बाणासुरस्य शङ्करस्तुतिः तथा युद्धयाचनम् | Bāṇāsura’s Praise of Śiva and Petition for Battle
ഈ അധ്യായത്തിൽ സനത്കുമാരൻ ശിവന്റെ പരമത്വവും ഭക്തവാത്സല്യവും വെളിപ്പെടുത്തുന്ന മറ്റൊരു ഉപാഖ്യാനം പറയുന്നു. അസുരൻ ബാണൻ താണ്ഡവം ചെയ്ത് പാർവതീപ്രിയനായ ശങ്കരനെ പ്രസന്നനാക്കുന്നു. ദേവൻ തൃപ്തനായെന്ന് അറിഞ്ഞ് അവൻ വിനയത്തോടെ കൃതാഞ്ജലിയായി ദേവദേവ മഹാദേവ, സർവ്വദേവശിരോമണി എന്നു സ്തുതിക്കുന്നു. വരമായി ലഭിച്ച ആയിരം ഭുജങ്ങൾ യോഗ്യപ്രതിദ്വന്ദ്വിയില്ലാതെ ഭാരമായിപ്പോയെന്ന് പറഞ്ഞ്, യമൻ, അഗ്നി, വരുണൻ, കുബേരൻ, ഇന്ദ്രൻ മുതലായവരെ കീഴടക്കിയെന്ന ഗർവ്വം പ്രകടിപ്പിച്ച് ‘യുദ്ധം വരണം’ എന്നു യാചിക്കുന്നു—ശത്രുശസ്ത്രങ്ങളാൽ തന്റെ ഭുജങ്ങൾ പൊട്ടി മുറിവേൽക്കുന്ന യുദ്ധഭൂമി വേണമെന്ന് ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ഭക്തിയും ശിവാനുഗ്രഹവും ഒരുവശത്ത്, അസുരഗർവ്വവും ഹിംസാലാലസയും മറുവശത്ത് ചേർന്ന്, ശിവൻ ശോധനാർത്ഥം സംഘർഷം ക്രമീകരിക്കുന്നതിനുള്ള പശ്ചാത്തലം രൂപപ്പെടുന്നു।
Shlokas
Verse 1
सनत्कुमार उवाच । शृणुष्वान्यच्चरित्रं च शिवस्य परमात्मनः । भक्तवात्सल्यसंगर्भि परमानन्ददायकम्
സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—“പരമാത്മാവായ ശിവന്റെ മറ്റൊരു പുണ്യചരിതവും കേൾക്കുക; അത് ഭക്തവാത്സല്യത്തോടെ നിറഞ്ഞതും പരമാനന്ദം നൽകുന്നതുമാണ്।”
Verse 2
पुरा बाणासुरो नाम दैवदोषाच्च गर्वितः । कृत्वा तांडवनृत्यं च तोषयामास शंकरम्
പുരാതനകാലത്ത് ബാണാസുരൻ എന്നൊരു അസുരൻ ഉണ്ടായിരുന്നു; ദൈവദോഷം മൂലം അവൻ അഹങ്കാരിയായി. എങ്കിലും താണ്ഡവനൃത്തം ചെയ്ത് ശങ്കരനെ പ്രസന്നനാക്കി।
Verse 3
ज्ञात्वा संतुष्टमनसं पार्वतीवल्लभं शिवम् । उवाच चासुरो बाणो नतस्कन्धः कृतांजलिः
പാർവതീവല്ലഭനായ ശിവൻ ഹൃദയത്തിൽ സന്തുഷ്ടനാണെന്ന് അറിഞ്ഞ്, അസുരൻ ബാണൻ തോളുകൾ കുനിച്ച് കൈകൂപ്പി വിനയത്തോടെ പറഞ്ഞു।
Verse 4
बाण उवाच । देवदेव महादेव सर्वदेवशिरोमणे । त्वत्प्रसादाद्बली चाहं शृणु मे परमं वचः
ബാണൻ പറഞ്ഞു: ഹേ ദേവദേവാ, ഹേ മഹാദേവാ, സർവ്വദേവന്മാരുടെയും ശിരോമണേ! നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ ഞാനും ബലവാനാണ്; എന്റെ പരമവചനം കേൾക്കണമേ.
Verse 5
दोस्सहस्रं त्वया दत्तं परं भाराय मेऽभवेत् । त्रिलोक्यां प्रतियोद्धारं न लभे त्वदृते समम्
നീ നൽകിയ ആയിരം ഭുജങ്ങളുടെ വരം എനിക്ക് മഹാഭാരമായി തോന്നുന്നു. ത്രിലോകത്തിലും നിനക്കു തുല്യനായ പ്രതിയോധനെ ഞാൻ കണ്ടെത്തുന്നില്ല; നിന്നെ ഒഴികെ ആരും സമൻ അല്ല.
Verse 6
हे देव किमनेनापि सहस्रेण करोम्यहम् । बाहूनां गिरितुल्यानां विना युद्धं वृषध्वज
ഹേ ദേവാ! ഈ ആയിരം (സഹായങ്ങൾ) എനിക്കെന്തിന്? ഹേ വൃഷധ്വജാ! പർവ്വതസമമായ എന്റെ ഭുജബലത്തോടെ യുദ്ധമില്ലാതെ തന്നെ ഞാൻ കാര്യം സാധിപ്പിക്കും.
Verse 7
कडूंत्या निभृतैदोंर्भिर्युयुत्सुर्दिग्गजानहम् । पुराण्याचूर्णयन्नद्रीन्भीतास्तेपि प्रदुद्रुवुः
യുദ്ധത്തിനുത്സുകനായ അവൻ നിയന്ത്രിതമെങ്കിലും മഹാബലമുള്ള ഭുജങ്ങളാൽ ദിക്കുകളുടെ ദിഗ്ഗജ ആനകളെ പിടിച്ചു. പുരാതന പർവ്വതങ്ങളെയും പൊടിയാക്കി മുന്നേറിയപ്പോൾ, ഭീതരായ ശത്രുക്കളും ഓടിപ്പോയി.
Verse 8
मया यमः कृतो योद्धा वह्निश्च कृतको महान् । वरुणश्चापि गोपालो गवां पालयिता तथा
എന്നാൽ യമനെ യോദ്ധാവാക്കി; അഗ്നിയെയും മഹത്തായ നിയുക്തശക്തിയായി മഹാനാക്കി. വരുണനും ഗോപാലനായി—ഗോവുകളുടെ പാലകനും രക്ഷകനുമായി മാറി.
Verse 9
गजाध्यक्षः कुबेरस्तु सैरन्ध्री चापि निरृतिः । जितश्चाखंडलो लोके करदायी सदा कृतः
ഗുഹ്യകരുടെ അധിപനായ കുബേരനും കീഴടക്കപ്പെട്ടു; സൈരന്ധ്രീയോടുകൂടി നിരൃതിയും ജയിക്കപ്പെട്ടു. ലോകത്തിൽ അഖണ്ഡലൻ (ഇന്ദ്രൻ) പോലും പരാജിതനായി, നിരന്തരം കരം നൽകുന്നവനാക്കി മാറ്റപ്പെട്ടു।
Verse 10
युद्धस्यागमनं ब्रूहि यत्रैते बाहवो मम । शत्रुहस्तप्रयुक्तश्च शस्त्रास्त्रैर्जर्जरीकृताः
ഈ യുദ്ധം എങ്ങനെ സംഭവിച്ചു എന്ന് എനിക്ക് പറയുക—ശത്രുവിന്റെ കൈകളിൽ നിന്നു പ്രയോഗിച്ച ശസ്ത്രാസ്ത്രങ്ങളാൽ എന്റെ ഈ ഭുജങ്ങൾ എങ്ങനെ ചിതറി തകർന്നു ജർജരിതമായി?
Verse 11
पतंतु शत्रुहस्ताद्वा पातयन्तु सहस्रधा । एतन्मनोरथं मे हि पूर्णं कुरु महेश्वर
ഞാൻ ശത്രുവിന്റെ കൈകളിൽ വീണാലും, അവർ എന്നെ ആയിരം കഷണങ്ങളാക്കി വീഴ്ത്തിയാലും—ഹേ മഹേശ്വരാ, എന്റെ ഈ മനോരഥം പൂർണ്ണമായി നിറവേറ്റുക।
Verse 12
सनत्कुमार उवाच । तच्छ्रुत्वा कुपितो रुद्रस्त्वट्टहासं महाद्भुतम् । कृत्वाऽब्रवीन्महामन्युर्भक्तबाधाऽपहारकः
സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—അത് കേട്ട് രുദ്രൻ ക്രുദ്ധനായി. അദ്ദേഹം അത്യദ്ഭുതമായ ഗംഭീര അട്ടഹാസം ചെയ്തു, പിന്നെ അരുളിച്ചെയ്തു—ഭക്തന്മാർക്ക് ഏർപ്പെടുത്തിയ ക്ലേശങ്ങൾ അകറ്റുന്ന മഹാക്രോധൻ।
Verse 13
रुद्र उवाच । धिग्धिक्त्वां सर्वतो गर्विन्सर्वदैत्यकुलाधम । बलिपुत्रस्य भक्तस्य नोचितं वच ईदृशम्
രുദ്രൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ധിക് ധിക് നിനക്ക്, എല്ലാടവും അഹങ്കാരത്തിൽ വീർപ്പിച്ചവനേ, ദൈത്യകുലത്തിലെ അധമനേ! ബലിയുടെ പുത്രനും ഭക്തനും ആയിട്ടും ഇത്തരമൊരു വാക്ക് നിനക്കു യോജ്യമല്ല।
Verse 14
दर्पस्यास्य प्रशमनं लप्स्यसे चाशु दारुणम् । महायुद्धमकस्माद्वै बलिना मत्समेन हि
“ഇവന്റെ ദർപ്പം നീ ഉടൻ തന്നെ ഭീകരമായി ശമിക്കുന്നതു കാണും; കാരണം അപ്രതീക്ഷിതമായി എനിക്കു തുല്യബലമുള്ളവനോടു മഹായുദ്ധം ഉയരും.”
Verse 15
तत्र ते गिरिसंकाशा बाहवोऽनलकाष्ठवत् । छिन्ना भूमौ पतिष्यंति शस्त्रास्त्रैः कदलीकृताः
അവിടെ അവന്റെ പർവ്വതസമാനമായ, അഗ്നിക്കട്ടിപോലെ കഠിനമായ ഭുജങ്ങൾ ശസ്ത്രാസ്ത്രങ്ങളാൽ ഛേദിക്കപ്പെട്ടു; വാഴത്തണ്ടുപോലെ മുറിഞ്ഞ് ഭൂമിയിൽ വീണു.
Verse 16
यदेष मानुषशिरो मयूरसहितो ध्वजः । विद्यते तव दुष्टात्मंस्तस्य स्यात्पतनं यदा
ഹേ ദുഷ്ടാത്മാവേ! മനുഷ്യശിരസ്സും മയൂരപിഞ്ചുകളും ധരിച്ച നിന്റെ ഈ ധ്വജം നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം നിന്റെ പതനം തടയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ആ ധ്വജം വീഴുന്ന നാൾ നിന്റെ പതനവും നിശ്ചയം വരും.
Verse 17
स्थापितस्यायुधागारे विना वातकृतं भयम् । तदा युद्धं महाघोरं संप्राप्तमिति चेतसि
ആയുധങ്ങൾ ആയുധശാലയിൽ സൂക്ഷിച്ചിരുന്നിട്ടും, കാരണമില്ലാതെ കാറ്റാൽ ഉണർത്തപ്പെട്ടതുപോലെ ഭയം ഉദിച്ചു; ഹൃദയത്തിൽ—“ഇപ്പോൾ മഹാഘോര യുദ്ധം എത്തിച്ചേർന്നു” എന്നു തോന്നി.
Verse 18
निधाय घोरं संग्रामं गच्छेथाः सर्वसैन्यवान् । सांप्रतं गच्छ तद्वेश्म यतस्तद्विद्यते शिवः
“സകല സൈന്യത്തോടും കൂടി ഈ ഘോരസംഗ്രാമം ആരംഭിച്ച്, ഇപ്പോൾ ഉടൻ ആ ഭവനത്തിലേക്ക് പോകുക; കാരണം അവിടെയാണ് ശിവൻ വിരാജിക്കുന്നത്.”
Verse 19
तथा तान्स्वमहोत्पातांस्तत्र द्रष्टासि दुर्मते । इत्युक्त्वा विररामाथ गर्वहृद्भक्तवत्सलः
“അവിടെ, ഹേ ദുർമതേ, നിന്റെ തന്നെ കൃത്യത്തിൽ നിന്നുയർന്ന ആ മഹോത്പാതങ്ങളെ നീ കാണും.” എന്നു പറഞ്ഞ്, ഹൃദയത്തിലെ ഗർവ്വം തകർക്കുന്ന ഭക്തവത്സലൻ പിന്നെ മൗനമായി।
Verse 20
सनत्कुमार उवाच । तच्छ्रुत्वा रुद्रमभ्यर्च्य दिव्यैरजंलिकुड्मलैः । प्रणम्य च महादेवं बाणश्च स्वगृहं गतः
സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—അതു കേട്ട് ബാണൻ ദിവ്യ അജംലി ചെടിയുടെ മുളകളാൽ രുദ്രനെ അർച്ചിച്ചു; മഹാദേവനെ നമസ്കരിച്ച് ബാണൻ തന്റെ ഗൃഹത്തിലേക്ക് മടങ്ങി।
Verse 21
कुंभाण्डाय यथावृत्तं पृष्टः प्रोवाच हर्षितः । पर्यैक्षिष्टासुरो बाणस्तं योगं ह्युत्सुकस्सदा
കുംഭാണ്ഡൻ ചോദിച്ചപ്പോൾ അവൻ സന്തോഷത്തോടെ സംഭവിച്ചതെല്ലാം യഥാവിധി പറഞ്ഞു. അതേസമയം അസുരൻ ബാണൻ ആ യോഗസാധനയെ എപ്പോഴും നിരീക്ഷിച്ചു, അതിൽ പ്രാവീണ്യം നേടാൻ സദാ ഉത്സുകനായി നിന്നു.
Verse 22
अथ दैवात्कदाचित्स स्वयं भग्नं ध्वजं च तम् । दृष्ट्वा तत्रासुरो बाणो हृष्टो युद्धाय निर्ययौ
പിന്നീട് ദൈവയോഗത്താൽ ഒരിക്കൽ ആ ധ്വജം സ്വയം തകർന്നതായി കണ്ടു. അവിടെ അത് കണ്ട അസുരൻ ബാണൻ ഹർഷിതനായി യുദ്ധത്തിനായി പുറപ്പെട്ടു.
Verse 23
स स्वसैन्यं समाहूय संयुक्तः साष्टभिर्गणैः । इष्टिं सांग्रामिकां कृत्वा दृष्ट्वा सांग्रामिकं मधु
അവൻ തന്റെ സൈന്യത്തെ വിളിച്ചു കൂട്ടി, എട്ട് ഗണങ്ങളോടൊപ്പം ഒരുമിച്ചു. പിന്നെ യുദ്ധത്തിനായുള്ള ഇഷ്ടി (സാംഗ്രാമിക യാഗം) നടത്തി, യുദ്ധയാത്രയെ ഉണർത്തുന്ന ‘സാംഗ്രാമിക മധു’വിനെ ദർശിച്ചു.
Verse 24
ककुभां मंगलं सर्वं संप्रेक्ष्य प्रस्थितोऽभवत् । महोत्साहो महावीरो बलिपुत्रो महारथः
എല്ലാ ദിക്കുകളിലും മംഗളലക്ഷണങ്ങൾ എല്ലാടവും നിരീക്ഷിച്ച്, മഹോത്സാഹിയും മഹാവീരനും മഹാരഥനും ആയ ബലിപുത്രൻ പുറപ്പെട്ടു।
Verse 25
इति हृत्कमले कृत्वा कः कस्मादागमिष्यति । योद्धा रणप्रियो यस्तु नानाशस्त्रास्त्रपारगः
ഇങ്ങനെ ഹൃദയകമലത്തിൽ അതിനെ ഉറപ്പിച്ചാൽ, ആരാണ് എവിടെ നിന്ന് വന്ന് അവനെ എതിർക്കാൻ കഴിയുക? യുദ്ധപ്രിയനും നാനാവിധ ശസ്ത്രാസ്ത്രങ്ങളിൽ നിപുണനുമായ യോദ്ധാവ് അപ്പോൾ അജേയനാകുന്നു।
Verse 26
यस्तु बाहुसहस्रं मे छिनत्त्वनलकाष्ठवत् । तथा शस्त्रैर्महातीक्ष्णैश्च्छिनद्मि शतशस्त्विह
ഇവിടെ ആരെങ്കിലും എന്റെ ആയിരം ഭുജങ്ങളെ കാട്ടിലെ ഉണക്കക്കൊമ്പുപോലെ മുറിച്ചുകളഞ്ഞാൽ, അവനെയും ഞാൻ അതുപോലെ അതിതീക്ഷ്ണമായ ശസ്ത്രങ്ങളാൽ വീണ്ടും വീണ്ടും, നൂറുനൂറായി മുറിച്ചുതള്ളും।
Verse 27
एतस्मिन्नंतरे कालः संप्राप्तश्शंकरेण हि । यत्र सा बाणदुहिता सुजाता कृतमंगला
ഇതിനിടയിൽ ശങ്കരന്റെ നിയോഗപ്രകാരം നിശ്ചിതമായ സമയം എത്തിച്ചേർന്നു; അവിടെ ബാണന്റെ പുത്രി സുജാത മംഗളകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്തു, പവിത്രകർമ്മത്തിനായി പൂർണ്ണമായി സന്നദ്ധയായി നിന്നിരുന്നു।
Verse 28
माधवं माधवे मासि पूजयित्वा महानिशि । सुप्ता चांतः पुरे गुप्ते स्त्रीभावमुपलंभिता
മാധവ മാസത്തിൽ (വൈശാഖത്തിൽ) മാധവനെ (വിഷ്ണുവിനെ) പൂജിച്ച്, ആ മഹാരാത്രിയിൽ അവൾ നഗരത്തിലെ രഹസ്യ അന്തഃപുരത്തിൽ നിദ്രിച്ചു; പിന്നെ ഉണർന്നപ്പോൾ/കണ്ടപ്പോൾ അവൾ സ്ത്രീഭാവം പ്രാപിച്ചതായി കണ്ടെത്തപ്പെട്ടു।
Verse 29
गौर्या संप्रेषितेनापि व्याकृष्टा दिव्यमायया । कृष्णात्मजात्मजेनाथ रुदंती सा ह्यनाथवत्
ഗൗരിയാൽ അയക്കപ്പെട്ടിട്ടും അവൾ ദിവ്യമായ മായയാൽ വലിക്കപ്പെട്ടു; പിന്നെ കൃഷ്ണന്റെ പുത്രന്റെ പുത്രൻ അവളെ പിടിച്ചപ്പോൾ അവൾ അനാഥയെന്നപോലെ കരഞ്ഞു।
Verse 30
स चापि तां बलाद्भुक्त्वा पार्वत्याः सखिभिः पुनः । नीतस्तु दिव्ययोगेन द्वारकां निमिषांतरात्
അവൻ അവളെ ബലാൽക്കാരം ചെയ്ത് അപമാനിച്ചു; പിന്നെ പാർവതിയുടെ സഖിമാർ അവനെ വീണ്ടും പിടിച്ച് ദിവ്യയോഗശക്തിയാൽ ഒരു കണ്ണിറുക്കിനുള്ളിൽ ദ്വാരകയിലേക്കു കൊണ്ടുപോയി।
Verse 31
मृदिता सा तदोत्थाय रुदंती विविधा गिरः । सखीभ्यः कथयित्वा तु देहत्यागे कृतक्षणा
അവൾ ദുഃഖത്തിൽ തകർന്നു എഴുന്നേറ്റ്, കരഞ്ഞുകൊണ്ട് പലവിധ വിലാപവാക്കുകൾ ഉച്ചരിച്ചു. സഖിമാരോട് പറഞ്ഞ ശേഷം അവൾ ഉടൻ ദേഹത്യാഗത്തിന് നിശ്ചയിച്ചു।
Verse 32
सख्या कृतात्मनो दोषं सा व्यास स्मारिता पुनः । सर्वं तत्पूर्ववृत्तांतं ततो दृष्ट्वा च सा भवत्
അപ്പോൾ, ഹേ വ്യാസാ, സഖി അവളുടെ സ്വന്തം തീരുമാനത്തിൽ നിന്നുണ്ടായ ദോഷം വീണ്ടും ഓർമ്മിപ്പിച്ചു. തുടർന്ന് മുമ്പുണ്ടായ എല്ലാം തിരിച്ചറിഞ്ഞ് അവൾ പൂർണ്ണ ബോധം പ്രാപിച്ചു।
Verse 33
अब्रवीच्चित्रलेखां च ततो मधुरया गिरा । ऊषा बाणस्य तनया कुंभांडतनयां मुने
അപ്പോൾ, ഹേ മുനേ, ബാണന്റെ പുത്രിയായ ഊഷ മധുരവാണിയിൽ ചിത്രലേഖയോട് പറഞ്ഞു; ചിത്രലേഖ കുംഭാണ്ഡന്റെ പുത്രിയായിരുന്നു।
Verse 34
ऊषोवाच । सखि यद्येष मे भर्ता पार्वत्या विहितः पुरा । केनोपायेन ते गुप्तः प्राप्यते विधिवन्मया
ഊഷ പറഞ്ഞു—“സഖീ! പൂർവ്വം പാർവതി ദേവി എനിക്കായി നിശ്ചയിച്ച ഭർത്താവ് ഇവനാണെങ്കിൽ, നീ രഹസ്യമായി സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്ന അവനെ ഞാൻ ഏതു ഉപായത്താൽ വിധിപൂർവ്വം പ്രാപിക്കാം?”
Verse 35
कस्मिन्कुले स वा जातो मम येन हृतं मनः । इत्युषावचनं श्रुत्वा सखी प्रोवाच तां तदा
“എന്റെ ഹൃദയം കവർന്നവൻ ഏതു കുലത്തിൽ ജനിച്ചു?” എന്നു ഊഷ പറഞ്ഞു. അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് സഖി അപ്പോൾ അവൾക്ക് മറുപടി പറഞ്ഞു.
Verse 36
चित्रलेखोवाच । त्वया स्वप्ने च यो दृष्टः पुरुषो देवि तं कथम् । अहं संमानयिष्यामि न विज्ञातस्तु यो मम
ചിത്രലേഖ പറഞ്ഞു—“ദേവി, നീ സ്വപ്നത്തിൽ കണ്ട ആ പുരുഷനെ ഞാൻ എങ്ങനെ ആദരിക്കും? അവൻ എനിക്ക് അറിയപ്പെടാത്തവനല്ലോ.”
Verse 37
दैत्यकन्या तदुक्ते तु रागांधा मरणोत्सुका । रक्षिता च तया सख्या प्रथमे दिवसे ततः
ആ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ ദൈത്യകന്ന്യ പ്രണയമോഹത്തിൽ അന്ധയായി, മരണത്തേക്കും ആകാംക്ഷയുള്ളവളായി. അന്നേ ആദ്യദിവസം മുതൽ സഖി അവളെ കാത്തു.
Verse 38
पुनः प्रोवाच सोषा वै चित्रलेखा महामतिः । कुंभांडस्य सुता बाणतनयां मुनिसत्तम
മുനിശ്രേഷ്ഠാ, പിന്നെ കുംഭാണ്ഡന്റെ പുത്രിയും മഹാമതിയുമായ ചിത്രലേഖ, ബാണന്റെ പുത്രി ഊഷയോടു വീണ്ടും പറഞ്ഞു.
Verse 39
चित्रलेखोवाच । व्यसनं तेऽपकर्षामि त्रिलोक्यां यदि भाष्यते । समानेष्ये नरं यस्ते मनोहर्ता तमादिश
ചിത്രലേഖ പറഞ്ഞു—“ത്രിലോകങ്ങളിൽ പറയാനാകുന്നതാണെങ്കിൽ ഞാൻ നിന്റെ ദുഃഖം നീക്കും. നിന്റെ ഹൃദയം കവർന്ന ആ പുരുഷനെ ഞാൻ കൊണ്ടുവരാം—അവൻ ആരെന്ന് എന്നോട് പറയുക.”
Verse 40
सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा वस्त्रपुटके देवान्दैत्यांश्च दानवान् । गन्धर्वसिद्धनागांश्च यक्षादींश्च तथालिखत्
സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം അവൻ വസ്ത്രപുടകത്തിൽ ദേവന്മാരെയും ദൈത്യന്മാരെയും ദാനവന്മാരെയും; അതുപോലെ ഗന്ധർവന്മാർ, സിദ്ധന്മാർ, നാഗന്മാർ, യക്ഷാദികളെയും എഴുതിവെച്ചു.
Verse 41
तथा नरांस्तेषु वृष्णीञ्शूरमानकदुंदुभिम् । व्यलिखद्रामकृष्णौ च प्रद्युम्नं नरसत्तमम्
അതുപോലെ ആ മനുഷ്യരിൽ വൃഷ്ണിവംശക്കാരായ ശൂരൻ, ആനകദുന്ദുഭി; കൂടാതെ രാമനും കൃഷ്ണനും എഴുതിവെച്ചു; നരശ്രേഷ്ഠനായ പ്രദ്യുമ്നനെയും ലിഖിതമാക്കി.
Verse 42
अनिरुद्धं विलिखितं प्राद्युम्निं वीक्ष्य लज्जिता । आसीदवाङ्मुखी चोषा हृदये हर्षपूरिता
പ്രദ്യുമ്നൻ വരച്ച അനിരുദ്ധന്റെ രൂപം കണ്ടപ്പോൾ ഊഷ ലജ്ജിച്ചു. വാക്കുകൾ മുടങ്ങി, മുഖം താഴ്ത്തി നിന്നു; ഹൃദയം ആനന്ദംകൊണ്ട് നിറഞ്ഞിരുന്നു.
Verse 43
ऊषा प्रोवाच चौरोऽसौ मया प्राप्तस्तु यो निशि । पुरुषः सखि येनाशु चेतोरत्नं हृतं मम
ഊഷ പറഞ്ഞു—സഖീ! രാത്രിയിൽ എന്റെ അടുക്കൽ വന്ന ആ പുരുഷൻ സത്യമായും കള്ളനാണ്; കാരണം അവൻ പെട്ടെന്നു എന്റെ ഹൃദയരത്നം കവർന്നു.
Verse 44
यस्य संस्पर्शनादेव मोहिताहं तथाभवम् । तमहं ज्ञातुमिच्छामि वद सर्वं च भामिनि
ആരുടെ വെറും സ്പർശം കൊണ്ടുതന്നെ ഞാൻ ഇങ്ങനെ മോഹിതനായോ, അവനെ ഞാൻ അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഹേ ഭാമിനി (ദീപ്തിമതീ), എല്ലാം പറയുക.
Verse 45
कस्यायमन्वये जातो नाम किं चास्य विद्यते । इत्युक्ता साब्रवीन्नाम योगिनी तस्य चान्वयम्
“ഇവൻ ഏതു വംശത്തിൽ ജനിച്ചു? അവന്റെ പേര് എന്ത്?” എന്നു ചോദിച്ചപ്പോൾ, യോഗിനി അവന്റെ നാമവും കുലപരമ്പരയും പ്രസ്താവിച്ചു।
Verse 46
सर्वमाकर्ण्य सा तस्य कुलादि मुनिसत्तम । उत्सुका बाणतनया बभाषे सा तु कामिनी
ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ, അവന്റെ കുലാദി എല്ലാം കേട്ട ശേഷം, ബാണന്റെ പുത്രി—ആകാംക്ഷയും പ്രണയവശതയും നിറഞ്ഞ്—അപ്പോൾ സംസാരിച്ചു।
Verse 47
ऊषोवाच । उपायं रचय प्रीत्या तत्प्राप्त्यै सखि तत्क्षणात् । येनोपायेन तं कांतं लभेयं प्राणवल्लभम्
ഊഷ പറഞ്ഞു—സഖീ, സ്നേഹത്തോടെ ഉടൻ തന്നെ ഒരു ഉപായം ഒരുക്കൂ; അതിലൂടെ എന്റെ പ്രാണപ്രിയനായ ആ കാന്തനെ ഞാൻ പ്രാപിക്കട്ടെ।
Verse 48
यं विनाहं क्षणं नैकं सखि जीवितुमुत्सहे । तमानयेह सद्यत्नात्सुखिनीं कुरु मां सखि
സഖീ, അവനില്ലാതെ ഒരു ക്ഷണവും ജീവിക്കാൻ എനിക്ക് ധൈര്യമില്ല. പരമശ്രമത്തോടെ അവനെ ഉടൻ ഇവിടെ കൊണ്ടുവരൂ; എന്നെ സന്തോഷിനിയാക്കൂ, സഖീ।
Verse 49
सनत्कुमार उवाच । इत्युक्ता सा तथा बाणात्मजया मंत्रिकन्यका । विस्मिताभून्मुनिश्रेष्ठ सुविचारपराऽभवत्
സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ബാണന്റെ പുത്രി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ആ മന്ത്രിയുടെ കന്യക വിസ്മയപ്പെട്ടു, ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ, അവളുടെ മനസ് ഗഹനചിന്തയിൽ ലീനമായി।
Verse 50
ततस्सखीं समाभाष्य चित्रलेखा मनोजवा । बुद्ध्वा तं कृष्णपौत्रं सा द्वारकां गंतुमुद्यता
അതിനുശേഷം സഖിയോട് സംസാരിച്ചു, മനോവേഗമുള്ള ചിത്രലേഖ—അവൻ കൃഷ്ണന്റെ പൗത്രനെന്ന് അറിഞ്ഞ്—ദ്വാരകയിലേക്കു പോകാൻ ഒരുങ്ങി।
Verse 51
ज्येष्ठकृष्णचतुर्दश्यां तृतीये तु गतेऽहनि । आप्रभातान्मुहूर्ते तु संप्राप्ता द्वारकां पुरीम्
ജ്യേഷ്ഠമാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷ ചതുര്ദശിയിൽ, മൂന്നാം ദിവസം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, പ്രഭാതത്തിന് മുമ്പുള്ള ഒരു മുഹൂർത്തത്തിൽ അവൾ ദ്വാരകാപുരിയിൽ എത്തി।
Verse 52
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहि तायां पंचमे युद्धखण्डे ऊषाचरित्रवर्णनं नाम द्विपञ्चाशत्तमोऽध्यायः
ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിലെ ദ്വിതീയ റുദ്രസംഹിതയുടെ പഞ്ചമ യുദ്ധഖണ്ഡത്തിൽ ‘ഊഷാചരിത്രവർണനം’ എന്ന പേരിലുള്ള അമ്പത്തിരണ്ടാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।
Verse 53
क्रीडन्नारीजनैस्सार्द्धं प्रपिबन्माधवी मधु । सर्वांगसुन्दरः श्यामः सुस्मितो नवयौवनः
സ്ത്രീജനങ്ങളോടൊപ്പം ക്രീഡിച്ചുകൊണ്ട് അവൻ മാധവീ മധു പാനം ചെയ്തു. ശ്യാമവർണ്ണൻ, സർവാംഗസുന്ദരൻ, മൃദുസ്മിതൻ, നവയൗവനത്തിന്റെ തേജസ്സോടെ ദീപ്തനായി।
Verse 54
ततः खट्वां समारूढमंधकारपटेन सा । आच्छादयित्वा योगेन तामसेन च माधवम्
അപ്പോൾ അവൾ ഖട്വയിൽ കയറി, താമസയോഗബലത്താൽ മാധവനെ (വിഷ്ണുവിനെ) അന്ധകാരപടലത്തിൽ പൊതിഞ്ഞ് അവന്റെ ബോധം മറച്ചു।
Verse 55
ततस्सा मूर्ध्नि तां खट्वां गृहीत्वा निमिषांतरात् । संप्राप्ता शोणितपुरं यत्र सा बाणनंदिनी
പിന്നീട് അവൾ ആ ഖട്വയെ തലയിൽ എടുത്തുചുമന്ന്, കണ്ണിമയ്ക്കുന്ന നേരംകൊണ്ട് ശോണിതപുരത്തിലെത്തി—അവിടെ ബാണന്റെ പ്രിയപുത്രി വസിച്ചിരുന്നു।
Verse 56
कामार्ता विविधान्भावाञ्चकारोन्मत्तमानसा । आनीतमथ तं दृष्ट्वा तदा भीता च साभवत्
കാമവേദനയിൽ അവളുടെ മനസ്സ് ഉന്മത്തമായി പലവിധ ഭാവങ്ങൾ പ്രകടിപ്പിച്ചു; എന്നാൽ അവനെ മുന്നിൽ കൊണ്ടുവന്നപ്പോൾ കണ്ടതുമാത്രത്തിൽ അവൾ ഭീതയായി।
Verse 57
अंतःपुरे सुगुप्ते च नवे तस्मिन्समागमे । यावत्क्रीडितुमारब्धं तावज्ज्ञातं च तत्क्षणात्
അന്തഃപുരത്തിലെ ആ പുതുതും കർശനമായി കാവലുള്ളതുമായ സംഗമത്തിൽ, അവർ കളിയാരംഭിച്ചതുമാത്രത്തിൽ അതേ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ കാര്യം അറിയപ്പെട്ടു।
Verse 58
अंतःपुरद्वारगतैर्वेत्रजर्जरपाणिभिः । इंगितैरनुमानैश्च कन्यादौःशील्यमाचरन्
അന്തഃപുരത്തിന്റെ വാതിലിനരികെ നിന്നു, കൈകളിൽ വേത്രദണ്ഡങ്ങൾ പിടിച്ച സേവകർ സൂചനകളും സൂക്ഷ്മാനുമാനങ്ങളും കൊണ്ട് കന്യയുടെ ശീലാചാരം പരിശോധിക്കുവാൻ അനുയോജ്യമായി പെരുമാറി।
Verse 59
स चापि दृष्टस्तैस्तत्र नरो दिव्यवपुर्धरः । तरुणो दर्शनीयस्तु साहसी समरप्रियः
അവിടെ അവർ ദിവ്യപ്രഭയുള്ള ദേഹധാരിയായ ഒരു പുരുഷനെയും കണ്ടു—യൗവനസമ്പന്നൻ, ദർശനീയൻ, ധീരൻ, സമരപ്രിയൻ।
Verse 60
तं दृष्ट्वा सर्वमाचख्युर्बाणाय बलिसूनवे । पुरुषास्ते महावीराः कन्यान्तःपुररक्षकाः
അവനെ കണ്ടപ്പോൾ, ആ മഹാവീരന്മാർ—കന്യകളുടെ അന്തഃപുരരക്ഷകർ—ബലിയുടെ പുത്രനായ ബാണനോട് എല്ലാം അറിയിച്ചു।
Verse 61
द्वारपाला ऊचुः । देव कश्चिन्न जानीते गुप्तश्चांतःपुरे बलात् । स कस्तु तव कन्यां वै स्वयंग्राहादधर्षयत्
ദ്വാരപാലകർ പറഞ്ഞു—“ദേവാ! അവൻ ആരെന്നു ആരും അറിയുന്നില്ല; ബലത്തോടെ അന്തഃപുരത്തിൽ ഒളിഞ്ഞുകടന്നിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ ആരാണ് അവൻ, സ്വന്തം കൈകളാൽ നിന്റെ പുത്രിയെ പിടിച്ചു മര്യാദ ലംഘിച്ചത്?”
Verse 62
दानवेन्द्र महाबाहो पश्यपश्यैनमत्र च । यद्युक्तं स्यात्तत्कुरुष्व न दुष्टा वयमित्युत
“ഹേ ദാനവേന്ദ്രാ, മഹാബാഹോ! ഇവിടെ അവനെ നോക്കുക, നോക്കുക. യുക്തമായതു ചെയ്യുക; ഞങ്ങൾ ദുഷ്ടരല്ല”—എന്ന് അവർ പറഞ്ഞു।
Verse 63
सनत्कुमार उवाच । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा दानवेन्द्रो महाबलः । विस्मितोभून्मुनिश्रेष्ठ कन्यायाः श्रुतदूषणः
സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ! അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ മഹാബലവാനായ ദാനവേന്ദ്രൻ അത്യന്തം വിസ്മയിച്ചു; കാരണം ആ കന്യയെക്കുറിച്ച് നിന്ദാപരമായ വാക്കുകൾ അവൻ കേട്ടിരുന്നു.
Frequently Asked Questions
Bāṇāsura pleases Śiva through a tāṇḍava dance and, after offering reverential praise, petitions Śiva for the advent of a war with worthy opponents.
It exposes the ambiguity of empowered devotion: divine gifts (e.g., a thousand arms) can inflate ego and generate violent craving, prompting Śiva’s role as regulator of śakti and restorer of dharmic equilibrium.
Śiva is emphasized as paramātman, Devadeva/Mahādeva, Pārvatīvallabha (beloved of Pārvatī), and Vṛṣadhvaja—simultaneously accessible through bhakti and supreme over all cosmic authorities.