मङ्गलाचरणम्, तीर्थ-परिसरः, सूतागमनम् — Invocation, Sacred Setting, and the Arrival of Sūta

Verse 1

व्यास उवाच । नमश्शिवाय सोमाय सगणाय ससूनवे । प्रधानपुरुषेशाय सर्गस्थित्यंतहेतवे

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—സോമസ്വരൂപനും ഗണങ്ങളോടും പുത്രനോടും കൂടിയ ഭഗവാൻ ശിവനു നമസ്കാരം. പ്രധാനം പുരുഷനും അധീശ്വരനായ, സൃഷ്ടി-സ്ഥിതി-പ്രളയങ്ങളുടെ കാരണമായ പരമേശ്വരനു പ്രണാമം.

Verse 2

शक्तिरप्रतिमा यस्य ह्यैश्वर्यं चापि सर्वगम् । स्वामित्वं च विभुत्वं च स्वभावं संप्रचक्षते

യാരുടെ ശക്തി അപരിമിതവും ഉപമയറ്റതുമാണ്, യാരുടെ ഐശ്വര്യം സർവത്ര വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു—അവന്റെ സ്വാമിത്വവും വിഭുത്വവും സ്വഭാവവും ഇങ്ങനെ പ്രസ്താവിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 3

तमजं विश्वकर्माणं शाश्वतं शिवमव्ययम् । महादेवं महात्मानं व्रजामि शरणं शिवम्

അജൻ, വിശ്വകർമ്മാവ്, ശാശ്വതൻ, ശിവൻ, അവ്യയൻ ആയ ആ ശിവനിൽ ഞാൻ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു; മഹാദേവനും മഹാത്മാവുമായ പ്രഭുവേ അദ്ദേഹം।

Verse 4

धर्मक्षेत्रे महातीर्थे गंगाकालिंदिसंगमे । प्रयागे नैमिषारण्ये ब्रह्मलोकस्य वर्त्मनि

ധർമ്മക്ഷേത്രമായ മഹാതീർത്ഥത്തിൽ, ഗംഗയും കാലിന്ദിയും സംഗമിക്കുന്ന പ്രയാഗത്തിൽ, നൈമിഷാരണ്യത്തിൽ, ബ്രഹ്മലോകത്തിലേക്കുള്ള പഥത്തിൽ।

Verse 5

मुनयश्शंसितात्मानः सत्यव्रतपरायणाः । महौजसो महाभागा महासत्रं वितेनिरे

ആ മുനിമാർ പ്രശംസനീയമായ ആചാരമുള്ളവർ, സത്യവ്രതങ്ങളിൽ പരായണർ, മഹാതേജസ്സുള്ളവർ, മഹാഭാഗ്യശാലികൾ; അവർ മഹാസത്ര യാഗം ഒരുക്കി ആരംഭിച്ചു.

Verse 6

तत्र सत्रं समाकर्ण्य तेषामक्लिष्टकर्मणाम् । साक्षात्सत्यवतीसूनोर्वेदव्यासस्य धीमतः

അവിടെ അക്ലിഷ്ടകർമ്മരായ ഋഷിമാർ നടത്തുന്ന സത്രയാഗത്തിന്റെ വാർത്ത കേട്ട്, സത്യവതീപുത്രനായ ധീമാൻ വേദവ്യാസൻ ആ ദേശത്തേക്ക് എത്തി।

Verse 7

शिष्यो महात्मा मेधावी त्रिषु लोकेषु विश्रुतः । पञ्चावयवयुक्तस्य वाक्यस्य गुणदोषवित्

അവൻ ശിഷ്യൻ—മഹാത്മാവും മേധാവിയും—ത്രിലോകങ്ങളിലും പ്രസിദ്ധൻ; പഞ്ചാവയവയുക്തമായ വാക്യത്തിന്റെ ഗുണദോഷങ്ങൾ തിരിച്ചറിയുന്നവൻ।

Verse 8

उत्तरोत्तरवक्ता च ब्रुवतो ऽपि बृहस्पतेः । मधुरः श्रवणानां च मनोज्ञपदपर्वणाम्

ബൃഹസ്പതി സംസാരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നാലും, തുടർന്ന് വന്ന വക്താവ് അതിലും ഉത്തമമായി പ്രസംഗിച്ചു; ആ വചനങ്ങൾ ശ്രവണത്തിന് മധുരവും, മനോഹരമായ പദബന്ധങ്ങൾ കൊണ്ട് മനസ്സിനെ രമിപ്പിക്കുന്നതുമായിരുന്നു।

Verse 9

कथानां निपुणो वक्ता कालविन्नयवित्कविः । आजगाम स तं देशं सूतः पौराणिकोत्तमः

അപ്പോൾ കഥകളിൽ നിപുണനായ വക്താവ്, കാലവും നയവും അറിയുന്ന കവി—പൗരാണികന്മാരിൽ ഉത്തമനായ സൂതൻ—ആ ദേശത്തേക്ക് എത്തി।

Verse 10

तं दृष्ट्वा सूतमायांतं मुनयो हृष्टमानसाः । तस्मै साम च पूजां च यथावत्प्रत्यपादयन्

സൂതൻ വരുന്നതു കണ്ട മുനിമാർ ഹൃദയം നിറഞ്ഞ ആനന്ദത്തോടെ ഉല്ലസിച്ചു. വിധിപ്രകാരം അദ്ദേഹത്തിന് മധുര സ്വാഗതവചനങ്ങളും യഥോചിത പൂജയും അർപ്പിച്ചു.

Verse 11

प्रतिगृह्य सतां पूजां मुनिभिः प्रतिपादिताम् । उद्दिष्टमानसं भेजे नियुक्तो युक्तमात्मनः

മുനിമാർ വിധിപൂർവ്വം അർപ്പിച്ച സജ്ജനരുടെ പൂജ അദ്ദേഹം സ്വീകരിച്ചു. തുടർന്ന് ആത്മനിയമത്തോടെ, നിയുക്തമായ പുണ്യകർമ്മബോധത്തോടെ, തന്റെ മനസ്സിനെ നിർദ്ദിഷ്ട ആത്മീയ ലക്ഷ്യത്തിൽ സ്ഥിരപ്പെടുത്തി.

Verse 12

ततस्तत्संगमादेव मुनीनां भावितात्मनाम् । सोत्कंठमभवच्चितं श्रोतुं पौराणिकीं कथाम्

അപ്പോൾ ഭാവിതാത്മാക്കളായ മുനിമാരുടെ ആ സത്സംഗം മൂലം ചിത്തം അത്യന്തം ഉത്സുകമായി—ശിവസംബന്ധമായ പൗരാണികകഥ ശ്രവിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു।

Verse 13

तदा तमनुकूलाभिर्वाग्भिः पूज्य १ महर्षयः । अतीवाभिमुखं कृत्वा वचनं चेदमब्रुवन्

അപ്പോൾ മഹർഷിമാർ അനുകൂലവും ആദരപൂർവവുമായ വാക്കുകളാൽ അദ്ദേഹത്തെ പൂജിച്ച്, പൂർണ്ണമായി അഭിമുഖമായി നിന്നുകൊണ്ട് ഈ വചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു।

Verse 14

ऋषय ऊचुः । रोमहर्षण सर्वज्ञ भवान्नो भाग्यगौरवात् । संप्राप्तोद्य महाभाग शैवराज महामते

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—ഹേ രോമഹർഷണാ, ഹേ സർവ്വജ്ഞാ! ഞങ്ങളുടെ സൗഭാഗ്യത്തിന്റെ മഹിമയാൽ നീ ഇന്ന് ഞങ്ങളിലേക്കു വന്നിരിക്കുന്നു. ഹേ മഹാഭാഗ, ഹേ ശൈവഭക്തരാജാ, ഹേ മഹാമതേ!

Verse 15

पुराणविद्यामखिलां व्यासात्प्रत्यक्षमीयिवान् । तस्मादाश्चर्यभूतानां कथानां त्वं हि भाजनम्

നീ വ്യാസനിൽ നിന്ന് പ്രത്യക്ഷമായി സമസ്ത പുരാണവിദ്യയും കൈപ്പറ്റിയിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ ഈ അത്ഭുതസ്വരൂപമായ പവിത്രകഥകൾക്കു യഥാർത്ഥ പാത്രം നീ തന്നെയാണ്।

Verse 16

रत्नानामुरुसाराणां रत्नाकर इवार्णवः । यच्च भूतं यच्च भव्यं यच्चान्यद्वस्तु वर्तते

ഉത്തമസാരമുള്ള രത്നങ്ങളുടെ ആകരമായി സമുദ്രം നിലകൊള്ളുന്നതുപോലെ, കഴിഞ്ഞതും വരാനിരിക്കുന്നതും മറ്റെല്ലാ തത്ത്വങ്ങളും—ഇവയൊക്കെയുടെയും അക്ഷയസ്രോതസ്സു നിങ്ങൾ തന്നെയാണ്.

Verse 17

न तवाविदितं किञ्चित्त्रिषु लोकेषु विद्यते । त्वमदृष्टवशादस्मद्दर्शनार्थमिहागतः

ത്രിലോകങ്ങളിലും നിങ്ങള്ക്ക് അറിയാത്തതായി ഒന്നുമില്ല. എന്നിരുന്നാലും അദൃഷ്ടത്തിന്റെ വശത്താൽ ഞങ്ങളെ ദർശിക്കാനായി നിങ്ങൾ ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നു.

Verse 18

वेदांतसारसर्वस्वं पुराणं श्रावयाशु नः । एवमभ्यर्थितस्सूतो मुनिभिर्वेदवादिभिः

‘വേദാന്തത്തിന്റെ സാരവും സർവ്വസ്വവും ആയ ആ പുരാണം ഞങ്ങൾക്ക് വൈകാതെ ശ്രവിപ്പിക്കണമേ.’ വേദവാദികളായ മുനിമാർ ഇങ്ങനെ അപേക്ഷിച്ചതോടെ സൂതൻ കഥ പറയാൻ തുടങ്ങി.

Verse 19

श्लक्ष्णां च न्यायसंयुक्तां प्रत्युवाच शुभां गिरम् । सूत उवाच । पूजितो ऽनुगृहीतश्च भवद्भिरिति चोदितः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—“നിങ്ങൾ ഞങ്ങളാൽ പൂജിക്കപ്പെട്ടും അനുഗ്രഹിക്കപ്പെട്ടും ഇരിക്കുന്നു” എന്ന വാക്കുകളാൽ പ്രേരിതനായി, അവൻ മൃദുവും മംഗളകരവും ന്യായസഹിതവുമായ വാക്കുകളിൽ മറുപടി പറഞ്ഞു।

Verse 20

कस्मात्सम्यङ्न विब्रूयां पुराणमृषिपूजितम् । अभिवंद्य महादेवं देवीं स्कंदं विनायकम्

ഋഷിമാർ പൂജിച്ച ഈ പുരാണം ഞാൻ യഥാവിധി എന്തുകൊണ്ട് വിവരണം ചെയ്യാതിരിക്കണം—മഹാദേവനെയും ദേവിയെയും സ്കന്ദനെയും വിനായകനെയും വന്ദിച്ച്।

Verse 21

नंदिनं च तथा व्यासं साक्षात्सत्यवतीसुतम् । वक्ष्यामि परमं पुण्यं पुराणं वेदसंमितम्

നന്ദീശ്വരനെയും സത്യവതീപുത്രനായ സാക്ഷാത് വ്യാസനെയും വന്ദിച്ച്, വേദസമപ്രമാണമായ ഈ പരമപുണ്യപുരാണം ഞാൻ ഇപ്പോൾ പ്രസ്താവിക്കുന്നു।

Verse 22

शिवज्ञानार्णवं साक्षाद्भक्तिमुक्तिफलप्रदम् । शब्दार्थन्यायसंयुक्तै रागमार्थैर्विभूषितम्

ഇത് സാക്ഷാത് ‘ശിവജ്ഞാനാർണവം’ ആകുന്നു; ഭക്തിയുടെയും മുക്തിയുടെയും ഫലം നൽകുന്നത്; ശബ്ദാർഥന്യായയുക്തമായ വിവേചനത്തോടെ സമന്വിതവും പ്രേമഭക്തിമാർഗോപദേശങ്ങളാൽ അലങ്കൃതവും ആണ്।

Verse 23

श्वेतकल्पप्रसंगेन वायुना कथितं पुरा । विद्यास्थानानि सर्वाणि पुराणानुक्रमं तथा

മുന്‍കാലത്ത് ശ്വേതകല്പപ്രസംഗത്തിൽ വായുദേവൻ പറഞ്ഞു—സകല വിദ്യാസ്ഥാനങ്ങളും, അതുപോലെ പുരാണങ്ങളുടെ ക്രമാനുസൃതമായ അനുക്രമവും।

Verse 24

तत्पुराणस्य चोत्पत्तिं ब्रुवतो मे निबोधत । अंगानि वेदाश्चत्वारो मीमांसान्यायविस्तरः

ആ പുരാണത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം ഞാൻ പറയുന്നതു ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുക. അത് വേദാംഗങ്ങളും നാലു വേദങ്ങളും ആധാരമാക്കി, മീമാംസയും ന്യായവും എന്ന വിശാല വിവേചനത്തോടെ വികസിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 25

पुराणं धर्मशास्त्रं च विद्याश्चेताश्चतुर्दश । आयुर्वेदो धनुर्वेदो गांधर्वश्चेत्यनुक्रमात्

ക്രമമായി പുരാണങ്ങളും ധർമ്മശാസ്ത്രങ്ങളും പതിനാലു വിദ്യകളും എണ്ണപ്പെടുന്നു—ആയുർവേദം, ധനുർവേദം, ഗാന്ധർവ്വം മുതലായവ; ഇവ എല്ലാം ധർമ്മാചരണത്തിനും പരമലക്ഷ്യത്തിനും ഉപായങ്ങളായി, അവസാനം ശിവഭക്തിയിൽ പരിപാകം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 26

अर्थशास्त्रं परं तस्माद्विद्या ह्यष्टादश स्मृताः । अष्टादशानां विद्यानामेतासां भिन्नवर्त्मनाम्

അതുകൊണ്ട് അർത്ഥശാസ്ത്രം പരമമെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു; കൂടാതെ അഷ്ടാദശ വിദ്യകൾ സ്മൃതിയിൽ പ്രസ്താവിതമാണ്. ആ പതിനെട്ടു വിദ്യകളും തത്തത്തായ ഭിന്നപഥങ്ങളിൽ പ്രവഹിക്കുന്നു.

Verse 27

आदिकर्ता कविस्साक्षाच्छूलपाणिरिति श्रुतिः । स हि सर्वजगन्नाथः सिसृक्षुरखिलं जगत्

ശ്രുതി പ്രസ്താവിക്കുന്നു—ആദികർത്താവ് സാക്ഷാൽ കവി, ശൂലപാണി. അവൻ തന്നെയാണ് സർവ്വജഗന്നാഥൻ; അഖില ജഗത്തെ സൃഷ്ടിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ।

Verse 28

ब्रह्माणं विदधे साक्षात्पुत्रमग्रे सनातनम् । तस्मै प्रथमपुत्राय ब्रह्मणे विश्वयोनये

അവൻ ആദിയിൽ സാക്ഷാൽ ബ്രഹ്മാവിനെ സനാതന പുത്രനായി സൃഷ്ടിച്ചു. ആ ആദ്യപുത്രനായ ബ്രഹ്മാവിന്—വിശ്വയോനി ആയവന്—(സൃഷ്ടികാര്യഭാരം ഏല്പിച്ചു).

Verse 29

विद्याश्चेमा ददौ पूर्वं विश्वसृष्ट्यर्थमीश्वरः । पालनाय हरिं देवं रक्षाशक्तिं ददौ ततः

ആദിയിൽ ഈശ്വരൻ വിശ്വസൃഷ്ടിക്കായി ഈ വിദ്യകൾ ദാനം ചെയ്തു; തുടർന്ന് ലോകങ്ങളുടെ പാലന-രക്ഷയ്ക്കായി ദേവ ഹരിക്ക് രക്ഷാശക്തി നൽകി.

Verse 30

मध्यमं तनयं विष्णुं पातारं ब्रह्मणो ऽपि हि । लब्धविद्येन विधिना प्रजासृष्टिं वितन्वता

വിഷ്ണു മധ്യപുത്രൻ; ബ്രഹ്മാവ് പിതാവും സൃഷ്ടാവും തന്നേ. ലഭിച്ച വിദ്യയോടെ, വിധിപ്രകാരം, ബ്രഹ്മാവ് പ്രജാസൃഷ്ടിയെ വിപുലമാക്കി.

Verse 31

प्रथमं सर्वशास्त्राणां पुराणं ब्रह्मणा स्मृतम् । अनंतरं तु वक्त्रेभ्यो वेदास्तस्य विनिर्गताः

സകല ശാസ്ത്രങ്ങളിലും ആദ്യം ബ്രഹ്മാവ് പുരാണം സ്മരിച്ചു പ്രസ്താവിച്ചു; തുടർന്ന് അവന്റെ മുഖങ്ങളിൽ നിന്ന് വേദങ്ങൾ ഉദ്ഭവിച്ചു.

Verse 32

प्रवृत्तिस्सर्वशास्त्राणां तन्मुखादभवत्ततः । यदास्य विस्तरं शक्ता नाधिगंतुं प्रजा भुवि

അപ്പോൾ അവന്റെ മുഖത്തിൽ നിന്ന് സകല ശാസ്ത്രങ്ങളുടെയും പ്രവാഹം ഉദ്ഭവിച്ചു; എന്നാൽ അതിന്റെ മഹാവിസ്താരം ഭൂമിയിലെ ജീവികൾ ഗ്രഹിക്കാനാകാതിരുന്നപ്പോൾ (സുലഭബോധം ആവശ്യമായി)।

Verse 33

तदा विद्यासमासार्थं विश्वेश्वरनियोगतः । द्वापरांतेषु विश्वात्मा विष्णुर्विश्वंभरः प्रभुः

അപ്പോൾ വിദ്യയെ സംക്ഷിപ്തമാക്കി സംരക്ഷിക്കുവാൻ, വിശ്വേശ്വരൻ (ശിവൻ) നൽകിയ നിയോഗപ്രകാരം, ദ്വാപരയുഗാന്തത്തിൽ, വിശ്വാത്മാവും വിശ്വംഭരനും ആയ പ്രഭു വിഷ്ണു (ആ ദൗത്യം ഏറ്റെടുത്തു)।

Verse 34

व्यासनाम्ना चरत्यस्मिन्नवतीर्य महीतले । एवं व्यस्ताश्च वेदाश्च द्वापरेद्वापरे द्विजाः

ഓരോ ദ്വാപരയുഗത്തിലും അവൻ ഭൂമിയിൽ അവതരിച്ച് ‘വ്യാസ’ എന്ന നാമത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു; ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, അതുപോലെ ഓരോ ദ്വാപരത്തിലും വേദങ്ങളും വിഭജിച്ച് പുതുക്കി ക്രമീകരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 35

निर्मितानि पुराणानि अन्यानि च ततः परम् । स पुनर्द्वापरे चास्मिन्कृष्णद्वैपायनाख्यया

അതിനു ശേഷം മറ്റു പുരാണങ്ങളും രചിക്കപ്പെട്ടു. പിന്നെയും ഈ ദ്വാപരയുഗത്തിൽ അവൻ ‘കൃഷ്ണദ്വൈപായന’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായി (അവയും) പ്രചരിപ്പിച്ചു.

Verse 36

अरण्यामिव हव्याशी सत्यवत्यामजायत । संक्षिप्य स पुनर्वेदांश्चतुर्धा कृतवान्मुनिः

കാട്ടിൽ ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിപോലെ സത്യവതിയിൽ ഹവ്യാശീ മുനി ജനിച്ചു. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം വിശാലമായ വേദത്തെ സംക്ഷിപ്തമാക്കി വീണ്ടും നാലായി വിഭജിച്ചു.

Verse 37

व्यस्तवेदतया लोके वेदव्यास इति श्रुतः । पुराणानाञ्च संक्षिप्तं चतुर्लक्षप्रमाणतः

വേദങ്ങളെ വിഭജിച്ച് ക്രമീകരിച്ചതിനാൽ അദ്ദേഹം ലോകത്തിൽ ‘വേദവ്യാസൻ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായി. പുരാണങ്ങളെയും അദ്ദേഹം സംക്ഷിപ്തമായി സമാഹരിച്ചു; അവയുടെ അളവ് നാലുലക്ഷം ശ്ലോകങ്ങൾ.

Verse 38

अद्यापि देवलोके तच्छतकोटिप्रविस्तरम् । यो विद्याच्चतुरो वेदान् सांगोपणिषदान्द्विजः

ഇന്നും ദേവലോകത്തിൽ അതിന്റെ വ്യാപ്തി ശതകോടി പ്രമാണമായി പരന്നിരിക്കുന്നു. അങ്ങങ്ങളോടും ഉപനിഷത്തുകളോടും കൂടി നാലു വേദങ്ങൾ ഒരു ദ്വിജൻ അറിഞ്ഞാലും, ആ മഹാവ്യാപ്തിയുടെ അന്ത്യം എളുപ്പമല്ല.

Verse 39

न चेत्पुराणं संविद्यान्नैव स स्याद्विचक्षणः । इतिहासपुराणाभ्यां वेदं समुपबृंहयेत्

പുരാണത്തെ യഥാർത്ഥമായി ഗ്രഹിക്കാത്തവൻ വിവേകിയെന്ന് പറയപ്പെടുകയില്ല. കാരണം ഇതിഹാസങ്ങളും പുരാണങ്ങളും മുഖേന വേദാർത്ഥം വിപുലീകരിക്കുകയും വ്യക്തമാക്കുകയും വേണം.

Verse 40

बिभेत्यल्पश्रुताद्वेदो मामयं प्रतरिष्यति । सर्गश्च प्रतिसर्गश्च वंशो मन्वंतराणि च

വേദം അല്പശ്രുതനെ ഭയപ്പെടുന്നു—‘ഇവൻ എന്നെ തെറ്റായി കടത്താൻ (അഥവാ തെറ്റായി വ്യാഖ്യാനിക്കാൻ) ശ്രമിക്കും’ എന്ന്. വേദത്തിൽ സൃഷ്ടിയും പ്രതിസൃഷ്ടിയും, വംശങ്ങളും മന്വന്തരചക്രങ്ങളും പ്രതിപാദിക്കുന്നു.

Verse 41

वंशानुचरितं चैव पुराणं पञ्चलक्षणम् । दशधा चाष्टधा चैतत्पुराणमुपदिश्यते

വംശവും വംശാനുചരിതവും വിവരിക്കുന്നതുതന്നെ പഞ്ചലക്ഷണങ്ങളാൽ ലക്ഷിതമായ പുരാണം ആകുന്നു. ഈ പുരാണം ദശവിധമായും അഷ്ടവിധമായും ഉപദേശിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 42

बृहत्सूक्ष्मप्रभेदेन मुनिभिस्तत्त्ववित्तमैः । ब्राह्मं पाद्मं वैष्णवं च शैवं भागवतं तथा

തത്ത്വത്തെ ഏറ്റവും നന്നായി അറിയുന്ന മുനിമാർ പുരാണങ്ങളെ ബൃഹത്തും സൂക്ഷ്മവുമായ വിഭാഗങ്ങളായി വേർതിരിക്കുന്നു—ബ്രാഹ്മം, പാദ്മം, വൈഷ്ണവം, ശൈവം, ഭാഗവതം എന്നും.

Verse 43

भविष्यं नारदीयं च मार्कंडेयमतः परम् । आग्नेयं ब्रह्मवैवर्तं लैंगं वाराहमेव च

(ഇവയാണ്) ഭവിഷ്യം, നാരദീയം, തുടർന്ന് മാർകണ്ഡേയം; കൂടാതെ ആഗ്നേയം, ബ്രഹ്മവൈവർത്തം, ലൈംഗം, വാർാഹം എന്നീ പുരാണങ്ങളും.

Verse 44

स्कान्दं च वामनं चैव कौर्म्यं मात्स्यं च गारुडम् । ब्रह्मांडं चेति पुण्यो ऽयं पुराणानामनुक्रमः

സ്കാന്ദം, വാമനം, കൗർമം, മാത്സ്യം, ഗാരുഡം, ബ്രഹ്മാണ്ഡം—ഇതാണ് പുരാണങ്ങളുടെ പുണ്യമായ അനുക്രമം.

Verse 45

तत्र शैवं तुरीयं यच्छार्वं सर्वार्थसाधकम् । ग्रंथो लक्षप्रमाणं तद्व्यस्तं द्वादशसंहितम्

അവയിൽ ശൈവം നാലാമത്തേതാണ്—ശർവൻ (ശ്രീശിവൻ) സംബന്ധിച്ചതും സർവ്വപുരുഷാർത്ഥങ്ങൾ സാധിപ്പിക്കുന്നതുമാണ്. ആ ഗ്രന്ഥം ലക്ഷശ്ലോകപ്രമാണമുള്ളതും ദ്വാദശ സംഹിതകളായി വിഭജിച്ചതുമാണ്.

Verse 46

निर्मितं तच्छिवेनैव तत्र धर्मः प्रतिष्ठितः । तदुक्तेनैव धर्मेण शैवास्त्रैवर्णिका नराः

ആ ക്രമം ശിവൻ തന്നെയാണ് നിർമ്മിച്ചത്; അവിടെ ധർമ്മം ദൃഢമായി സ്ഥാപിതമായി. അവൻ പ്രസ്താവിച്ച അതേ ധർമ്മം മൂലം നാലു വർണങ്ങളിലെ ജനങ്ങൾ ശൈവരായി—ശിവമാർഗാനുയായികളായി—മാറി।

Verse 47

तस्माद्विमुकुतिमन्विच्छञ्च्छिवमेव समाश्रयेत् । तमाश्रित्यैव देवानामपि मुक्तिर्न चान्यथा

അതുകൊണ്ട് മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ശിവനെയേ ശരണം പ്രാപിക്കണം. ദേവന്മാർക്കും മോക്ഷം അവനെ ആശ്രയിച്ചാലേ ലഭിക്കൂ; മറ്റെങ്ങനെക്കും അല്ല।

Verse 49

यदिदं शैवमाख्यातं पुराणं वेदसंमितम् । तस्य भेदान्समासेन ब्रुवतो मे निबोधत

ഇവിടെ പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്ന ഈ ശൈവപുരാണം വേദസമ്മതമാണ്. ഇനി അതിന്റെ വിഭാഗങ്ങൾ ഞാൻ സംക്ഷേപമായി പറയുന്നു—ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുക।

Verse 50

विद्येश्वरं तथा रौद्रं वैनायकमनुत्तमम् । औमं मातृपुराणं च रुद्रैकादशकं तथा

“വിദ്യേശ്വരം, റൗദ്രം, അനുത്തമ വൈനായകം, ഔമം, മാതൃ-പുരാണം, കൂടാതെ രുദ്ര-ഏകാദശകം—ഇവ (വിഭാഗങ്ങൾ) ആകുന്നു.”

Verse 51

कैलासं शतरुद्रं च शतरुद्राख्यमेव च । सहस्रकोटिरुद्राख्यं वायवीयं ततःपरम्

“കൈലാസം, ശതരുദ്രം, കൂടാതെ ‘ശതരുദ്ര’ എന്ന പേരിലുള്ളതും; പിന്നെ ‘സഹസ്രകോടിരുദ്ര’ എന്ന പേരിലുള്ളതും; അതിന് ശേഷം വായവീയം (സംഹിത) വരുന്നു.”

Verse 52

धर्मसंज्ञं पुराणं चेत्येवं द्वादश संहिताः । विद्येशं दशसाहस्रमुदितं ग्रंथसंख्यया

‘ധർമ്മ’ എന്ന പേരിലുള്ള പുരാണം ഇങ്ങനെ ദ്വാദശ സംഹിതകളായി വിന്യസിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഗ്രന്ഥഗണനപ്രകാരം ‘വിദ്യേശ്വര’ ഭാഗം ദശസഹസ്ര ശ്ലോകങ്ങളാണെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Verse 53

रौद्रं वैनायकं चौमं मातृकाख्यं ततः परम् । प्रत्येकमष्टसाहस्रं त्रयोदशसहस्रकम्

റൗദ്രം, വൈനായകം, ചൗമം, പിന്നെ ‘മാതൃക’ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്—ഇവയിൽ ഓരോന്നും അഷ്ടസഹസ്ര ശ്ലോകങ്ങളുള്ളത്; (സമാഹാരമായി) ത്രയോദശസഹസ്രമെന്നു പറയുന്നു.

Verse 54

रौद्रकादशकाख्यं यत्कैलासं षट्सहस्रकम् । शतरुद्रं त्रिसाहस्रं कोटिरुद्रं ततः परम्

‘റൗദ്രകാദശക’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നതാണ് ‘കൈലാസ’ ഭാഗം—ഷട്സഹസ്ര ശ്ലോകങ്ങളുള്ളത്. ‘ശതരുദ്ര’ ഭാഗം ത്രിസഹസ്രം; അതിനപ്പുറം ‘കോടിരുദ്ര’ ഭാഗം.

Verse 55

सहस्रैर्नवभिर्युक्तं सर्वार्थज्ञानसंयुतम् । सहस्रकोटिरुद्राख्यमेकादशसहस्रकम्

ഇത് നവസഹസ്ര (ഒൻപതിനായിരം) കൊണ്ട് യുക്തവും, സർവ്വ പുരുഷാർത്ഥജ്ഞാനത്താൽ സമ്പന്നവുമാണ്. ഇതിന് ‘സഹസ്രകോടിരുദ്ര’ എന്ന നാമം; ആകെ ഏകാദശസഹസ്ര (പതിനൊന്നായിരം) അളവുണ്ട്.

Verse 56

चतुस्सहस्रसंख्येयं वायवीयमनुत्तमम् । धर्मसंज्ञं पुराणं यत्तद्द्वादशसहस्रकम्

ഈ അനുത്തമ വായവീയ (സംഹിത) ചതുഃസഹസ്ര (നാലായിരം) ആയി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ‘ധർമ്മ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമായ പുരാണം ദ്വാദശസഹസ്ര (പന്ത്രണ്ടായിരം) അളവുള്ളതാണ്.

Verse 57

तदेवं लक्षमुद्दिष्टं शैवं शाखाविभेदतः । पुराणं वेदसारं तद्भुक्तिमुक्तिफलप्रदम्

ഇങ്ങനെ ശാഖാഭേദപ്രകാരം ശൈവധർമ്മത്തിന്റെ ലക്ഷണം നിർദ്ദേശിക്കപ്പെട്ടു. ആ പുരാണം വേദസാരമാണ്; ഭുക്തിയും മുക്തിയും—ഇരുവിധ ഫലവും നൽകുന്നു.

Verse 58

व्यासेन तत्तु संक्षिप्तं चतुर्विंशत्सहस्रकम् । शैवन्तत्र पुराणं वै चतुर्थं सप्तसंहितम्

ആ മഹാഗ്രന്ഥം വ്യാസൻ സംക്ഷിപ്തമാക്കി ഇരുപത്തിനാലായിരം ശ്ലോകങ്ങളാക്കി. ആ സമാഹാരത്തിൽ ശൈവപുരാണം സത്യത്തിൽ നാലാമത്തേതും ഏഴ് സംഹിതകളാൽ സമ്പന്നവുമാണ്.

Verse 59

विद्येश्वराख्या तत्राद्या द्वितीया रुद्रसंहिता । तृतीया शतरुद्राख्या कोटिरुद्रा चतुर्थिका

അവിടെ ആദ്യത്തേത് ‘വിദ്യേശ്വര സംഹിത’ എന്നും, രണ്ടാമത്തേത് ‘രുദ്ര സംഹിത’ എന്നും. മൂന്നാമത്തേത് ‘ശതരുദ്ര’ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു; നാലാമത്തേത് ‘കോടിരുദ്രാ’ ആകുന്നു.

Verse 60

पञ्चमी कथिता चोमा षष्ठी कैलाससंहिता । सप्तमी वायवीयाख्या सप्तैवं संहिता इह

അഞ്ചാമത്തേത് ‘ഉമാ-സംഹിത’ എന്നു പ്രസ്താവിക്കപ്പെടുന്നു; ആറാമത്തേത് ‘കൈലാസ-സംഹിത’; ഏഴാമത്തേത് ‘വായവീയ’ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. ഇങ്ങനെ ഇവിടെ ഏഴ് സംഹിതകളുണ്ട്।

Verse 61

विद्येश्वरं द्विसाहस्रं रौद्रं पञ्चशतायुतम् । त्रिंशत्तथा द्विसाहस्रं सार्धैकशतमीरितम्

‘വിദ്യേശ്വര’ ഭാഗം രണ്ടായിരം (ശ്ലോകങ്ങൾ) എന്നു പറയപ്പെടുന്നു; ‘രൗദ്ര’ ഭാഗം അമ്പതിനായിരം. അതുപോലെ (മറ്റു ഭാഗങ്ങൾക്ക്) മുപ്പത്തിരണ്ടായിരവും നൂറമ്പതും എന്നും പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു।

Verse 62

शतरुद्रन्तथा कोटिरुद्रं व्योमयुगाधिकम् । द्विसाहस्रं च द्विशतं तथोमं भूसहस्रकम्

അതുപോലെ ശതരുദ്രവും കോടിരുദ്രവും (ഖണ്ഡങ്ങൾ) ഉണ്ട്; വ്യോമം (ഖണ്ഡം) രണ്ട് യുഗം അധികമാണ്. പിന്നെ ദ്വിസാഹസ്രവും ദ്വിശതവും; അതുപോലെ ഉമയും ഭൂസഹസ്രകവും (ഖണ്ഡങ്ങൾ) ഉണ്ട്.

Verse 63

चत्वारिंशत्साष्टशतं कैलासं भूसहस्रकम् । चत्वारिंशच्च द्विशतं वायवीयमतः परम्

കൈലാസസംഹിതയിൽ എട്ടുനൂറ്റി നാല്പത് (ശ്ലോകങ്ങൾ) ഉണ്ട്; കൂടാതെ (അധികമായി) മറ്റൊരു ആയിരവും. അതിന് ശേഷം വായവീയ (സംഹിത) ഇരുനൂറ്റി നാല്പത് (ശ്ലോകങ്ങൾ) ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.

Verse 64

चतुस्साहस्रसंख्याकमेवं संख्याविभेदतः । श्रुतम्परमपुण्यन्तु पुराणं शिवसंज्ञकम्

ഇങ്ങനെ സംഖ്യാവിഭാഗപ്രകാരം ‘ശിവ’ എന്ന നാമമുള്ള ഈ പുരാണം നാലായിരം എന്ന എണ്ണത്തിൽ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു; ഇത് പരമ പുണ്യപ്രദമെന്നു ശ്രുതമാണ്.

Verse 65

चतुःसाहस्रकं यत्तु वायवीयमुदीरितम् । तदिदं वर्तयिष्यामि भागद्वयसमन्वितम्

നാലായിരം ശ്ലോകങ്ങളുള്ളതായി പ്രസിദ്ധമായ വായവീയ സംഹിത—അത് തന്നെയായ ഗ്രന്ഥം—ഇപ്പോൾ ഞാൻ രണ്ടു വിഭാഗങ്ങളോടുകൂടി സമ്പൂർണ്ണമായി പ്രസ്താവിച്ചു വ്യാഖ്യാനിക്കും.

Verse 66

नावेदविदुषे वाच्यमिदं शास्त्रमनुत्तमम् । न चैवाश्रद्धधानाय नापुराणविदे तथा

ഈ അനുത്തമ ശാസ്ത്രം വേദം അറിയാത്തവനോട് പറയരുത്; അതുപോലെ ശ്രദ്ധയില്ലാത്തവനോടും അല്ല, പുരാണപരിചയം ഇല്ലാത്തവനോടും അല്ല.

Verse 67

परीक्षिताय शिष्याय धार्मिकायानसूयवे । प्रदेयं शिवभक्ताय शिवधर्मानुसारिणे

ഈ ഉപദേശം പരീക്ഷിക്കപ്പെട്ട ശിഷ്യനേയ്ക്ക് മാത്രമേ നൽകാവൂ—ധർമ്മനിഷ്ഠനും അസൂയാരഹിതനും ശിവഭക്തനും ശിവധർമ്മാനുസാരിയും ആയവന്.

Verse 68

पुराणसंहिता यस्य प्रसादान्मयि वर्तते । नमो भगवते तस्मै व्यासायामिततेजसे

ആരുടെയോ പ്രസാദത്താൽ ഈ പുരാണസംഹിത എനിക്കുള്ളിൽ നിലകൊള്ളുന്നു, ആ അളവറ്റ തേജസ്സുള്ള ഭഗവാൻ വ്യാസനു നമസ്കാരം.