मन्वन्तर-कल्प-प्रश्नोत्तरम् / Discourse on Manvantaras, Kalpas, and Re-creation
ഈ അധ്യായത്തിൽ ഋഷിമാർ എല്ലാ മന്വന്തരങ്ങളുടെയും കൽപ്പഭേദങ്ങളുടെയും ക്രമബദ്ധമായ വിവരണം, പ്രത്യേകിച്ച് അന്തഃസർഗവും പ്രതിസർഗവും (പുനഃസൃഷ്ടി) ചോദിക്കുന്നു. വായു ബ്രഹ്മായുസ്സിലെ പരാർദ്ധാദി കാലമാനം സൂചിപ്പിച്ച്, ബന്ധപ്പെട്ട ചക്രാന്തത്തിൽ പുനഃസൃഷ്ടി സംഭവിക്കുന്നുവെന്ന് പറയുന്നു. ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഒരു ദിവസത്തിൽ മനുക്കളുടെ പരിവർത്തനമനുസരിച്ച് പതിനാലു പ്രധാന വിഭാഗങ്ങൾ ഉണ്ടെന്നും വ്യക്തമാക്കുന്നു. എന്നാൽ കൽപ്പങ്ങളും മന്വന്തരങ്ങളും അനാദി-അനന്തവും പൂർണ്ണമായി വാച്യാതീതവുമാകയാൽ എല്ലാം എണ്ണിപ്പറയാൻ കഴിയില്ല; എല്ലാം പറഞ്ഞാലും ശ്രോതാക്കൾക്കുള്ള ഫലം പരിമിതം—അതുകൊണ്ട് നിലവിൽ പ്രവൃത്തമായ കൽപ്പത്തെ സംക്ഷിപ്തമായി വിവരിക്കുന്ന രീതിയാണ് സ്വീകരിക്കുന്നത്. ആ കൽപ്പം വരാഹകൽപ്പമാണ്; അതിൽ പതിനാലു മനുക്കൾ—സ്വായംഭുവാദി ഏഴും സാവർണികാദി ഏഴും—ഇപ്പോൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നത് ഏഴാമനായ വൈവസ്വത മനു. സൃഷ്ടി-പ്രളയരീതികൾ മന്വന്തരങ്ങളിലുടനീളം സമാനമായി ആവർത്തിക്കുന്നു എന്ന സൂചന നൽകി, മുൻകൽപ്പത്തിന്റെ നിവൃത്തിയും കാല-വായു ശക്തികളുടെ പ്രഭാവത്തിൽ പുതിയ ചക്രാരംഭവും ചിത്രീകരിച്ച് തുടർന്നുള്ള വിശദ ബ്രഹ്മാണ്ഡവിവരണത്തിന് പീഠിക ഒരുക്കുന്നു.
Shlokas
Verse 1
मुनय ऊचुः । मन्वंतराणि सर्वाणि कल्पभेदांश्च सर्वशः । तेष्वेवांतरसर्गं च प्रतिसर्गं च नो वद
മുനികൾ പറഞ്ഞു—“എല്ലാ മന്വന്തരങ്ങളും കല്പഭേദങ്ങളും സമഗ്രമായി ഞങ്ങൾക്ക് പറയുക. അവയ്ക്കുള്ളിലെ അന്തർസർഗവും പ്രതിസർഗവും കൂടി വിശദീകരിക്കണമേ.”
Verse 2
वायुरुवाच । कालसंख्याविवृत्तस्य परार्धो ब्रह्मणस्स्मृतः । तावांश्चैवास्य कालोन्यस्तस्यांते प्रतिसृज्यते
വായു പറഞ്ഞു—“കാലസംഖ്യയുടെ വിവരണത്തിൽ ‘പരാർധം’ ബ്രഹ്മാവിന്റെ അളവായി സ്മൃതമാണ്. അതേ അളവിലുള്ള മറ്റൊരു കാലവും ഉണ്ട്; അതിന്റെ അവസാനം വീണ്ടും സൃഷ്ടി പ്രക്ഷേപിക്കപ്പെടുന്നു.”
Verse 3
दिवसे दिवसे तस्य ब्रह्मणः पूर्वजन्मनः । चतुर्दशमहाभागा मनूनां परिवृत्तयः
ആ ബ്രഹ്മാവിന്റെ മുൻപ്രകടനചക്രത്തിൽ, ദിനംപ്രതി മനുക്കളുടെ പതിനാലു മഹാപരമ്പരകൾ ക്രമമായി പരിവർത്തിതമായി ചുറ്റിക്കൊണ്ടിരുന്നു.
Verse 4
अनादित्वादनंतत्वादज्ञेयत्वाच्च कृत्स्नशः । मन्वंतराणि कल्पाश्च न शक्या वचनात्पृथक्
ഇത് അനാദിയും അനന്തവും പൂർണ്ണമായി അജ്ഞേയവുമായതിനാൽ മന്വന്തരങ്ങളും കല്പങ്ങളും വാക്കുകൊണ്ട് വേർതിരിച്ച് എണ്ണിപ്പറയാൻ കഴിയില്ല।
Verse 5
उक्तेष्वपि च सर्वेषु शृण्वतां वो वचो मम । किमिहास्ति फलं तस्मान्न पृथक्वक्तुमुत्सहे
എല്ലാം പറഞ്ഞിട്ടും, കേൾക്കുന്നവരേ, എന്റെ വാക്ക് ശ്രവിക്കൂ—ഇവിടെ വേറെയായി പറയാൻ എന്ത് ഫലമുണ്ട്? അതുകൊണ്ട് ഞാൻ പ്രത്യേക ഫലം പറയാൻ ധൈര്യമെടുക്കുന്നില്ല।
Verse 6
य एव खलु कल्पेषु कल्पः संप्रति वर्तते । तत्र संक्षिप्य वर्तंते सृष्टयः प्रतिसृष्टयः
കൽപ്പങ്ങളിൽ ഇപ്പോൾ പ്രവഹിക്കുന്ന കൽപ്പമേ ഇവിടെ പ്രസ്താവ്യം; അതിൽ സൃഷ്ടിയും പ്രതിസൃഷ്ടിയും സംക്ഷിപ്തരൂപത്തിൽ നടക്കുന്നു।
Verse 7
यस्त्वयं वर्तते कल्पो वाराहो नाम नामतः । अस्मिन्नपि द्विजश्रेष्ठा मनवस्तु चतुर्दश
ഇപ്പോൾ പ്രവഹിക്കുന്ന ഈ കൽപ്പം നാമത്തിൽ ‘വാരാഹ കൽപ്പം’ ആകുന്നു; ഇതിലും, ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, പതിനാലു മനുക്കൾ ഉണ്ടു।
Verse 8
स्वायंभुवादयस्सप्त सप्त सावर्णिकादयः । तेषु वैवस्वतो नाम सप्तमो वर्तते मनुः
സ്വായംഭുവ മുതലായ ഏഴ് മനുക്കളും, സാവർണി മുതലായ മറ്റേ ഏഴും; അവരിൽ ‘വൈവസ്വത’ എന്ന മനു ഏഴാമൻ, ഇപ്പോൾ അധിഷ്ഠിതനായി നിലകൊള്ളുന്നു।
Verse 9
मन्वंतरेषु सर्वेषु सर्गसंहारवृत्तयः । प्रायः समाभवंतीति तर्कः कार्यो विजानता
എല്ലാ മന്വന്തരങ്ങളിലും സൃഷ്ടിയും പ്രളയവും സംബന്ധിച്ച പ്രവൃത്തികൾ സാധാരണയായി ഒരേപോലെ ആവർത്തിക്കുന്നു; അതിനാൽ വിവേകിയായ ജ്ഞാനി യുക്തിയുക്തമായ തർക്കംകൊണ്ട് അവയെ ഗ്രഹിക്കണം।
Verse 10
पूर्वकल्पे परावृत्ते प्रवृत्ते कालमारुते । समुन्मूलितमूलेषु वृक्षेषु च वनेषु च
മുൻ കല്പം അവസാനിച്ച് കാലരൂപമായ കാറ്റ് വീശിത്തുടങ്ങിയപ്പോൾ, വനങ്ങളിലെയും വൃക്ഷങ്ങളിലെയും വേറുകൾ സമൂലമായി പിഴുതുപോയി; അരണ്യം ചിതറിപ്പോയി।
Verse 11
जगंति तृणवक्त्रीणि देवे दहति पावके । वृष्ट्या भुवि निषिक्तायां विवेलेष्वर्णवेषु च
ദേവാഗ്നി ജ്വലിച്ച് ദഹിപ്പിക്കുമ്പോൾ, ജീവികൾ ഉണങ്ങിയ പുല്ല് വായിൽ നിറഞ്ഞവരെപ്പോലെ ദഗ്ധരായി വ്യാകുലപ്പെട്ടു നശിക്കുന്നു; പിന്നെ ഭൂമിയിൽ മഴ പെയ്യുമ്പോഴും, മഹാവിവരങ്ങളിലും സമുദ്രങ്ങളിലും പോലും, ആ സാഹചര്യങ്ങളുടെ പ്രബലബലത്തിൽ സർവ്വ ജീവികളും ആടിപ്പൊങ്ങുന്നു।
Verse 12
दिक्षु सर्वासु मग्नासु वारिपूरे महीयसि । तदद्भिश्चटुलाक्षेपैस्तरंगभुजमण्डलैः
എല്ലാ ദിക്കുകളും മുങ്ങി, മഹാപൃഥ്വി എല്ലാടവും ജലപൂർണ്ണമായപ്പോൾ, ആ ജലം അശാന്തമായ ചാട്ടങ്ങളോടെയും ഭുജമണ്ഡലത്തെപ്പോലെ വലയാകൃതിയിലുള്ള തരംഗങ്ങളോടെയും എല്ലാദിക്കിലേക്കും കവിഞ്ഞൊഴുകി വ്യാപിച്ചു।
Verse 13
प्रारब्धचण्डनृत्येषु ततः प्रलयवारिषु । ब्रह्मा नारायणो भूत्वा सुष्वाप सलिले सुखम्
ഭീകരമായ നൃത്തം ആരംഭിച്ച്, തുടർന്ന് പ്രളയജലം എല്ലാടവും വ്യാപിച്ചപ്പോൾ, ബ്രഹ്മാവ് നാരായണരൂപം ധരിച്ചു ആ ജലത്തിൽ സുഖമായി ശയിച്ചു നിദ്രിച്ചു।
Verse 14
इमं चोदाहरन्मंत्रं श्लोकं नारायणं प्रति । तं शृणुध्वं मुनिश्रेष्ठास्तदर्थं चाक्षराश्रयम्
ഇങ്ങനെ നാരായണനെ അഭിമുഖീകരിച്ച് ഈ മന്ത്രശ്ലോകം ഉച്ചരിച്ച ശേഷം, ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, അത് ശ്രവിക്കുവിൻ; അവിനാശിയായ അക്ഷരങ്ങളെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്ന അതിന്റെ അർത്ഥവും കൂടെ കേൾക്കുവിൻ।
Verse 15
आपो नारा इति प्रोक्ता आपो वै नरसूनवः । अयनं तस्य ता यस्मात्तेन नारायणः स्मृतः
ജലങ്ങളെ ‘നാരാ’ എന്നു പറയുന്നു; വാസ്തവത്തിൽ ജലങ്ങൾ നരന്റെ പുത്രന്മാരെന്നു പ്രസിദ്ധം. ആ ജലങ്ങളാണ് അവന്റെ ‘അയനം’—ആശ്രയസ്ഥാനം—ആകയാൽ അവൻ ‘നാരായണൻ’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു।
Verse 16
शिवयोगमयीं निद्रां कुर्वन्तं त्रिदशेश्वरम् । बद्धांजलि पुटास्सिद्धा जनलोकनिवासिनः
ജനലോകത്തിൽ വസിക്കുന്ന സിദ്ധന്മാർ കൈകൂപ്പി, ത്രിദശേശ്വരനെ ശിവയോഗമയമായ നിദ്രയിൽ നിലകൊള്ളുന്നതായി ദർശിച്ചു—അത് സാധാരണ ഉറക്കം അല്ല, അന്തർമുഖ യോഗസമാധി.
Verse 17
स्तोत्रैः प्रबोधयामासुः प्रभातसमये सुराः । यथा सृष्ट्यादिसमये ईश्वरं श्रुतयः पुरा
പ്രഭാതസമയത്ത് ദേവന്മാർ സ്തോത്രങ്ങളാൽ പ്രഭുവിനെ ഉണർത്തി; സൃഷ്ടിയുടെ ആദികാലത്ത് പണ്ടേ ശ്രുതികൾ (വേദങ്ങൾ) സ്തുതികളാൽ ഈശ്വരനെ ഉണർത്തിയതുപോലെ.
Verse 18
ततः प्रबुद्ध उत्थाय शयनात्तोयमध्यगात् । उदैक्षत दिशः सर्वा योगनिद्रालसेक्षणः
അപ്പോൾ അവൻ ഉണർന്ന് ശയനസ്ഥാനത്തിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റ് ജലത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിലേക്ക് ചെന്നു. യോഗനിദ്രയുടെ മന്ദമായ ദൃഷ്ടിയോടെ അവൻ എല്ലാ ദിക്കുകളെയും നോക്കി.
Verse 19
नापश्यत्स तदा किंचित्स्वात्मनो व्यतिरेकि यत् । सविस्मय इवासीनः परां चिंतामुपागमत्
അപ്പോൾ അവൻ തന്റെ ആത്മാവിൽ നിന്ന് വേറിട്ടതായി ഒന്നും കണ്ടില്ല. അത്ഭുതം പിടിച്ചവനെപ്പോലെ ഇരുന്ന് പിന്നെ അവൻ ഗാഢമായ പരമചിന്തയിൽ പ്രവേശിച്ചു.
Verse 20
क्व सा भगवती या तु मनोज्ञा महती मही । नानाविधमहाशैलनदीनगरकानना
ആ ഭഗവതിയായ, മനോഹരവും വിശാലവുമായ ഭൂമി എവിടെയാണ്—നാനാവിധ മഹാപർവ്വതങ്ങൾ, നദികൾ, നഗരങ്ങൾ, കാനനങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടത്?
Verse 21
एवं संचिंतयन्ब्रह्मा बुबुधे नैव भूस्थितिम् । तदा सस्मार पितरं भगवंतं त्रिलोचनम्
ഇങ്ങനെ വീണ്ടും വീണ്ടും ചിന്തിച്ചിട്ടും ബ്രഹ്മാവിന് ഭൂസ്ഥിതിയുടെ യഥാർത്ഥ നില മനസ്സിലായില്ല. അപ്പോൾ അദ്ദേഹം തന്റെ പിതാവായ ഭഗവാൻ ത്രിലോചനനായ ശിവനെ സ്മരിച്ചു.
Verse 22
स्मरणाद्देवदेवस्य भवस्यामिततेजसः । ज्ञातवान्सलिले मग्नां धरणीं धरणीपतिः
ദേവദേവനായ അപാരതേജസ്സുള്ള ഭവനെ സ്മരിച്ചതോടെ ധരണീപതി ഭൂമി ജലത്തിൽ മുങ്ങിയതായി അറിഞ്ഞു.
Verse 23
ततो भूमेस्समुद्धारं कर्तुकामः प्रजापतिः । जलक्रीडोचितं दिव्यं वाराहं रूपमस्मरत्
അപ്പോൾ പ്രജാപതി ഭൂമിയെ ഉയർത്തി രക്ഷിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു, ജലക്രീഡയ്ക്ക് യോജ്യമായ ദിവ്യ വരാഹരൂപം മനസ്സിൽ സ്മരിച്ചു।
Verse 24
महापर्वतवर्ष्माणं महाजलदनिःस्वनम् । नीलमेघप्रतीकाशं दीप्तशब्दं भयानकम्
അവന്റെ ദേഹം മഹാപർവ്വതംപോലെ വിപുലം; മഹാഘനഗർജ്ജനപോലെ മുഴങ്ങുന്നതും. നീലമേഘസദൃശമായി ദീപ്തവും ഭയങ്കരവുമായ ശബ്ദം ഭയം ജനിപ്പിച്ചു.
Verse 25
पीनवृत्तघनस्कंधपीनोन्नतकटीतटम् । ह्रस्ववृत्तोरुजंघाग्रं सुतीक्ष्णपुरमण्डलम्
അവന്റെ ഭുജങ്ങൾ പുഷ്ടവും വൃത്തവും ഘനവുമായിരുന്നു; കടി-തടവും നിതംബങ്ങളും ദൃഢവും വിശാലവും ഉന്നതവുമായിരുന്നു. ഊരു-ജംഘകൾ ചെറുതായിരുന്നാലും സുസംഘടിത വൃത്താകാരം; അഗ്രഭാഗം തീക്ഷ്ണവും വ്യക്തമായ മണ്ഡലരേഖയുമുള്ളത്.
Verse 26
पद्मरागमणिप्रख्यं वृत्तभीषणलोचनम् । वृत्तदीर्घमहागात्रं स्तब्धकर्णस्थलोज्ज्वलम्
അവൻ പദ്മരാഗമണിപോലെ ദീപ്തൻ; അവന്റെ കണ്ണുകൾ വൃത്തവും ഭീഷണവുമായിരുന്നു. മഹാദേഹം വൃത്താകാരമായി ദീർഘം; കർണ്ണപ്രദേശം ദൃഢമായി നിലകൊണ്ട് ഉജ്ജ്വലമായി തിളങ്ങി.
Verse 27
उदीर्णोच्छ्वासनिश्वासघूर्णितप्रलयार्णवम् । विस्फुरत्सुसटाच्छन्नकपोलस्कंधबंधुरम्
അവന്റെ പ്രബല ഉച്ഛ്വാസ-നിശ്വാസങ്ങളാൽ പ്രളയസമുദ്രം പോലും ചുഴലിക്കാറ്റുപോലെ ഘൂർണിച്ചു. വിസ്ഫുരിക്കുന്ന ശോഭന ജടകളാൽ മൂടപ്പെട്ട അവന്റെ കപോലങ്ങളും ഭുജങ്ങളും അതിമനോഹരമായിരുന്നു.
Verse 28
मणिभिर्भूषणैश्चित्रैर्महारत्नैःपरिष्कृतम् । विराजमानं विद्युद्भिर्मेघसंघमिवोन्नतम्
നാനാമണികളും വിചിത്രാഭരണങ്ങളും ധരിച്ച്, മഹാരത്നങ്ങളാൽ മനോഹരമായി പരിഷ്കൃതനായി അവൻ ഉയർന്ന് നിന്നു—മേഘസംഘത്തിൽ മിന്നലുപോലെ പ്രകാശിച്ച് വിരാജിച്ചു.
Verse 29
आस्थाय विपुलं रूपं वाराहममितं विधिः । पृथिव्युद्धरणार्थाय प्रविवेश रसातलम्
വിധാതാ ബ്രഹ്മാവ് വിപുലവും അമിതവും ആയ വരാഹരൂപം ധരിച്ചു ഭൂമിയെ ഉയർത്തുവാൻ രസാതലത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു।
Verse 30
स तदा शुशुभे ऽतीव सूकरो गिरिसंनिभः । लिंगाकृतेर्महेशस्य पादमूलं गतो यथा
അപ്പോൾ പർവ്വതസദൃശനായ ആ സൂകരൻ അത്യന്തം ശോഭിച്ചു; ലിംഗരൂപ മഹേശ്വരന്റെ പാദമൂലത്തേക്കു ഇറങ്ങിയതുപോലെ।
Verse 31
ततस्स सलिले मग्नां पृथिवीं पृथिवींधरः । उद्धृत्यालिंग्य दंष्ट्राभ्यामुन्ममज्ज रसातलात्
പിന്നീട് ഭൂമിധരൻ ജലത്തിൽ മുങ്ങിയ ഭൂമിയെ ദംഷ്ട്രകളാൽ ഉയർത്തി ആലിംഗനം ചെയ്ത് രസാതലത്തിൽ നിന്ന് മുകളിലേക്ക് ഉയർന്നു വന്നു।
Verse 32
तं दृष्ट्वा मुनयस्सिद्धा जनलोकनिवासिनः । मुमुदुर्ननृतुर्मूर्ध्नि तस्य पुष्पैरवाकिरन्
അവനെ കണ്ട ജനലോകവാസികളായ സിദ്ധ മുനിമാർ ആനന്ദത്തിൽ നിറഞ്ഞു; അവർ നൃത്തം ചെയ്തു, ഭക്തിയോടെ അവന്റെ ശിരസ്സിൽ പുഷ്പങ്ങൾ ചൊരിഞ്ഞു।
Verse 33
वपुर्महावराहस्य शुशुभे पुष्पसंवृतम् । पतद्भिरिव खद्योतैः प्राशुरंजनपर्वतः
മഹാവരാഹന്റെ ദേഹം പുഷ്പാവൃതമായി ശോഭിച്ചു; പറക്കുന്ന ഖദ്യോതങ്ങൾ കൊണ്ട് മിനുങ്ങുന്ന പ്രാശുരഞ്ജന പർവ്വതംപോലെ।
Verse 34
ततः संस्थानमानीय वराहो महतीं महीम् । स्वमेव रूपमास्थाय स्थापयामास वै विभुः
അതിനുശേഷം മഹാബലനായ വരാഹൻ മഹത്തായ ഭൂമിയെ അവളുടെ യഥാസ്ഥാനത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്ന്, തന്റെ ദിവ്യസ്വരൂപം ധരിച്ചു, സർവ്വവ്യാപിയായ പ്രഭു അവളെ ദൃഢമായി സ്ഥാപിച്ചു।
Verse 35
पृथिवीं च समीकृत्य पृथिव्यां स्थापयन्गिरीन् । भूराद्यांश्चतुरो लोकान् कल्पयामास पूर्ववत्
പിന്നീട് ഭൂമിയെ സമമാക്കി, അതിൽ പർവതങ്ങളെ സ്ഥാപിച്ച്, ഭൂഃ മുതലായ നാല് ലോകങ്ങളെ മുൻപുപോലെ തന്നെ സൃഷ്ടിച്ചു।
Verse 36
इति सह महतीं महीं महीध्रैः प्रलयमहाजलधेरधःस्थमध्यात् । उपरि च विनिवेश्य विश्वकर्मा चरमचरं च जगत्ससर्ज भूयः
ഇങ്ങനെ പ്രളയത്തിന്റെ മഹാജലസമുദ്രത്തിന്റെ താഴ്ന്ന മദ്ധ്യഭാഗത്തിൽ നിന്ന് പർവതങ്ങളോടുകൂടിയ വിശാല ഭൂമിയെ ഉയർത്തി മുകളിലാക്കി സ്ഥാപിച്ച്, വിശ്വകർമ്മാവ് വീണ്ടും ചരാചരമായ സമസ്ത ജഗത്തും സൃഷ്ടിച്ചു।
Frequently Asked Questions
The structure of kalpas and manvantaras, including āntara-sarga and pratisarga, with a focused identification of the currently operative Varāha Kalpa and the present Vaivasvata Manu.
It asserts the Purāṇic stance that cosmic cycles are effectively inexhaustible and not fully capturable by discourse; therefore knowledge is transmitted through a selective, present-kalpa-centered model that remains meaningful for practice and understanding.
Fourteen manvantara divisions within a day of Brahmā; the naming of the Varāha Kalpa; and the positioning of Vaivasvata as the seventh Manu in the current sequence.