लिङ्गपूजनसंक्षेपः (Concise Teaching on Liṅga Worship / Śiva-arcana-vidhi)

Verse 1

ऋषय ऊचुः । सूतसूत महाभाग व्यासशिष्य नमोस्तु ते । श्राविताद्याद्भुता शैवकथा परमपावनी

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—ഹേ സൂതപുത്ര മഹാഭാഗ, വ്യാസശിഷ്യാ! നിനക്കു നമസ്കാരം. ഇന്ന് നീ ഞങ്ങൾക്ക് അത്ഭുതകരവും പരമപാവനവുമായ ശൈവകഥ ശ്രവിപ്പിച്ചു.

Verse 2

तत्राद्भुता महादिव्या लिंगोत्पत्तिः श्रुता शुभा । श्रुत्वा यस्याः प्रभावं च दुःखनाशो भवेदिह

അവിടെ ലിംഗോത്പത്തിയുടെ ശുഭവും അത്ഭുതകരവും മഹാദിവ്യവുമായ കഥ ശ്രവിക്കപ്പെടുന്നു. അതു കേട്ടും അതിന്റെ പ്രഭാവം അറിഞ്ഞും, ഈ ജീവിതത്തിൽ തന്നെ ദുഃഖനാശം സംഭവിക്കുന്നു.

Verse 3

ब्रह्मनारदसंवादमनुसृत्य दयानिधे । शिवार्चनविधिं ब्रूहि येन तुष्टो भवेच्छिवः

ഹേ ദയാനിധേ! ബ്രഹ്മാ-നാരദ സംവാദം അനുസരിച്ച്, ശിവൻ പ്രസന്നനാകുവാൻ ശിവാർചനവിധി പറഞ്ഞുതരിക।

Verse 4

ब्राह्मणैः क्षत्रियैर्वैश्यैः शूद्रैर्वा पूज्यते शिवः । कथं कार्यं च तद् ब्रूहि यथा व्यासमुखाच्छ्रुतम्

ബ്രാഹ്മണർ, ക്ഷത്രിയർ, വൈശ്യർ, ശൂദ്രർ—എല്ലാവരും ശിവനെ പൂജിക്കുന്നു. ആ പൂജ എങ്ങനെ നടത്തണം എന്ന്, വ്യാസമുഖത്തിൽ നിന്നു കേട്ടതുപോലെ ഞങ്ങളോട് പറയുക।

Verse 5

तच्छ्रुत्वा वचनं तेषां शर्मदं श्रुतिसंमतम् । उवाच सकलं प्रीत्या मुनि प्रश्नानुसारतः

അവരുടെ വചനങ്ങൾ—ശാന്തിദായകവും ശ്രുതിസമ്മതവും—കേട്ട് മുനി സന്തോഷിച്ചു; അവരുടെ ചോദ്യാനുസാരമായി എല്ലാം പൂർണ്ണമായി പറഞ്ഞു।

Verse 6

सूत उवाच । साधु पृष्टं भवद्भिश्च तद्रहस्यं मुनीश्वराः । तदहं कथयाम्यद्य यथाबुद्धि यथाश्रुतम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു: ഹേ മുനീശ്വരന്മാരേ, ആ പവിത്ര രഹസ്യം സംബന്ധിച്ച് നിങ്ങൾ നല്ല ചോദ്യം ചോദിച്ചു. അതിനാൽ ഇന്ന് ഞാൻ യഥാബുദ്ധിയും യഥാശ്രുതവും പോലെ അത് പറയുന്നു।

Verse 7

भवद्भिः पृच्छयते तद्वत्तथा व्यासेन वै पुरा । पृष्टं सनत्कुमाराय तच्छ्रुतं ह्युपमन्युना

നിങ്ങൾ ചോദിക്കുന്നതുതന്നെ പണ്ടുകാലത്ത് വ്യാസനും ചോദിച്ചിരുന്നു. അദ്ദേഹം സനത്കുമാരനോട് ചോദിച്ചു; ആ ഉപദേശം ഉപമന്യു തീർച്ചയായും കേട്ടും സംരക്ഷിച്ചും വെച്ചു।

Verse 8

ततो व्यासेन वै श्रुत्वा शिवपूजादिकं च यत् । मह्यं च पाठितं तेन लोकानां हितकाम्यया

അതിനുശേഷം വ്യാസനിൽ നിന്നു ശിവപൂജാദികളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതെല്ലാം ശ്രവിച്ച്, ലോകഹിതം ആഗ്രഹിച്ച് അദ്ദേഹം എനിക്കും അതു പാഠമായി ഉപദേശിച്ചു।

Verse 9

तच्छ्रुतं चैव कृष्णेन ह्युपमन्योर्महात्मनः । तदहं कथयिष्यामि यथा ब्रह्मावदत्पुरा

അതേ വൃത്താന്തം മഹാത്മാവായ ഉപമന്യുവിൽ നിന്നു കൃഷ്ണനും ശ്രവിച്ചിരുന്നു; ബ്രഹ്മാവ് പുരാതനകാലത്ത് പറഞ്ഞതുപോലെ ഞാൻ ഇപ്പോൾ അത് വിവരിക്കുന്നു।

Verse 10

ब्रह्मोवाच । शृणु नारद वक्ष्यामि संक्षेपाल्लिंगपूजनम् । वक्तुं वर्षशतेनापि न शक्यं विस्तरान्मुने

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ നാരദാ, ശ്രവിക്ക; ഞാൻ സംക്ഷേപമായി ശിവലിംഗപൂജയെ വിവരിക്കുന്നു. ഹേ മുനേ, വിശദമായി പറയാൻ നൂറുവർഷം കൊണ്ടും സാധ്യമല്ല।

Verse 11

इति श्रीशिवमहापुराणे द्विती यायां रुद्रसंहितायां प्रथमखण्डे सृष्ट्युपाख्याने शिवपूजाविधिवर्णनो नामैकादशोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിലെ ദ്വിതീയ വിഭാഗമായ രുദ്രസംഹിതയുടെ പ്രഥമഖണ്ഡമായ സൃഷ്ട്യുപാഖ്യാനത്തിൽ ‘ശിവപൂജാവിധിവർണനം’ എന്ന ഏകാദശ അധ്യായം സമാപ്തമായി।

Verse 12

दारिद्र्यं रोगदुःखं च पीडनं शत्रुसंभवम् । पापं चतुर्विधं तावद्यावन्नार्चयते शिवम्

ദാരിദ്ര്യം, രോഗദുഃഖം, പീഡനം, ശത്രുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ക്ലേശം—ഈ നാലുവിധ പാപങ്ങൾ ശിവനെ ആരാധിക്കാത്തിടത്തോളം നിലനിൽക്കും।

Verse 13

सम्पूजिते शिवे देवे सर्वदुःखं विलीयते । संपद्यते सुखं सर्वं पश्चान्मुक्तिरवाप्यते

ദേവാധിദേവനായ ശ്രീശിവനെ വിധിപൂർവ്വം പൂജിച്ചാൽ സകല ദുഃഖവും ലയിക്കുന്നു. എല്ലാ സുഖവും ലഭിച്ച് പിന്നെ മോക്ഷവും പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 14

ये वै मानुष्यमाश्रित्य मुख्यं संतानतस्सुखम् । तेन पूज्यो महादेवः सर्वकार्यार्थसाधकः

മാനവജീവിതത്തെ ആശ്രയിച്ച് സന്താനത്തിൽ നിന്നുള്ള സന്തോഷത്തെ പ്രധാനസുഖമായി കരുതുന്നവർക്ക് മഹാദേവൻ പൂജ്യനാണ്; കാരണം അവൻ എല്ലാ പ്രവർത്തികളിലും എല്ലാ ലക്ഷ്യങ്ങളും സാധിപ്പിക്കുന്നവൻ.

Verse 15

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याश्शूद्राश्च विधिवत्क्रमात् । शंकरार्चां प्रकुर्वंतु सर्वकामार्थसिद्धये

ബ്രാഹ്മണർ, ക്ഷത്രിയർ, വൈശ്യർ, ശൂദ്രർ—എല്ലാവരും തത്തത്ത ക്രമത്തിൽ വിധിപൂർവ്വം ശങ്കരന്റെ അർച്ചന നടത്തട്ടെ; അതിലൂടെ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും ലക്ഷ്യങ്ങളും സിദ്ധിക്കും.

Verse 16

प्रातःकाले समुत्थाय मुहूर्ते ब्रह्मसंज्ञके । गुरोश्च स्मरणं कृत्वा शंभोश्चैव तथा पुनः

പ്രഭാതത്തിൽ എഴുന്നേറ്റ് ബ്രഹ്മമുഹൂർത്തത്തിൽ ആദ്യം ഗുരുവിനെ സ്മരിക്കണം; പിന്നെ അതുപോലെ വീണ്ടും ശംഭുവായ (ശിവനെയും) സ്മരിക്കണം.

Verse 17

तीर्थानां स्मरणं कृत्वा ध्यानं चैव हरेरपि । ममापि निर्जराणां वै मुन्यादीनां तथा मुने

ഹേ മുനേ, തീർത്ഥങ്ങളെ സ്മരിച്ച് ഹരിയെ ധ്യാനിച്ചും, എന്നെയും സ്മരിക്കണം—അമര ദേവന്മാരെയും മുന്യാദികളെയും കൂടെ।

Verse 18

ततः स्तोत्रं शुभं नाम गृह्णीयाद्विधिपूर्वकम् । ततोत्थाय मलोत्सर्गं दक्षिणस्यां चरेद्दिशि

അതിനുശേഷം വിധിപൂർവ്വം ‘ശുഭ’ എന്ന മംഗളസ്തോത്രം സ്വീകരിക്കണം. പിന്നെ എഴുന്നേറ്റ് മലവിസർജനത്തിനായി ദക്ഷിണദിശയിലേക്കു പോകണം.

Verse 19

एकान्ते तु विधिं कुर्यान्मलोत्सर्गस्स यच्छ्रुतम् । तदेव कथयाम्यद्य शृण्वाधाय मनो मुने

ഏകാന്തസ്ഥാനത്ത്, ശ്രുതിയിൽ കേട്ടതുപോലെ തന്നെ മലവിസർജനവിധി അനുഷ്ഠിക്കണം. അതേ നിയമം ഇന്നെൻ പറയാം—മുനേ, മനസ്സുറപ്പിച്ച് കേൾക്കുക.

Verse 20

शुद्धां मृदं द्विजो लिप्यात्पंचवारं विशुद्धये । क्षत्रियश्च चतुर्वारं वैश्यो वरत्रयं तथा

സമ്പൂർണ്ണ ശുദ്ധിക്കായി ദ്വിജൻ ശുദ്ധ മണ്ണ് അഞ്ചുതവണ പുരട്ടണം; ക്ഷത്രിയൻ നാലുതവണയും വൈശ്യൻ മൂന്നുതവണയും അങ്ങനെ ചെയ്യണം.

Verse 21

शूद्रो द्विवारं च मृदं गृह्णीयाद्विधिशुद्धये । गुदे वाथ सकृल्लिंगे वारमेकं प्रयत्नतः

ശൂദ്രൻ വിധിശുദ്ധിക്കായി മണ്ണ് രണ്ടുതവണ എടുക്കണം; ഗുദത്തിൽ ഒരുതവണയും ലിംഗത്തിൽ ഒരുതവണയും—ശ്രദ്ധയോടെ ചെയ്യണം.

Verse 22

दशवारं वामहस्ते सप्तवारं द्वयोस्तथा । प्रत्येकम्पादयोस्तात त्रिवारं करयोः पुनः

ഇടത് കൈയിൽ പത്ത് പ്രാവശ്യം, രണ്ടുകൈകളിലും ചേർത്ത് ഏഴ് പ്രാവശ്യം പുരട്ടുക. പിന്നെ, പ്രിയനേ, ഓരോ പാദത്തിലും മൂന്ന് പ്രാവശ്യം, വീണ്ടും കൈകളിൽ മൂന്ന് പ്രാവശ്യം പുരട്ടുക।

Verse 23

स्त्रीभिश्च शूद्रवत्कार्यं मृदाग्रहणमुत्तमम् । हस्तौ पादौ च प्रक्षाल्य पूर्ववन्मृदमाहरेत्

സ്ത്രീകളും ശൂദ്രന്മാരെപ്പോലെ ശൗചത്തിനായി ഉത്തമമായ മൃദ്ഗ്രഹണവിധി ആചരിക്കണം. കൈകാലുകൾ കഴുകി, മുൻപറഞ്ഞ പ്രകാരം മണ്ണ് ശേഖരിക്കണം.

Verse 24

दंतकाष्ठं ततः कुर्यात्स्ववर्णक्रमतो नरः

അതിന് ശേഷം പുരുഷൻ തന്റെ വർണ്ണക്രമപ്രകാരം ദന്തശുദ്ധിക്കായി ദന്തകാഷ്ഠം ഒരുക്കി ഉപയോഗിക്കണം.

Verse 25

विप्रः कुर्याद्दंतकाष्ठं द्वादशांगुलमानतः । एकादशांगुलं राजा वैश्यः कुर्याद्दशांगुलम्

ബ്രാഹ്മണൻ പന്ത്രണ്ട് അങ്കുലം നീളമുള്ള ദന്തകാഷ്ഠം ഒരുക്കണം; രാജാവ് (ക്ഷത്രിയൻ) പതിനൊന്ന് അങ്കുലം; വൈശ്യൻ പത്ത് അങ്കുലം ഒരുക്കണം.

Verse 26

शूद्रो नवागुलं कुर्यादिति मानमिदं स्मृतम् । कालदोषं विचार्य्यैव मनुदृष्टं विवर्जयेत्

സ്മൃതിപ്രകാരം ശൂദ്രൻ ഒൻപത് അങ്കുലം നീളമുള്ള ദന്തകാഷ്ഠം ഒരുക്കണം. എന്നാൽ കാല-ദേശാദി ദോഷങ്ങൾ പരിഗണിച്ച്, മനുവിന്റെ അഭിപ്രായമാത്രമായി അനുപയോഗ്യമാകുന്നതിനെ ഉപേക്ഷിക്കണം.

Verse 27

षष्ट्याद्यामाश्च नवमी व्रतमस्तं रवेर्दिनम् । तथा श्राद्धदिनं तात निषिद्धं रदधावने

ഓ പ്രിയനേ! ഷഷ്ഠി മുതലായ തിഥികളിലും, നവമിയിലും, വ്രതദിനത്തിലും, സൂര്യാസ്തമയ സമയത്തും, ശ്രാദ്ധദിനത്തിലും—ഇവയിൽ ദന്തധാവനം (ദാതുനാൽ പല്ല് ശുദ്ധീകരിക്കൽ) നിഷിദ്ധമാണ്.

Verse 28

स्नानं तु विधिवत्कार्यं तीर्थादिषु क्रमेण तु । देशकालविशेषेण स्नानं कार्यं समंत्रकम्

സ്നാനം നിർബന്ധമായും ശാസ്ത്രവിധിപ്രകാരം ചെയ്യണം—തീർത്ഥാദി സ്ഥലങ്ങളിൽ ക്രമമായി. ദേശ-കാലവിശേഷമനുസരിച്ച് മന്ത്രങ്ങളോടുകൂടി യഥാവിധി സ്നാനം ചെയ്യണം.

Verse 29

आचम्य प्रथमं तत्र धौतवस्त्रेण चाधरेत् । एकान्ते सुस्थले स्थित्वा संध्याविधिमथाचरेत्

അവിടെ ആദ്യം ആചമനം ചെയ്ത്, കഴുകിയ ശുദ്ധവസ്ത്രംകൊണ്ട് വായ് തുടയ്ക്കണം. പിന്നെ ഏകാന്തവും പവിത്രവുമായ സ്ഥലത്ത് സ്ഥിരമായി നിന്നുകൊണ്ട് വിധിപൂർവ്വം സന്ധ്യാവിധി ആചരിക്കണം॥

Verse 30

यथायोग्यं विधिं कृत्वा पूजाविधिमथारभेत् । मनस्तु सुस्थिरं कृत्वा पूजागारं प्रविश्य च

യോഗ്യമായി മുൻവിധികൾ നിർവഹിച്ചു ശേഷം പൂജാവിധി ആരംഭിക്കണം. മനസ്സിനെ ദൃഢമായി സ്ഥിരപ്പെടുത്തി പൂജാഗൃഹത്തിൽ പ്രവേശിക്കണം॥

Verse 31

पूजाविधिं समादाय स्वासने ह्युपविश्य वै । न्यासादिकं विधायादौ पूजयेत्क्रमशो हरम्

പൂജാവിധി സ്വീകരിച്ച് സ്വന്തം ആസനത്തിൽ ഇരിക്കണം. ആദ്യം ന്യാസാദി ക്രിയകൾ നിർവഹിച്ചു, പിന്നെ ക്രമമായി ഹരൻ (ശ്രീശിവൻ)നെ പൂജിക്കണം॥

Verse 32

प्रथमं च गणाधीशं द्वारपालांस्तथैव च । दिक्पालांश्च सुसंपूज्य पश्चात्पीठं प्रकल्पयेत्

ആദ്യം ഗണാധീശനായ ശ്രീഗണേശനെയും, തുടർന്ന് ദ്വാരപാലകരെയും ദിക്പാലകരെയും വിധിപൂർവ്വം പൂജിച്ച്, പിന്നെ ശിവപൂജയ്ക്കായി പവിത്ര പീഠം സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 33

अथ वाऽष्टदलं कृत्वा पूजाद्रव्यं समीपतः । उपविश्य ततस्तत्र उपवेश्य शिवम् प्रभुम्

അല്ലെങ്കിൽ അഷ്ടദള പദ്മപീഠം ഒരുക്കി പൂജാസാമഗ്രികൾ സമീപത്ത് വെച്ച്, അവിടെ ഇരുന്ന് അതേ സ്ഥാനത്ത് പരമപ്രഭുവായ ശിവനെ ഭക്തിയോടെ ആവാഹനം ചെയ്ത് ആസനത്തിൽ ഇരുത്തണം।

Verse 34

आचमनत्रयं कृत्वा प्रक्षाल्य च पुनः करौ । प्राणायामत्रयं कृत्वा मध्ये ध्यायेच्च त्र्यम्बकम्

മൂന്നുതവണ ആചമനം ചെയ്ത് വീണ്ടും കൈകൾ കഴുകി, മൂന്നുതവണ പ്രാണായാമം ചെയ്ത്, അന്തർമദ്ധ്യത്തിൽ ത്ര്യംബകനായ ശിവനെ ധ്യാനിക്കണം।

Verse 35

पंचवक्त्रं दशभुजं शुद्धस्फटिकसन्निभम् । सर्वाभरणसंयुक्तं व्याघ्रचर्मोत्तरीयकम्

അവൻ ശിവനെ പഞ്ചവക്ത്രനും ദശഭുജനും ആയി, നിർമല സ്ഫടികസമ ദീപ്തിയോടെ, സർവാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതനായി, വ്യാഘ്രചർമ്മം ഉത്തരീയമായി ധരിച്ചവനായി ദർശിച്ചു।

Verse 36

तस्य सारूप्यतां स्मृत्वा दहेत्पापं नरस्सदा । शिवं ततः समुत्थाप्य पूजयेत्परमेश्वरम्

അവന്റെ ദിവ്യ സാരൂപ്യം സ്മരിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ എപ്പോഴും പാപം ദഹിപ്പിക്കും. തുടർന്ന് ശിവമൂർത്തി/ലിംഗം ഉയർത്തി വിധിപൂർവ്വം സ്ഥാപിച്ച് പരമേശ്വരനെ പൂജിക്കണം।

Verse 37

देहशुद्धिं ततः कृत्वा मूल मंत्रं न्यसेत्क्रमात् । सर्वत्र प्रणवेनैव षडंगन्यासमाचरेत्

ആദ്യം ദേഹശുദ്ധി നടത്തി, തുടർന്ന് ക്രമമായി മൂലമന്ത്രം ന്യാസിക്കണം. എല്ലായിടത്തും പ്രണവം ‘ഓം’ മാത്രം ഉപയോഗിച്ച് ഷഡംഗ-ന്യാസം അനുഷ്ഠിക്കണം.

Verse 38

कृत्वा हृदि प्रयोगं च ततः पूजां समारभेत् । पाद्यार्घाचमनार्थं च पात्राणि च प्रकल्पयेत्

ഹൃദയത്തിൽ അന്തഃപ്രയോഗം (ധ്യാനസ്ഥാപനം) നിർവഹിച്ചു ശേഷം പൂജ ആരംഭിക്കണം. പാദ്യം, അർഘ്യം, ആചമനീയം എന്നിവയ്ക്കുള്ള പാത്രങ്ങളും യഥാവിധി ഒരുക്കണം.

Verse 39

स्थापयेद्विविधान्कुंभान्नव धीमान्यथाविधि । दर्भैराच्छाद्य तैरेव संस्थाप्याभ्युक्ष्य वारिणा

വിധിപ്രകാരം ബുദ്ധിമാൻ ഉപാസകൻ ഒമ്പതു വിധ കുംഭങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കണം. ദർഭകൊണ്ട് മൂടി, അതേ ദർഭയോടെ ശരിയായി സ്ഥാപിച്ച് ശുദ്ധിക്കായി ജലപ്രോക്ഷണം ചെയ്യണം.

Verse 40

तेषु तेषु च सर्वेषु क्षिपेत्तोयं सुशीतलम् । प्रणवेन क्षिपेत्तेषु द्रव्याण्यालोक्य बुद्धिमान्

ബുദ്ധിമാൻ সাধകൻ ആ എല്ലാ ദ്രവ്യങ്ങളും പരിശോധിച്ച് അവയൊക്കെയിലും ശീതളജലം തളിക്കണം. പ്രണവം ‘ഓം’ ഉച്ചരിച്ച് അവയിൽ ജലപ്രോക്ഷണം ചെയ്യണം.

Verse 41

उशीरं चन्दनं चैव पाद्ये तु परिकल्पयेत् । जातीकं कोलकर्पूरवटमूल तमालकम्

ശിവപൂജയിലെ പാദ്യത്തിനായി ഉശീരം (വെറ്റിവേർ)യും ചന്ദനവും ചേർത്ത് ഒരുക്കണം; കൂടാതെ ജാതി (മുല്ല), കോലം, കർപ്പൂരം, വടമൂലം, തമാലവും ചേർക്കണം.

Verse 42

चूर्णयित्वा यथान्यायं क्षिपेदाचमनीयके । एतत्सर्वेषु पात्रेषु दापयेच्चन्दनान्वितम्

നിയമപ്രകാരം അത് പൊടിച്ച് ആചമനീയപാത്രത്തിൽ ഇടണം। പിന്നെ ചന്ദനവുമായി കലർത്തി, ഇത് എല്ലാ പൂജാപാത്രങ്ങളിലും അർപ്പണത്തിനായി വിതരണം ചെയ്യണം।

Verse 43

पार्श्वयोर्देवदेवस्य नंदीशं तु समर्चयेत् । गंधैर्धूपैस्तथा दीपैर्विविधैः पूजयेच्छिवम्

ദേവദേവനായ ശിവന്റെ ഇരുവശങ്ങളിലും നന്ദീശനെ യഥാവിധി പൂജിക്കണം; കൂടാതെ സുഗന്ധങ്ങൾ, ധൂപം, വിവിധ ദീപങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് ശിവനെ ആരാധിക്കണം।

Verse 44

लिंगशुद्धिं ततः कृत्वा मुदा युक्तो नरस्तदा । यथोचितं तु मंत्रौघैः प्रणवादिर्नमोंतकैः

അതിനുശേഷം ലിംഗശുദ്ധി നടത്തി, ഭക്ത്യാനന്ദത്തോടെ നിറഞ്ഞ ഉപാസകൻ വിധിപ്രകാരം മന്ത്രധാരയാൽ പൂജിക്കണം—പ്രണവം ‘ഓം’ കൊണ്ട് ആരംഭിച്ച് ‘നമഃ’ കൊണ്ട് അവസാനിപ്പിച്ച്।

Verse 45

कल्पयेदासनं स्वस्तिपद्मादि प्रणवेन तु । तस्मात्पूर्वदिशं साक्षादणिमामयमक्षरम्

പ്രണവമായ ‘ഓം’ കൊണ്ടു സ്വസ്തിപദ്മാദി പവിത്രാസനം മനസ്സിൽ കല്പിക്കണം. പിന്നെ കിഴക്കുദിക്കിൽ അണിമാ-ശക്തിരൂപമായ അവിനാശി അക്ഷരത്തെ സാക്ഷാത് പ്രതിഷ്ഠിക്കണം.

Verse 46

लघिमा दक्षिणं चैव महिमा पश्चिमं तथा । प्राप्तिश्चैवोत्तरं पत्रं प्राकाम्यं पावकस्य च

ലഘിമാ സിദ്ധി തെക്കിൽ, മഹിമാ പടിഞ്ഞാറിൽ സ്ഥിതമെന്ന് അറിയണം. വടക്കൻ ‘പത്രം’ പ്രാപ്തി; അഗ്നി-കോണമിൽ പ്രാകാമ്യം—ഇങ്ങനെ സിദ്ധികൾ ക്രമീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 47

ईशित्वं नैरृतं पत्रं वशित्वं वायुगोचरे । सर्वज्ञत्वं तथैशान्यं कर्णिका सोम उच्यते

നൈഋത്യ ദിക്കിലെ ദളം ‘ഈശിത്വം’ (പ്രഭുത്വശക്തി) സൂചിപ്പിക്കുന്നതെന്ന് പറയുന്നു. വായു പ്രദേശത്ത് ‘വശിത്വം’ (വശീകരണശക്തി). ഈശാന കോണിൽ ‘സർവ്വജ്ഞത്വം’. മദ്ധ്യ കർണിക ‘സോമ’ എന്നു പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.

Verse 48

सोमस्याधस्तथा सूर्यस्तस्याधः पावकस्त्वयम् । धर्मादीनपि तस्याधो भवतः कल्पयेत् क्रमात्

സോമത്തിന്റെ താഴെ സൂര്യൻ; സൂര്യന്റെ താഴെ നീ—പാവകൻ (അഗ്നി). അതിനും താഴെ, നിന്റെ സ്ഥാനമനുസരിച്ച്, ക്രമമായി ധർമ്മാദി അധിഷ്ഠാനതത്ത്വങ്ങൾ വിന്യസിക്കണം.

Verse 49

अव्यक्तादि चतुर्दिक्षु सोमस्यांते गुणत्रयम् । सद्योजातं प्रवक्ष्यामीत्यावाह्य परमेश्वरम्

അവ്യക്താദി നാലുദിക്കുകളിലും സോമമണ്ഡലാന്തത്തിലും അദ്ദേഹം ത്രിഗുണങ്ങളെ സ്ഥാപിച്ചു. പിന്നെ പരമേശ്വരനെ ആവാഹനം ചെയ്ത്—“ഇപ്പോൾ സദ്യോജാതത്തെ പ്രസ്താവിക്കും” എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 50

वामदेवेन मंत्रेण तिष्ठेच्चैवासनोपरि । सान्निध्यं रुद्रगायत्र्या अघोरेण निरोधयेत्

വാമദേവമന്ത്രം ജപിച്ച് ആസനത്തിന്മേൽ ദൃഢമായി നിലകൊള്ളണം. രുദ്രഗായത്രിയാൽ ഭഗവാന്റെ സാന്നിധ്യം ആവാഹനം ചെയ്ത്, അഘോരമന്ത്രംകൊണ്ട് അതിനെ നിരോധിച്ച് മുദ്രിതമാക്കണം.

Verse 51

ईशानं सर्वविद्यानामिति मंत्रेण पूजयेत् । पाद्यमाचनीयं च विधायार्घ्यं प्रदापयेत्

“ഈശാനഃ സർവ്വവിദ്യാനാം” എന്ന മന്ത്രത്തോടെ ശിവനെ പൂജിക്കണം. പാദ്യവും ആചമനീയജലവും അർപ്പിച്ച്, തുടർന്ന് വിധിപൂർവ്വം അർഘ്യം സമർപ്പിക്കണം.

Verse 52

स्थापयेद्विधिना रुद्रं गंधचंदनवारिणा । पञ्चागव्यविधानेन गृह्यपात्रेऽभिमंत्र्य च

സുഗന്ധവും ചന്ദനവും കലർന്ന ജലത്തോടെ വിധിപൂർവം രുദ്രനെ സ്ഥാപിക്കണം. പഞ്ചഗവ്യം ഒരുക്കി, യോഗ്യമായ പാത്രത്തിൽ വെച്ച് മന്ത്രത്തോടെ അഭിമന്ത്രണം ചെയ്യണം.

Verse 53

प्रणवेनैव गव्येन स्नापयेत्पयसा च तम् । दध्ना च मधुना चैव तथा चेक्षुरसेन तु

പ്രണവം (ഓം) മാത്രം ജപിച്ച് ഗവ്യത്താലും പാലിനാലും അവനെ സ്നാപനം ചെയ്യണം. അതുപോലെ തൈരും തേനും, കൂടാതെ കരിമ്പിൻ നീരും കൊണ്ടും സ്നാപനം ചെയ്യണം.

Verse 54

घृतेन तु यथा पूज्य सर्वकामहितावहम् । पुण्यैर्द्रव्यैर्महादेवं प्रणवेनाभिषेचयेत्

വിധിപൂർവ്വം നെയ്യാൽ പൂജ ചെയ്യണം; അത് എല്ലാ ഇഷ്ടഫലങ്ങളുടെയും ക്ഷേമം നൽകുന്നു. പുണ്യവും പവിത്രവുമായ ദ്രവ്യങ്ങളാൽ ‘ഓം’ പ്രണവം ജപിച്ച് മഹാദേവനെ അഭിഷേകം ചെയ്യണം.

Verse 55

पवित्रजलभाण्डेषु मंत्रैः तोयं क्षिपेत्ततः । शुद्धीकृत्य यथान्यायं सितवस्त्रेण साधकः

പിന്നീട് സാധകൻ മന്ത്രങ്ങളോടെ പവിത്രജലപാത്രങ്ങളിൽ വെള്ളം ഒഴിക്കണം. വിധിപ്രകാരം അത് ശുദ്ധീകരിച്ച് ശുദ്ധമായ വെള്ള വസ്ത്രത്തിലൂടെ ചാലിച്ചെടുക്കണം.

Verse 56

तावद्दूरं न कर्तव्यं न यावच्चन्दनं क्षिपेत् । तंदुलैस्सुन्दरैस्तत्र पूजयेच्छंकरम्मुदा

ചന്ദനം അർപ്പിക്കുന്നതുവരെ പൂജയിൽ നിന്ന് അകലം പാലിക്കരുത്. അവിടെ മനോഹരമായ അരിമണികളാൽ ആനന്ദത്തോടെ ശങ്കരനെ പൂജിക്കണം.

Verse 57

कुशापामार्गकर्पूर जातिचंपकपाटलैः । करवीरैस्सितैश्चैव मल्लिकाकमलोत्पलैः

കുശ, അപാമാർഗം, കർപ്പൂരം, ജാതി (മല്ലി), ചമ്പകം, പാടലാ പുഷ്പങ്ങൾകൊണ്ടും; കൂടാതെ വെളുത്ത കരവീരപുഷ്പങ്ങളോടൊപ്പം മല്ലികാ, താമര, നീലത്താമര എന്നിവകൊണ്ടും (ശിവനെ പൂജിക്കണം).

Verse 58

अपूर्वपुष्पैर्विविधैश्चन्दनाद्यैस्तथैव च । जलेन जलधाराञ्च कल्पयेत्परमेश्वरे

അപൂർവവും വിവിധവുമായ പുഷ്പങ്ങളാലും, ചന്ദനാദി പവിത്ര ഉപചാരങ്ങളാലും; ജലത്താൽ പരമേശ്വരനു ജലധാരകൾ ഒരുക്കി നിരന്തര അഭിഷേകരൂപത്തിൽ പൂജിക്കണം.

Verse 59

पात्रैश्च विविधैर्देवं स्नापयेच्च महेश्वरम् । मंत्रपूर्वं प्रकर्तव्या पूजा सर्वफलप्रदा

വിവിധ പാത്രങ്ങളാൽ ദേവ മഹേശ്വരനെ സ്നാപനം ചെയ്യണം. മന്ത്രപൂർവമായി തന്നെയാണ് പൂജ ചെയ്യേണ്ടത്; അത്തരം പൂജ സർവ്വഫലപ്രദമാണ്.

Verse 60

मंत्रांश्च तुभ्यं तांस्तात सर्वकामार्थसिद्धये । प्रवक्ष्यामि समासेन सावधानतया शृणु

പ്രിയ പുത്രാ, സർവ്വകാമ്യാർത്ഥസിദ്ധിക്കായി ആ മന്ത്രങ്ങളെ ഞാൻ നിനക്കു സംക്ഷേപമായി ഉപദേശിക്കുന്നു; ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുക.

Verse 61

पाठयमानेन मंत्रेण तथा वाङ्मयकेन च । रुद्रेण नीलरुद्रेण सुशुक्लेन सुभेन च

മന്ത്രപാഠവും പവിത്രമായ വാങ്മയോച്ചാരണവും മൂലം—രുദ്രൻ, നീലരുദ്രൻ, അതിശുദ്ധ ശ്വേതവും ശുഭസ്വരൂപവും മൂലവും—ഈ കർമ്മം/പൂജ പാവനമാകുന്നു.

Verse 62

होतारेण तथा शीर्ष्णा शुभेनाथर्वणेन च । शांत्या वाथ पुनश्शांत्यामारुणेनारुणेन च

അതുപോലെ ‘ഹോതാര’, ‘ശീർഷ്ണാ’, ‘ശുഭ’, ‘അഥർവണ’ എന്നിവകൊണ്ടും; ‘ശാന്തി’, വീണ്ടും ‘പുനശ്ശാന്തി’, കൂടാതെ ‘ആരുണ’യും ‘അരുണ’യുംകൊണ്ടും (സ്തുതി/ആരാധന ചെയ്യണം).

Verse 63

अर्थाभीष्टेन साम्ना च तथा देवव्रतेन च

അഭീഷ്ടഫലം സിദ്ധിപ്പിക്കുന്ന സാമഗാനത്താലും, കൂടാതെ ദേവവ്രതം—ദിവ്യവ്രതാചരണത്താലും (ആരാധിക്കണം).

Verse 64

रथांतरेण पुष्पेण सूक्तेन युक्तेन च । मृत्युंजयेन मंत्रेण तथा पंचाक्षरेण च

‘രഥന്തര’ (സാമ) കൊണ്ടും, പുഷ്പാർപ്പണത്താലും, നന്നായി ചൊല്ലപ്പെട്ട സൂക്തങ്ങളാലും; കൂടാതെ ‘മൃത്യുഞ്ജയ’ മന്ത്രത്താലും ‘പഞ്ചാക്ഷരി’ മന്ത്രത്താലും ഭഗവാൻ ശിവനെ ആരാധിക്കണം.

Verse 65

जलधाराः सहस्रेण शतेनैकोत्तरेण वा । कर्तव्या वेदमार्गेण नामभिर्वाथ वा पुनः

ആയിരം ജലധാരകളാലോ, അല്ലെങ്കിൽ നൂറ്റൊന്ന് ധാരകളാലോ ജലധാരാഭിഷേകം ചെയ്യണം. ഇത് വേദവിധിപ്രകാരം, അല്ലെങ്കിൽ ശിവന്റെ പുണ്യനാമങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ചും ചെയ്യാം.

Verse 66

ततश्चंदनपुष्पादि रोपणीयं शिवोपरि । दापयेत्प्रणवेनैव मुखवासादिकं तथा

അതിനു ശേഷം ശിവനിൽ ചന്ദനം, പുഷ്പാദികൾ അർപ്പിക്കണം. കൂടാതെ പ്രണവം ‘ഓം’ മാത്രം ഉച്ചരിച്ച് മുഖവാസം മുതലായവയും അതുപോലെ സമർപ്പിക്കണം.

Verse 67

ततः स्फटिकसंकाशं देवं निष्कलमक्षयम् । कारणं सर्वलोकानां सर्वलोकमयं परम्

അതിനുശേഷം അവൻ സ്ഫടികംപോലെ ദീപ്തമായ, നിഷ്കലവും അക്ഷയവും ആയ ദേവനെ ദർശിച്ചു—അവൻ സർവലോകങ്ങളുടെ പരമകാരണം, അതേസമയം സർവലോകമയമായ പരതത്ത്വം.

Verse 68

ब्रह्मेन्द्रोपेन्द्रविष्ण्वाद्यैरपि देवैरगोचरम् । वेदविद्भिर्हि वेदांते त्वगोचर मिति स्मृतम्

ബ്രഹ്മാ, ഇന്ദ്രൻ, ഉപേന്ദ്രൻ (വാമനൻ), വിഷ്ണു മുതലായ ദേവന്മാർക്കും അവൻ അഗോചരൻ. വേദജ്ഞർ വേദാന്തത്തിൽ ആ തത്ത്വത്തെ ‘അഗോചരം’—ഇന്ദ്രിയ-മനസ്സുകൾക്ക് അവിഷയം—എന്ന് സ്മരിക്കുന്നു.

Verse 69

आदिमध्यान्तरहितं भेषजं सर्वरोगिणाम् । शिवतत्त्वमिति ख्यातं शिवलिंगं व्यवस्थितम्

ആദി, മധ്യ, അന്തം ഇല്ലാത്തതുതന്നെ സർവ്വരോഗപീഡിതർക്കുള്ള പരമൗഷധം. അതേ ‘ശിവതത്ത്വം’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായ, പ്രതിഷ്ഠിത ശിവലിംഗം.

Verse 70

प्रणवेनैव मंत्रेण पूजयेल्लिंगमूर्द्धनि । धूपैर्दीपैश्च नैवैद्यैस्ताम्बूलैः सुन्दरैस्तथा

പ്രണവമന്ത്രം (ഓം) മാത്രമുപയോഗിച്ച് ലിംഗത്തിന്റെ ശിരോഭാഗത്ത് പൂജ ചെയ്യണം; കൂടാതെ ധൂപം, ദീപം, നൈവേദ്യം, മനോഹരമായ താംബൂലം (പാൻ) അർപ്പിക്കണം.

Verse 71

नीराजनेन रम्येण यथोक्तविधिना ततः । नमस्कारैः स्तवैश्चान्यैर्मंत्रैर्नानाविधैरपि

അതിനുശേഷം ശാസ്ത്രോക്തവിധിപ്രകാരം മനോഹരമായ നീരാജനം (ആരതി) നടത്തണം; പിന്നെ നമസ്കാരം, സ്തവ-സ്തോത്രങ്ങൾ, വിവിധവിധത്തിലുള്ള മറ്റ് മന്ത്രങ്ങളും ജപിക്കണം.

Verse 72

अर्घ्यं दत्त्वा तु पुष्पाणि पादयोस्सुविकीर्य च । प्रणिपत्य च देवेशमात्मनाराधयेच्छिवम्

അർഘ്യം അർപ്പിച്ച്, പിന്നെ അവന്റെ പാദങ്ങളിൽ പുഷ്പങ്ങൾ സുന്ദരമായി വിതറി, ദേവേശനോട് പ്രണിപാതം ചെയ്ത്; ആത്മസമർപ്പണത്തോടെ ശിവനെ ആരാധിക്കണം.

Verse 73

हस्ते गृहीत्वा पुष्पाणि समुत्थाय कृतांजलिः । प्रार्थयेत्पुनरीशानं मंत्रेणानेन शंकरम्

കൈകളിൽ പുഷ്പങ്ങൾ എടുത്ത്, എഴുന്നേറ്റ്, കൃതാഞ്ജലിയായി, ഈ മന്ത്രം കൊണ്ടുതന്നെ വീണ്ടും ഈശാനൻ—ശങ്കരനെ പ്രാർത്ഥിക്കണം.

Verse 74

अज्ञानाद्यदि वा ज्ञानाज्जपपूजादिकं मया । कृतं तदस्तु सफलं कृपया तव शंकर

ഹേ ശങ്കരാ! അജ്ഞാനത്താലോ ജ്ഞാനത്താലോ ഞാൻ ചെയ്ത ജപം, പൂജ തുടങ്ങിയവ—അവയെല്ലാം നിന്റെ കൃപയാൽ ഫലപ്രദമാകട്ടെ.

Verse 75

पठित्वैवं च पुष्पाणि शिवोपरि मुदा न्यसेत् । स्वस्त्ययनं ततः कृत्वा ह्याशिषो विविधास्तथा

ഇങ്ങനെ മന്ത്രങ്ങൾ പാരായണം ചെയ്ത് ആനന്ദത്തോടെ ശിവനിൽ പുഷ്പങ്ങൾ അർപ്പിക്കണം. തുടർന്ന് സ്വസ്ത്യയന കർമ്മം ചെയ്ത് വിവിധ മംഗളാശീർവാദ പ്രാർത്ഥനകൾ സമർപ്പിക്കണം.

Verse 76

मार्जनं तु ततः कार्यं शिवस्योपरि वै पुनः । नमस्कारं ततः क्षांतिं पुनराचमनाय च

അതിനുശേഷം വീണ്ടും ശിവലിംഗത്തിന്മേൽ മാർജ്ജന-ശുദ്ധി നടത്തണം. പിന്നെ നമസ്കരിച്ചു ക്ഷമ യാചിച്ച് വീണ്ടും ആചമനം ചെയ്യണം.

Verse 77

अघोच्चारणमुच्चार्य नमस्कारं प्रकल्पयेत् । प्रार्थयेच्च पुनस्तत्र सर्वभावसमन्वितः

അഘോരമന്ത്രം ഉച്ചരിച്ച് നമസ്കാരം അർപ്പിക്കണം. പിന്നെ അതേ പൂജയിൽ, സർവ്വഭാവസമന്വിതനായി, വീണ്ടും പ്രാർത്ഥിക്കണം.

Verse 78

शिवे भक्तिश्शिवे भक्तिश्शिवे भक्तिर्भवे भवे । अन्यथा शरणं नास्ति त्वमेव शरणं मम

ശിവനിൽ തന്നെയാണ് എന്റെ ഭക്തി—ശിവനിൽ തന്നെയാണ് എന്റെ ഭക്തി; ജന്മം ജന്മമായി എന്റെ ഭക്തി ശിവനിലേക്കേ. അവനെക്കൂടാതെ മറ്റൊരു ശരണം ഇല്ല; നീയേ എന്റെ ശരണം.

Verse 79

इति संप्रार्थ्य देवेशं सर्वसिद्धिप्रदायकम् । पूजयेत्परया भक्त्या गलनादैर्विशेषतः

ഇങ്ങനെ സർവ്വസിദ്ധിപ്രദനായ ദേവേശൻ ശിവനെ ഹൃദയപൂർവ്വം പ്രാർത്ഥിച്ച്, പരമഭക്തിയോടെ പൂജിക്കണം—പ്രത്യേകിച്ച് സുഗന്ധമാലകൾ മുതലായ അർപ്പണങ്ങളാൽ.

Verse 80

नमस्कारं ततः कृत्वा परिवारगणैस्सह । प्रहर्षमतुलं लब्ध्वा कार्यं कुर्याद्यथासुखम्

അനന്തരം തന്റെ പരിവാരഗണങ്ങളോടുകൂടെ നമസ്കാരം അർപ്പിച്ച്, അതുലമായ ആനന്ദം പ്രാപിച്ച്, യഥായോഗ്യം യഥാസുഖം തന്റെ കര്‍ത്തവ്യങ്ങള്‍ നിർവഹിക്കണം।

Verse 81

एवं यः पूजयेन्नित्यं शिवभक्तिपरायणः । तस्य वै सकला सिद्धिर्जायते तु पदे पदे

ഇങ്ങനെ ശിവഭക്തിയിൽ പരായണനായി നിത്യവും ശിവനെ പൂജിക്കുന്നവന്‍, സത്യമായും പദേ പദേ എല്ലാ സിദ്ധികളും ഉദ്ഭവിക്കുന്നു।

Verse 82

वाग्मी स जायते तस्य मनोभी ष्टफलं ध्रुवम् । रोगं दुःखं च शोकं च ह्युद्वेगं कृत्रिमं तथा

അവൻ വാഗ്മിയാകുന്നു; മനസ്സിലെ അഭീഷ്ടഫലം അവന്‍ നിശ്ചയമായി ലഭിക്കുന്നു. എങ്കിലും രോഗം, ദുഃഖം, ശോകം, കൂടാതെ കൃത്രിമമായ മനോഉദ്വേഗവും അനുഭവപ്പെടുന്നു.

Verse 83

कौटिल्यं च गरं चैव यद्यदुःखमुपस्थितम् । तद्दुःखं नाश यत्येव शिवः शिवकरः परः

വഞ്ചനയായാലും വിഷമായാലും, ഏതു ദുഃഖം വന്നാലും—ശിവകരനായ പരമശിവൻ അതേ ദുഃഖം നിശ്ചയമായി നശിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 84

कल्याणं जायते तस्य शुक्लपक्षे यथा शशी । वर्द्धते सद्गुणस्तत्र ध्रुवं शंकरपूजनात्

ശുക്ലപക്ഷത്തിൽ ചന്ദ്രൻ വളരുന്നതുപോലെ അവന്‍ കല്യാണം ഉദിക്കുന്നു. ശങ്കരപൂജയാൽ അവനിൽ സദ്ഗുണങ്ങൾ നിശ്ചയമായി വർധിക്കുന്നു.

Verse 85

इति पूजाविधिश्शंभोः प्रोक्तस्ते मुनिसत्तम । अतः परं च शुश्रूषुः किं प्रष्टासि च नारद

ഇങ്ങനെ, ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ, ശംഭുവിന്റെ പൂജാവിധി നിനക്കു പ്രസ്താവിച്ചു. ഇനി കൂടുതൽ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, ഹേ നാരദാ, നീ എന്താണ് ഇനി ചോദിക്കുവാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്?