त्रिपुरदीक्षाविधानम् — Tripura Dīkṣā: Prescriptive Procedure (Chapter on the Ordinance of Initiation)
സനത്കുമാര–പാരാശര്യ സംവാദത്തിൽ ഈ അധ്യായം ത്രിപുരപ്രസംഗവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ധർമ്മോന്മുഖ പ്രവർത്തനങ്ങളെ തടയുകയോ പരീക്ഷിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നതിനുള്ള ദൈവിക പ്രതിവിധി വിവരിക്കുന്നു. സനത്കുമാരൻ പറയുന്നു—വിഷ്ണു (അച്യുതൻ) തന്റെ തന്നെ തേജസ്സിൽ നിന്ന് മായാനിർമ്മിതനായ ഒരുപുരുഷനെ സൃഷ്ടിച്ച് ധർമ്മവിഘ്നം വരുത്താനുള്ള ദൗത്യത്തിന് നിയോഗിക്കുന്നു. മുണ്ഡിതശിരസ്സും മങ്ങിയ വസ്ത്രവും പാത്രവും പൊട്ടലിയും ധരിച്ച്, കുലുങ്ങുന്ന സ്വരത്തിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും “ധർമ്മം” എന്നു ഉച്ചരിക്കുന്ന അവൻ കപടധാർമ്മികതയുടെ അടയാളമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. അവൻ വിഷ്ണുവിനെ നമസ്കരിച്ചു—ആരെ ആരാധിക്കണം, എന്ത് കർമ്മം ചെയ്യണം, ഏത് നാമങ്ങൾ ധരിക്കണം, എവിടെ വസിക്കണം—എന്ന് ഉപദേശം ചോദിക്കുന്നു. വിഷ്ണു അവന്റെ ഉത്ഭവവും നിയോഗവും വ്യക്തമാക്കി, അവൻ വിഷ്ണുവിന്റെ ദേഹത്തിൽ നിന്ന് ജനിച്ചവൻ, വിഷ്ണുവിന്റെ പ്രവർത്തനത്തിനായി നിയുക്തൻ, ലോകത്തിൽ പൂജ്യനായി കണക്കാക്കപ്പെടും എന്ന് പറയുന്നു; ‘അരിഹൻ’ എന്ന നാമം നൽകുകയും മറ്റു നാമങ്ങൾ അശുഭമാണെന്ന് സൂചിപ്പിക്കുകയും, യോജ്യമായ സ്ഥലം/വാസസ്ഥലം പിന്നീട് നിർദ്ദേശിക്കാമെന്ന് വാഗ്ദാനം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു. മായ, ഏല്പിച്ച അധികാരം, ധർമ്മം വ്യാജരൂപങ്ങളാൽ ദുർബലമാകുന്ന വിധം എന്നിവയും അധ്യായം സൂചിപ്പിക്കുന്നു।
Shlokas
Verse 1
सनत्कुमार उवाच । असृजच्च महातेजाः पुरुषं स्वात्मसंभवम् । एकं मायामयं तेषां धर्मविघ्नार्थमच्युतः
സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ മഹാതേജസ്സുള്ള അവ്യയനായ അച്യുതപ്രഭു തന്റെ തന്നെ സ്വഭാവത്തിൽ നിന്നു മായാമയനായ ഒരുപുരുഷനെ സൃഷ്ടിച്ചു, അവരുടെ ധർമ്മകർമ്മത്തിന് വിഘ്നം വരുത്താൻ।
Verse 2
मुंडिनं म्लानवस्त्रं च गुंफिपात्रसमन्वितम् । दधानं पुंजिकां हस्ते चालयंतं पदेपदे
അവർ കണ്ടു—മുണ്ഡിതശിരസ്സുള്ള ഒരാളെ; മങ്ങിയ വസ്ത്രം ധരിച്ച്, തുന്നിച്ചേർത്ത പാത്രം വഹിക്കുന്നു; കൈയിൽ ചെറിയ പൊട്ടലി പിടിച്ച്, ഓരോ പടിയിലും അത് ഇളക്കിക്കൊണ്ട് നടക്കുന്നു।
Verse 3
वस्त्रयुक्तं तथा हस्तं क्षीयमाणं मुखे सदा । धर्मेति व्याहरंतं हि वाचा विक्लवया मुनिम्
അവർ ആ മുനിയെ കണ്ടു—കൈയിൽ വസ്ത്രം പിടിച്ചിരിക്കുന്നു, മുഖം എപ്പോഴും ക്ഷയിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു; വിറയുന്ന, വികലമായ വാക്കുകളോടെ അവൻ നിരന്തരം “ധർമ്മം” എന്നേ ഉച്ചരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു।
Verse 4
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे सनत्कुमारपाराशर्य संवादे त्रिपुरदीक्षाविधानं नाम चतुर्थोऽध्यायः
ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിലെ രണ്ടാം റുദ്രസംഹിതയുടെ അഞ്ചാം യുദ്ധഖണ്ഡത്തിൽ സനത്കുമാര–പാരാശര്യ സംവാദത്തിൽ “ത്രിപുരദീക്ഷാവിധാനം” എന്ന നാലാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।
Verse 5
अरिहन्नच्युतं पूज्यं किं करोमि तदादिश । कानि नामानि मे देव स्थानं वापि वद प्रभो
ഹേ പൂജ്യനായ പ്രഭോ, ശത്രുഹന്താവും അച്യുതനുമായവനേ! ഞാൻ എന്തു ചെയ്യണമെന്ന് ആജ്ഞാപിക്കണമേ. ഹേ ദേവാ, നിന്റെ നാമങ്ങളും പൂജിക്കേണ്ട പുണ്യസ്ഥാനവും എനിക്കു പറയണമേ, സ്വാമിനേ.
Verse 6
इत्येवं भगवान्विष्णुः श्रुत्वा तस्य शुभं वचः । प्रसन्नमानसो भूत्वा वचनं चेदमब्रवीत्
ഇങ്ങനെ അവന്റെ മംഗളവചനങ്ങൾ ശ്രവിച്ച ശേഷം ഭഗവാൻ വിഷ്ണു പ്രസന്നവും ശാന്തവുമായ മനസ്സോടെ മറുപടിയായി ഈ വാക്കുകൾ അരുളിച്ചെയ്തു।
Verse 7
विष्णुरुवाच । यदर्थं निर्मितोऽसि त्वं निबोध कथयामि ते । मदंगज महाप्राज्ञ मद्रूपस्त्वं न संशयः
വിഷ്ണു അരുളിച്ചെയ്തു—നിന്നെ ഏതു ലക്ഷ്യത്തിനായി സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നുവോ അത് ഗ്രഹിക്ക; ഞാൻ നിന്നോട് പറയുന്നു. ഹേ എന്റെ അംഗജ മഹാപ്രാജ്ഞാ! നീ സംശയമില്ലാതെ എന്റെ തന്നെ സ്വരൂപമാണ്।
Verse 8
ममांगाच्च समुत्पन्नो मत्कार्यं कर्तुमर्हसि । मदीयस्त्वं सदा पूज्यो भविष्यति न संशयः
എന്റെ തന്നെ ദേഹത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ച നീ, എന്റെ കാര്യം നിർവഹിക്കാൻ യോഗ്യനാകുന്നു. നീ എന്റേതു; അതിനാൽ നീ സദാ പൂജ്യനാകും—ഇതിൽ സംശയമില്ല।
Verse 9
अरिहन्नाम ते स्यात्तु ह्यन्यानि न शुभानि च । स्थानं वक्ष्यामि ते पश्चाच्छृणु प्रस्तुतमादरात्
നിനക്ക് ‘അരിഹൻ’ എന്ന നാമം ഉണ്ടായിരിക്കട്ടെ; മറ്റു നാമങ്ങൾ ശുഭകരമല്ല. പിന്നെ ഞാൻ നിനക്ക് സ്ഥലം പറയും; ഇപ്പോൾ പ്രസ്തുതമായതു ആദരത്തോടെ ശ്രവിക്കൂ।
Verse 10
मायिन्मायामयं शास्त्रं तत्षोडशसहस्रकम् । श्रौतस्मार्तविरुद्धं च वर्णाश्रम विवर्जितम्
ഹേ മായാവീ, ആ ശാസ്ത്രം മായാമയം—പതിനാറായിരം ശ്ലോകങ്ങളുടെ വ്യാപ്തിയുള്ളത്. അത് ശ്രൗത-സ്മാർത്ത വിധികൾക്ക് വിരുദ്ധവും വർണാശ്രമധർമ്മവിവർജിതവും ആകുന്നു।
Verse 11
अपभ्रंशमयं शास्त्रं कर्मवादमयं तथा । रचयेति प्रयत्नेन तद्विस्तारो भविष्यति
അപഭ്രംശഭാഷ നിറഞ്ഞതും വെറും കർമവാദം നിറഞ്ഞതുമായ ഒരു ശാസ്ത്രം പരിശ്രമത്തോടെ രചിക്ക; അങ്ങനെ ചെയ്താൽ അതിന്റെ വ്യാപ്തി തീർച്ചയായും വർധിക്കും.
Verse 12
ददामि तव निर्माणे सामर्थ्यं तद्भविष्यति । माया च विविधा शीघ्रं त्वदधीना भविष्यति
നിർമ്മാണത്തിനുള്ള സാമർത്ഥ്യം ഞാൻ നിനക്കു നൽകുന്നു; അത് തീർച്ചയായും സഫലമാകും. വിവിധമായ മായയും വേഗത്തിൽ നിന്റെ അധീനമാകും.
Verse 13
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य हरेश्च परमात्मनः । नमस्कृत्य प्रत्युवाच स मायी तं जनार्दनम्
പരമാത്മാവായ ഹരിയുടെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് മായാധാരി ജനാർദനനെ നമസ്കരിച്ചു; പിന്നെ മറുപടി പറഞ്ഞു.
Verse 14
मुण्ड्युवाच । यत्कर्तव्यं मया देव द्रुतमादिश तत्प्रभो । त्वदाज्ञयाखिलं कर्म सफलश्च भविष्यति
മുണ്ഡി പറഞ്ഞു: ഹേ ദേവാ, ഹേ പ്രഭോ, ഞാൻ ചെയ്യേണ്ടത് എന്തെന്നു വേഗത്തിൽ ആജ്ഞാപിക്കണമേ. നിങ്ങളുടെ ആജ്ഞയാൽ എല്ലാ കർമങ്ങളും സഫലമായി ഫലപ്രാപ്തി നേടും.
Verse 15
सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा पाठयामास शास्त्रं मायामयं तथा । इहैव स्वर्गनरकप्रत्ययो नान्यथा पुनः
സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട് അദ്ദേഹം മായാമയമായ ശാസ്ത്രം ഉപദേശിച്ചു. സ്വർഗ്ഗ-നരകാനുഭവം ഈ ജീവിതത്തിൽ തന്നെയിവിടെ നിശ്ചയമാകുന്നു; പിന്നെ മറ്റഥാ അല്ല.
Verse 16
तमुवाच पुनर्विष्णुः स्मृत्वा शिवपदांबुजम् । मोहनीया इमे दैत्याः सर्वे त्रिपुरवासिनः
അപ്പോൾ വിഷ്ണുഭഗവാൻ ശിവപാദപദ്മം സ്മരിച്ചു വീണ്ടും പറഞ്ഞു—“ത്രിപുരത്തിൽ വസിക്കുന്ന ഈ ദൈത്യന്മാരെല്ലാം മായയാൽ മോഹിപ്പിക്കപ്പെടേണ്ടവരാണ്.”
Verse 17
कार्यास्ते दीक्षिता नूनं पाठनीयाः प्रयत्नतः । मदाज्ञया न दोषस्ते भविष्यति महामते
ഹേ മഹാമതേ, ദീക്ഷിതർ ഇവയെ പരിശ്രമത്തോടെ പാരായണം ചെയ്യേണ്ടതാണ്. എന്റെ ആജ്ഞയാൽ നിനക്കൊരു ദോഷവും ഉണ്ടാകുകയില്ല.
Verse 18
धर्मास्तत्र प्रकाशन्ते श्रौतस्मार्त्ता न संशयः । अनया विद्यया सर्वे स्फोटनीया ध्रुवं यते
അവിടെ ശ്രുതി-സ്മൃതികളിൽ ഉപദേശിച്ച ധർമ്മങ്ങൾ സംശയമില്ലാതെ പ്രകാശിക്കുന്നു. ഹേ യതേ, ഈ വിദ്യയാൽ എല്ലാ ബന്ധനങ്ങളും മറവികളും നിശ്ചയമായി പൊട്ടിത്തെറിക്കും.
Verse 19
गंतुमर्हसि नाशार्थं मुण्डिंस्त्रिपुरवासिनाम् । तमोधर्मं संप्रकाश्य नाशयस्व पुरत्रयम्
ത്രിപുരവാസികളുടെ നാശത്തിനായി നിങ്ങൾ പോകണം. അവരുടെ താമസധർമ്മത്തെ വെളിപ്പെടുത്തി മൂന്ന് പുരങ്ങളെയും നശിപ്പിക്കുക.
Verse 20
ततश्चैव पुनर्गत्वा मरुस्थल्यां त्वया विभो । स्थातव्यं च स्वधर्मेण कलिर्यावत्समा व्रजेत्
ഹേ വിഭോ, അതിനുശേഷം വീണ്ടും മരുഭൂമിയിൽ പോയി, കലിയുഗം അവസാനിക്കുന്നത് വരെ സ്വന്തം ധർമ്മത്തിൽ നിലകൊള്ളണം.
Verse 21
प्रवृत्ते तु युगे तस्मिन्स्वीयो धर्मः प्रकाश्यताम् । शिष्यैश्च प्रतिशिष्यैश्च वर्तनीयस्त्वया पुनः
ആ യുഗം പൂർണ്ണമായി പ്രവൃത്തിയായാൽ നിന്റെ സ്വധർമ്മം വീണ്ടും പ്രകാശിക്കട്ടെ. ശിഷ്യന്മാരും പ്രശിഷ്യന്മാരും കൂടെ നീ വീണ്ടും അതനുസരിച്ച് ജീവിച്ച് അതിനെ നിലനിർത്തണം.
Verse 22
मदाज्ञया भवद्धर्मो विस्तारं यास्यति ध्रुवम् । मदनुज्ञापरो नित्यं गतिं प्राप्स्यसि मामकीम्
എന്റെ ആജ്ഞയാൽ നിന്റെ ധർമ്മം നിർഭാഗ്യമായി വ്യാപിക്കും. എന്റെ അനുജ്ഞയും വിധാനവും നിത്യം അനുസരിച്ച് നീ എന്റെ തന്നെ ഗതി—എന്റെ പരമപദം—പ്രാപിക്കും.
Verse 23
एवमाज्ञा तदा दत्ता विष्णुना प्रभविष्णुना । शासनाद्देवदेवस्य हृदा त्वंतर्दधे हरिः
ഇങ്ങനെ അപ്പോൾ സർവ്വശക്തനായ വിഷ്ണു ആജ്ഞ നൽകി. ദേവദേവനായ മഹാദേവ ശിവന്റെ ശാസനപ്രകാരം ഹരി നിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ അന്തർധാനമായി।
Verse 24
ततस्स मुंडी परिपालयन्हरेराज्ञां तथा निर्मितवांश्च शिष्यान् । यथास्वरूपं चतुरस्तदानीं मायामयं शास्त्रमपाठयत्स्वयम्
അതിനുശേഷം മുണ്ഡീ ഹരിയുടെ ആജ്ഞ പാലിച്ച് ആ ചുമതല സംരക്ഷിക്കുകയും ശിഷ്യന്മാരെയും രൂപപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു. പിന്നെ തന്റെ സ്വഭാവത്തിന് യോജിച്ച നൈപുണ്യത്തോടെ, ആ കാലത്തിന് അനുയോജ്യമായ മായാമയ ശാസ്ത്രം അവൻ തന്നേ അവർക്കു പഠിപ്പിച്ചു।
Verse 25
यथा स्वयं तथा ते च चत्वारो मुंडिनः शुभाः । नमस्कृत्य स्थितास्तत्र हरये परमात्मने
അവൻ സ്വയം ചെയ്തതുപോലെ, ആ നാലു ശുഭ മുണ്ഡിനുകളും നമസ്കരിച്ചു അവിടെ പരമാത്മാവായ ഹരിയുടെ സന്നിധിയിൽ നിന്നു।
Verse 26
हरिश्चापि मुनेस्तत्र चतुरस्तांस्तदा स्वयम् । उवाच परमप्रीतश्शिवाज्ञापरिपालकः
അവിടെ ഹരിയും സ്വയം ആ നാലു മുനിമാരോട് സംസാരിച്ചു. ശിവാജ്ഞ പാലിക്കുന്നവനായ അദ്ദേഹം പരമാനന്ദത്തോടെ വചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു.
Verse 27
यथा गुरुस्तथा यूयं भविष्यथ मदाज्ञया । धन्याः स्थ सद्गतिमिह संप्राप्स्यथ न संशयः
എന്റെ ആജ്ഞയാൽ നിങ്ങൾ ഗുരുവിനെപ്പോലെ ആകും. നിങ്ങൾ ധന്യർ; ഇവിടെ തന്നേ സദ്ഗതി പ്രാപിക്കും—സംശയമില്ല.
Verse 28
चत्वारो मुंडिनस्तेऽथ धर्मं पाषंडमाश्रिताः । हस्ते पात्रं दधानाश्च तुंडवस्त्रस्य धारकाः
അപ്പോൾ നാലു മുണ്ഡിതശിരസ്സുകാർ ‘ധർമ്മം’ എന്ന പേരിൽ പാഷണ്ഡവേഷം ആശ്രയിച്ചിരുന്നു. അവർ കൈയിൽ പാത്രം ധരിച്ചു, വായ് മൂടാൻ വസ്ത്രം ധരിച്ചിരുന്നു.
Verse 29
मलिनान्येव वासांसि धारयंतो ह्यभाषिणः । धर्मो लाभः परं तत्त्वं वदंतस्त्वतिहर्षतः
അവർ മലിനവസ്ത്രങ്ങൾ മാത്രമേ ധരിച്ചിരുന്നുള്ളൂ; വളരെ കുറച്ച് മാത്രം സംസാരിക്കും. അത്യന്തം ഹർഷത്തോടെ അവർ പറഞ്ഞു: ‘ധർമ്മം തന്നെയാണ് യഥാർത്ഥ ലാഭം; അതാണ് പരമതത്ത്വം.’
Verse 30
मार्जनीं ध्रियमाणाश्च वस्त्रखंडविनिर्मिताम् । शनैः शनैश्चलन्तो हि जीवहिंसाभयाद्ध्रुवम्
കീറിയ വസ്ത്രഖണ്ഡങ്ങളിൽ നിന്നുണ്ടാക്കിയ ചൂൽ കൈയിൽ പിടിച്ച്, ജീവഹിംസയുടെ ഭയത്താൽ അവർ തീർച്ചയായും വളരെ മന്ദമായി നടന്നു.
Verse 31
ते सर्वे च तदा देवं भगवंतं मुदान्विताः । नमस्कृत्य पुनस्तत्र मुने तस्थुस्तदग्रतः
അപ്പോൾ അവർ എല്ലാവരും ആനന്ദത്തോടെ ആ ഭഗവാൻ ദേവനെ വീണ്ടും നമസ്കരിച്ചു; ഹേ മുനേ, അവിടെ തന്നേ അവന്റെ സന്നിധിയിൽ നിന്നു നിന്നു.
Verse 32
हरिणा च तदा हस्ते धृत्वा च गुरवेर्पिताः । अभ्यधायि च सुप्रीत्या तन्नामापि विशेषतः
അപ്പോൾ ഹരി അവരെ തന്റെ കൈയിൽ പിടിച്ച് ഗുരുവിന് സമർപ്പിച്ചു. അത്യന്തം പ്രീതിയോടെ അവരുടെ നാമങ്ങളും പ്രത്യേകമായി, വിശദമായി, ഭക്തിപൂർവ്വം ഉച്ചരിച്ചു.
Verse 33
यथा त्वं च तथैवैते मदीया वै न संशयः । आदिरूपं च तन्नाम पूज्यत्वात्पूज्य उच्यते
നീ എങ്ങനെയോ അതുപോലെ ഇവരും—സംശയമില്ല, ഇവർ എന്റെവരാണ്. ഇവരുടെ നാമം ‘ആദിരൂപം’; പൂജ്യരായതിനാൽ ഇവരെ ‘പൂജ്യ’ എന്നു വിളിക്കുന്നു.
Verse 34
ऋषिर्यतिस्तथा कीर्यौपाध्याय इति स्वयम् । इमान्यपि तु नामानि प्रसिद्धानि भवंतु वः
അവൻ തന്നേ ‘ഋഷി’, ‘യതി’, ‘കീർ’, ‘ഉപാധ്യായ’ എന്നിങ്ങനെ കീര്ത്തിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ നാമങ്ങളും നിങ്ങളിൽ പ്രസിദ്ധമാകട്ടെ.
Verse 35
ममापि च भवद्भिश्च नाम ग्राह्यं शुभं पुनः । अरिहन्निति तन्नामध्येयं पापप्रणाशनम्
എനിക്കായും നിങ്ങൾ വീണ്ടും ഒരു ശുഭനാമം സ്വീകരിക്കൂ. ‘അരിഹൻ’—അതുതന്നെ ആ നാമം; പാപനാശിനിയായതിനാൽ അതിനെ ധ്യാനിച്ച് ജപിക്കണം.
Verse 36
भवद्भिश्चैव कर्तव्यं कार्यं लोकसुखावहम् । लोकानुकूलं चरतां भविष्यत्युत्तमा गतिः
അതുകൊണ്ട് നിങ്ങളും ലോകസുഖം വരുത്തുന്ന സത്കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുക. ലോകധർമ്മത്തിനും ലോകക്രമത്തിനും അനുസരിച്ച് ജീവിക്കുന്നവർക്ക് ശിവാനുഗ്രഹത്താൽ നിശ്ചയമായും ഉത്തമഗതി—മോക്ഷം—ലഭിക്കും.
Verse 37
सनत्कुमार उवाच । ततः प्रणम्य तं मायी शिष्ययुक्तस्स्वयं तदा । जगाम त्रिपुरं सद्यः शिवेच्छाकारिणं मुमा
സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ ആ മായാവി ശിഷ്യനോടുകൂടെ അദ്ദേഹത്തെ നമസ്കരിച്ചു, ശിവേച്ഛാനുസാരിയായി പ്രവർത്തിച്ചുകൊണ്ട്, ഉടൻ തന്നെ ത്രിപുരത്തിലേക്ക് പോയി.
Verse 38
प्रविश्य तत्पुरं तूर्णं विष्णुना नोदितो वशी । महामायाविना तेन ऋषिर्मायां तदाकरोत्
ആ നഗരത്തിൽ വേഗത്തിൽ പ്രവേശിച്ച്, വിഷ്ണുവിന്റെ പ്രേരണയാൽ ആ ശക്തിമാൻ ഋഷി അപ്പോൾ മായ പ്രയോഗിച്ചു; മഹാമായാവിദനായതിനാൽ അതേ സമയത്ത് തന്നെ ആ മായയെ വ്യാപിപ്പിച്ചു.
Verse 39
नगरोपवने कृत्वा शिष्यैर्युक्तः स्थितितदा । मायां प्रवर्तयामास मायिनामपि मोहिनीम्
അപ്പോൾ അവൻ നഗരസമീപമുള്ള ഉപവനത്തിൽ ശിഷ്യന്മാരോടുകൂടെ നിലകൊണ്ട്, മായാവികളെയ്ക്കും മോഹം വരുത്തുന്നത്ര മോഹിനിയായ മായാശക്തിയെ പ്രവർത്തിപ്പിച്ചു.
Verse 40
शिवार्चनप्रभावेण तन्माया सहसा मुने । त्रिपुरे न चचालाशु निर्विण्णोभूत्तदा यतिः
ഹേ മുനേ, ശിവാർചനയുടെ പ്രഭാവംകൊണ്ട് ആ മായാശക്തി പെട്ടെന്ന് തന്നെ നിഷ്ഫലമായി; ത്രിപുരയിൽ അത് ഒട്ടും ചലിച്ചില്ല. അപ്പോൾ ആ യതി വേഗത്തിൽ വൈരാഗ്യം പ്രാപിച്ചു.
Verse 41
अथ विष्णुं स सस्मार तुष्टाव च हृदा बहु । नष्टोत्साहो विचेतस्को हृदयेन विदूयता
അപ്പോൾ അവൻ ശ്രീവിഷ്ണുവിനെ സ്മരിച്ചു, ഹൃദയത്തിൽ നിന്ന് ഏറെ സ്തുതിച്ചു. അവന്റെ ഉത്സാഹം നഷ്ടപ്പെട്ടു; മനസ്സ് കലങ്ങിയിരുന്നു; ഉള്ളിൽ ദുഃഖത്താൽ ദഹിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു।
Verse 42
तत्स्मृतस्त्वरितं विष्णुस्सस्मार शंकरं हृदि । प्राप्याज्ञां मनसा तस्य स्मृतवान्नारदं द्रुतम्
ഇങ്ങനെ ഓർമ്മിപ്പിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ വിഷ്ണു ഉടൻ ഹൃദയത്തിൽ ശങ്കരനെ സ്മരിച്ചു. ശിവന്റെ ആജ്ഞ മനസ്സിൽ സ്വീകരിച്ച്, അദ്ദേഹം വേഗത്തിൽ നാരദനെയും സ്മരിച്ചു।
Verse 43
स्मृतमात्रेण विष्णोश्च नारदस्समुपस्थितः । नत्वा स्तुत्वा पुरस्तस्य स्थितोभूत्सांजलिस्तदा
വിഷ്ണു വെറും സ്മരിച്ച മാത്രത്തിൽ തന്നെ നാരദൻ ഉടൻ പ്രത്യക്ഷനായി. അദ്ദേഹം വിഷ്ണുവിന്റെ മുമ്പിൽ നമസ്കരിച്ചു സ്തുതിച്ച് കൈകൂപ്പി നിന്നു.
Verse 44
अथ तं नारदं प्राह विष्णुर्मुनिमतां वरः । लोकोपकारनिरतो देवकार्यकरस्सदा
അപ്പോൾ മുനിമാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനും ലോകോപകാരത്തിൽ നിരതനും ദേവകാര്യങ്ങൾ സദാ നിർവഹിക്കുന്നവനുമായ ഭഗവാൻ വിഷ്ണു നാരദനോട് പറഞ്ഞു.
Verse 45
शिवाज्ञयोच्यते तात गच्छ त्वं त्रिपुरं द्रुतम् । ऋषिस्तत्र गतः शिष्यैर्मोहार्थं तत्सुवासिनाम्
പ്രിയമേ, ശിവാജ്ഞപ്രകാരം ഞാൻ പറയുന്നു—നീ വേഗം ത്രിപുരത്തിലേക്ക് പോകുക. അവിടെയൊരു ഋഷി ശിഷ്യന്മാരോടുകൂടെ നഗരവാസികളെ മോഹിപ്പിക്കാനായി പോയിരിക്കുന്നു.
Verse 46
सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य नारदो मुनिसत्तमः । गतस्तत्र द्रुतं यत्र स ऋषिर्मायिनां वरः
സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു— അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് മുനിശ്രേഷ്ഠനായ നാരദൻ വേഗത്തിൽ അവിടേക്കു പോയി; അവിടെ മായാധാരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ആ ഋഷി ഉണ്ടായിരുന്നു।
Verse 47
नारदोऽपि तथा मायी नियोगान्मायिनः प्रभोः । प्रविश्य तत्पुरं तेन मायिना सह दीक्षितः
അതുപോലെ നാരദനും മായയുടെ അധിപനായ പ്രഭുവിന്റെ നിയോഗത്താൽ മായാശക്തി ധരിച്ചു ആ നഗരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു; ആ മായാവിയോടൊപ്പം വിധിപൂർവ്വം ദീക്ഷിതനായി.
Verse 48
ततश्च नारदो गत्वा त्रिपुराधीशसन्निधौ । क्षेमप्रश्नादिकं कृत्वा राज्ञे सर्वं न्यवेदयत्
അതിനുശേഷം നാരദൻ ത്രിപുരാധീശന്റെ സന്നിധിയിലേക്ക് ചെന്നു. ക്ഷേമാന്വേഷണാദികൾ നടത്തി, രാജാവിനോട് എല്ലാം പൂർണ്ണമായി അറിയിച്ചു.
Verse 49
नारद उवाच कश्चित्समागतश्चात्र यतिर्धर्मपरायणः । सर्वविद्याप्रकृष्टो हि वेदविद्यापरान्वितः
നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഇവിടെ ഒരു യതി വന്നിരിക്കുന്നു; അദ്ദേഹം ധർമ്മത്തിൽ പരായണൻ. എല്ലാ വിദ്യകളിലും ഉത്തമൻ, പ്രത്യേകിച്ച് വേദവിദ്യയിൽ സമ്പന്നൻ.
Verse 50
दृष्ट्वा च बहवो धर्मा नैतेन सदृशाः पुनः । वयं सुदीक्षिताश्चात्र दृष्ट्वा धर्मं सनातनम्
പല ധർമ്മമാർഗങ്ങൾ കണ്ടിട്ടും, ഇതിന് തുല്യം മറ്റൊന്നുമില്ല. ഇവിടെ ഞങ്ങൾ സുദീക്ഷിതരായി, കാരണം സനാതനധർമ്മത്തെ ദർശിച്ചു.
Verse 51
तवेच्छा यदि वर्तेत तद्धर्मे दैत्यसत्तम । तद्धर्मस्य महाराज ग्राह्या दीक्षा त्वया पुनः
ഹേ ദൈത്യശ്രേഷ്ഠാ! നിന്റെ ഇച്ഛ സത്യമായി ആ ധർമ്മത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നുവെങ്കിൽ, മഹാരാജാവേ, അതേ ധർമ്മത്തിന്റെ ദീക്ഷ നീ വീണ്ടും സ്വീകരിക്കണം।
Verse 52
सनत्कुमार उवाच । तदीयं स वचः श्रुत्वा महदर्थसुगर्भितम् । विस्मितो हृदि दैत्येशो जगौ तत्र विमोहितः
സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ഗഹനാർത്ഥസമ്പന്നമായ ആ വചനം കേട്ടപ്പോൾ ദൈത്യാധിപൻ ഹൃദയത്തിൽ വിസ്മയിച്ചു; അവിടെയേ തന്നെ മോഹിതനായി സംസാരിച്ചു।
Verse 53
नारदो दीक्षितो यस्माद्वयं दीक्षामवाप्नुमः । इत्येवं च विदित्वा वै जगाम स्वयमेव ह
“നാരദൻ ദീക്ഷിതനായതിനാൽ ഞങ്ങൾക്കും ദീക്ഷ ലഭിച്ചു.” എന്നു ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞ്, അവൻ സ്വയം അവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു പോയി।
Verse 54
तद्रूपं च तदा दृष्ट्वा मोहितो मायया तथा । उवाच वचनं तस्मै नमस्कृत्य महात्मने
അന്നത്തെ ആ രൂപം കണ്ടപ്പോൾ അവൻ മായയാൽ മോഹിതനായി. ആ മഹാത്മാവിനെ നമസ്കരിച്ചു അവനോടു വചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു।
Verse 55
त्रिपुराधिप उवाच । दीक्षा देया त्वया मह्यं निर्मलाशय भो ऋषे । अहं शिष्यो भविष्यामि सत्यं सत्यं न संशयः
ത്രിപുരാധിപൻ പറഞ്ഞു—ഹേ നിർമ്മലാശയനായ ഋഷേ, നീ എനിക്ക് ദീക്ഷ നൽകണം. ഞാൻ നിന്റെ ശിഷ്യനായിരിക്കും—സത്യം, സത്യം; സംശയമില്ല।
Verse 56
इत्येवं तु वचः श्रुत्वा दैत्यराजस्य निर्मलम् । प्रत्युवाच सुयत्नेन ऋषिस्स च सनातनः
ദൈത്യരാജന്റെ നിർമലവും നേരായതുമായ വാക്കുകൾ ഇങ്ങനെ കേട്ട്, ആ സനാതന ഋഷി അത്യന്തം ശ്രദ്ധയോടെ മറുപടി പറഞ്ഞു।
Verse 57
मदीया करणीया स्याद्यद्याज्ञा दैत्यसत्तम । तदा देया मया दीक्षा नान्यथा कोटियत्नतः
ഹേ ദൈത്യശ്രേഷ്ഠാ! എന്റെ ആജ്ഞ നീ പ്രവർത്തിയായി അനുഷ്ഠിച്ചാൽ മാത്രമേ ഞാൻ ദീക്ഷ നൽകൂ; അല്ലെങ്കിൽ കോടി ശ്രമങ്ങളാലും അല്ല.
Verse 58
इत्येवं तु वचः श्रुत्वा राजा मायामयोऽभवत् । उवाच वचनं शीघ्रं यतिं तं हि कृतांजलिः
അങ്ങനെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് രാജാവ് മായാവശനായി മനസ്സിൽ കലങ്ങി. പിന്നെ കൃതാഞ്ജലിയോടെ ആ യതിയോട് വേഗത്തിൽ സംസാരിച്ചു.
Verse 59
दैत्य उवाच । यथाज्ञां दास्यसि त्वं च तत्तथैव न चान्यथा । त्वदाज्ञां नोल्लंघयिष्ये सत्यं सत्यं न संशयः
ദൈത്യൻ പറഞ്ഞു—നീ ഏതു ആജ്ഞ നൽകുമോ അതുപോലെ തന്നെയാകും ഞാൻ ചെയ്യുക; മറ്റെങ്ങനെ അല്ല. നിന്റെ ആജ്ഞ ഞാൻ ലംഘിക്കുകയില്ല; സത്യം സത്യം, സംശയമില്ല.
Verse 60
सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य त्रिपुराधीशितुस्तदा । दूरीकृत्य मुखाद्वस्त्रमुवाच ऋषिसत्तमः
സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ ത്രിപുരാധിപതിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ഋഷിശ്രേഷ്ഠൻ മുഖത്തെ മൂടിത്തുണി നീക്കി വചനമുരച്ചു.
Verse 61
दीक्षां गृह्णीष्व दैत्येन्द्र सर्वधर्मोत्तमोत्तमाम् । ददौ दीक्षाविधानेन प्राप्स्यसि त्वं कृतार्थताम्
ഹേ ദൈത്യേന്ദ്രാ! സർവ്വധർമ്മങ്ങളിലുമേറ്റവും ഉത്തമമായ ഈ ദീക്ഷ സ്വീകരിക്ക. ദീക്ഷാവിധാനപ്രകാരം നിനക്കു ദീക്ഷ നൽകിയാൽ നീ കൃതാർത്ഥത (ജീവിതലക്ഷ്യസാഫല്യം) പ്രാപിക്കും.
Verse 62
सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा स तु मायावी दैत्यराजाय सत्वरम् । ददौ दीक्षां स्वधर्मोक्तां तस्मै विधिविधानतः
സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു— ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം ആ മായാവി ദൈത്യരാജന് ഉടൻ തന്നെ, സ്വധർമ്മത്തിൽ നിർദ്ദേശിച്ച ദീക്ഷ, പൂർണ്ണമായ വിധിവിധാനങ്ങളോടെ നൽകി.
Verse 63
दैत्यराजे दीक्षिते च तस्मिन्ससहजे मुने । सर्वे च दीक्षिता जातास्तत्र त्रिपुरवासिनः
സഹജ മുനിയാൽ ദൈത്യരാജൻ ദീക്ഷിതനായപ്പോൾ, അവിടെ ത്രിപുരയിൽ വസിച്ച എല്ലാവരും ദീക്ഷിതരായി.
Verse 64
मुनेः शिष्यैः प्रशिष्यैश्च व्याप्तमासीद्द्रुतं तदा । महामायाविनस्तत्तु त्रिपुरं सकलं मुने
അപ്പോൾ, ഹേ മുനേ, അല്പസമയത്തിനുള്ളിൽ മുനിയുടെ ശിഷ്യന്മാരും പ്രശിഷ്യന്മാരും—മഹാമായാവിദഗ്ധർ—സകല ത്രിപുരവും എല്ലാടവും വ്യാപിച്ചു നിറഞ്ഞു।
Frequently Asked Questions
Viṣṇu emanates a māyā-constituted puruṣa from himself to function as a dharma-impediment within the Tripura-related narrative frame, then names him Arihan and assigns his role.
The chapter encodes how māyā can simulate dharmic signs (e.g., repeating “dharma”) while functioning as vighna; it distinguishes authentic dharma from its instrumental or counterfeit deployment.
A delegated manifestation from Viṣṇu (svātmasaṃbhava, māyāmaya puruṣa) is highlighted, emphasizing role-based divinity, naming, and the conferral of worship-status as part of cosmic strategy.