധിപൂജ ചെയ്യാൻ അശക്തനായാൽ ഉത്സവം നടത്താം; അല്ലെങ്കിൽ ആസ്ഥാനം (ഔപചാരിക അധിഷ്ഠാനം) ചെയ്യാം; അല്ലെങ്കിൽ മഹാപൂജ; അല്ലെങ്കിൽ കൂടുതൽ ഭക്തിയോടെ സമർചന നടത്താം.

Verse 14

आवृत्ते ऽपि च कल्याणे प्रशस्तेष्वपि कर्मसु । दौर्मनस्ये दुराचारे दुःस्वप्ने दुष्टदर्शने

മംഗളകരവും പ്രശസ്തവുമായ കര്‍മ്മങ്ങള്‍ ശരിയായി നടക്കുമ്പോഴും മനോവിഷാദം വരിക, ദുരാചാരത്തിലേക്ക് വഴുതുക, ദുഃസ്വപ്നങ്ങള്‍ കാണുക, അശുഭദര്‍ശനം സംഭവിക്കുക—ഇവയെ അന്തര്‍കലഹത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങളായി അറിഞ്ഞ് ശിവചിന്തനത്തിലും ശുദ്ധിയിലും തിരിച്ചുവരണം.

Verse 15

उत्पाते वाशुभेन्यस्मिन्रोगे वा प्रबले ऽथ वा । स्नानपूजाजपध्यानहोमदानादिकाः क्रियः

ഉത്പാതമോ മറ്റേതെങ്കിലും അശുഭാവസ്ഥയോ സംഭവിക്കുമ്പോൾ, അല്ലെങ്കിൽ ശക്തമായ രോഗം നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, സ്നാനം, പൂജ, ജപം, ധ്യാനം, ഹോമം, ദാനം മുതലായ പവിത്രകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യണം.

Verse 16

निर्मितानुगुणाः कार्याः पुरश्चरणपूर्विकाः । शिवानले च विहते पुनस्सन्धानमाचरेत्

കര്‍മ്മങ്ങള്‍ യഥാവിധി ഒരുക്കിയതിനു അനുസരിച്ച് നടത്തണം; അവ പൂരശ്ചരണത്തോടെ മുന്‍കൂട്ടി ആചരിച്ചവയായിരിക്കണം. ശിവാനലമായ (സംസ്കൃത യജ്ഞാഗ്നി) തീ അശാന്തമാകുകയോ അണയുകയോ ചെയ്താൽ വീണ്ടും സന്ധാനം—പുനഃസ്ഥാപനം—ആചരിക്കണം.

Verse 17

य एवं शर्वधर्मिष्ठो वर्तते नित्यमुद्यतः । तस्यैकजन्मना मुक्तिं प्रयच्छति महेश्वरः

ഇങ്ങനെ ശർവൻ (ശ്രീശിവൻ) ധർമ്മത്തിൽ ദൃഢനിഷ്ഠനായി, നിത്യം ജാഗ്രതയോടെ সাধനയിൽ ഉത്സാഹത്തോടെ നിലകൊള്ളുന്നവന്‍—മഹേശ്വരൻ ഒരേ ജന്മത്തിൽ തന്നെ മോക്ഷം നൽകുന്നു।

Verse 18

एतद्यथोत्तरं कुर्यान्नित्यनैमित्तिकेषु यः । दिव्यं श्रीकंठनाथस्य स्थानमाद्यं स गच्छति

നിത്യവും നൈമിത്തികവുമായ കർമങ്ങളിൽ ഈ ആചാരങ്ങളെ വിധിപൂർവ്വം യഥോചിതമായി അനുഷ്ഠിക്കുന്നവൻ ശ്രീകണ്ഠനാഥൻ (ഭഗവാൻ ശിവൻ)ന്റെ ആദിദിവ്യധാമത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 19

तत्र भुक्त्वा महाभोगान्कल्पकोटिशतन्नरः । कालांतरेच्युतस्तस्मादौमं कौमारमेव च

അവിടെ മഹാഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിച്ച് ആ പുരുഷൻ നൂറുകണക്കിന് കോടി കല്പങ്ങൾ കഴിയുന്നു; നിശ്ചിതകാലം തീർന്നപ്പോൾ ആ ലോകത്തിൽ നിന്ന് ച്യുതനായി, പിന്നെ ‘ഔമ—കൗമാര’ അവസ്ഥയും പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 20

संप्राप्य वैष्णवं ब्राह्मं रुद्रलोकं विशेषतः । तत्रोषित्वा चिरं कालं भुक्त्वा भोगान्यथोदितान्

വൈഷ്ണവവും ബ്രാഹ്മവും ആയ ലോകങ്ങളെ പ്രാപിച്ച്—വിശേഷിച്ച് രുദ്രലോകം ലഭിച്ച്—അവിടെ ദീർഘകാലം വസിച്ച്, മുൻപ് പറഞ്ഞ ദിവ്യഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നു।

Verse 21

पुनश्चोर्ध्वं गतस्तस्मादतीत्य स्थानपञ्चकम् । श्रीकण्ठाज्ज्ञानमासाद्य तस्माच्छैवपुरं व्रजेत्

പിന്നീട് ആ ലോകത്തിൽ നിന്ന് കൂടുതൽ ഉയർന്ന്, അഞ്ചു സ്ഥാനങ്ങളെ അതിക്രമിച്ച്, ശ്രീകണ്ഠൻ (ഭഗവാൻ ശിവൻ) നൽകുന്ന മോക്ഷദായക ജ്ഞാനം പ്രാപിക്കുന്നു; തുടർന്ന് പരമ ശൈവലോകമായ ശൈവപുരത്തിലേക്ക് പോകുന്നു।

Verse 22

अर्धचर्यारतश्चापि द्विरावृत्त्यैवमेव तु । पश्चाज्ज्ञानं समासाद्य शिवसायुज्यमाप्नुयात्

അർധചര്യയിൽ മാത്രം രതനായവനും അതേവിധം രണ്ടുതവണ ആവർത്തിച്ചാൽ, പിന്നീട് സത്യജ്ഞാനം പ്രാപിച്ച് ശിവസായുജ്യം—ശിവനോടുള്ള പൂർണ്ണ ഏകത്വം—ലഭിക്കുന്നു।

Verse 23

अर्धार्धचरितो यस्तु देही देहक्षयात्परम् । अंडांतं वोर्ध्वमव्यक्तमतीत्य भुवनद्वयम्

ഗതി പാതിമാത്രം പൂർത്തിയായ ആ ദേഹി, ദേഹക്ഷയത്തിനു ശേഷവും അണ്ഡത്തിന്റെ അതിരു കടന്ന് മേലേക്ക് അവ്യക്തത്തെ പ്രാപിച്ച്, ഇരുഭുവനങ്ങളെയും അതിക്രമിക്കുന്നു.

Verse 24

संप्राप्य पौरुषं रौद्रस्थानमद्रीन्द्रजापतेः । अनेकयुगसाहस्रं भुक्त्वा भोगाननेकधा

പർവ്വതേന്ദ്രൻ സ്തുതിക്കുന്ന പ്രഭുവിന്റെ പൗരുഷമയമായ റൗദ്രസ്ഥാനത്തെ പ്രാപിച്ച്, അവൻ അനേകയുഗസഹസ്രം നാനാവിധ ഭോഗങ്ങൾ പലവിധമായി അനുഭവിച്ചു.

Verse 25

पुण्यक्षये क्षितिं प्राप्य कुले महति जायते । तत्रापि पूर्वसंस्कारवशेन स महाद्युतिः

പുണ്യം ക്ഷയിക്കുമ്പോൾ അവൻ വീണ്ടും ഭൂമിയെ പ്രാപിച്ച് മഹത്തായ കുലത്തിൽ ജനിക്കുന്നു; അവിടെയും മുൻസംസ്കാരങ്ങളുടെ ബലത്തിൽ അവൻ മഹാദ്യുതി—മഹത്തായ ആത്മതേജസ്സുള്ളവനാകുന്നു.

Verse 26

पशुधर्मान्परित्यज्य शिवधर्मरतो भवेत् । तद्धर्मगौरवादेव ध्यात्वा शिवपुरं व्रजेत्

പശുധർമ്മം—ബന്ധിതജീവിതത്തിന്റെ വഴികൾ—ത്യജിച്ച് ശിവധർമ്മത്തിൽ പരായണനാകുക. ആ ധർമ്മത്തിന്റെ ഗൗരവം ഭജിച്ച് ധ്യാനിച്ചാൽ ശിവപുരം പ്രാപിക്കും.

Verse 27

भोगांश्च विविधान्भुक्त्वा विद्येश्वरपदं व्रजेत् । तत्र विद्येश्वरैस्सार्धं भुक्त्वा भोगान्बहून्क्रमात्

വിവിധ ഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിച്ച് വിദ്യേശ്വരപദം പ്രാപിക്കുന്നു. അവിടെ വിദ്യേശ്വരന്മാരോടൊപ്പം ക്രമമായി അനേകം ഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നു.

Verse 28

अण्डस्यांतर्बहिर्वाथ सकृदावर्तते पुनः । ततो लब्ध्वा शिवज्ञानं परां भक्तिमवाप्य च

പിന്നീട് അവൻ ബ്രഹ്മാണ്ഡ-അണ്ഡത്തിന്റെ അകത്തും പുറത്തും ഒരിക്കൽ വീണ്ടും പരിക്രമിക്കുന്നു. അപ്പോൾ ശിവജ്ഞാനം ലഭിച്ച് പരാഭക്തിയും പ്രാപിച്ച്, പ്രഭുവിന്റെ കൃപയാൽ മോക്ഷത്തിലേക്ക് തിരിയുന്നു.

Verse 29

शिवसाधर्म्यमासाद्य न भूयो विनिवर्तते । यश्चातीव शिवे भक्तो विषयासक्तचित्तवत्

ശിവസാധർമ്യം പ്രാപിച്ചാൽ അവൻ പിന്നെ മടങ്ങിവരുകയില്ല. ശിവനിൽ അത്യന്തഭക്തനായവന്റെ ചിത്തം, വിഷയാസക്തന്റെ മനസ്സുപോലെ, ശിവനിലേക്കേ ആസക്തമാകുന്നു.

Verse 30

शिवदर्मानसो कुर्वन्नकुर्वन्वापि मुच्यते । एकावृत्तो द्विरावृत्तस्त्रिरावृत्तो निवर्तकः

ശിവധർമ്മത്തിൽ മനസ്സ് സ്ഥാപിച്ച്, ചെയ്യുകയായാലും ചെയ്യാതെയായാലും—അവൻ മോചിതനാകുന്നു. ഒരിക്കൽ തിരിയുന്നവൻ ‘ഏകാവൃത്ത’; രണ്ടിക്കൽ ‘ദ്വിരാവൃത്ത’; മൂന്നിക്കൽ തിരിയുന്നവൻ ‘നിവർത്തക’ (പുനരാഗമനമില്ലാത്തവൻ).

Verse 31

न पुनश्चक्रवर्ती स्याच्छिवधर्माधिकारवान् । तस्माच्च्छिवाश्रितो भूत्वा येन केनापि हेतुना

വീണ്ടും ചക്രവർത്തി രാജാവും ശിവധർമ്മത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ അധികാരിയല്ല. അതിനാൽ ഏതൊരു കാരണമോ നിമിത്തമോ കൊണ്ടെങ്കിലും ശിവാശ്രയം സ്വീകരിച്ചാൽ, ശിവമാർഗത്തിനും അതിന്റെ പരമഫലത്തിനും യോഗ്യനാകുന്നു.

Verse 32

शिवधर्मे मतिं कुर्याच्छ्रेयसे चेत्कृतोद्यमः । नात्र निर्बंधयिष्यामो वयं केचन केनचित्

ശ്രേയസ്സിനായി പരിശ്രമിക്കുന്നവൻ ശിവധർമ്മത്തിൽ തന്റെ മനസ്സിനെ സ്ഥാപിക്കട്ടെ. ഈ കാര്യത്തിൽ ഞങ്ങൾ ആരെയും യാതൊരു നിർബന്ധത്തിലും ആക്കുന്നില്ല.

Verse 33

निर्बन्धेभ्यो ऽतिवादेभ्यः प्रकृत्यैतन्न रोचते । रोचते वा परेभ्यस्तु पुण्यसंस्कारगौरवात्

ഈ (ഉപദേശം/പരമതത്ത്വം) സ്വഭാവതഃ ബലപ്രയോഗമുള്ള പിടിവാശിയിലും അതിവാദ തർക്കവാദങ്ങളിലും രുചിക്കുന്നില്ല. എന്നാൽ പുണ്യസംസ്കാരങ്ങളുടെ ഗൗരവം മൂലം ചിലർക്കിത് പ്രിയമാകുന്നു।

Verse 34

संसारकारणं येषां न प्ररोढुमलं भवेत् । प्रकृत्यनुगुणं तस्माद्विमृश्यैतदशेषतः

സാംസാരബന്ധനത്തിന് കാരണമായ മല ആരിൽ മുളച്ചുയരുന്നില്ലയോ, അവർ ഈ ഉപദേശം സമഗ്രമായി വിചാരിച്ച്, തങ്ങളുടെ പ്രകൃതിക്ക് അനുയോജ്യമായ മാർഗം സ്വീകരിക്കണം—ശിവകൃപയാൽ മോക്ഷപഥം യോഗ്യമാകുവാൻ।

Verse 35

शिवधर्मे ऽधिकुर्वीत यदीच्छेच्छिवमात्मनः

ആർക്കെങ്കിലും തനിക്കായി ശിവനെ—അഥവാ ശിവസായുജ്യവും മോക്ഷദായകമായ കൃപയും—ആഗ്രഹമുണ്ടെങ്കിൽ, അവൻ ശിവധർമ്മത്തിൽ കൂടുതൽ അധികമായി നിഷ്ഠയോടെ ഏർപ്പെടണം।