दक्षयज्ञे सत्या अपमानबोधः — Satī Encounters Disrespect at Dakṣa’s Sacrifice

Verse 1

ब्रह्मोवाच । दाक्षायणी गता तत्र तत्र यज्ञो महाप्रभः । सुरासुरमुनीन्द्रादिकुतूहलसमन्वितः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: ദാക്ഷായണി (സതി) അവിടെ പോയി; അവിടെ ദേവന്മാരുടെയും അസുരന്മാരുടെയും മുനിമാരുടെയും കൗതുകത്തോടെ ആ മഹത്തായ യജ്ഞം നടക്കുകയായിരുന്നു.

Verse 2

स्वपितुर्भवनं तत्र नानाश्चर्यसमन्वितम् । ददर्श सुप्रभं चारु सुरर्षिगण संयुतम्

അവിടെ അവൾ തന്റെ പിതാവിന്റെ ഭവനം കണ്ടു—അനേകം അത്ഭുതങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതും, തേജസ്സും സൗന്ദര്യവും ഉള്ളതും, ദേവർഷികളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടതുമായിരുന്നു അത്.

Verse 3

द्वारि स्थिता तदा देवी ह्यवरुह्य निजासनात् । नन्दिनोऽभ्यंतरं शीघ्रमेकैवागच्छदध्वरम्

അപ്പോൾ വാതിലിൽ നിന്നിരുന്ന ദേവി തന്റെ ആസനത്തിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി, ഒറ്റയ്ക്കായി വേഗത്തിൽ നന്ദിയുടെ അകത്തളമായ യാഗത്തിന്റെ പവിത്ര പരിസരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു।

Verse 4

आगतां च सतीं दृष्ट्वाऽसिक्नी माता यशस्विनी । अकरोदादरं तस्या भगिन्यश्च यथोचितम्

സതിയെ വന്നതായി കണ്ട യശസ്വിനിയായ മാതാവ് അസിക്നീ അവൾക്ക് യഥോചിതമായ ആദരവും സ്നേഹവും കാട്ടി; സഹോദരിമാരും അനുയോജ്യമായി അവളെ സ്വീകരിച്ചു।

Verse 5

नाकरोदादरं दक्षो दृष्ट्वा तामपि किंचन । नान्योपि तद्भयात्तत्र शिवमायाविमोहितः

ദക്ഷൻ അവളെ കണ്ടിട്ടും അല്പം പോലും ആദരം കാണിച്ചില്ല. അവന്റെ ഭയത്താൽ അവിടെ മറ്റാരും അവളെ ബഹുമാനിക്കാൻ ധൈര്യപ്പെട്ടില്ല; ആ സമയത്ത് അവർ ശിവമായയിൽ മയങ്ങിയിരുന്നു।

Verse 6

अथ सा मातरं देवी पितरं च सती मुने । अनमद्विस्मितात्यंतं सर्वलोक पराभवात्

അപ്പോൾ, ഹേ മുനേ, ദേവി സതി തന്റെ മാതാവിനെയും പിതാവിനെയും നമസ്കരിച്ചു; എന്നാൽ സർവ്വലോകങ്ങളുടെ അപമാനത്താൽ അവൾ അത്യന്തം അത്ഭുതഭാവത്തിൽ നിന്നു, അന്തർശാന്തി ലഭിച്ചില്ല।

Verse 7

भागानपश्यद्देवानां हर्यादीनां तदध्वरे । न शंभुभागमकरोत् क्रोधं दुर्विषहं सती

സതി ആ യാഗത്തിൽ ഹരി മുതലായ ദേവന്മാർക്ക് അവരുടെ ഭാഗങ്ങൾ ലഭിക്കുന്നതു കണ്ടു; എന്നാൽ ശംഭുവിന് ഒരു ഭാഗവും നിശ്ചയിച്ചിരുന്നില്ല. ആ അപമാനം കണ്ടപ്പോൾ സതിയെ ദുർവിഷഹമായ ക്രോധം പിടികൂടി।

Verse 8

सत्युवाच । तदा दक्षं दहन्तीव रुषा पूर्णा सती भृशम् । क्रूरदृष्ट्या विलोक्यैव सर्वानप्यपमानिता

സതി പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ അത്യന്തം കോപം നിറഞ്ഞ സതി, ദക്ഷനെ ദഹിപ്പിച്ചുകളയുംപോലെ ക്രൂരദൃഷ്ടിയാൽ നോക്കി; അപമാനിതയായ അവൾ എല്ലാവരെയും കൂടി അതേ തീക്ഷ്ണനോട്ടത്തിൽ കണ്ടു।

Verse 9

सत्युवाच । अनाहूतस्त्वया कस्माच्छंभुः परमशोभनः । येन पूतमिदं विश्वं समग्रं सचराचरम्

സതി പറഞ്ഞു—പരമശോഭനനായ ശംഭുവിനെ നീ എന്തുകൊണ്ട് ക്ഷണിച്ചില്ല? അവനാൽ തന്നെയാണ് ചലചരങ്ങളോടുകൂടിയ ഈ സമഗ്ര വിശ്വം പവിത്രവും ശുദ്ധവും ആകുന്നത്।

Verse 10

यज्ञो यज्ञविदां श्रेष्ठो यज्ञांगो यज्ञदक्षिणः । यज्ञकर्ता च यश्शंभुस्तं विना च कथं मखः

ശംഭുവേ യജ്ഞം—യജ്ഞവിദന്മാർക്കിടയിൽ പരമശ്രേഷ്ഠം. അവൻ തന്നെയാണ് യജ്ഞത്തിന്റെ അംശവും യജ്ഞദക്ഷിണയും. അവൻ തന്നെയാണ് യജ്ഞകർത്താവ്; അവനെ കൂടാതെ മഖം (യജ്ഞം) എങ്ങനെ നടക്കും?

Verse 11

यस्य स्मरणमात्रेण सर्वं पूतं भवत्यहो । विना तेन कृतं सर्वमपवित्रं भविष्यति

അഹോ! അവനെ വെറും സ്മരണമാത്രം ചെയ്താൽ എല്ലാം പവിത്രമാകുന്നു; എന്നാൽ അവനില്ലാതെ ചെയ്തതെല്ലാം അപവിത്രമാകും।

Verse 12

द्रव्यमंत्रादिकं सर्वं हव्यं कव्यं च यन्मयम् । शंभुना हि विना तेन कथं यज्ञः प्रवर्तितः

എല്ലാ ദ്രവ്യങ്ങളും, മന്ത്രാദികളും, ഹവ്യവും കവ്യവും—എല്ലാം അവനാൽ വ്യാപ്തമാണ്; അതിനാൽ ശംഭു (ശിവൻ) ഇല്ലാതെ യജ്ഞം എങ്ങനെ പ്രവൃത്തിയിലാകും?

Verse 13

किं शिवं सुरसामान्यं मत्याकार्षीरनादरम् । भ्रष्टबुद्धिर्भवानद्य जातोसि जनकाधम

സാധാരണ ദേവന്മാരെപ്പോലെ കരുതി, ദേവാതീതനായ ശിവനെ നീ എന്തിന് അവമാനിച്ചു? ഇന്ന് നിന്റെ ബുദ്ധി ഭ്രഷ്ടമായി; നീ പിതാക്കളിൽ അപകീർത്തിയായ അധമനായി।

Verse 14

विष्णुब्रह्मादयो देवा यं संसेव्य महेश्वरम् । प्राप्ताः स्वपदवीं सर्वे तं न जानासि रे हरम्

വിഷ്ണു, ബ്രഹ്മ മുതലായ ദേവന്മാർ ആ മഹേശ്വരനെ ഭക്തിയോടെ സേവിച്ച് തങ്ങളുടെ ഉന്നത സ്ഥാനങ്ങൾ നേടി; എങ്കിലും നീ ഹരനെ—ബന്ധനഹരനെ—അറിയുന്നില്ല।

Verse 15

एते कथं समायाता विष्णुब्रह्मादयस्सुराः । तव यज्ञे विना शंभुं स्वप्रभुं मुनयस्तथा

വിഷ്ണു, ബ്രഹ്മ മുതലായ ദേവന്മാർ നിന്റെ യജ്ഞത്തിലേക്ക് എങ്ങനെ എത്തി? അതുപോലെ മുനിമാരും തങ്ങളുടെ സ്വാമിയായ ശംഭുവില്ലാതെ നിന്റെ യജ്ഞത്തിലേക്ക് എങ്ങനെ വന്നു?

Verse 16

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा परमेशानी विष्ण्वादीन्सकलान् प्रति । पृथक्पृथगवोचत्सा भर्त्सयंती भवात्मिका

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം ഭവാത്മികയായ പരമേശാനി സതി, വിഷ്ണു മുതലായ എല്ലാവരോടും ഓരോരുത്തരെയായി ശാസിച്ച് സംസാരിച്ചു।

Verse 17

सत्युवाच । हे विष्णो त्वं महादेवं किं न जानासि तत्त्वतः । सगुणं निर्गुणं चापि श्रुतयो यं वदंति ह

സതി പറഞ്ഞു: ഹേ വിഷ്ണോ! മഹാദേവനെ തത്ത്വമായി നീ അറിയുന്നില്ലേ? ശ്രുതികൾ അവനെ സഗുണനും നിർഗുണനും ആയി പ്രസ്താവിക്കുന്നു।

Verse 18

यद्यपि त्वां करं दत्त्वा बहुवारं महेश्वरः । अशिक्षयत्पुरा शाल्वप्रमुखाकृतिभिर्हरे

ഹേ ഹരേ! മഹേശ്വരൻ പൂർവകാലത്ത് ശാൽവ മുതലായ രൂപങ്ങൾ ധരിച്ചു, നിന്റെ കൈ പിടിച്ച് പലവട്ടം നിന്നെ ഉപദേശിച്ച് പരിശീലിപ്പിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും।

Verse 19

तदपि ज्ञानमायातं न ते चेतसि दुर्मते । भागार्थी दक्षयज्ञेस्मिन् शिवं स्वस्वामिनं विना

ഹേ ദുർമതേ! ആ ജ്ഞാനവും നിന്റെ ചിത്തത്തിൽ പ്രവേശിച്ചിട്ടില്ല. ഈ ദക്ഷയജ്ഞത്തിൽ സ്വസ്വാമിയായ ശിവനെ ഒഴിവാക്കി നീ പങ്ക് തേടുന്നു.

Verse 20

पुरा पंचमुखो भूत्वा गर्वितोऽसि सदाशिवम् । कृतश्चतुर्मुखस्तेन विस्मृतोसि तदद्भुतम्

മുമ്പ് നീ പഞ്ചമുഖരൂപം ധരിച്ചു സദാശിവന്റെ മുമ്പിൽ അഹങ്കരിച്ചു. അതുകൊണ്ട് അവൻ നിന്നെ ചതുര്മുഖനാക്കി; ആ അത്ഭുതകൃത്യം നീ മറന്നിരിക്കുന്നു.

Verse 21

इन्द्र त्वं किं न जानासि महादेवस्य विक्रमम् । भस्मी कृतः पविस्ते हि हरेण क्रूरकर्मणा

ഹേ ഇന്ദ്രാ, മഹാദേവന്റെ വിക്രമം നീ അറിയുന്നില്ലയോ? ക്രൂരവും അപ്രതിരോധ്യവും ആയ കർമ്മം ചെയ്ത ഹരൻ നിന്റെ വജ്രത്തെ ഭസ്മമാക്കി।

Verse 22

हे सुराः किन्न जानीथ महादेवस्य विक्रमम् । अत्रे वसिष्ठ मुनयो युष्माभिः किं कृतं त्विह

ഹേ ദേവന്മാരേ, മഹാദേവന്റെ വിക്രമം നിങ്ങൾ അറിയുന്നില്ലയോ? ഹേ അത്രി, വസിഷ്ഠ മുനിമാരേ—നിങ്ങളാൽ ഇവിടെ യഥാർത്ഥത്തിൽ എന്താണ് ചെയ്തിരിക്കുന്നത്?

Verse 23

भिक्षाटनं च कृतवान् पुरा दारुवने विभुः । शप्तो यद्भिक्षुको रुद्रो भवद्भिर्मुनिभिस्तदा

പണ്ടുകാലത്ത് ദാരുവനത്തിൽ സർവ്വവ്യാപിയായ പ്രഭു ഭിക്ഷാടനം എന്ന ദിവ്യലീല നടത്തി; അപ്പോൾ നിങ്ങൾ മുനിമാർ ഭിക്ഷുകവേഷധാരിയായ രുദ്രനെ ശപിച്ചു।

Verse 24

शप्तेनापि च रुद्रेण यत्कृतं विस्मृतं कथम् । तल्लिंगेनाखिलं दग्धं भुवनं सचराचरम्

രുദ്രന്റെ ശാപത്താലും നടന്നതു എങ്ങനെ മറക്കാം? ആ ലിംഗം കൊണ്ടുതന്നെ ചരാചരസഹിതമായ സർവ്വഭുവനവും പൂർണ്ണമായി ദഗ്ധമായി.

Verse 25

सर्वे मूढाश्च संजाता विष्णुब्रह्मादयस्सुराः । मुनयोऽन्ये विना शंभुमागता यदिहाध्वरे

വിഷ്ണു, ബ്രഹ്മ മുതലായ എല്ലാ ദേവന്മാരും മോഹത്തിലായി. മറ്റു മുനിമാരും ഇവിടെ ഈ യാഗത്തിലേക്ക് വന്നു; എന്നാൽ ശംഭു (ശിവൻ) ഇല്ലാതെ.

Verse 26

सर्वे वेदाश्च संभूताः सांगाश्शास्त्राणि वाग्यतः । योसौ वेदांतगश्शम्भुः कैश्चिज्ज्ञातुं न पार्यते

അവനിൽ നിന്നുതന്നെ എല്ലാ വേദങ്ങളും അവയുടെ അങ്കങ്ങളോടുകൂടി ഉദ്ഭവിച്ചു; പവിത്രവാണിയിൽ നിന്നു ജനിച്ച ശാസ്ത്രങ്ങളും അങ്ങനെ തന്നെ. എങ്കിലും വേദാന്തത്തിന്റെ പരമഗമ്യനായ ശംഭുവിനെ ചില പരിമിതജ്ഞാനികൾ പൂർണ്ണമായി അറിയാൻ കഴിയില്ല.

Verse 27

ब्रह्मोवाच । इत्यनेकविधा वाणीरगदज्जगदम्बिका । कोपान्विता सती तत्र हृदयेन विदूयता

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ നാനാവിധ വചനങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ച ശേഷം ജഗദംബികയായ സതി കോപം നിറഞ്ഞ് അവിടെ തന്നേ നിന്നു; ഉള്ളിൽ ഹൃദയം ദഹിച്ച് വ്യാകുലമായി।

Verse 28

विष्ण्वादयोखिला देवा मुनयो ये च तद्वचः । मौनीभूतास्तदाकर्ण्य भयव्याकुलमानसाः

ആ വചനങ്ങൾ കേട്ടപ്പോൾ വിഷ്ണു മുതലായ എല്ലാ ദേവന്മാരും മുനിമാരും ഭയത്തിൽ വിറച്ച മനസ്സോടെ മൗനികളായി.

Verse 29

इतिश्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे सतीवाक्यवर्णनं नामैकोनत्रिंशोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിലെ രണ്ടാം ഗ്രന്ഥമായ രുദ്രസംഹിതയുടെ രണ്ടാം വിഭാഗമായ സതീഖണ്ഡത്തിൽ ‘സതീവാക്യവർണ്ണനം’ എന്ന പേരിലുള്ള ഇരുപത്തൊമ്പതാം അധ്യായം സമാപിച്ചു।

Verse 30

दक्ष उवाच । तव किं बहुनोक्तेन कार्यं नास्तीह सांप्रतम् । गच्छ वा तिष्ठ वा भद्रे कस्मात्त्वं हि समागता

ദക്ഷൻ പറഞ്ഞു—“വളരെ പറഞ്ഞിട്ട് എന്ത് കാര്യം? ഇപ്പോൾ ഇവിടെ നിനക്ക് യാതൊരു പ്രയോജനവും ഇല്ല. ഭദ്രേ, ഇഷ്ടമെങ്കിൽ പോകുക അല്ലെങ്കിൽ നിൽക്കുക; നീ ഇവിടെ വന്നത് എന്തിന്?”

Verse 31

अमंगलस्तु ते भर्ता शिवोसौ गम्यते बुधैः । अकुलीको वेदबाह्यो भूतप्रेतपिशाचराट्

“നിന്റെ ഭർത്താവായ ഈ ശിവനെ അമംഗളൻ എന്നു പണ്ഡിതർ കരുതുന്നു. അവൻ കുലാചാരത്തിന് അതീതൻ, വൈദികമര്യാദകൾക്കു പുറത്തുള്ളവൻ, ഭൂത-പ്രേത-പിശാചങ്ങളുടെ അധിപൻ.”

Verse 32

तस्मान्नाह्वारितो रुद्रो यज्ञार्थं सुकुवेषभृत् । देवर्षिसंसदि मया ज्ञात्वा पुत्रि विपश्चिता

അതുകൊണ്ട് യജ്ഞത്തിനായി ശുഭവും യോജ്യവുമായ വേഷം ധരിച്ചിരുന്നിട്ടും രുദ്രനെ ക്ഷണിച്ചില്ല. ഹേ വിവേകവതിയായ പുത്രി, ദേവർഷിസഭയിൽ ഞാൻ ഇത് വ്യക്തമായി അറിഞ്ഞു.

Verse 33

विधिना प्रेरितेन त्वं दत्ता मंदेन पापिना । रुद्रायाविदितार्थाय चोद्धताय दुरात्मने

വിധിയുടെ പ്രേരണയാൽ നീ ആ മന്ദബുദ്ധിയായ പാപിയാൽ രുദ്രനു നല്കപ്പെട്ടു—അവനെ (ലോകം) യുക്തിയറിയാത്തവൻ, ഉദ്ധതൻ, ദുഷ്ടഹൃദയൻ എന്നു കരുതി.

Verse 34

तस्मात्कोपं परित्यज्य स्वस्था भव शुचिस्मिते । यद्यागतासि यज्ञेस्मिन् दायं गृह्णीष्व चात्मना

അതുകൊണ്ട് കോപം ഉപേക്ഷിച്ച് ശാന്തയായി ഇരിക്ക, ഹേ ശുദ്ധസ്മിതേ. നീ ഈ യജ്ഞത്തിലേക്ക് വന്നിരിക്കുന്നതിനാൽ, സ്ഥിരചിത്തത്തോടെ നിന്റെ യഥോചിത ഭാഗം നീ തന്നേ സ്വീകരിക്കു.

Verse 35

ब्रह्मोवाच । दक्षेणोक्तेति सा पुत्री सती त्रैलोक्यपू जिता । निंदायुक्तं स्वपितरं दृष्ट्वासीद्रुषिता भृशम्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ദക്ഷൻ അങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ത്രിലോകപൂജിതയായ അവന്റെ പുത്രി സതി, സ്വന്തം പിതാവിനെ നിന്ദയോടെ നിറഞ്ഞതായി കണ്ടു അത്യന്തം കോപിച്ചു।

Verse 36

अर्चितयत्तदा सेति कथं यास्यामि शंकरम् । शंकरं द्रष्टुकामाहं पृष्टा वक्ष्ये किमुत्तरम्

“അപ്പോൾ അവനെ ആരാധിക്കൂ,” അവൾ പറയുന്നു—എന്നാൽ ഞാൻ ശങ്കരന്റെ അടുക്കൽ എങ്ങനെ പോകും? എനിക്ക് ശങ്കരദർശനം ആഗ്രഹമാണ്; എന്നോട് ചോദിച്ചാൽ ഞാൻ എന്ത് മറുപടി പറയും?

Verse 37

अथ प्रोवाच पितरं दक्षं तं दुष्टमानसम् । निश्श्वसंती रुषाविष्टा सा सती त्रिजगत्प्रसूः

അപ്പോൾ മുലോകങ്ങളുടെ മാതാവായ സതി, കോപത്തോടെ നെടുവീർപ്പിട്ടുകൊണ്ട് തന്റെ ദുഷ്ടബുദ്ധിയായ പിതാവ് ദക്ഷനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 38

सत्युवाच । यो निंदति महादेवं निंद्यमानं शृणोति वा । तावुभौ नरकं यातौ यावच्चन्द्रदिवाकरौ

സതി പറഞ്ഞു: ആര് മഹാദേവനെ നിന്ദിക്കുന്നുവോ അല്ലെങ്കിൽ നിന്ദ കേൾക്കുന്നുവോ, അവർ രണ്ടുപേരും സൂര്യചന്ദ്രന്മാരുള്ള കാലത്തോളം നരകത്തിൽ പോകും.

Verse 39

तस्मात्त्यक्ष्याम्यहं देवं प्रवेक्ष्यामि हुताशनम् । किं जीवितेन मे तात शृण्वंत्यानादरं प्रभोः

അതിനാൽ ഞാൻ ഈ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ച് അഗ്നിയിൽ പ്രവേശിക്കും. പിതാവേ, എന്റെ നാഥനോടുള്ള അനാദരവ് കേട്ടുകൊണ്ട് ജീവിക്കുന്നതുകൊണ്ട് എനിക്ക് എന്ത് പ്രയോജനം?

Verse 40

यदि शक्तस्स्वयं शंभोर्निंदकस्य विशेषतः । छिंद्यात् प्रसह्य रसनां तदा शुद्ध्येन्न संशयः

ഒരാൾക്ക് കഴിയുമെങ്കിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് ശംഭുവിനെ നിന്ദിക്കുന്നവന്റെ നാവ് ബലമായി മുറിച്ചുമാറ്റണം; അപ്പോൾ അവൻ ശുദ്ധനാകും, ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 41

यद्यशक्तो जनस्तत्र निरयात्सुपिधाय वै । कर्णौ धीमान् ततश्शुद्ध्येद्वदंतीदं बुधान्वरान्

ഒരാൾക്ക് അവിടെ അതിന് കഴിയുന്നില്ലെങ്കിൽ, ബുദ്ധിമാൻ തന്റെ ചെവികൾ പൊത്തി അവിടെ നിന്ന് മാറിപ്പോകണം. അപ്പോൾ അവൻ ശുദ്ധനാകും—എന്ന് ഉത്തമരായ പണ്ഡിതന്മാർ പറയുന്നു.

Verse 42

ब्रह्मोवाच । इत्थमुक्त्वा धर्मनीतिं पश्चात्तापमवाप सा । अस्मरच्छांकरं वाक्यं दूयमानेन चेतसा

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: ഇപ്രകാരം ധർമ്മനീതി പറഞ്ഞിട്ട് അവൾ പശ്ചാത്തപിച്ചു. ദുഃഖിതമായ മനസ്സോടെ അവൾ ശങ്കരന്റെ (ശിവന്റെ) വാക്കുകൾ ഓർത്തു.

Verse 43

ततस्संकुद्ध्य सा दक्षं निश्शंकं प्राह तानपि । सर्वान्विष्ण्वादिकान्देवान्मुनीनपि सती ध्रुवम्

പിന്നീട് സതി കോപിച്ച് ഭയമില്ലാതെ ദക്ഷനെയും അവിടെയുള്ള വിഷ്ണു തുടങ്ങിയ എല്ലാ ദേവന്മാരെയും മുനിമാരെയും അഭിസംബോധന ചെയ്തു.

Verse 44

सत्युवाच । तात त्वं निंदकश्शंभोः पश्चात्तापं गमिष्यसि । इह भुक्त्वा महादुःखमंते यास्यसि यातनाम्

സതി പറഞ്ഞു: "പിതാവേ, നിങ്ങൾ ശംഭുവിനെ നിന്ദിക്കുന്നവനായതിനാൽ, നിങ്ങൾ തീർച്ചയായും പശ്ചാത്തപിക്കും. ഈ ലോകത്ത് വലിയ ദുഃഖം അനുഭവിച്ച് അവസാനം നിങ്ങൾ യാതന അനുഭവിക്കും."

Verse 45

यस्य लोकेऽप्रियो नास्ति प्रियश्चैव परात्मनः । तस्मिन्नवैरे शर्वेस्मिन् त्वां विना कः प्रतीपकः

ഈ ലോകത്തിൽ ആരും അപ്രിയനല്ലാത്തവനും, പരമാത്മാവിനും പ്രിയനായവനും—എല്ലാവരോടും വൈരമില്ലാത്ത ശർവനോടു വിരോധമായി, നിന്നെ ഒഴികെ ആരാണ് നിലകൊള്ളുക?

Verse 46

महद्विनिंदा नाश्चर्यं सर्वदाऽसत्सु सेर्ष्यकम् । महदंघ्रिरजो ध्वस्ततमस्सु सैव शोभना

മഹാന്മാരെ നിന്ദിക്കുന്നത് അത്ഭുതമല്ല; അസത്യരും അശുദ്ധരുമായവരിൽ അത് എപ്പോഴും അസൂയയോടുകൂടി ഉണ്ടാകും. എന്നാൽ മഹേശ്വരന്റെ പാദരജസ്സാൽ അന്ധകാരം നശിച്ചവർക്കു അതേ കാര്യം അലങ്കാരമായി മാറുന്നു.

Verse 47

शिवेति द्व्यक्षरं यस्य नृणां नाम गिरेरितम् । सकृत्प्रसंगात्सकलमघमाशु विहंति तत्

ആരുടെയെങ്കിലും നാവിൽ ‘ശി-വ’ എന്ന ദ്വ്യക്ഷര നാമം ഒരിക്കൽ പോലും, പ്രസംഗവശം ഉച്ചരിക്കപ്പെട്ടാൽ, ആ ഉച്ചാരണം ഉടൻ തന്നെ സകല പാപവും നശിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 48

पवित्रकीर्तितमलं भवान् द्वेष्टि शिवेतरः । अलंघ्यशासनं शंभुमहो सर्वेश्वरं खलः

ശിവദ്വേഷിയേ! പവിത്രവും നിർമ്മലവും ആയ കീർത്തിയുള്ള ശംഭുവിനെയും നീ വെറുക്കുന്നു; അവന്റെ ആജ്ഞയെ ആരും ലംഘിക്കാനാവില്ല. അയ്യോ, സർവേശ്വരനായ മഹേശ്വരനോടു വൈരം പുലർത്തുന്ന നീ എത്ര ദുഷ്ടൻ!

Verse 49

यत्पादपद्मं महतां मनोऽलिसुनिषेवितम् । सर्वार्थदं ब्रह्मरसैः सर्वार्थिभिरथादरात्

അവന്റെ പാദപദ്മം മഹന്മാരുടെ തേൻചീറ്റുപോലെയുള്ള മനസ്സുകൾ ആഴമായി സേവിക്കുന്നു. അത് സകല പുരുഷാർത്ഥങ്ങളും നൽകുന്നു; അതുകൊണ്ട് ബ്രഹ്മരസാനന്ദം ആസ്വദിക്കുന്ന എല്ലാ সাধകരും അതിനെ ഭക്തിയോടെ ആദരിക്കുന്നു.

Verse 50

यद्वर्षत्यर्थिनश्शीघ्रं लोकस्य शिवआदरात् । भवान् द्रुह्यति मूर्खत्वात्तस्मै चाशेषबंधवे

ശിവനോടുള്ള ആദരവ് നിമിത്തം അദ്ദേഹം ലോകത്തിലെ യാചകർക്ക് വേഗത്തിൽ വരങ്ങൾ വർഷിക്കുന്നതിനാൽ, നിങ്ങൾ—മൗഢ്യം കൊണ്ട്—അദ്ദേഹത്തോട് ശത്രുത കാണിക്കുന്നു, അദ്ദേഹം എല്ലാവരുടെയും സാർവത്രിക ബന്ധുവും ഹിതകാരിയും ആയിരുന്നിട്ടും.

Verse 51

किंवा शिवाख्यमशिवं त्वदन्ये न विदुर्बुधाः । ब्रह्मादयस्तं मुनयस्सनकाद्यास्तथापरे

അല്ലെങ്കിൽ, നിങ്ങളൊഴികെ, പണ്ഡിതന്മാർ പോലും ശിവൻ എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന ആ പരമാത്മാവിനെ യഥാർത്ഥത്തിൽ അറിയുന്നില്ല—അദ്ദേഹം എല്ലാ അശുഭങ്ങൾക്കും അതീതനാണ്. ബ്രഹ്മാവ് തുടങ്ങിയ ദേവന്മാരും മുനിമാരും സനകാദികളും അദ്ദേഹത്തെ പൂർണ്ണമായി അറിയുന്നില്ല.

Verse 52

अवकीर्य जटाभूतैश्श्मशाने स कपालधृक् । तन्माल्यभस्म वा ज्ञात्वा प्रीत्यावसदुदारधीः

ശ്മശാനത്തിൽ തന്റെ ജടധാരികളായ ഭൂതങ്ങൾക്കിടയിൽ ആ കാഴ്ചവസ്തുക്കൾ വിതറി, കപാലധാരിയായ ആ ഉദാരബുദ്ധിയായ ഭഗവാൻ അവയെ തന്റെ മാലയായും പവിത്രമായ ഭസ്മമായും കരുതി സന്തോഷത്തോടെ അവിടെ വസിച്ചു.

Verse 53

ये मूर्द्धभिर्दधति तच्चरणोत्सृष्टमाराद् । निर्माल्यं मुनयो देवास्स शिवः परमेश्वरः

അദ്ദേഹത്തിന്റെ പാദങ്ങളിൽ നിന്ന് വിസർജ്ജിക്കപ്പെട്ട ആ പവിത്രമായ അവശിഷ്ടം—അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിർമ്മാല്യം—മുനിമാരും ദേവന്മാരും ഭക്തിയോടെ തങ്ങളുടെ തലയിൽ ധരിക്കുന്നു: അദ്ദേഹം മാത്രമാണ് ശിവൻ, പരമേശ്വരൻ.

Verse 54

प्रवृत्तं च निवृत्तं च द्विविधं कर्मचोदि तम् । वेदे विविच्य वृत्तं च तद्विचार्यं मनीषिभिः

വേദവിഹിതമായ കര്‍മ്മം രണ്ടുവിധം—പ്രവൃത്തി, നിവൃത്തി. വേദത്തില്‍ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നതുപോലെ അവയുടെ യഥോചിത പരിധി വിവേചിച്ച്, ജ്ഞാനികള്‍ മനനം ചെയ്ത് ശരിയായ മാര്‍ഗം തിരഞ്ഞെടുക്കണം; അങ്ങനെ കര്‍മ്മം ശുദ്ധിയുടെ ഉപായമായി, പശുപതി ശ്രീശിവന്റെ കൃപയാല്‍ അവസാനം മോക്ഷം നല്‍കും।

Verse 55

विरोधियौगपद्यैककर्तृके च तथा द्वयम् । परब्रह्मणि शंभो तु कर्मर्च्छंति न किंचन

പരബ്രഹ്മനായ ശംഭുവിൽ കർമ്മം പിടിച്ചുനിൽക്കാൻ യാതൊരു അവകാശവും ഇല്ല—വിരുദ്ധധർമ്മങ്ങളുടെ പ്രസ്താവനയായാലും, യൗഗപദ്യക്രിയയായാലും, ഏകകർതൃത്വമായാലും, ദ്വൈതകൽപ്പനയായാലും; ഇവയിൽ ഒന്നും അവനിൽ ബാധകമല്ല।

Verse 56

मा वः पदव्यस्स्म पितर्या अस्मदास्थितास्सदा । यज्ञशालासु वो धूम्रवर्त्मभुक्तोज्झिताः परम्

എന്റെ പിതാവിന്റെ ആശ്രയത്തിലുള്ള ആ വഴിയിൽ നിങ്ങൾ നില്ക്കരുത്. യജ്ഞശാലകളിൽ നിങ്ങൾ ധൂമ്രമാർഗ്ഗഭോജികൾ—ബാഹ്യകർമ്മങ്ങളിൽ മാത്രം ചേർന്നു നിൽക്കുന്നവർ—ആയി പരമശിവനിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണമായി തള്ളപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു।

Verse 57

नोऽव्यक्तलिंगस्सततमवधूतसुसेवितः । अभिमानमतो न त्वं कुरु तात कुबुद्धिधृक्

അവൻ വെറും അവ്യക്ത ലിംഗചിഹ്നമുള്ളവൻ മാത്രമല്ല; അവൻ സദാ അവധൂതന്മാർ দ্বারা സുസേവിതനാണ്. അതിനാൽ, താതാ, അഹങ്കാരം ചെയ്യരുത്; അത് കുബുദ്ധിയുടെ നിലപാടാണ്।

Verse 58

किंबहूक्तेन वचसा दुष्टस्त्वं सर्वथा कुधीः । त्वदुद्भवेन देहेन न मे किंचित्प्रयोजनम्

കൂടുതൽ പറഞ്ഞിട്ട് എന്ത് പ്രയോജനം? നീ സർവ്വഥാ ദുഷ്ടനും കുബുദ്ധിയുമാണ്. നിന്നിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ച ഈ ദേഹത്താൽ എനിക്ക് ഒന്നും ആവശ്യമില്ല।

Verse 59

तज्जन्म धिग्यो महतां सर्वथावद्यकृत्खलः । परित्याज्यो विशेषेण तत्संबंधो विपश्चिता

അത്തരം ജന്മം ധിക്കാരാർഹം; സദാ നിന്ദ്യകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്ന ആ ഖലൻ മഹത്തുക്കളെയും ലജ്ജിപ്പിക്കുന്നു. അതിനാൽ, വിവേകികൾ പ്രത്യേകമായി അവനോടുള്ള എല്ലാ ബന്ധവും ഉപേക്ഷിക്കണം।

Verse 60

गोत्रं त्वदीयं भगवान् यदाह वृषभध्वजः । दाक्षायणीति सहसाहं भवामि सुदुर्मनाः

വൃഷഭധ്വജനായ ഭഗവാൻ ശിവൻ നിന്റെ ഗോത്രത്തെ ഉച്ചരിക്കുമ്പോൾ അപ്രതീക്ഷിതമായി എന്നെ “ദാക്ഷായണി” എന്നു വിളിച്ചാൽ, അന്നുതന്നെ എന്റെ ഹൃദയം അത്യന്തം വിഷാദത്തിലാഴുന്നു.

Verse 61

तस्मात्त्वदंगजं देहं कुणपं गर्हितं सदा । व्युत्सृज्य नूनमधुना भविष्यामि सुखावहा

അതുകൊണ്ട് നിന്റെ അംഗങ്ങളിൽ നിന്നു ജനിച്ച ഈ ദേഹം എപ്പോഴും കുണപംപോലെ നിന്ദിതമാണ്. ഇപ്പോൾ ഞാൻ ഇതിനെ നിശ്ചയമായി ഉപേക്ഷിക്കും; ഇതിനെ വിട്ട് ഞാൻ ശാന്തിയും ക്ഷേമവും നൽകുന്നവളാകും.

Verse 62

हे सुरा मुनयस्सर्वे यूयं शृणुत मद्वचः । सर्वथानुचितं कर्म युष्माकं दुष्टचेतसाम्

ഹേ ദേവന്മാരേ, സർവ്വമുനിമാരേ, എന്റെ വാക്ക് കേൾക്കുവിൻ. ദുഷ്ടചിത്തമുള്ള നിങ്ങളുടെയീ പ്രവൃത്തി എല്ലാതരത്തിലും അനുചിതമാണ്.

Verse 63

सर्वे यूयं विमूढा हि शिवनिंदाः कलिप्रियाः । प्राप्स्यंति दण्डं नियतमखिलं च हराद्ध्रुवम्

നിങ്ങൾ എല്ലാവരും തീർച്ചയായും മോഹിതർ—ശിവനിന്ദകരും കലിയുടെ വഴിയെ പ്രിയപ്പെടുന്നവരും. ഹരനിൽ നിന്ന് നിങ്ങൾ നിർബന്ധമായും നിശ്ചിതവും സമ്പൂർണ്ണവുമായ ദണ്ഡം പ്രാപിക്കും.

Verse 64

ब्रह्मोवाच । दक्षमुक्त्वाध्वरे तांश्च व्यरमत्सा सती तदा । अनूद्य चेतसा शम्भुमस्मरत्प्राणवल्लभम्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: യാഗത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന ദക്ഷനോടും അവിടെ കൂടിയവരോടും പറഞ്ഞ ശേഷം സതി അപ്പോൾ മൗനമായി. അന്തർമുഖചിത്തത്തോടെ അവൾ ഹൃദയത്തിൽ പ്രാണപ്രിയനായ ശംഭു—ശിവനെ—സ്മരിച്ചു.