मुनिप्रश्नवर्णनम् (Description of the Sages’ Questions)

Verse 1

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां प्रथमखंडे सृष्ट्युपाख्याने मुनिप्रश्नवर्णनो नाम प्रथमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവ മഹാപുരാണത്തിലെ ദ്വിതീയ വിഭാഗമായ ‘രുദ്രസംഹിത’യിലെ പ്രഥമ ഖണ്ഡം ‘സൃഷ്ട്യുപാഖ്യാനം’ എന്ന ഭാഗത്തിൽ ‘മുനികളുടെ ചോദ്യവർണ്ണനം’ എന്ന പേരിലുള്ള ആദ്യ അധ്യായം.

Verse 2

वन्दे शिवन्तम्प्रकृतेरनादिम्प्रशान्तमेकम्पुरुषोत्तमं हि । स्वमायया कृत्स्नमिदं हि सृष्ट्वा नभोवदन्तर्बहिरास्थितो यः

പ്രകൃതിക്കും മുമ്പേ അനാദിയായ, പരമശാന്തനായ, ഏകപുരുഷോത്തമനായ ആ മംഗളശിവനെ ഞാൻ വന്ദിക്കുന്നു; അവൻ തന്റെ മായയാൽ ഈ സമസ്ത വിശ്വം സൃഷ്ടിച്ച്, ആകാശംപോലെ എല്ലാറ്റിന്റെയും അകത്തും പുറത്തും നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 3

वन्देतरस्थं निजगूढरूपं शिवंस्वतस्स्रष्टुमिदम्विचष्टे । जगन्ति नित्यम्परितो भ्रमंति यत्सन्निधौ चुम्बकलोहवत्तम्

പരാത്പരനായി നിലകൊള്ളുന്ന, തന്റെ യഥാർത്ഥ രൂപം ഗൂഢമായ ആ ശിവനെ ഞാൻ വന്ദിക്കുന്നു; അവൻ സ്വഭാവതഃ ഈ പ്രപഞ്ചം പ്രകടിപ്പിക്കാൻ ഇച്ഛിക്കുന്നു. അവന്റെ സന്നിധിയിൽ സർവ്വ ലോകങ്ങളും നിത്യമായി ചുറ്റി ഭ്രമിക്കുന്നു—കാന്തത്തിനരികെ ഇരുമ്പ് ആകർഷിക്കപ്പെടുന്നതുപോലെ.

Verse 4

व्यास उवाच । जगतः पितरं शम्भुञ्जगतो मातरं शिवाम् । तत्पुत्रश्च गणाधीशन्नत्वैतद्वर्णयामहे

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—ജഗത്തിന്റെ പിതാവായ ശംഭുവിനും, ജഗത്തിന്റെ മാതാവായ ശിവയ്ക്കും, അവരുടെ പുത്രനായ ഗണാധീശനുമെല്ലാം നമസ്കരിച്ച്, ഇനി ഈ പവിത്ര വൃത്താന്തം ഞങ്ങൾ വർണ്ണിക്കും.

Verse 5

एकदा मुनयस्सर्वे नैमिषारण्य वासिनः । पप्रच्छुर्वरया भक्त्या सूतन्ते शौनकादयः

ഒരിക്കൽ നൈമിഷാരണ്യത്തിൽ വസിച്ച ശൗനകാദി സർവ്വ മുനിമാരും ഉത്തമ ഭക്തിയോടെ, ഹേ സൂത, നിങ്ങളോടു ശ്രദ്ധാപൂർവ്വം ചോദ്യം ചെയ്തു.

Verse 6

ऋषय ऊचुः । विद्येश्वरसंहितायाः श्रुता सा सत्कथा शुभा । साध्यसाधनखंडा ख्या रम्याद्या भक्तवत्सला

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—വിദ്യേശ്വരസംഹിതയിലെ ആ ശുഭവും പവിത്രവുമായ സത്കഥ ഞങ്ങൾ ശ്രവിച്ചിട്ടുണ്ട്; അത് ‘സാധ്യ-സാധന ഖണ്ഡം’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്. അത് ആരംഭം മുതൽ തന്നെ രമണീയവും ഭക്തവത്സലവുമാണ്.

Verse 7

सूत सूत महाभाग चिरञ्जीव सुखी भव । यच्छ्रावयसि नस्तात शांकरीं परमां कथाम्

ഹേ സൂതാ, ഹേ മഹാഭാഗ്യവാനേ! നീ ദീർഘായുസ്സോടെ സുഖിയായി ഇരിക്കട്ടെ. ഹേ താതാ, നീ ഞങ്ങൾക്ക് ശാങ്കരീ എന്ന പരമ പവിത്രകഥ ശ്രവിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 8

पिबन्तस्त्वन्मुखाम्भोजच्युतं ज्ञानामृतम्वयम् । अवितृप्ताः पुनः किंचित्प्रष्टुमिच्छामहेऽनघ

ഞങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ മുഖപദ്മത്തിൽ നിന്ന് ഒഴുകുന്ന ജ്ഞാനാമൃതം പാനം ചെയ്യുന്നു; എങ്കിലും തൃപ്തിയാകുന്നില്ല. ഹേ നിർമലനേ, ഇനിയും അല്പം ചോദിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 9

व्यासप्रसादात्सर्वज्ञो प्राप्तोऽसि कृतकृत्यताम् । नाज्ञातम्विद्यते किंचिद्भूतं भब्यं भवच्च यत्

വ്യാസന്റെ പ്രസാദത്താൽ നിങ്ങൾ സർവ്വജ്ഞനായി, കൃതകൃത്യാവസ്ഥ പ്രാപിച്ചു. ഭൂതം, ഭാവി, വർത്തമാനം—ഒന്നും നിങ്ങള്ക്ക് അജ്ഞാതമല്ല.

Verse 10

गुरोर्व्यासस्य सद्भक्त्या समासाद्य कृपां पराम् । सर्वं ज्ञातं विशेषेण सर्वं सार्थं कृतं जनुः

ഗുരു വ്യാസനോടുള്ള സദ്ഭക്തിയാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പരമകൃപ പ്രാപിച്ച്, നിങ്ങൾ പ്രത്യേകമായി എല്ലാം അറിഞ്ഞു; ഈ മനുഷ്യജന്മം മുഴുവനായും സാർത്ഥകമാക്കി.

Verse 11

इदानीं कथय प्राज्ञ शिवरूपमनुत्तमम् । दिव्यानि वै चरित्राणि शिवयोरप्यशेषतः

ഇപ്പോൾ, ഹേ പ്രാജ്ഞാ, ഭഗവാൻ ശിവന്റെ അനുത്തമ സ്വരൂപം വിവരിക്കൂ; കൂടാതെ ശിവനും അവന്റെ ശക്തിയും—ഇരുവരുടെയും ദിവ്യചരിതങ്ങൾ ഒന്നും വിട്ടുപോകാതെ സമ്പൂർണ്ണമായി പറയൂ।

Verse 12

अगुणो गुणतां याति कथं लोके महेश्वरः । शिवतत्त्वं वयं सर्वे न जानीमो विचारतः

യഥാർത്ഥത്തിൽ ഗുണാതീതനായ മഹേശ്വരനെ ഈ ലോകത്തിൽ ഗുണമുള്ളവനെന്ന് എങ്ങനെ പറയുന്നു? ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും വിചാരിച്ചിട്ടും ശിവതത്ത്വം യഥാർത്ഥമായി അറിയുന്നില്ല।

Verse 13

सृष्टेः पूर्वं कथं शंभुस्स्वरूपेणावतिष्ठते । सृष्टिमध्ये स हि कथं क्रीडन्संवर्त्तते प्रभुः

സൃഷ്ടിക്ക് മുമ്പ് ശംഭു തന്റെ സ്വസ്വരൂപത്തിൽ എങ്ങനെ നിലകൊള്ളുന്നു? സൃഷ്ടിയുടെ നടുവിലും ആ പ്രഭു ദിവ്യലീലയിൽ ക്രീഡിച്ചുകൊണ്ട് എങ്ങനെ സംഹാരവും നടത്തുന്നു?

Verse 14

तदन्ते च कथन्देवस्स तिष्ठति महेश्वरः । कथम्प्रसन्नतां याति शंकरो लोकशंकरः

അതിന്റെയവസാനത്തിൽ ആ ദേവനായ മഹേശ്വരൻ എങ്ങനെ നിലകൊള്ളുന്നു? ലോകങ്ങൾക്ക് മംഗളം വരുത്തുന്ന ശങ്കരൻ എങ്ങനെ പ്രസന്നനാകുന്നു?

Verse 15

स प्रसन्नो महेशानः किं प्रयच्छति सत्फलम् । स्वभक्तेभ्यः परेभ्यश्च तत्सर्वं कथयस्व नः

മഹേശാനൻ പ്രസന്നനായാൽ തന്റെ ഭക്തർക്കും മറ്റുള്ളവർക്കും ഏതു സത്യവും മംഗളകരവുമായ ഫലം നൽകുന്നു? അതെല്ലാം ഞങ്ങളോട് പറയുക।

Verse 16

सद्यः प्रसन्नो भगवान्भवतीत्यनुशश्रुम । भक्तप्रयासं स महान्न पश्यति दयापरः

ഭക്തിയോടെ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നവനോട് ഭഗവാൻ ഭവൻ (ശിവൻ) ക്ഷണത്തിൽ പ്രസന്നനാകുന്നു എന്നു ഞങ്ങൾ കേട്ടിരിക്കുന്നു. കരുണാപരനായ ആ മഹാൻ ഭക്തന്റെ പ്രയാസവും കഷ്ടവും പോലും കണക്കാക്കുന്നില്ല.

Verse 17

ब्रह्माविष्णुर्महेशश्च त्रयो देवाश्शिवांगजाः । महेशस्तत्र पूर्णांशस्स्वयमेव शिवोऽपरः

ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും മഹേശനും—ഈ മൂന്ന് ദേവന്മാരും ശിവന്റെ അംഗജരാണ്. എന്നാൽ അവരിൽ മഹേശൻ പൂർണ്ണാംശം; അദ്ദേഹം സാക്ഷാൽ ശിവൻ തന്നേ, ശിവനിൽ നിന്ന് ഭിന്നനല്ല.

Verse 18

तस्याविर्भावमाख्याहि चरितानि विशेषतः । उमाविर्भावमाख्याहि तद्विवाहं तथा प्रभो

പ്രഭോ, അവന്റെ ദിവ്യാവിർഭാവവും പുണ്യചരിതങ്ങളും പ്രത്യേകമായി വിശദമായി പറയണമേ. ഉമയുടെ അവിർഭാവവും അവരുടെ വിവാഹവൃത്താന്തവും കൂടി വിവരണം ചെയ്യുക.

Verse 19

तद्गार्हस्थ्यं विशेषेण तथा लीलाः परा अपि । एतत्सर्वं तदन्यच्च कथनीयं त्वयाऽनघ

അവന്റെ ഗാർഹസ്ഥ്യജീവിതം പ്രത്യേകമായി, അതുപോലെ പരമമായ ദിവ്യലീലകളും വിവരിക്കണമേ. ഹേ അനഘനേ, ഇതെല്ലാംയും ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട മറ്റെല്ലാംയും നിങ്ങൾ പറയേണ്ടതാണ്.

Verse 20

व्यास उवाच । इति पृष्टस्तदा तैस्तु सूतो हर्षसमन्वितः । स्मृत्वा शंभुपदांभोजम्प्रत्युवाच मुनीश्वरान्

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ അവർ ചോദിച്ചപ്പോൾ സൂതൻ ഹർഷത്തോടെ നിറഞ്ഞു. ശംഭു (ശിവൻ)യുടെ പാദപദ്മങ്ങൾ സ്മരിച്ചു അദ്ദേഹം ആ മുനീശ്വരന്മാർക്ക് മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 21

सूत उवाच । सम्यक्पृष्टं भवद्भिश्च धन्या यूयं मुनीश्वराः । सदाशिवकथायां वो यज्जाता नैष्ठिकी मतिः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—നിങ്ങൾ ശരിയായ ചോദ്യം തന്നെയാണ് ചോദിച്ചത്. ഹേ മുനീശ്വരന്മാരേ, നിങ്ങൾ ധന്യർ; കാരണം സദാശിവകഥയിലേക്കുള്ള നിഷ്ഠാപൂർവമായ ഏകാഗ്ര നിശ്ചയം നിങ്ങളിൽ ഉദിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 22

सदाशिवकथाप्रश्नः पुरुषांस्त्रीन्पुनाति हि । वक्तारं पृच्छकं श्रोतॄञ्जाह्नवीसलिलं यथा

സദാശിവകഥയെക്കുറിച്ച് ചോദിക്കുന്ന ചോദ്യം സ്ത്രീ-പുരുഷഭേദമില്ലാതെ മൂവരെയും ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു—വക്താവിനെയും ചോദിക്കുന്നവനെയും ശ്രോതാക്കളെയും—ജാഹ്നവീ (ഗംഗ) ജലത്തെപ്പോലെ।

Verse 23

शंभोर्गुणानुवादात्को विरज्येत पुमान्द्विजाः । विना पशुघ्नं त्रिविधजनानन्दकरात्सदा

ഹേ ദ്വിജന്മാരേ! ശംഭുവിന്റെ ഗുണാനുവാദം (കീർത്തനം) കേട്ട് ആരാണ് വിരക്തനാകുക? പാശുഘ്നൻ—എപ്പോഴും ത്രിവിധ ജനങ്ങൾക്ക് ആനന്ദം നൽകുന്നവൻ—അവനെ ഒഴികെ സദാ അത്തരം ഹർഷം നൽകാൻ മറ്റാരുണ്ട്?

Verse 24

गीयमानो वितृष्णैश्च भवरोगौषधोऽपि हि । मनःश्रोत्राभिरामश्च यत्तस्सर्वार्थदस्स वै

വിതൃഷ്ണരാൽ പാടപ്പെടുമ്പോൾ അത് സത്യമായും ഭവരോഗത്തിനുള്ള ഔഷധമാകുന്നു. മനസ്സിനും ചെവിക്കും രമ്യമാകുന്നതിനാൽ അതുതന്നെ നിശ്ചയമായി എല്ലാ പുരുഷാർത്ഥങ്ങളും നൽകുന്നു।

Verse 25

कथयामि यथाबुद्धि भवत्प्रश्नानुसारतः । शिवलीलां प्रयत्नेन द्विजास्तां शृणुतादरात्

നിങ്ങളുടെ ചോദ്യങ്ങൾക്കനുസരിച്ച്, എന്റെ ബുദ്ധിയോളം ഞാൻ ശിവന്റെ ദിവ്യലീല വിവരിക്കുന്നു. ഹേ ദ്വിജ മുനിമാരേ, അതു പരിശ്രമത്തോടെ ഭക്തിപൂർവ്വം ശ്രവിക്കുവിൻ.

Verse 26

भवद्भिः पृच्छ्यते यद्वत्तत्तथा नारदेन वै । पृष्टं पित्रे प्रेरितेन हरिणा शिवरूपिणा

നിങ്ങൾ ഇപ്പോൾ എങ്ങനെ ചോദിക്കുന്നുവോ, അതുപോലെ നാരദനും തീർച്ചയായും ചോദിച്ചിരുന്നു—പിതാവിന്റെ പ്രേരണയാൽ—ശിവരൂപം ധരിച്ച ഹരിയോടു.

Verse 27

ब्रह्मा श्रुत्वा सुतवचश्शिवभक्तः प्रसन्नधीः । जगौ शिवयशः प्रीत्या हर्षयन्मुनिसत्तमम्

മകന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം, ശിവഭക്തനും പ്രസന്നബുദ്ധിയുമുള്ള ബ്രഹ്മാവ് പ്രീതിഹർഷത്തോടെ ഭഗവാൻ ശിവന്റെ യശസ്സു പാടി, ആ ശ്രേഷ്ഠ മുനിയെ ആനന്ദിപ്പിച്ചു.

Verse 28

व्यास । सूतोक्तमिति तद्वाक्यमाकर्ण्य द्विजसत्तमाः । पप्रच्छुस्तत्सुसंवादं कुतूहलसमन्विताः

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—‘ഇത് സൂതൻ പറഞ്ഞ വാക്കാണ്’ എന്ന് കേട്ട ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജർഷിമാർ കൗതുകത്തോടെ നിറഞ്ഞ്, ആ ഉത്തമവും മംഗളകരവുമായ സംവാദം വിശദമായി അറിയാൻ വീണ്ടും ചോദിച്ചു।

Verse 29

ऋषय ऊचुः । सूत सूत महाभाग शैवोत्तम महामते । श्रुत्वा तव वचो रम्यं चेतो नस्सकुतूहलम्

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—ഹേ സൂതാ, ഹേ സൂതാ! മഹാഭാഗ്യവാനേ, ശൈവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, മഹാമതേ! നിന്റെ രമ്യമായ വചനങ്ങൾ കേട്ടപ്പോൾ ഞങ്ങളുടെ ഹൃദയം കൂടുതൽ അറിയാനുള്ള കൗതുകത്തോടെ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു।

Verse 30

कदा बभूव सुखकृद्विधिनारदयोर्महान् । संवादो यत्र गिरिशसु लीला भवमोचिनी

വിധി (ബ്രഹ്മാവ്)യും നാരദനും തമ്മിൽ നടന്ന ആ മഹത്തായ, സുഖദായകമായ സംവാദം എപ്പോൾ ആയിരുന്നു—അവിടെ ഗിരീശൻ (ശിവൻ) ഭവബന്ധനം മോചിപ്പിക്കുന്ന ദിവ്യലീലകൾ പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടു?

Verse 31

विधिनारदसंवादपूर्वकं शांकरं यशः । ब्रूहि नस्तात तत्प्रीत्या तत्तत्प्रश्नानुसारतः

ഹേ താതാ! വിധാതാവായ ബ്രഹ്മാവും നാരദനും നടത്തിയ സംവാദത്തിൽ പ്രസ്തുതമായ ശങ്കരന്റെ മഹിമ ഞങ്ങളോടു സ്നേഹത്തോടെ പറയുക; ഞങ്ങളുടെ ചോദ്യങ്ങളനുസരിച്ച് ഓരോന്നും വ്യക്തമാക്കുക।

Verse 32

इत्याकर्ण्य वचस्तेषां मुनीनां भावितात्मनाम् । सूतः प्रोवाच सुप्रीतस्तत्संवादानुसारतः

ആ ഭാവിതാത്മാക്കളായ മുനിമാരുടെ വാക്കുകൾ ഇങ്ങനെ കേട്ട ശേഷം, സൂതൻ അത്യന്തം സന്തോഷിച്ച്, ആ സംവാദത്തിന്റെ ക്രമമനുസരിച്ച് പ്രസംഗിച്ചു।