कामभस्म-प्रार्थना: रत्याः शङ्करं प्रति विनयः / Rati’s Supplication to Śaṅkara regarding Kāma’s Ashes

Verse 1

ब्रह्मोवाच । तस्मिन्नवसरे ज्ञात्वानुकूलं समयं रतिः । सुप्रसन्ना च तम्प्राह शङ्करं दीनवत्सलम्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—അവസരം അനുകൂലമാണെന്ന് അറിഞ്ഞ് അത്യന്തം പ്രസന്നയായ രതി ദീനവത്സലനായ ശങ്കരനോട് പറഞ്ഞു।

Verse 2

रतिरुवाच । गृहीत्वा पार्वतीं प्राप्तं सौभाग्यमतिदुर्लभम् । किमर्थं प्राणनाथो मे निस्स्वार्थं भस्मसात्कृतः

രതി പറഞ്ഞു—പാർവതിയെ സ്വീകരിച്ച് നിങ്ങൾ അത്യന്തം ദുർലഭമായ സൗഭാഗ്യം നേടി; എങ്കിൽ എന്റെ പ്രാണനാഥൻ, നിസ്വാർത്ഥനായിട്ടും, എന്തുകൊണ്ട് ഭസ്മമായി?

Verse 3

जीवयात्रा पतिं मे हि कामव्या पारमात्मनि । कुरु दूरं च सन्तापं समविश्लेषहेतुकम्

ഹേ പരമാത്മാവേ! എന്റെ ജീവയാത്രയുടെ ആധാരമായ ഭർത്താവ് കാമദേവനെക്കുറിച്ചുള്ള എന്റെ ആഗ്രഹം നിറവേറ്റണമേ; വേർപാടിൽ നിന്നുയരുന്ന ദുഃഖസന്താപം ദൂരമാക്കണമേ।

Verse 4

विवाहोत्सव एतस्मिन् सुखिनो निखिला जनाः । अहमेका महेशान दुःखिनी स्वपतिम्विना

ഈ വിവാഹോത്സവത്തിൽ എല്ലാവരും സന്തോഷത്തിലാണ്; എന്നാൽ ഹേ മഹേശാനേ, ഞാൻ മാത്രം ഭർത്താവില്ലാതെ ദുഃഖിതയാണ്।

Verse 5

सनाथां कुरु मान्देव प्रसन्नो भव शङ्कर । स्वोक्तं सत्यम्विधेहि त्वं दीनबन्धो पर प्रभो

ഹേ ദേവാ! എനിക്ക് ആശ്രയം നല്കണമേ; പ്രസന്നനാകണമേ, ഹേ ശങ്കരാ. നീ സ്വയം അരുളിച്ചെയ്ത വാക്കിനെ സത്യമായി നിറവേറ്റണമേ—ഹേ ദീനബന്ധു, ഹേ പരപ്രഭോ.

Verse 6

त्वाम्विना कस्समर्थोत्र त्रैलोक्ये सचराचरे । नाशने मम दुःखस्य ज्ञात्वेति करुणां कुरु

നിന്നെ കൂടാതെ ഈ ചരാചര ത്രിലോകത്തിൽ ആര് സമർത്ഥൻ? ഇതറിഞ്ഞ് എന്റെ ദുഃഖം നശിപ്പിക്കണമേ; കരുണ കാണിക്കണമേ.

Verse 7

सोत्सवे स्वविवाहेऽस्मिन्सर्वानन्द प्रदायिनी । सोत्सवामपि मां नाथ कुरु दीनकृपाकर

ഞങ്ങളുടെ സ്വന്തം വിവാഹത്തിന്റെ ഈ മഹോത്സവത്തിൽ—എല്ലാവർക്കും പരമാനന്ദം നൽകുന്നതിൽ—ഹേ നാഥാ, ദീനർക്കു കരുണാകരനേ, എന്നെയും ആ മംഗളോത്സവത്തിൽ പങ്കാളിയാക്കണമേ।

Verse 8

जीविते मम नाथे हि पार्वत्या प्रियया सह । सुविहारः प्रपूर्णश्च भविष्यति न संशयः

എന്റെ നാഥൻ ജീവിച്ചിരിക്കുന്നതോളം, പ്രിയ പാർവതിയോടൊപ്പം നമ്മുടെ മംഗളവും ആനന്ദവും നിറഞ്ഞ ജീവിതവിഹാരം പൂർണ്ണമാകും—ഇതിൽ സംശയമില്ല।

Verse 9

सर्वं कर्तुं समर्थोसि यतस्त्वं परमेश्वरः । किम्बहूक्त्यात्र सर्वेश जीवयाशु पतिं मम

നീ പരമേശ്വരനായതിനാൽ എല്ലാം ചെയ്യാൻ സമർത്ഥനാണ്. ഇവിടെ അധികവാക്കെന്തിന്, ഹേ സർവേശ്വരാ—എന്റെ ഭർത്താവിനെ ഉടൻ ജീവിപ്പിക്കണമേ।

Verse 10

ब्रह्मोवाच । तदित्युक्त्वा कामभस्म ददौ सग्रन्धिबन्धनम् । रुरोद पुरतश्शम्भोर्नाथ नाथेत्युदीर्य्य च

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, കെട്ടിയ കുരുക്കോടുകൂടിയ കെട്ടുമായി കാമന്റെ ഭസ്മം (അവൾക്ക്) നൽകി. പിന്നെ ശംഭുവിന്റെ മുമ്പിൽ നിന്നു ‘നാഥാ, നാഥാ’ എന്നു ആവർത്തിച്ച് കരഞ്ഞു।

Verse 11

रतिरोदनमाकर्ण्य सरस्वत्यादयः स्त्रियः । रुरुदुस्सकला देव्यः प्रोचुर्दीनतरं वचः

രതിയുടെ വിലാപം കേട്ട് സരസ്വതി മുതലായ എല്ലാ ദേവീമാരും കരഞ്ഞു; കൂടുതൽ ദീനതയോടെ അവർ കരുണാഭരിതമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു।

Verse 12

देव्य ऊचुः । भक्तवत्सलनामा त्वं दीनबन्धुर्दयानिधिः । काम जीवय सोत्साहां रति कुरु नमोऽस्तु ते

ദേവിമാർ പറഞ്ഞു—നീ ഭക്തവത്സലനെന്നു പ്രസിദ്ധൻ, ദീനരുടെ ബന്ധു, ദയാനിധി. കാമനെ ജീവിപ്പിക്കുകയും രതിക്ക് ഉത്സാഹാനന്ദം നൽകുകയും ചെയ്യണമേ; നിനക്കു നമസ്കാരം।

Verse 13

ब्रह्मोवाच । इति तद्वचनं श्रुत्वा प्रसन्नोऽभून्महेश्वरः । कृपादृष्टिं चकाराशु करुणासागरः प्रभुः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് മഹേശ്വരൻ പ്രസന്നനായി. കരുണാസാഗരനായ പ്രഭു ഉടൻ കൃപാദൃഷ്ടി ചൊരിഞ്ഞു।

Verse 14

सुधादृष्ट्या शूलभृतो भस्मतो निर्गतः स्मरः । तद्रूपवेषचिह्नात्मा सुन्दरोद्भुतमूर्तिमान्

ത്രിശൂലധാരിയായ ശിവന്റെ അമൃതസമമായ കൃപാദൃഷ്ടിയാൽ സ്മരൻ (കാമൻ) ഭസ്മത്തിൽ നിന്ന് വീണ്ടും ഉദ്ഭവിച്ചു. അതേ രൂപവും വേഷവും ചിഹ്നങ്ങളും ധരിച്ചു, അത്ഭുതസുന്ദര ദേഹധാരിയായി തെളിഞ്ഞു.

Verse 15

तद्रूपश्च तदाकारसंस्मितं सधनुश्शरम् । दृष्ट्वा पतिं रतिस्तं च प्रणनाम महेश्वरम्

തന്റെ ഭർത്താവിനെ അതേ രൂപത്തിൽ—അതേ ആകൃതി, മൃദുഹാസം, ധനുസ്സും അമ്പുകളും ധരിച്ച്—കണ്ട് രതി ഭക്തിയോടെ മഹേശ്വരനെ നമസ്കരിച്ചു.

Verse 16

कृतार्थाभूच्छिवं देवं तुष्टाव च कृताञ्जलिः । प्राणनाथप्रदं पत्या जीवितेन पुनःपुनः

കൃതാർത്ഥയായി അവൾ കൃതാഞ്ജലിയോടെ നിന്നു ദേവാധിദേവൻ ശിവനെ വീണ്ടും വീണ്ടും സ്തുതിച്ചു. പ്രാണനാഥനെ പുനഃ നൽകുന്ന പ്രഭുവിന്, ഭർത്തൃഹിതാർത്ഥം തന്റെ ജീവൻ തന്നെയെന്നപോലെ ഭക്തിയോടെ അർപ്പിച്ചു.

Verse 17

कामस्य स्तुतिमाकर्ण्य सनारीकस्य शङ्करः । प्रसन्नोऽभवदत्यंतमुवाच करुणार्द्रधीः

സനാരീകയോടുകൂടിയ കാമന്റെ സ്തുതി കേട്ടപ്പോൾ ശങ്കരൻ അത്യന്തം പ്രസന്നനായി. കരുണയാൽ നനഞ്ഞ മനസ്സോടെ അദ്ദേഹം വചനം പറഞ്ഞു.

Verse 18

शङ्कर उवाच । प्रसन्नोहं तव स्तुत्या सनारीकस्य चित्तज । स्वयंभव वरम्बूहि वाञ्छितं तद्ददामि ते

ശങ്കരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ സനാരീകന്റെ ചിത്തജാ! നിന്റെ സ്തുതിയാൽ ഞാൻ പ്രസന്നനാണ്. ഹേ സ്വയംഭവാ, ആഗ്രഹിക്കുന്ന വരം പറയുക; അഭീഷ്ടം ഞാൻ നിനക്കു നൽകാം.

Verse 19

ब्रह्मोवाच । इति शम्भुवचः श्रुत्वा महानदन्स्स्मरस्ततः । उवाच साञ्जलिर्नम्रो गद्गदाक्षरया गिरा

ബ്രഹ്മാവ് അരുളിച്ചെയ്തു—ശംഭുവിന്റെ വചനം കേട്ട് സ്മരൻ അത്യന്തം ആനന്ദിച്ചു. കൃതാഞ്ജലിയോടെ വിനീതനായി, വികാരത്തിൽ ഗദ്ഗദമായ വാക്കുകളാൽ പറഞ്ഞു.

Verse 20

काम उवाच । देवदेव महादेव करुणासागर प्रभो । यदि प्रसन्नस्सर्वेशः ममानन्दकरो भव

കാമൻ പറഞ്ഞു— ദേവദേവ മഹാദേവാ, കരുണാസാഗരനായ പ്രഭോ! സർവേശ്വരനായ നിങ്ങൾ പ്രസന്നനാകുന്നുവെങ്കിൽ, എനിക്ക് ആനന്ദദായകനാകണമേ।

Verse 21

क्षमस्व मेऽपराधं हि यत्कृतश्च पुरा प्रभो । स्वजनेषु पराम्प्रीतिं भक्तिन्देहि स्वपादयोः

ഹേ പ്രഭോ, ഞാൻ മുമ്പ് ചെയ്ത അപരാധം ക്ഷമിക്കണമേ. നിങ്ങളുടെ ഭക്തജനങ്ങളോടു എനിക്ക് പരമപ്രീതി നൽകുകയും, നിങ്ങളുടെ പവിത്ര പാദങ്ങളിൽ ഭക്തി ദാനവും ചെയ്യണമേ।

Verse 22

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य स्मरवचः प्रसन्नः परमेश्वरः । ॐ मित्युक्त्वाऽब्रवीत्तं वै विहसन्करुणानिधिः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—സ്മരൻ (കാമൻ) പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ട് പരമേശ്വരൻ പ്രസന്നനായി. കരുണാനിധിയായ പ്രഭു മന്ദഹാസത്തോടെ ‘ഓം’ എന്നു ഉച്ചരിച്ചു അവനോട് സംസാരിച്ചു.

Verse 23

ईश्वर उवाच । हे कामाहं प्रसन्नोऽस्मि भयन्त्यज महामते । गच्छ विष्णुसमीपञ्च बहिस्थाने स्थितो भव

ഈശ്വരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ കാമാ! ഞാൻ നിന്നിൽ പ്രസന്നനാണ്; ഹേ മഹാമതേ, ഭയം ഉപേക്ഷിക്ക. വിഷ്ണുവിന്റെ സന്നിധിയിലേക്കും ചെന്നു പുറത്തുള്ള സ്ഥാനത്ത് നിലകൊൾക.

Verse 24

ब्रह्मोवाच । तच्छ्रुत्वा शिरसा नत्वा परिक्रम्य स्तुवन्विभुम् । बहिर्गत्वा हरिन्देवान्प्रणम्य समुपास्त सः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—അതു കേട്ട് അവൻ തലകുനിച്ച് നമസ്കരിച്ചു, വിഭുവിനെ സ്തുതിച്ചുകൊണ്ട് പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു. പിന്നെ പുറത്തേക്ക് ചെന്നു ഹരി (വിഷ്ണു) മുതലായ ദേവന്മാർക്ക് സാഷ്ടാംഗ പ്രണാമം ചെയ്ത് ഭക്തിയോടെ സേവയിൽ നിലകൊണ്ടു.

Verse 25

कामं सम्भाष्य देवाश्च ददुस्तस्मै शुभाशिषम् । विष्ण्वादयः प्रसन्नास्ते प्रोचुः स्मृत्वा शिवं हृदि

കാമനോട് സംസാരിച്ച് ദേവന്മാർ അവനു മംഗളാശംസകൾ നൽകി; പ്രസന്നരായ വിഷ്ണുവാദികൾ ഹൃദയത്തിൽ ശിവനെ സ്മരിച്ചു അവനോട് പറഞ്ഞു।

Verse 26

देवा ऊचुः । धन्यस्त्वं स्मर सन्दग्धः शिवेनानुग्रहीकृतः । जीवयामास सत्त्वांशकृपादृष्ट्या खिलेश्वरः

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—ഹേ സ്മരാ (കാമാ)! ദഗ്ധനായിട്ടും നീ ധന്യൻ; ശിവൻ നിന്നെ അനുഗ്രഹിച്ചിരിക്കുന്നു. കരുണാദൃഷ്ടിയാൽ സത്ത്വാംശം നല്കി അഖിലേശ്വരൻ നിന്നെ വീണ്ടും ജീവിപ്പിച്ചു.

Verse 27

सुखदुःखदो न चान्योऽस्ति यतस्स्वकृतभृक् पुमान् । काले रक्षा विवाहश्च निषेकः केन वार्यते

സുഖവും ദുഃഖവും നൽകുന്ന മറ്റൊരാളുമില്ല; മനുഷ്യൻ തന്റെ കൃത്യങ്ങളുടെ ഫലമാണ് അനുഭവിക്കുന്നത്. നിശ്ചിതകാലം വന്നാൽ രക്ഷ, വിവാഹം, സന്താനോത്പത്തി—ഇവയെ ആരാണ് തടയുക?

Verse 28

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा ते च सम्मान्य तं सुखेनामरास्तदा । सन्तस्थुस्तत्र विष्ण्वाद्यास्सर्वे लब्धमनोरथाः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം ദേവന്മാർ സന്തോഷത്തോടെ അവനെ ആദരിച്ചു; അവിടെ വിഷ്ണു മുതലായ എല്ലാവരും തങ്ങളുടെ അഭിലാഷം സഫലമായതിനാൽ നിലകൊണ്ടു.

Verse 29

सोपि प्रमुदितस्तत्र समुवास शिवाज्ञया । जयशब्दो नमश्शब्दस्साधुशब्दो बभूव ह

അവനും ആനന്ദത്തോടെ ശിവാജ്ഞപ്രകാരം അവിടെ തന്നെ പാർത്തു. അപ്പോൾ അവിടെ ‘ജയ!’, ‘നമഃ!’ ‘സാധു!’ എന്ന ഘോഷങ്ങൾ ഉയർന്നു.

Verse 30

ततश्शम्भुर्वासगेहे वामे संस्थाप्य पार्वतीम् । मिष्टान्नं भोजयामास तं च सा च मुदान्विता

പിന്നീട് ശംഭു തന്റെ വാസഗൃഹത്തിൽ പാർവതിയെ ഇടത്തുഭാഗത്ത് ഇരുത്തി മധുരഭോജനം കഴിപ്പിച്ചു; അവളും ആനന്ദത്തോടെ അതു സ്വീകരിച്ചു।

Verse 31

अथ शम्भुर्भवाचारी तत्र कृत्यम्विधाय तत् । मेनामामंत्र्य शैलं च जनवासं जगाम सः

പിന്നീട് ഭവാചാരം പാലിക്കുന്ന ശംഭു അവിടെ വേണ്ട കൃത്യം നിർവഹിച്ചു. മേനാദേവിയെയും ശൈലരാജനായ ഹിമാലയത്തെയും വിടപറഞ്ഞ് അദ്ദേഹം ജനവാസസ്ഥാനത്തേക്ക് പുറപ്പെട്ടു।

Verse 32

महोत्सवस्तदा चासीद्वेदध्वनिरभून्मुने । वाद्यानि वादयामासुर्जनाश्चतुर्विधानि च

ഹേ മുനേ, അന്ന് മഹോത്സവം ഉദിച്ചു; വേദപാരായണത്തിന്റെ ഗംഭീരധ്വനി ആകാശം നിറച്ചു. നാലു വർണങ്ങളിലെ ജനങ്ങൾ വാദ്യങ്ങൾ മുഴക്കി പൂർണ്ണ വൈഭവത്തോടെ ഉത്സവം നടത്തി.

Verse 33

शम्भुरागत्य स्वस्थानं ववन्दे च मुनींस्तदा । हरिं च मां भवाचाराद्वन्दितोऽभूत्सुरादिभिः

അപ്പോൾ ശംഭു തന്റെ സ്വധാമത്തിലേക്ക് മടങ്ങി വന്ന് മുനിമാരെ പ്രണാമം ചെയ്തു. ദേവാചാരപ്രകാരം ഹരിയും ഞാനും ദേവന്മാരാദികളാൽ യഥാവിധി വന്ദിത-പൂജിതരായി.

Verse 34

जयशब्दो बभूवाथ नम श्शब्दस्तथैव च । वेदध्वनिश्च शुभदः सर्वविघ्नविदारणः

അപ്പോൾ “ജയ” എന്ന ഘോഷം ഉയർന്നു; അതുപോലെ “നമഃ” എന്ന ഉച്ചാരവും. ശുഭപ്രദമായ വേദധ്വനി പ്രകടമായി, എല്ലാദിക്കുകളിലുമുള്ള എല്ലാ വിഘ്നങ്ങളെയും ചിതറിച്ചു.

Verse 35

अथ विष्णुरहं शक्रस्सर्वे देवाश्च सर्षयः । सिद्धा उपसुरा नागास्तुष्टुवुस्ते पृथक्पृथक्

അപ്പോൾ വിഷ്ണു, ഞാൻ (ബ്രഹ്മാ), ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ)—ഋഷികളോടുകൂടിയ എല്ലാ ദേവന്മാരും—സിദ്ധർ, ഉപസുരർ, നാഗർ എന്നിവരും ഓരോരുത്തരും തത്തത്ത രീതിയിൽ അവനെ സ്തുതിച്ചു।

Verse 36

देवा ऊचुः । जय शम्भोऽखिलाधार जय नाम महेश्वर । जय रुद्र महादेव जय विश्व म्भर प्रभो

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—ജയം, ഹേ ശംഭോ, അഖിലത്തിന്റെ ആധാരമേ! ജയം, ഹേ നാമമഹേശ്വരാ, പവിത്ര നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനേ! ജയം, ഹേ രുദ്ര മഹാദേവാ! ജയം, ഹേ പ്രഭോ, വിശ്വം ധരിക്കുന്നവനേ!

Verse 37

जय कालीपते स्वामिञ्जयानन्दप्रवर्धक । जय त्र्यम्बक सर्वेश जय मायापते विभो

ജയം, ഹേ സ്വാമീ, കാലാധിപതേ! ജയം, ഹേ ആനന്ദം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നവനേ! ജയം, ഹേ ത്ര്യംബക, സർവേശ്വരാ! ജയം, ഹേ വിഭോ, മായാപതേ!

Verse 38

जय निर्गुण निष्काम कारणातीत सर्वग । जय लीलाखिलाधार धृतरूप नमोऽस्तु ते

ജയം നിനക്കേ, ഹേ നിർഗുണൻ, നിഷ്കാമൻ, കാരണാതീതൻ, സർവ്വവ്യാപി പ്രഭോ! ജയം നിനക്കേ, ഹേ ലീലയിൽ അഖിലജഗത്തിന്റെ ആധാരം, സ്വേച്ഛയാൽ രൂപം ധരിക്കുന്നവനേ—നമസ്കാരം।

Verse 39

जय स्वभक्तसत्कामप्रदेश करुणाकर । जय सानन्दसद्रूप जय मायागुणाकृते

ജയം നിനക്കേ, ഹേ കരുണാകരാ, നിന്റെ ഭക്തരുടെ സത്കാമങ്ങൾ പ്രസാദിക്കുന്നവനേ! ജയം നിനക്കേ, ആനന്ദപൂർണ്ണ സത്-സ്വരൂപനേ! ജയം നിനക്കേ, മായാഗുണങ്ങളാൽ ലോകഹിതാർത്ഥം രൂപവും പ്രവർത്തിയും ധരിച്ചാലും ബന്ധനാതീതനായ ഈശ്വരനേ।

Verse 40

जयोग्र मृड सर्वात्मन् दीनबन्धो दयानिधे । जयाविकार मायेश वाङ्मनोतीतविग्रह

ജയം നിനക്കേ, ഹേ ശ്രേഷ്ഠനേ! ഹേ മൃഡാ, ഹേ സർവാത്മാവേ! ഹേ ദീനബന്ധുവേ, ഹേ ദയാനിധേ—ജയം നിനക്കേ. ഹേ അവികാരനേ, ഹേ മായേശ്വരാ, വാക്കിനും മനസ്സിനും അതീതമായ സ്വരൂപനേ—ജയം നിനക്കേ.

Verse 41

ब्रह्मोवाच । इति स्तुत्वा महेशानं गिरिजानायकम्प्रभुम् । सिषेविरे परप्रीत्या विष्ण्वाद्यास्ते यथोचितम्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ മഹേശാനനായ, ഗിരിജാനായകനായ പ്രഭുവിനെ സ്തുതിച്ച ശേഷം വിഷ്ണു മുതലായ എല്ലാ ദേവന്മാരും പരമപ്രീതിയോടെ യഥോചിതമായി അവനെ സേവിച്ചു।

Verse 42

अथ शम्भुर्महेशानो लीलात्ततनुरीश्वरः । ददौ मानवरन्तेषां सर्वेषान्तत्र नारद

അപ്പോൾ മഹേശ്വരനായ ശംഭു—ദിവ്യലീലയിൽ രൂപം ധരിക്കുന്ന ഈശ്വരൻ—അവിടെ ആരാധനയിൽ രമിച്ചിരുന്ന എല്ലാ മനുഷ്യഭക്തർക്കും അതു പ്രസാദമായി ദാനമാക്കി, ഹേ നാരദാ।

Verse 43

विष्ण्वाद्यास्तेऽखिलास्तात प्राप्याज्ञाम्परमेशितुः । अतिहृष्टाः प्रसन्नास्याः स्वस्थानञ्जग्मुरादृताः

ഹേ പ്രിയനേ, വിഷ്ണു മുതലായ എല്ലാവരും പരമേശ്വരന്റെ ആജ്ഞ ലഭിച്ചതോടെ അത്യന്തം ഹർഷിതരായി; പ്രസന്നമുഖങ്ങളോടെ, ആദരപൂർവ്വം തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ ധാമങ്ങളിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു।

Verse 51

इति श्रीशिवमहापुराणे ब्रह्मनारदसम्वादे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे कामसंजीवनवर्णनं नामैकपञ्चाशत्तमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിലെ ബ്രഹ്മാ–നാരദ സംവാദത്തിൽ, ദ്വിതീയ റുദ്രസംഹിതയിലെ തൃതീയ പാർവതീഖണ്ഡത്തിൽ ‘കാമസഞ്ജീവനവർണനം’ എന്ന പേരിലുള്ള അമ്പത്തൊന്നാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।