पूजास्थानशुद्धिः पात्रशोधनं च — Purification of the Worship-Space and Preparation of Ritual Vessels

Verse 1

उपमन्युरुवाच । प्रोक्षयेन्मूलमंत्रेण पूजास्थानं विशुद्धये । गन्धचन्दनतोयेन पुष्पं तत्र विनिक्षिपेत्

ഉപമന്യു പറഞ്ഞു—പൂജാസ്ഥലം ശുദ്ധിയാക്കാൻ മൂലമന്ത്രം ജപിച്ച് ജലം പ്രോക്ഷണം ചെയ്യണം. തുടർന്ന് ഗന്ധവും ചന്ദനവും കലർന്ന സുഗന്ധജലത്തോടെ അവിടെ പുഷ്പം സമർപ്പിക്കണം.

Verse 2

अस्त्रेणोत्सार्य वै विघ्नानवगुण्ठ्य च वर्मणा । अस्त्रं दिक्षु प्रविन्यस्य कल्पयेदर्चनाभुवम्

അസ്ത്രമന്ത്രം കൊണ്ട് വിഘ്നങ്ങളെ നീക്കി, വർമ്മമന്ത്രം കൊണ്ട് ആച്ഛാദനം ചെയ്ത്, പിന്നെ ദിക്കുകളിൽ അസ്ത്രം വിന്യസിച്ച് അർച്ചനാഭൂമി ഒരുക്കണം.

Verse 3

तत्र दर्भान्परिस्तीर्य क्षालयेत्प्रोक्षणादिभिः । संशोध्य सर्वपात्राणि द्रव्यशुद्धिं समाचरेत्

അവിടെ ദർഭ പകര്ത്തി, പ്രോക്ഷണാദി ശുദ്ധിക്രിയകളാൽ ശുദ്ധീകരിക്കണം. എല്ലാ പാത്രങ്ങളും നന്നായി ശോധനം ചെയ്ത്, പൂജാദ്രവ്യശുദ്ധി വിധിപൂർവ്വം ആചരിക്കണം.

Verse 4

प्रोक्षणीमर्ध्यपात्रं च पाद्यपात्रमतः परम् । तथैवाचमनीयस्य पात्रं चेति चतुष्टयम्

പ്രോക്ഷണീ, അർഘ്യപാത്രം, തുടർന്ന് പാദ്യപാത്രം, അതുപോലെ ആചമനീയത്തിനുള്ള പാത്രം—ഇങ്ങനെ നാലു പാത്രങ്ങളുടെ ചതുഷ്ടയം ഒരുക്കണം.

Verse 5

प्रक्षाल्य प्रोक्ष्य वीक्ष्याथ क्षिपेत्तेषु जलं शिवम् । पुण्यद्रव्याणि सर्वाणि यथालाभं विनिक्षिपेत्

അവയെ കഴുകി, തുടർന്ന് പ്രോക്ഷിച്ച്, ഭക്തിയോടെ നോക്കി, ആ പാത്രങ്ങളിൽ ശിവാർപ്പിതമായ ശുഭജലം ഒഴിക്കണം. പിന്നെ യഥാശക്തി ലഭ്യമാകുന്ന എല്ലാ പുണ്യദ്രവ്യങ്ങളും അതിൽ നിക്ഷേപിക്കണം.

Verse 6

रत्नानि रजतं हेम गन्धपुष्पाक्षतादयः । फलपल्लवदर्भांश्च पुण्यद्रव्याण्यनेकधा

രത്നങ്ങൾ, വെള്ളി, സ്വർണം; ഗന്ധദ്രവ്യങ്ങൾ, പുഷ്പങ്ങൾ, അക്ഷത മുതലായവ; ഫലങ്ങൾ, പല്ലവങ്ങൾ, ദർഭപ്പുല്ല്—ഇവയെല്ലാം പലവിധ പുണ്യദ്രവ്യങ്ങൾ (പൂജയോഗ്യങ്ങൾ) എന്നു പറയുന്നു.

Verse 7

स्नानोदके सुगन्धादि पानीये च विशेषतः । शीतलानि मनोज्ञानी कुसुमादीनि निक्षिपेत्

സ്നാനജലത്തിലും പ്രത്യേകിച്ച് പാനീയജലത്തിലും സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളും, ശീതളവും മനോഹരവുമായ കുസുമാദികളും ചേർക്കണം.

Verse 8

उशीरं चन्दनं चैव पाद्ये तु परिकल्पयेत् । जातिकंकोलकर्पूरबहुमूलतमालकान्

പാദ്യം (പാദപ്രക്ഷാളനാർപ്പണം) ഒരുക്കാൻ ഉശീരംയും ചന്ദനവും ചേർക്കണം; കൂടാതെ ജാതി (മുല്ല), കങ്കോലം, കർപ്പൂരം, പല സുഗന്ധമൂലങ്ങൾ, തമാലക ഇലകളും ചേർക്കണം.

Verse 9

क्षिपेदाचमनीये च चूर्णयित्वा विशेषतः । एलां पात्रेषु सर्वेषु कर्पूरं चन्दनं तथा

അവയെ പ്രത്യേകമായി നന്നായി പൊടിച്ച് ആചമനീയപാത്രത്തിൽ ഇടണം; കൂടാതെ എല്ലാ പൂജാപാത്രങ്ങളിലും ഏലക്ക, കർപ്പൂരം, ചന്ദനം എന്നിവയും ചേർക്കണം।

Verse 10

कुशाग्राण्यक्षतांश्चैव यवव्रीहितिलानपि । आज्यसिद्धार्थपुष्पाणि भसितञ्चार्घ्यपात्रके

അർഘ്യപാത്രത്തിൽ കുശാഗ്രങ്ങൾ, അക്ഷതം, യവം, വ്രീഹി/അരി, എള്ള്; കൂടാതെ നെയ്യ്, വെളുത്ത കടുക്, പുഷ്പങ്ങൾ, ഭസ്മം എന്നിവയും ഇടണം।

Verse 11

कुशपुष्पयवव्रीहिबहुमूलतमालकान् । प्रक्षिपेत्प्रोक्षणीपात्रे भसितं च यथाक्रमम्

പിന്നീട് പ്രോക്ഷണീപാത്രത്തിൽ ക്രമാനുസൃതമായി കുശപുഷ്പം, യവം, വ്രീഹി/അരി, ബഹുമൂലം (പവിത്ര തൃണം) എന്നിവയും തമാലകവും ഇടണം; ഭസ്മവും ചേർക്കണം।

Verse 12

सर्वत्र मन्त्रं विन्यस्य वर्मणावेष्ट्य बाह्यतः । पश्चादस्त्रेण संरक्ष्य धेनुमुद्रां प्रदर्शयेत्

സകല ദിക്കുകളിലും മന്ത്രം വിന്യസിച്ച്, ബാഹ്യമായി വർമ്മരൂപ രക്ഷാകവചംകൊണ്ട് സ്വയം ആവേഷ്ടിക്കണം. തുടർന്ന് അസ്ത്ര-മന്ത്രംകൊണ്ട് സംരക്ഷിച്ച് ധേനു-മുദ്ര പ്രദർശിപ്പിക്കണം.

Verse 13

पूजाद्रव्याणि सर्वाणि प्रोक्षणीपात्रवारिणा । सम्प्रोक्ष्य मूलमंत्रेण शोधयेद्विधिवत्ततः

തുടർന്ന് പ്രോക്ഷണീ-പാത്രത്തിലെ ജലത്തോടെ എല്ലാ പൂജാദ്രവ്യങ്ങളും തളിച്ച്, മൂലമന്ത്രം ജപിച്ച് വിധിപ്രകാരം അവയെ ശുദ്ധീകരിക്കണം.

Verse 14

पात्राणां प्रोक्षणीमेकामलाभे सर्वकर्मसु । साधयेदर्घ्यमद्भिस्तत्सामान्यं साधकोत्तमः

ഏതൊരു കർമത്തിലും പാത്രങ്ങൾക്കായി വേറിട്ട പ്രോക്ഷണീ ലഭ്യമല്ലെങ്കിൽ, ഉത്തമ സാധകൻ സാധാരണവിധിയായി ജലത്താൽ മാത്രം അർഘ്യം അർപ്പിക്കണം.

Verse 15

ततो विनायकं देवं भक्ष्यभोज्यादिभिः क्रमात् । पूजयित्वा विधानेन द्वारपार्श्वे ऽथ दक्षिणे

തുടർന്ന് ഭക്ഷ്യ-ഭോജ്യാദി നൈവേദ്യങ്ങളാൽ ക്രമമായി ദേവ വിനായകനെ വിധിപ്രകാരം പൂജിച്ച്, പൂജാനന്തരം വാതിലിന്റെ വലത് (ദക്ഷിണ) വശത്ത് സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 16

अन्तःपुराधिपं साक्षान्नन्दिनं सम्यगर्चयेत् । चामीकराचलप्रख्यं सर्वाभरणभूषितम्

ശിവന്റെ അന്തഃപുരത്തിന്റെ സാക്ഷാത് അധിപനായ നന്ദിയെ സമ്യകമായി അർച്ചിക്കണം—അവൻ സ്വർണ്ണപർവ്വതംപോലെ ദീപ്തനും സർവ്വാഭരണങ്ങളാൽ ഭൂഷിതനും ആകുന്നു.

Verse 17

बालेन्दुमुकुटं सौम्यं त्रिनेत्रं च चतुर्भुजम् । दीप्तशूलमृगीटंकतिग्मवेत्रधरं प्रभुम्

അവൻ സൗമ്യനും മംഗളകരനും ആയ പ്രഭുവിനെ ദർശിച്ചു—ശിരസ്സിൽ ബാലചന്ദ്രമകുടം, ത്രിനേത്രൻ, ചതുര്ഭുജൻ; ദീപ്ത ത്രിശൂലം, മൃഗചിഹ്നം, തീക്ഷ്ണ ദീപ്ത ദണ്ഡം ധരിച്ച അധിപതി।

Verse 18

चन्द्रबिम्बाभवदनं हरिवक्त्रमथापि वा । उत्तरे द्वारपार्श्वस्य भार्यां च मरुतां सुताम्

വാതിലിന്റെ ഉത്തര വശത്ത് മരുതന്മാരുടെ പുത്രിയായി ജനിച്ച ഭാര്യയെ ചിത്രീകരിക്കുകയോ ധ്യാനിക്കുകയോ വേണം; അവളുടെ മുഖം ചന്ദ്രബിംബംപോലെ, അല്ലെങ്കിൽ ഹരി (വിഷ്ണു) മുഖംപോലെ ആയിരിക്കട്ടെ।

Verse 19

सुयशां सुव्रतामम्बां पादमण्डनतत्पराम् । पूजयित्वा प्रविश्यान्तर्भवनं परमेष्ठिनः

സുയശസ്സുള്ളവളും സുവ്രതയുമായ, പാദാലങ്കാര-സേവയിൽ നിരന്തരം തത്പരയായ അംബയെ പൂജിച്ച ശേഷം, അവൻ പരമേഷ്ഠിൻ (ബ്രഹ്മാ)യുടെ അന്തർഭവനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു।

Verse 20

संपूज्य लिङ्गं तैर्द्रव्यैर्निर्माल्यमपनोदयेत् । प्रक्षाल्य पुष्पं शिरसि न्यसेत्तस्य विशुद्धये

ആ ദ്രവ്യങ്ങളാൽ ശിവലിംഗത്തെ വിധിപൂർവ്വം പൂജിച്ച്, ഉപയോഗിച്ച പുഷ്പാദി നിർമാല്യം നീക്കണം. അത് കഴുകി, ശുദ്ധിക്കായി ആ പുഷ്പം ശിരസ്സിൽ ധരിക്കണം.

Verse 21

पुष्पहस्तो जपेच्छक्त्या मन्त्रं मन्त्रविशुद्धये । ऐशान्यां चण्दमाराध्य निर्माल्यं तस्य दापयेत्

കയ്യിൽ പുഷ്പം പിടിച്ച്, മന്ത്രത്തിന്റെ വിശുദ്ധിക്കായി പൂർണ്ണശക്തിയോടെ മന്ത്രജപം ചെയ്യണം. തുടർന്ന് ഈശാന (വടക്കുകിഴക്ക്) ദിശയിൽ ചണ്ഡനെ സമ്യക് ആരാധിച്ച്, ആ പൂജയുടെ നിർമാല്യം അവനു അർപ്പിക്കണം.

Verse 22

कल्पयेदासनं पश्चादाधारादि यथाक्रमम् । आधारशक्तिं कल्याणीं श्यामां ध्यायेदधो भुवि

അതിനുശേഷം മനസ്സിൽ ആസനം കല്പിച്ച്, ആധാരാദികളെ യഥാക്രമം ധ്യാനിക്കണം. താഴെ ഭൂമിയിൽ കല്യാണിയായ ശ്യാമവർണ ആധാരശക്തി—മൂലാധാരരൂപിണി—യെ ധ്യാനിക്കണം.

Verse 23

तस्याः पुरस्तादुत्कंठमनंतं कुण्डलाकृतिम् । धवलं पञ्चफणिनं लेलिहानमिवाम्बरम्

അവളുടെ മുമ്പിൽ ഉയർന്ന കഴുത്തോടുകൂടിയ അനന്തൻ (ശേഷൻ) പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു—കുണ്ഡലാകൃതിയായി ചുരുണ്ടു, ധവളവർണൻ, അഞ്ചു ഫണങ്ങളുള്ളവൻ, നാവുകളാൽ ആകാശത്തെ നക്കുന്നതുപോലെ തോന്നി.

Verse 24

तस्योपर्यासनं भद्रं कण्ठीरवचतुष्पदम् । धर्मो ज्ञानं च वैराग्यमैश्वर्यञ्च पदानि वै

അതിന്റെ മീതെ മംഗളകരമായ സിംഹാസനസദൃശമായ ചതുഷ്പദാസനം നിലകൊള്ളുന്നു. അതിന്റെ താങ്ങുകൾ ധർമ്മം, ജ്ഞാനം, വൈരാഗ്യം, ഐശ്വര്യം.

Verse 25

आग्नेयादिश्वेतरक्तपीतश्यामानि वर्णतः । अधर्मादीनि पूर्वादीन्युत्तरांतान्यनुक्रमात्

ആഗ്നേയ ദിശയിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് അവയുടെ വർണ്ണങ്ങൾ ക്രമമായി ശ്വേതം, രക്തം, പീതം, ശ്യാമം. അതുപോലെ കിഴക്കിലെ അധർമ്മം മുതൽ വടക്കേ അറ്റം വരെ ക്രമത്തിൽ ഗ്രഹിക്കണം.

Verse 26

राजावर्तमणिप्रख्यान्न्यस्य गात्राणि भावयेत् । अस्योर्ध्वच्छादनं पद्ममासनं विमलं सितम्

രാജാവർത്തമണിപോലെ ദീപ്തമായ അവയവങ്ങളെ മനസ്സിൽ ന്യസിച്ച് ധ്യാനിക്കണം. അവന്റെ മേല്ച്ഛാദനം നിർമ്മലവും ശ്വേതവും കളങ്കരഹിതവുമായ പദ്മാസനമാണ്.

Verse 27

अष्टपत्राणि तस्याहुरणिमादिगुणाष्टकम् । केसराणि च वामाद्या रुद्रावामादिशक्तिभिः

അവർ പറയുന്നു: അതിന്റെ എട്ട് ദളങ്ങൾ അണിമാദി എട്ട് ഗുണങ്ങളാണ്. അതിന്റെ കേസരങ്ങൾ വാമാ മുതലായവ—രുദ്രാ, വാമാ തുടങ്ങിയ ശക്തികളായി, അവയാൽ പ്രഭുവിനെ ഭക്തിപൂർവ്വം ധ്യാനിക്കുന്നു.

Verse 28

बीजान्यपि च ता एव शक्तयोंतर्मनोन्मनीः । कर्णिकापरवैराग्यं नालं ज्ञानं शिवात्मकम्

ആ ശക്തികളേ തന്നെയാണ് ബീജരൂപത്തിൽ അതിസൂക്ഷ്മമായി ഉള്ളിൽ അന്തർമനത്തിന്റെ ഉന്മനീസ്ഥാനമായി വസിക്കുന്നത്. പദ്മത്തിന്റെ കർണിക പരമവൈരാഗ്യം; നാളം ശിവാത്മകജ്ഞാനം.

Verse 29

कन्दश्च शिवधर्मात्मा कर्णिकान्ते त्रिमण्डले । त्रिमण्डलोपर्यात्मादि तत्त्वत्रितयमासनम्

അടിസ്ഥാനത്തിൽ ശിവധർമ്മസ്വഭാവമായ കന്ദം ഉണ്ട്; കർണികയുടെ അറ്റത്ത് ത്രിമണ്ഡലം നിലകൊള്ളുന്നു. ആ മൂന്ന് മണ്ഡലങ്ങളുടെ മുകളിൽ ആത്മാദി തത്ത്വത്രയമായ ആസനം സ്ഥാപിതമാണ്.

Verse 30

सर्वासनोपरि सुखं विचित्रास्तरणास्तृतम् । आसनं कल्पयेद्दिव्यं शुद्धविद्यासमुज्ज्वलम्

എല്ലാ ആസനങ്ങളുടെയും മുകളിൽ, വിചിത്രമായ ആസ്തരണങ്ങളാൽ വിരിച്ച സുഖകരമായ ദിവ്യ ആസനം ഒരുക്കണം—ശുദ്ധവിദ്യയുടെ പ്രകാശത്തിൽ ദീപ്തമായത്.

Verse 31

आवाहनं स्थापनं च सन्निरोधं निरीक्षणम् । नमस्कारं च कुर्वीत बध्वा मुद्राः पृथक्पृथक्

മുദ്രകൾ ഓരോന്നായി ബന്ധിച്ച് ആവാഹനം, സ്ഥാപനം, സന്നിരോധം, നിരീക്ഷണം, തുടർന്ന് നമസ്കാരം—ഇവ എല്ലാം ചെയ്യണം.

Verse 32

पाद्यमाचमनं चार्घ्यं गंधं पुष्पं ततः परम् । धूपं दीपं च तांबूलं दत्त्वाथ स्वापयेच्छिवौ

പാദ്യം, ആചമനം, അർഘ്യം എന്നിവ അർപ്പിച്ച്, തുടർന്ന് ഗന്ധവും പുഷ്പവും സമർപ്പിക്കണം; പിന്നെ ധൂപം, ദീപം, താംബൂലം നൽകി അവസാനം ശിവ-ശിവയെ ശയനിപ്പിക്കണം।

Verse 33

अथवा परिकल्प्यैवमासनं मूर्तिमेव च । सकलीकृत्य मूलेन ब्रह्माभिश्चापरैस्तथा

അല്ലെങ്കിൽ ഇങ്ങനെ ആസനവും മൂർത്തിയും യഥാവിധി ഒരുക്കി, മൂലമന്ത്രത്താലും ബ്രഹ്മമന്ത്രങ്ങളാലും മറ്റ് ഉപമന്ത്രങ്ങളാലും അതിനെ സകലീകൃതമായി—പൂർണ്ണമായി പ്രത്യക്ഷമാക്കണം।

Verse 34

आवाहयेत्ततो देव्या शिवं परमकारणम् । शुद्धस्फटिकसंकाशं देवं निश्चलमक्षरम्

അപ്പോൾ ദേവി പരമകാരണമനായ ശിവനെ ആവാഹിക്കണം—ശുദ്ധസ്ഫടികംപോലെ ദീപ്തനായ, നിശ്ചലനും അക്ഷയനും ആയ ദേവനായി ധ്യാനിക്കണം।

Verse 35

कारणं सर्वलोकानां सर्वलोकमयं परम् । अंतर्बहिःस्थितं व्याप्य ह्यणोरणु महत्तरम् २

അവൻ സർവ്വലോകങ്ങളുടെ പരമകാരണം, സർവ്വലോകമയമായ പരതത്ത്വം. അകത്തും പുറത്തും നിലകൊണ്ട് എല്ലാം വ്യാപിച്ചു—അണുവിലും സൂക്ഷ്മനും മഹത്തിലും മഹാനുമാണ്।

Verse 36

भक्तानामप्रयत्नेन दृश्यमीश्वरमव्ययम् । ब्रह्मेंद्रविष्णुरुद्राद्यैरपि देवैरगोचरम्

ഭക്തന്മാർക്ക് ആ അവ്യയനായ ഈശ്വരൻ വലിയ പ്രയത്നമില്ലാതെയും ദർശനം നൽകുന്നു; എന്നാൽ ബ്രഹ്മാ, ഇന്ദ്രൻ, വിഷ്ണു, രുദ്രൻ മുതലായ ദേവന്മാർക്കും അവൻ അഗോചരനാണ്।

Verse 37

देवसारं च विद्वद्भिरगोचरमिति श्रुतम् । आदिमध्यान्तरहितं भेषजं भवरोगिणाम्

വിദ്വാന്മാർ ശ്രുതിയിൽ കേട്ടിരിക്കുന്നു—അവൻ ദേവസാരം, ഇന്ദ്രിയ-മനസ്സുകൾക്ക് അഗോചരൻ. ആദി-മധ്യ-അന്തമില്ലാത്ത അവൻ തന്നെയാണ് സംസാരരോഗികൾക്ക് പരമ ഔഷധം।

Verse 38

शिवतत्त्वमिति ख्यातं शिवार्थं जगति स्थिरम् । पञ्चोपचारवद्भक्त्या पूजयेल्लिंगमुत्तमम्

‘ശിവതത്ത്വം’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായത് ലോകത്തിൽ ശിവാർത്ഥമായി സ്ഥിരമായി നിലകൊള്ളുന്നു. അതുകൊണ്ട് പഞ്ചോപചാരഭക്തിയോടെ ഉത്തമ ലിംഗത്തെ പൂജിക്കണം.

Verse 39

लिंगमूर्तिर्महेशस्य शिवस्य परमात्मनः । स्नानकाले प्रकुर्वीत जयशब्दादिमंगलम्

മഹേശൻ, പരമാത്മാവായ ശിവന്റെ ലിംഗമൂർത്തിയുടെ സ്നാനസമയത്ത് ‘ജയ’ എന്ന ജയഘോഷത്തോടെ ആരംഭിച്ച് മംഗളാചരണവും ശുഭകർമ്മങ്ങളും ചെയ്യണം.

Verse 40

पञ्चगव्यघृतक्षीरदधिमध्वादिपूर्वकैः । मूलैः फलानां सारैश्च तिलसर्षपसक्तुभिः

പഞ്ചഗവ്യം, നെയ്യ്, പാൽ, തൈര്, തേൻ മുതലായവകൊണ്ടും; കന്ദമൂലങ്ങൾ, ഫലസാരം/രസം, എള്ള്, കടുക്, സത്തു മുതലായവകൊണ്ടും (വിധിപൂർവ്വം അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു).

Verse 41

बीजैर्यवादिभिश्शस्तैश्चूर्णैर्माषादिसंभवैः । संस्नाप्यालिप्य पिष्टाद्यैः स्नापयेदुष्णवारिभिः

യവം മുതലായ ശുഭബീജങ്ങളാലും, മാഷ് (ഉഴുന്ന്) മുതലായവയിൽ നിന്നുണ്ടാക്കിയ ഉത്തമ ചൂർണങ്ങളാലും (ലിംഗത്തെ) സ്നാനിപ്പിച്ച്; പിന്നെ പിഷ്ടാദി ലേപങ്ങൾ അണിയിച്ച്, അവസാനം ഉഷ്ണജലത്തിൽ സ്നാനിപ്പിക്കണം.

Verse 42

घर्षयेद्विल्वपत्राद्यैर्लेपगंधापनुत्तये । पुनः संस्नाप्य सलिलैश्चक्रवर्त्युपचारतः

ലേപത്തിന്റെ ഗന്ധം നീക്കാൻ ബിൽവപത്രാദികളാൽ മൃദുവായി ഘർഷണം ചെയ്യണം; പിന്നെ വീണ്ടും ജലത്തിൽ സ്നാപനം നടത്തി ചക്രവർത്തിയുടെ വിധിപോലെ ക്രമബദ്ധ ഉപചാരത്തോടെ സേവിക്കണം।

Verse 43

सुगंधामलकं दद्याद्धरिद्रां च यथाक्रमम् । ततः संशोध्य सलिलैर्लिंगं बेरमथापि वा

ക്രമാനുസാരം സുഗന്ധമുള്ള ആമലകം (നെല്ലിക്ക)യും പിന്നെ മഞ്ഞളും അർപ്പിക്കണം; തുടർന്ന് ജലത്തിൽ ശുദ്ധീകരിച്ച് ശിവലിംഗത്തെയോ ബേരം (മൂർത്തി) യെയോ കൂടി ശുചീകരിക്കണം।

Verse 44

स्नापयेद्गंधतोयेन कुशपुष्पोदकेन च । हिरण्यरत्नतोयैश्च मंत्रसिद्धैर्यथाक्रमम्

സുഗന്ധജലത്താലും കുശയും പുഷ്പവും ചേർത്ത് സംസ്കരിച്ച ജലത്താലും സ്നാപനം ചെയ്യണം; തുടർന്ന് യഥാക്രമം മന്ത്രസിദ്ധമായ സ്വർണ്ണ-രത്നസങ്കലിത ജലത്താൽ ലിംഗാഭിഷേകം നടത്തണം।

Verse 45

असंभवे तु द्रव्याणां यथासंभवसंभृतैः । केवलैर्मंत्रतोयैर्वा स्नापयेच्छ्रद्धया शिवम्

ദ്രവ്യങ്ങൾ ലഭ്യമാകാത്ത പക്ഷം, ലഭ്യമായത്ര വസ്തുക്കളാൽ, അല്ലെങ്കിൽ മന്ത്രസിദ്ധ ജലം മാത്രം കൊണ്ടും, ശ്രദ്ധയോടെ ശിവനെ സ്നാപനം ചെയ്യണം।

Verse 46

कलशेनाथ शंखेन वर्धन्या पाणिना तथा । सकुशेन सपुष्पेण स्नापयेन्मंत्रपूर्वकम्

പിന്നീട് കലശം, ശംഖം, കൈയിൽ പിടിച്ച വർധനി എന്നിവകൊണ്ട്—കുശയും പുഷ്പങ്ങളും സഹിതം—മന്ത്രപൂർവം (ലിംഗത്തിന്) സ്നാപനം നടത്തണം।

Verse 47

पवमानेन रुद्रेण नीलेन त्वरितेन च । लिंगसूक्तादिसूक्तैश्च शिरसाथर्वणेन च

പവമാന-രുദ്ര, നീല, ത്വരിത സ്തോത്രങ്ങളാൽ, ലിംഗസൂക്താദി വൈദിക സൂക്തങ്ങളാൽ, കൂടാതെ അഥർവശിര ഉപനിഷത്താൽ കൂടി രുദ്രനെ ആരാധിക്കണം।

Verse 48

ऋग्भिश्च सामभिः शैवैर्ब्रह्मभिश्चापि पञ्चभिः । स्नापयेद्देवदेवेशं शिवेन प्रणवेन च

ഋഗ്, സാമ മന്ത്രങ്ങളാൽ, ശൈവ സ്തോത്രങ്ങളാൽ, കൂടാതെ അഞ്ചു ബ്രഹ്മമന്ത്രങ്ങളാൽ, ‘ശിവ’ എന്നും പവിത്ര പ്രണവം ‘ഓം’ എന്നും ജപിച്ചുകൊണ്ട് ദേവദേവേശനായ ശിവനു അഭിഷേകസ്നാനം നടത്തണം।

Verse 49

यथा देवस्य देव्याश्च कुर्यात्स्नानादिकं तथा । न तु कश्चिद्विशेषो ऽस्ति तत्र तौ सदृशौ यतः

ദേവനു സ്നാനാദി കർമങ്ങൾ എങ്ങനെ ചെയ്യുന്നതോ, അതുപോലെ ദേവിക്കും ചെയ്യണം. ഈ ആരാധനയിൽ അവർക്കിടയിൽ യാതൊരു ഭേദവും ഇല്ല; കാരണം ഇരുവരും തത്ത്വത്തിൽ ഒരുപോലെയാണ്।

Verse 50

प्रथमं देवमुद्दिश्य कृत्वा स्नानादिकाः क्रियाः । देव्यैः प्रश्चात्प्रकुर्वीत देवदेवस्य शासनात्

ആദ്യം ദേവനായ ശിവനെ ഉദ്ദേശിച്ച് സ്നാനാദി കർമങ്ങൾ നിർവഹിക്കണം; തുടർന്ന് ദേവദേവന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ദേവി (ശക്തി)യുടെ പൂജ നടത്തണം।

Verse 51

अर्धनारीश्वरे पूज्ये पौर्वापर्यं न विद्यते । तत्र तत्रोपचाराणां लिंगे वान्यत्र वा क्वचित्

പൂജ്യനായ അർദ്ധനാരീശ്വരാരാധനയിൽ മുൻപും പിന്നെയും എന്ന കർശനക്രമം ഇല്ല. ഉപചാരങ്ങൾ അവിടവിടെ സമർപ്പിക്കാം—ലിംഗത്തോടോ, ചിലപ്പോൾ മറ്റിടത്തോടോയും।

Verse 52

कृत्वा ऽभिषेकं लिंगस्य शुचिना च सुगंधिना । संमृज्य वाससा दद्यादंबरं चोपवीतकम्

ശുദ്ധവും സുഗന്ധവുമുള്ള ദ്രവ്യങ്ങളാൽ ശിവലിംഗത്തിന് അഭിഷേകം ചെയ്ത്, ശുദ്ധവസ്ത്രംകൊണ്ട് തുടച്ച്; തുടർന്ന് ഭഗവാന്റെ സേവയായി വസ്ത്രവും ഉപവീതവും അർപ്പിക്കണം.

Verse 53

पाद्यमाचमनं चार्घ्यं गंधं पुष्पं च भूषणम् । धूपं दीपं च नैवेद्यं पानीयं मुखशोधनम्

പാദ്യം, ആചമനം, അർഘ്യം; ഗന്ധം, പുഷ്പം, ഭൂഷണം; ധൂപം, ദീപം, നൈവേദ്യം; കൂടാതെ പാനീയജലവും മുഖശോധനജലവും—ഇവയെല്ലാം ക്രമമായി ശ്രീശിവനു അർപ്പിക്കണം.

Verse 54

पुनश्चाचमनीयं च मुखवासं ततः परम् । मुकुटं च शुभं भद्रं सर्वरत्नैरलंकृतम्

വീണ്ടും ആചമനീയജലവും അതിനുശേഷം മുഖവസ്ത്രവും അർപ്പിക്കണം. തുടർന്ന് സർവ്വരത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച ശുഭവും ഭദ്രവുമായ മുകുടം സമർപ്പിക്കണം.

Verse 55

भूषणानि पवित्राणि माल्यानि विविधानि च । व्यजने चामरे छत्रं तालवृंतं च दर्पणम्

പവിത്രമായ ഭൂഷണങ്ങൾ, വിവിധ മാലകൾ, വ്യജനവും ചാമരവും, ഛത്രം, താളവൃന്തം, ദർപ്പണം—ഇവയെല്ലാം ശുഭമായ പൂജാസാമഗ്രികളായി അർപ്പിച്ച് ക്രമപ്പെടുത്തണം.

Verse 56

दत्त्वा नीराजनं कुर्यात्सर्वमंगलनिस्वनैः । गीतनृत्यादिभिश्चैव जयशब्दसमन्वितः

നീരാജനം (ആരതി) അർപ്പിച്ച ശേഷം, സർവ്വ മംഗളധ്വനികളുടെ നടുവിൽ—ഗാനം, നൃത്തം മുതലായവയോടുകൂടി—‘ജയ ജയ’ ഘോഷത്തോടെ (സഗുണ) ശിവനെ ഭക്തിപൂർവ്വം ആരാധിക്കണം।

Verse 57

हैमे च राजते ताम्रे पात्रे वा मृन्मये शुभे । पद्मकैश्शोभितैः पुष्पैर्बीजैर्दध्यक्षतादिभिः

സ്വർണം, വെള്ളി, ചെമ്പ് അല്ലെങ്കിൽ ശുഭമായ മൺപാത്രം—ഇവയിൽ ഏതിലായാലും—പദ്മംകൊണ്ട് ശോഭിതമായ പുഷ്പങ്ങളോടൊപ്പം, വിത്തുകൾ, തൈര്, അക്ഷതം മുതലായ ശുദ്ധ ദ്രവ്യങ്ങൾ അർപ്പിക്കണം.

Verse 58

त्रिशूलशंखयुग्माब्जनन्द्यावर्तैः करीषजैः । श्रीवत्सस्वस्तिकादर्शवज्रैर्वह्न्यादिचिह्नितैः

അവർ പവിത്ര ഗോമയത്തിൽ നിർമ്മിച്ച മംഗളചിഹ്നങ്ങളാൽ അടയാളപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു—ത്രിശൂലം, ശംഖം, യുഗ്മചിഹ്നം, പദ്മം, നന്ദ്യാവർത്തം, ശ്രീവത്സം, സ്വസ്തികം, ദർപ്പണം, വജ്രം, അഗ്നി മുതലായവ—ശിവാരാധനയുടെ പുണ്യലക്ഷണങ്ങൾ।

Verse 59

अष्टौ प्रदीपान्परितो विधायैकं तु मध्यमे । तेषु वामादिकाश्चिन्त्याः पूज्याश्च नव शक्तयः

ചുറ്റും എട്ട് ദീപങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ച് നടുവിൽ ഒരു ദീപം വെച്ച്, അവിടെ വാമാ മുതലായ ഒൻപതു ശക്തികളെ ധ്യാനിച്ച് ദിവ്യശക്തിരൂപമായി പൂജിക്കണം।

Verse 60

कवचेन समाच्छाद्य संरक्ष्यास्त्रेण सर्वतः । धेनुमुद्रां च संदर्श्य पाणिभ्यां पात्रमुद्धरेत्

കവചമന്ത്രംകൊണ്ട് മൂടി, അസ്ത്രമന്ത്രംകൊണ്ട് എല്ലാദിക്കിലും സംരക്ഷിച്ച്, തുടർന്ന് ധേനുമുദ്ര കാണിച്ച്, ഇരുകൈകളാൽ പാത്രം ഉയർത്തണം।

Verse 61

अथवारोपयेत्पात्रे पञ्चदीपान्यथाक्रमम् । विदिक्ष्वपि च मध्ये च दीपमेकमथापि वा

അല്ലെങ്കിൽ പാത്രത്തിൽ ക്രമമായി അഞ്ച് ദീപങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കണം—ഇടത്തിക്കുകളിലും നടുവിലും; അല്ലെങ്കിൽ ഇഷ്ടമെങ്കിൽ ഒരു ദീപം മാത്രം വെച്ചാലും മതി।

Verse 62

ततस्तत्पात्रमुद्धृत्य लिंगादेरुपरि क्रमात् । त्रिः प्रदक्षिणयोगेन भ्रामयेन्मूलविद्यया

അതിനുശേഷം ആ പാത്രം ഉയർത്തി ലിംഗാദി പവിത്രവസ്തുക്കളുടെ മീതെ ക്രമമായി ചുറ്റിക്കൊള്ളിക്കണം. പ്രദക്ഷിണാഭാവത്തോടെ മൂലമന്ത്രം ജപിച്ചുകൊണ്ട് മൂന്നു പ്രാവശ്യം പരിവർത്തനം ചെയ്യണം।

Verse 63

दद्यादर्घ्यं ततो मूर्ध्नि भसितं च सुगंधितम् । कृत्वा पुष्पांजलिं पश्चादुपहारान्निवेदयेत्

അതിനുശേഷം അർഘ്യം അർപ്പിക്കണം. പിന്നെ ശിരസ്സിൽ സുഗന്ധിത ഭസ്മം ധരിക്കണം. തുടർന്ന് പുഷ്പാഞ്ജലി അർപ്പിച്ച്, പിന്നെ ഉപഹാരങ്ങളും നൈവേദ്യാദികളും സമർപ്പിക്കണം।

Verse 64

पानीयं च ततो दद्याद्दत्त्वा वाचमनं पुनः । पञ्चसौगंधिकोपेतं ताम्बूलं च निवेदयेत्

പിന്നീട് പാനീയജലം അർപ്പിക്കണം; വീണ്ടും ആചമനത്തിനായി ജലം നൽകി, അഞ്ചു സുഗന്ധങ്ങളോടുകൂടിയ താംബൂലവും സമർപ്പിക്കണം।

Verse 65

प्रोक्षयेत्प्रोक्षणीयानि गाननाट्यानि कारयेत् । लिंगादौ शिवयोश्चिन्तां कृत्वा शक्त्यजपेच्छिवम्

പ്രോക്ഷിക്കേണ്ടതെല്ലാം പവിത്രജലത്തോടെ പ്രോക്ഷിക്കണം; ഗാനം-നാട്യം മുതലായവ നടത്തിക്കൊള്ളിക്കണം. തുടർന്ന് ലിംഗാദി രൂപങ്ങളിൽ ശക്തിയോടുകൂടിയ ശിവനെ ധ്യാനിച്ച്, തന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച് ശിവമന്ത്രം ജപിക്കണം।

Verse 66

प्रदक्षिणं प्रणामं च स्तवं चात्मसमर्पणम् । विज्ञापनं च कार्याणां कुर्याद्विनयपूर्वकम्

വിനയത്തോടെ പ്രദക്ഷിണയും പ്രണാമവും ചെയ്തു, സ്തവം അർപ്പിച്ച്, ആത്മാവിനെ ശിവപാദങ്ങളിൽ സമർപ്പിക്കണം; തുടർന്ന് തന്റെ കര്‍ത്തവ്യങ്ങളും ആവശ്യങ്ങളും സംബന്ധിച്ച് അപേക്ഷ സമർപ്പിക്കണം.

Verse 67

अर्घ्यं पुष्पांजलिं दत्त्वा बद्ध्वा मुद्रां यथाविधि । पश्चात्क्षमापयेद्देवमुद्वास्यात्मनि चिंतयेत्

അർഘ്യവും പുഷ്പാഞ്ജലിയും അർപ്പിച്ച്, വിധിപ്രകാരം മുദ്ര ബദ്ധമാക്കി, തുടർന്ന് ദേവനോട് ക്ഷമ യാചിക്കണം; പിന്നെ ദേവതയെ ഉദ്വാസനം ചെയ്ത് അവനെ സ്വന്തം ആത്മാവിൽ ധ്യാനിക്കണം.

Verse 68

पाद्यादिमुखवासांतमर्घ्याद्यं चातिसंकटे । पुष्पविक्षेपमात्रं वा कुर्याद्भावपुरस्सरम्

പാദ്യം മുതൽ മുഖവാസം വരെ, അർഘ്യാദി അർപ്പണങ്ങളും—അത്യന്തം പ്രതിസന്ധിയിൽ ഇവയ്ക്കുപകരം പുഷ്പവിക്ഷേപം മാത്രം ചെയ്താലും മതി; എന്നാൽ അത് ഹൃദയഭാവഭക്തിയെ മുൻനിർത്തി ചെയ്യണം.

Verse 69

तावतैव परो धर्मो भावने सुकृतो भवेत् । असंपूज्य न भुञ्जीत शिवमाप्राणसंचरात्

ഇതുതന്നെ പരമധർമ്മം—അന്തരത്തിൽ ശുഭഭാവനയും പുണ്യകർമ്മസംസ്കാരവും വളർത്തുക. ദേഹത്തിൽ പ്രാണസഞ്ചാരം നിലനിൽക്കുന്നത്രയും ശിവപൂജ ചെയ്യാതെ ആഹാരം കഴിക്കരുത്.

Verse 70

यदि पापस्तु भुंजीत स्वैरं तय्स न निष्कृतिः । प्रमादेन तु भुंक्ते चेत्तदुद्गीर्य प्रयत्नतः

പാപി ഉദ്ദേശപൂർവം (നിഷിദ്ധ/അശുദ്ധം) ഭക്ഷിച്ചാൽ അവനു പ്രായശ്ചിത്തമില്ല. എന്നാൽ അശ്രദ്ധയാൽ കഴിച്ചുപോയാൽ, പരിശ്രമിച്ച് ഉടൻ തന്നെ അത് ഛർദ്ദിച്ച് പുറത്താക്കണം.

Verse 71

स्नात्वा द्विगुणमभ्यर्च्य देवं देवीमुपोष्य च । शिवस्यायुतमभ्यस्येद्ब्रह्मचर्यपुरस्सरम्

സ്നാനം ചെയ്ത് ഇരട്ട ഭക്തിയോടെ ദേവനെയും ദേവിയെയും ആരാധിച്ച് ഉപവാസം അനുഷ്ഠിക്കണം. പിന്നെ ബ്രഹ്മചര്യത്തെ മുഖ്യനിയമമാക്കി ശിവമന്ത്രം പത്തായിരം പ്രാവശ്യം ജപാഭ്യാസം ചെയ്യണം.

Verse 72

परेद्युश्शक्तितो दत्त्वा सुवर्णाद्यं शिवाय च । शिवभक्ताय वा कृत्वा महापूजां शुचिर्भवेत्

അടുത്ത ദിവസം കഴിവനുസരിച്ച് സ്വർണ്ണാദികൾ ശിവനു സമർപ്പിച്ച്, അല്ലെങ്കിൽ ശിവഭക്തനു ദാനം നൽകി, തുടർന്ന് മഹാപൂജ നടത്തുകയാൽ ശുദ്ധി ലഭിക്കുന്നു.