शिवशिवयोर्जगत्पितृमातृत्व-प्रतिपादनं तथा मेनायाः विमोहः (Śiva–Śivā as Cosmic Father and Mother; Menā’s Delusion and the Sages’ Intervention)

Verse 1

ऋषय ऊचुः । जगत्पिता शिवः प्रोक्तो जगन्माता शिवा मता । तस्माद्देया त्वया कन्या शंकराय महात्मने

ഋഷിമാർ പറഞ്ഞു—ശിവൻ ജഗത്പിതാവായി പ്രസിദ്ധൻ; ശിവാ ജഗന്മാതാവായി മാന്യയാണ്. അതിനാൽ നിന്റെ കന്യയെ മഹാത്മാവായ ശങ്കരനു വിവാഹമായി നൽകുക.

Verse 2

एवं कृत्वा हिमगिरे सार्थकं ते भवेज्जनुः । जगद्गुरोर्गुरुस्त्वं हि भविष्यसि न संशयः

ഹേ ഹിമഗിരി-കന്യേ, ഇങ്ങനെ ചെയ്താൽ നിന്റെ ജന്മം സാർത്ഥകമാകും. സംശയമില്ല; നീ ജഗദ്ഗുരുവായ (ശിവന്റെ) ഗുരുവായും ഭവിക്കും.

Verse 3

ब्रह्मोवाच । एवं वचनमाकर्ण्य सप्तर्षीणां मुनीश्वर । प्रणम्य तान्करौ बद्ध्वा गिरिराजोऽब्रवीदिदम्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ മുനീശ്വരാ, സപ്തർഷികളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഗിരിരാജൻ അവരെ നമസ്കരിച്ചു; കൈകൾ കൂട്ടി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 4

हिमालय उवाच । सप्तर्षयो महाभागा भवद्भिर्यदुदीरितम् । तत्प्रमाणीकृतं मे हि पुरैव गिरिशेच्छया

ഹിമാലയം പറഞ്ഞു— മഹാഭാഗ്യശാലികളായ സപ്തർഷിമാരേ! നിങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ചതെല്ലാം ഞാൻ ഗിരീശൻ (ഭഗവാൻ ശിവൻ)ന്റെ ഇച്ഛാനുസാരമായി വളരെ മുമ്പേ തന്നെ പ്രമാണമായി അംഗീകരിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 5

इदानीमेक आगत्य विप्रो वैष्णवधर्मवान् । शिवमुद्दिश्य सुप्रीत्या विपरीतं वचोऽब्रवीत्

അപ്പോൾ വൈഷ്ണവധർമ്മനിഷ്ഠനായ ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ വന്നു, ശിവനെ ഉദ്ദേശിച്ച് പുറമേ സ്നേഹത്തോടെ, എന്നാൽ ഭക്തിക്കും സത്യത്തിനും വിരുദ്ധമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു।

Verse 6

तदारभ्य शिवामाता ज्ञानभ्रष्टा बभूव ह । सुताविवाहं रुद्रेण योगिना तेन नेच्छति

അന്നുമുതൽ ശിവമാതാവ് വിവേകഭ്രഷ്ടയായി; അതുകൊണ്ട് യോഗിയായ രുദ്രനോടു മകളുടെ വിവാഹം അവൾ ആഗ്രഹിച്ചില്ല।

Verse 7

कोपागारमगात्सा हि सुतप्ता मलिनाम्बरा । कृत्वा महाहठं विप्रा बोध्यमानापिऽनाबुधत्

ഹേ വിപ്രന്മാരേ, ഉള്ളിൽ കത്തുന്ന ദുഃഖത്തോടെ മലിനവസ്ത്രധാരിണിയായി അവൾ കോപഗൃഹത്തിലേക്കു പോയി. മഹാഹഠം പിടിച്ച് ഉപദേശിച്ചാലും അവൾ കേട്ടില്ല।

Verse 9

अहं च ज्ञानविभ्रष्टो जातोहं सत्यमीर्य्यते । दातुं सुतां महेशाय नेच्छामि भिक्षुरूपिणे । ब्रह्मोवाचैत्युक्त्वा शैलराजस्तु शिवमायाविमोहितः । तूष्णीं बभूव तत्रस्थो मुनीनां मध्यतो मुने

“ഞാനും ജ്ഞാനവിഭ്രഷ്ടനായിരിക്കുന്നു—ഇത് സത്യം. ഭിക്ഷുരൂപത്തിലുള്ള മഹേശനു ഞാൻ മകളെ നൽകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല।” ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ശൈലരാജൻ ശിവമായയിൽ വിമോഹിതനായി, ഹേ മുനേ, മുനിമാരുടെ നടുവിൽ നിശ്ശബ്ദനായി നിന്നു।

Verse 10

सर्वे सप्तर्षयस्ते हि शिवमायां प्रशस्य वै । प्रेषयामासुरथ तां मेनकां प्रत्यरुन्धतीम्

ആ ഏഴു ഋഷിമാരും ശിവമായയുടെ മഹിമയെ പ്രശംസിച്ചു; പിന്നെ സന്ദേശവുമായി മേനകയെ അരുന്ധതിയിലേക്കു അയച്ചു।

Verse 11

अथ पत्युस्समादाय निदेशं ज्ञानदा हि सा । जगामारुन्धती तूर्णं यत्र मेना च पार्वती

അപ്പോൾ ജ്ഞാനദായിനിയായ അരുന്ധതി ഭർത്താവിന്റെ നിർദേശം സ്വീകരിച്ച്, മേനയും പാർവതിയും ഉണ്ടായിരുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് വേഗത്തിൽ പോയി।

Verse 12

गत्वा ददर्श मेनां तां शयानां शोकमूर्च्छिताम् । उवाच मधुरं साध्वी सावधाना हितं वचः

അവിടെ ചെന്നപ്പോൾ മേനയെ ദുഃഖമൂഛയിൽ കിടക്കുന്നതായി അവൾ കണ്ടു. അപ്പോൾ ആ സാദ്വി ശ്രദ്ധയോടെ മധുരവും ഹിതകരവുമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു।

Verse 13

अरुन्धत्युवाच । उत्तिष्ठ मेनके साध्वि त्वद्गृहेऽहमरुन्धती । आगता मुनयश्चापि सप्तायाताः कृपालवः

അരുന്ധതി പറഞ്ഞു—ഹേ സാദ്വി മേനകേ, എഴുന്നേൽക്കുക; ഞാൻ അരുന്ധതി നിന്റെ ഗൃഹത്തിലേക്ക് വന്നിരിക്കുന്നു. കരുണാമയരായ ഏഴ് മുനിമാരും ഇവിടെ എത്തിയിട്ടുണ്ട്।

Verse 14

ब्रह्मोवाच । अरुन्धतीस्वरं श्रुत्वा शीघ्रमुत्थाय मेनका । उवाच शिरसा नत्वा तां पद्मामिव तेजसा

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു— അരുന്ധതിയുടെ സ്വരം കേട്ട ഉടൻ മേനക വേഗത്തിൽ എഴുന്നേറ്റു. ശിരസ്സ് നമിച്ച്, പദ്മസമമായ തേജസ്സോടെ ദീപ്തയായ ആ ദേവിയെ വിനയത്തോടെ അഭിവാദ്യം ചെയ്തു സംസാരിച്ചു.

Verse 15

मेनोवाच । अहोद्य किमिदं पुण्यमस्माकं पुण्यजन्मनाम् । वधूर्जगद्विधेः पत्नी वसिष्ठस्यागतेह वै

മേന പറഞ്ഞു— അഹോ! പുണ്യജന്മരായ ഞങ്ങൾക്ക് ഇന്ന് ഇതെത്ര മഹാപുണ്യം! ജഗദ്വിധാതാവിന്റെ പത്നിയായ ആ വധു വസിഷ്ഠനോടുകൂടെ സത്യമായും ഇവിടെ എത്തിയിരിക്കുന്നു.

Verse 16

किमर्थमागता देवि तन्मे ब्रूहि विशेषतः । अहं दासीसमा ते हि ससुता करुणां कुरु

ഹേ ദേവീ, നീ ഏതു ലക്ഷ്യത്താൽ വന്നിരിക്കുന്നു? അത് എനിക്ക് പ്രത്യേകമായി വ്യക്തമായി പറയുക. ഞാൻ മകനോടുകൂടി നിന്റെ ദാസിയുപോലെ ആകുന്നു; ഞങ്ങളോട് കരുണ കാണിക്കണമേ.

Verse 17

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा मेनकां साध्वी बोधयित्वा च तां बहु । तथागता च सुप्रीत्या सास्ते यत्रर्षयोऽपि ते

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം സാധ്വിയായ പാർവതി മേനകയെ ദീർഘമായി ഉപദേശിച്ചു. പിന്നെ മഹാ സന്തോഷത്തോടെ, ആ ഋഷിമാരും പാർത്തിരുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് അവൾ ചെന്നു.

Verse 18

अथ शैलेश्वरं ते च बोधयामासुरादरात् । स्मृत्वा शिवपदद्वन्द्वं सर्वे वाक्यविशारदाः

അതിനുശേഷം അവർ എല്ലാവരും ഭക്തിയോടും ആദരവോടും കൂടി ശൈലേശ്വരനെ ഉണർത്തി. ശിവന്റെ പവിത്ര പദദ്വയം സ്മരിച്ചു, വാക്കിൽ നിപുണരായ എല്ലാവരും അവനെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു.

Verse 19

ऋषय ऊचुः । शैलेन्द्र श्रूयतां वाक्यमस्माकं शुभकारणम् । शिवाय पार्वतीं देहि संहर्त्तुः श्वशुरो भव

ഋഷിമാർ പറഞ്ഞു—ഹേ ശൈലേന്ദ്രാ, ഞങ്ങളുടെ മംഗളകാരകമായ വാക്കുകൾ കേൾക്കുക. പാർവതിയെ ശിവനു നൽകുക; സംഹർത്താവിന്റെ ശ്വശുരനാകുക.

Verse 20

अयाचितारं सर्वेशं प्रार्थयामास यत्नतः । तारकस्य विनाशाय ब्रह्मासम्बंधकर्म्मणि

അവൻ പരിശ്രമത്തോടെ സർവേശ്വരനോട് പ്രാർത്ഥിച്ചു—ആർക്കും അപേക്ഷിക്കേണ്ടതില്ലാത്ത സർവ്വാധിപനോട്—ബ്രഹ്മാവിന്റെ നിയുക്ത കർമവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതായി, താരകന്റെ വിനാശത്തിനായി.

Verse 21

नोत्सुको दारसंयोगे शंकरो योगिनां वरः । विधेः प्रार्थनया देवस्तव कन्यां ग्रहीष्यति

യോഗികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ശങ്കരൻ ദാമ്പത്യബന്ധത്തിൽ ഉത്സുകനല്ല. എങ്കിലും വിധാതാവ് (ബ്രഹ്മാവ്) പ്രാർത്ഥിച്ചതിനാൽ ആ ദേവൻ നിന്റെ കന്യയെ സ്വീകരിക്കും.

Verse 22

दुहितुस्ते तपस्तप्तं प्रतिज्ञानं चकार सा । हेतुद्वयेन योगीन्द्रो विवाहं च करिष्यति

നിന്റെ പുത്രി കഠിന തപസ് അനുഷ്ഠിച്ചു; ഉറച്ച പ്രതിജ്ഞയും എടുത്തു. ഈ രണ്ടു കാരണങ്ങളാൽ യോഗീന്ദ്രൻ (ശിവൻ) തീർച്ചയായും വിവാഹം ചെയ്യും.

Verse 23

ब्रह्मोवाच । ऋषीणां वचनं श्रुत्वा प्रहस्य स हिमालयः । उवाच किञ्चिद्भीतस्तु परं विनयपूर्वकम्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഋഷികളുടെ വചനങ്ങൾ കേട്ട് ഹിമാലയം പുഞ്ചിരിച്ചു; എന്നാൽ അല്പം ഭയത്തോടെ പരമ വിനയപൂർവ്വം ചില വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 24

हिमालय उवाच । शिवस्य राजसामग्रीं न हि पश्यामि काञ्चन । कञ्चिदाश्रयमैश्वर्यं कं वा स्वजनबान्धवम्

ഹിമാലയം പറഞ്ഞു—ശിവനിൽ രാജസാമഗ്രി ഒന്നും ഞാൻ കാണുന്നില്ല; ഐശ്വര്യത്തിന് ആശ്രയമായ സിംഹാസനവും ഇല്ല, സ്വജനബന്ധുക്കളുടെ വലയവും ഇല്ല.

Verse 25

नेच्छाम्यति विनिर्लिप्तयोगिने स्वां सुतामहम् । यूयं वेदविधातुश्च पुत्रा वदत निश्चितम्

ആ അത്യന്തം നിർലിപ്തനായ യോഗിക്ക് എന്റെ മകളെ നൽകാൻ ഞാൻ ഒരിക്കലും ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. എന്റെ പുത്രന്മാരേ, നിങ്ങൾ വേദവിധിയുടെ വിധാതാക്കളുമാണ്; നിശ്ചയമായി പറയുക—എന്ത് ചെയ്യണം?

Verse 26

वरायाननुरूपाय पिता कन्यां ददाति चेत् । कामान्मोहाद्भयाल्लोभात्स नष्टो नरकं यजेत्

കാമം, മോഹം, ഭയം അല്ലെങ്കിൽ ലോഭം മൂലം പിതാവ് അയോഗ്യനായ വരന് കന്യാദാനം ചെയ്താൽ, അവൻ ധർമ്മത്തിൽ നിന്ന് പതിച്ച് നരകഗതിയെ പ്രാപിക്കും.

Verse 27

न हि दास्याम्यहं कन्यामिच्छया शूलपाणये । यद्विधानं भवेद्योग्यमृषयस्त द्विधीयताम्

ഞാൻ വെറും എന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരം ശൂലപാണി (ശിവൻ)ക്ക് കന്യാദാനം ചെയ്യുകയില്ല. ഹേ ഋഷിമാരേ! ശാസ്ത്രാനുസൃതമായി യോജ്യമായ വിധി ഏതാണ്, അതു നിശ്ചയിച്ച് വിധിപൂർവ്വം നടത്തുക.

Verse 28

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य हिमागस्य मुनीश्वर । प्रत्युवाच वसिष्ठस्तं तेषां वाक्यविशारद

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ! ഹിമാലയന്റെ വചനങ്ങൾ ഇങ്ങനെ കേട്ട ശേഷം, അവരിൽ വാക്ചാതുര്യമുള്ള വസിഷ്ഠൻ അവനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 29

वसिष्ठ उवाच । शृणु शैलेश मद्वाक्यं सर्वथा ते हितावहम् । धर्माविरुद्धं सत्यश्च परत्रेह मुदावहम्

വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ശൈലേശാ! എന്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കുക; അവ പൂർണ്ണമായും നിന്റെ ഹിതത്തിനായുള്ളവ. അവ ധർമ്മവിരുദ്ധമല്ല, സത്യമാണ്; ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും ആനന്ദം നൽകുന്നു.

Verse 30

वचनं त्रिविधं शैल लौकिके वैदिकेऽपि च । सर्वं जानाति शास्त्रज्ञो निर्मलज्ञानचक्षुषा

ഹേ ശൈലാ! വചനം ത്രിവിധമാണ്—ലൗകിക ഉപയോഗത്തിലും വൈദിക മേഖലയിലും. ശാസ്ത്രജ്ഞൻ നിർമല ജ്ഞാനചക്ഷുവാൽ എല്ലാം അറിയുന്നു.

Verse 31

असत्यमहितं पश्चात्सांप्रतं श्रुतिसुन्दरम् । सुबुद्धिर्वक्ति शत्रुर्हि हितं नैव कदाचन

അസത്യവും അഹിതകരവും ആയതിനെ പോലും പിന്നീടു ‘ഇപ്പോൾ ശ്രുതിമധുരം’ എന്നു പറഞ്ഞ് പറയാം; എന്നാൽ ശത്രു—ബുദ്ധിമാനായാലും—ഒരിക്കലും ഹിതവാക്ക് പറയുകയില്ല.

Verse 32

आदावप्रीतिजनकं परिणामे सुखावहम् । दयालुर्धमशीलो हि बोधयत्येव बांधवः

സത്യബന്ധു—ദയാലുവും ധർമ്മനിഷ്ഠനും—ആദ്യത്തിൽ അസന്തോഷം ഉണ്ടാക്കുന്ന വാക്കുകൾ പറഞ്ഞാലും, അവസാനം അവ തന്നെ ക്ഷേമവും സന്തോഷവും നൽകും; അതുകൊണ്ട് അവൻ തീർച്ചയായും ഉപദേശിച്ച് ഉണർത്തുന്നു.

Verse 33

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे गिरिसांत्वनोनाम त्रयस्त्रिंशोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിലെ ദ്വിതീയ റുദ്രസംഹിതയുടെ തൃതീയ പാർവതീഖണ്ഡത്തിൽ ‘ഗിരിസാന്ത്വനാ’ എന്ന പേരിലുള്ള മുപ്പത്തിമൂന്നാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।

Verse 34

एवञ्च त्रिविधं शैल नीतिशास्त्रोदितं वचः । कथ्यतां त्रिषु मध्ये किं ब्रुवे वाक्यं त्वदीप्सितम्

ഹേ ശൈലമേ! നീതിശാസ്ത്രത്തിൽ പ്രസ്തുതമായ ഈ വചനം ത്രിവിധമാണ്. പറയുക—ഈ മൂന്നിൽ ഏത് മാർഗമാണ് നിനക്കിഷ്ടം? നിന്റെ അഭിലാഷപ്രകാരം ഞാൻ ഏതു വാക്ക് പറയും?

Verse 35

ब्राह्मसम्पद्विहीनश्च शंकरस्त्रिदशेश्वरः । तत्त्वज्ञानसमुद्रेषु सन्निमग्नैकमानसः

ബ്രാഹ്മണസമ്പത്തും ലോകവൈഭവവും ഇല്ലാതിരുന്നാലും, ത്രിദശേശ്വരനായ ശങ്കരൻ ഏകമനസ്സോടെ തത്ത്വജ്ഞാനത്തിന്റെ സമുദ്രത്തിൽ പൂർണ്ണമായി മുങ്ങിയിരുന്നു.

Verse 36

ज्ञानानन्दस्येश्वरस्य ब्राह्मवस्तुषु का स्पृहा । गृही ददाति स्वसुतां राज्यसम्पत्तिशालिने

ശുദ്ധ ജ്ഞാനാനന്ദസ്വരൂപനായ ഈശ്വരന് ലോകസമ്പത്തുകളിലേക്കെന്തു സ്പൃഹയുണ്ടാകാം? എങ്കിലും ഗൃഹസ്ഥൻ രാജ്യസമ്പത്തിയുള്ള വരന് തന്റെ പുത്രിയെ നൽകുന്നു।

Verse 37

कन्यकां दुःखिने दत्त्वा कन्याघाती भवेत्पिता । को वेद शंकरो दुःखी कुबेरो यस्य किंकरः

ദുഃഖിതനും ദരിദ്രനുമായവന് കന്യയെ നൽകി പിതാവ് കന്യാഘാതിയെന്നപോലെ ആകുന്നു. കുബേരൻ തന്നെ ദാസനായിരിക്കുന്ന ശങ്കരനെ ‘ദുഃഖി’ എന്നു ആരാണ് പറയുക?

Verse 38

भ्रूभङ्गलीलया सृष्टिं स्रष्टुं हर्त्तुं क्षमो हि सः । निर्गुणः परमात्मा च परेशः प्रकृतेः परः

ഭ്രൂഭംഗലീലാമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ അവൻ സൃഷ്ടിയെ സൃഷ്ടിക്കാനും ലയിപ്പിക്കാനും ശേഷിയുള്ളവൻ. അവൻ നിർഗുണ പരമാത്മാവ്, പരമേശ്വരൻ, പ്രകൃതിയതീതൻ।

Verse 39

यस्य च त्रिविधा मूर्त्तिर्विधा तुस्सृष्टिकर्मणि । सृष्टिस्थित्यन्तजननी ब्रह्मविष्णुहराभिधा

സൃഷ്ടികർമ്മത്തിനായി അവന്റെ രൂപം ത്രിവിധമായി സ്ഥാപിതമാണ്; സൃഷ്ടി, സ്ഥിതി, അന്ത്യം എന്നിവയുടെ ജനനിയായ അവൾ ബ്രഹ്മാ, വിഷ്ണു, ഹര എന്ന നാമങ്ങളാൽ അറിയപ്പെടുന്നു।

Verse 40

ब्रह्मा च ब्रह्मलोकस्थो विष्णुः क्षीरोदवासकृत् । हरः कैलासनिलयः सर्वाः शिवविभूतयः

ബ്രഹ്മൻ ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ വസിക്കുന്നു; വിഷ്ണു ക്ഷീരസാഗരത്തിൽ പാർക്കുന്നു; ഹരൻ കൈലാസത്തിൽ നിവാസി—എങ്കിലും ഇവയൊക്കെയും സത്യത്തിൽ ശിവന്റെ വിഭൂതികളാണ്।

Verse 41

धत्ते च त्रिविधा मूर्ती प्रकृतिः शिवसम्भवा । अंशेन लीलया सृष्टौ कलया बहुधा अपि

ശിവത്തിൽ നിന്നുയർന്ന പ്രകൃതി ത്രിവിധ മൂർത്തി ധരിക്കുന്നു; സൃഷ്ടിയിൽ അവൾ അംശരൂപമായി ലീലാഭാവത്തിൽ, കൂടാതെ കലകളാൽ പലവിധമായി പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു।

Verse 42

मुखोद्भवा स्वयं वाणी वागधिष्ठातृदेवता । वक्षःस्थलोद्भवा लक्ष्मीस्सर्वसम्पत्स्वरूपिणी

അവന്റെ മുഖത്തിൽ നിന്ന് സ്വയം വാണി—വാക്കിന്റെ അധിഷ്ഠാത്രി ദേവത—ഉദ്ഭവിച്ചു; അവന്റെ വക്ഷസ്ഥലത്തിൽ നിന്ന് ലക്ഷ്മി പ്രത്യക്ഷയായി, സർവ്വസമ്പത്തിന്റെയും സൗഭാഗ്യത്തിന്റെയും സ്വരൂപിണി।

Verse 43

शिवा तेजस्सु देवानामाविर्भावं चकार सा । निहत्य दानवान्सर्वान्देवेभ्यश्च श्रियं ददौ

ശിവാ (പാർവതി) ദേവന്മാരുടെ തേജസ്സിനുള്ളിൽ തന്നെ ദീപ്തശക്തിയായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; സർവ്വ ദാനവന്മാരെയും നിഹതപ്പെടുത്തി ദേവന്മാർക്ക് ശ്രീയും ദിവ്യസൗഭാഗ്യവും നൽകി।

Verse 44

प्राप कल्पान्तरे जन्म जठरे दक्ष योषितः । नाम्ना सती हरं प्राप दक्षस्तस्मै ददौ च ताम्

മറ്റൊരു കല്പാന്തരത്തിൽ അവൾ ദക്ഷന്റെ ഭാര്യയുടെ ഗർഭത്തിൽ ജനിച്ചു. ‘സതി’ എന്ന നാമത്തോടെ അവൾ ഹരനായ ശിവനെ പ്രാപിച്ചു; ദക്ഷൻ അവളെ വിവാഹാർത്ഥം അവനു സമർപ്പിച്ചു.

Verse 45

देहं तत्याज योगेन श्रुत्वा सा भर्तृनिन्दनम् । साद्य त्वत्तस्तु मेनायां जज्ञे जठरतश्शिवा

ഭർത്താവിനെ നിന്ദിച്ചതുകേട്ട് അവൾ യോഗശക്തിയാൽ ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ചു; പിന്നെ സത്യമായും നിന്നിൽ നിന്നുതന്നെ അവൾ ഉടൻ മേനാദേവിയുടെ ഗർഭത്തിൽ ‘ശിവാ’യായി പുനർജനിച്ചു।

Verse 46

शिवा शिवस्य पत्नीयं शैल जन्मनिजन्मनि । कल्पेकल्पे बुद्धिरूपा ज्ञानिनां जननी परा

അവൾ ശിവാ—ശിവന്റെ പുണ്യപത്നി; ജന്മംജന്മമായി ശൈലരാജന്റെ പുത്രിയായി അവതരിക്കുന്നു. ഓരോ കല്പത്തിലും അവൾ ബുദ്ധിരൂപിണി, ജ്ഞാനികളുടെ പരമജനനി, മോക്ഷജ്ഞാനത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നവൾ.

Verse 47

जायते स्म सदा सिद्धा सिद्धिदा सिद्धिरूपिणी । सत्या अस्थि चिताभस्म भक्त्या धत्ते हरस्स्वयम्

അവൾ എപ്പോഴും സിദ്ധാ രൂപത്തിൽ ജനിക്കുന്നു—സിദ്ധിദാത്രി, സിദ്ധിരൂപിണി. സത്യം തന്നെ: ഭക്തിവശാൽ സ്വയം ഹരൻ (ശിവൻ) ചിതാഭസ്മവും അസ്ഥിഭസ്മവും ധരിക്കുന്നു.

Verse 48

अतस्त्वं स्वेच्छया कन्यां देहि भद्रां हराय च । अथवा सा स्वयं कान्तस्थाने यास्यत्यदास्यसि

അതിനാൽ നിന്റെ സ്വേച്ഛയാൽ ആ ഭദ്രകന്ന്യയെ ഹരനു (ശിവനു) നൽകുക. അല്ലെങ്കിൽ അവൾ തന്നെ തന്റെ പ്രിയന്റെ സ്ഥാനത്തേക്ക് പോകും; പിന്നെ നീ തന്നേ നൽകേണ്ടിവരും.

Verse 49

कृत्वा प्रतिज्ञां देवेशो दृष्ट्वा क्लेशमसंख्यकम् । दुहितुस्ते तपःस्थानमाजगाम द्विजात्मकः

പ്രതിജ്ഞ ചെയ്ത് ദേവേശൻ, നിന്റെ പുത്രിയുടെ അനവധി ക്ലേശങ്ങൾ കണ്ടു, അവളുടെ തപസ്ഥലത്തേക്ക് വന്നു—ദ്വിജൻ (ബ്രാഹ്മണൻ) രൂപം ധരിച്ചു.

Verse 50

तामाश्वास्य वरं दत्त्वा जगाम निजमन्दिरम् । तत्प्रार्थनावशाच्छम्भुर्ययाचे त्वां शिवां गिरे

അവളെ ആശ്വസിപ്പിച്ച് വരം നൽകി അദ്ദേഹം തന്റെ സ്വന്തം മന്ദിരത്തിലേക്ക് പോയി. തുടർന്ന് അവളുടെ പ്രാർത്ഥനയുടെ വശമായി ശംഭു നിന്നെ—ഹേ ഗിരിജേ, ശിവേ—യാചിച്ചു.

Verse 51

अंगीकृतं युवाभ्यां तच्छिवभक्तिरतात्मना । विपरीतमतिर्जाता वद कस्माद्गिरीश्वर

ഓ ഗിരീശ്വരാ! ശിവഭക്തിയിൽ ലീനമായ ഹൃദയത്തോടെ നീ അതു അംഗീകരിച്ചിരുന്നു; പിന്നെ എങ്ങനെ വിപരീതാഭിപ്രായം ഉദിച്ചു? കാരണം പറയുക.

Verse 52

तद्गत्वा प्रभुणा देव प्रार्थितेन त्वदन्तिकम् । प्रस्थापिता वयं शीघ्रं ह्यृषयस्साप्यरुन्धती

ഓ ദേവാ! അവിടെ ചെന്നപ്പോൾ പ്രഭു വിനയത്തോടെ അപേക്ഷിച്ചതിനാൽ, ഞങ്ങളെ ഉടൻ നിന്റെ സന്നിധിയിലേക്കു അയച്ചു—ഞങ്ങൾ ഋഷിമാർ, അരുന്ധതിയോടുകൂടെ.

Verse 53

शिक्षयामो वयं त्वा हि दत्त्वा रुद्राय पार्वतीम् । एवंकृते महानन्दो भविष्यति गिरे तव

ഞങ്ങൾ നിന്നെ ഉപദേശിക്കുന്നു—പാർവതിയെ രുദ്രനു സമർപ്പിക്കൂ. ഇങ്ങനെ ചെയ്താൽ, ഓ ഗിരേ, നിനക്കു മഹാനന്ദം ഉണ്ടാകും.

Verse 54

शिवां शिवाय शैलेन्द्र स्वेच्छया चेन्न दास्यसि । भविता तद्विवाहोऽत्र भवितव्यबलेन हि

ഓ ശൈലേന്ദ്രാ! നീ സ്വേച്ഛയോടെ ശിവാ (പാർവതി)യെ ശിവനു നൽകാതിരുന്നാലും, ഇവിടെ അവരുടെ വിവാഹം തീർച്ചയായും നടക്കും—വിധിയുടെ അപ്രതിരോധ്യ ബലത്താൽ.

Verse 55

वरं ददौ शिवायै स तपन्त्यै तात शंकरः । नहीश्वरप्रतिज्ञातं विपरीताय कल्पते

ഹേ താതാ! തപസ്സിലിരുന്ന ശിവാ (പാർവതി)യ്ക്ക് ശങ്കരൻ വരം നൽകി. ഈശ്വരന്റെ പ്രതിജ്ഞ ഒരിക്കലും വിപരീതമാകില്ല.

Verse 56

अहो प्रतिज्ञा दुर्लंघ्या साधूनामीशवर्तिनाम् । सर्वेषां जगतां मध्ये किमीशस्य पुनर्गिरे

അഹോ! ഈശ്വരാധീനരായ സാദുക്കളുടെ പ്രതിജ്ഞ ലംഘിക്കുക ദുഷ്കരം. സർവ്വലോകങ്ങളിലും ഈശ്വരനെ വീണ്ടും വിപരീതമായി പറയിപ്പിക്കാൻ ആര്‍ക്കു ശക്തിയുണ്ട്?

Verse 57

एको महेन्द्रश्शैलानां पक्षांश्चिच्छेद लीलया । पार्वती लीलया मेरोश्शृङ्गभङ्गं चकार च

മഹേന്ദ്രൻ ഒരുത്തൻ ലീലാമാത്രത്തിൽ പർവ്വതങ്ങളുടെ ‘ചിറകുകൾ’ മുറിച്ചു; അതുപോലെ പാർവതിയും തന്റെ ലീലാശക്തിയാൽ മേരുവിന്റെ ശിഖരം തകർത്തു.

Verse 58

एकार्थे नहि शैलेश नाश्यास्सर्वा हि सम्पदः । एकं त्यजेत्कुलस्यार्थे श्रुतिरेषा सनातनी

ഹേ ശൈലേശാ! ഒരേ ലക്ഷ്യത്തിൽ നിലനിൽക്കാതിരുന്നാൽ സർവ്വ സമ്പത്തും നശിക്കും. കുലഹിതത്തിനായി ഒരൊന്നിനെ ത്യജിക്കണം—ഇത് ശ്രുതിയുടെ സനാതന ഉപദേശം.

Verse 59

दत्त्वा विप्राय स्वसुतामनरण्यो नृपेश्वर । ब्राह्मणाद्भयमापन्नो ररक्ष निजसम्पदम्

ഹേ നൃപേശ്വരാ! അനരണ്യ രാജാവ് തന്റെ പുത്രിയെ ഒരു വിപ്രന് നൽകി, ആ ബ്രാഹ്മണന്റെ തേജസ്സിനെ ഭയന്ന്, തന്റെ സമ്പത്ത് കാത്തുസൂക്ഷിച്ചു.

Verse 60

तमाशु बोधयामासुर्नीतिशास्त्रविदो जनाः । ब्रह्मशापाद्विभीताश्च गुरवो ज्ञातिसत्तमाः

അപ്പോൾ നീതിശാസ്ത്രത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവർ അവനെ വേഗത്തിൽ ബോധിപ്പിച്ചു. ബ്രഹ്മശാപത്തെ ഭയന്ന ഗുരുക്കന്മാരും ശ്രേഷ്ഠ ബന്ധുക്കളും ഉടൻ ഉപദേശം നൽകി।

Verse 61

शैलराज त्वमप्येव सुतां दत्त्वा शिवाय च । रक्ष सर्वान्बंधुवर्गान्वशं कुरु सुरानपि

ഹേ ശൈലരാജാ! നീയും നിന്റെ പുത്രിയെ ശിവനു സമർപ്പിച്ച്, നിന്റെ ബന്ധുക്കളെയെല്ലാം സംരക്ഷിക്ക; ദേവന്മാരെയും നിന്റെ അനുകൂലമായി വശപ്പെടുത്തുക।

Verse 62

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वसिष्ठस्य वचनं स प्रह स्य च । पप्रच्छ नृपवार्त्ताश्च हृदयेन विदूयता

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—വസിഷ്ഠന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് അവൻ പുഞ്ചിരിച്ചു; എങ്കിലും ഉള്ളിൽ കത്തുന്ന ഹൃദയത്തോടെ രാജാവിന്റെ സ്ഥിതിവിവരങ്ങളും വാർത്തകളും വീണ്ടും ചോദിച്ചു।

Verse 63

हिमालय उवाच । कस्य वंशोद्भवो ब्रह्मन्ननरण्यो नृपश्चसः । सुतां दत्त्वा स च कथं ररक्षाखिलसम्पदः

ഹിമാലയം പറഞ്ഞു— ഹേ ബ്രഹ്മൻ! ആ അനരണ്യ രാജാവ് ഏത് വംശത്തിൽ ജനിച്ചു? പുത്രിയെ ദാനം ചെയ്ത ശേഷം അവൻ തന്റെ സമസ്ത സമ്പത്തും ഐശ്വര്യവും എങ്ങനെ സംരക്ഷിച്ചു?

Verse 64

ब्रह्मोवाच । इति श्रुत्वा वसिष्ठस्तु शैलवाक्यं प्रसन्नधीः । प्रोवाच गिरये तस्मै नृपवार्त्ता सुखावहाम्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു— പർവതത്തിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് പ്രസന്നചിത്തനായ വസിഷ്ഠൻ ആ ഗിരിരാജനോട് രാജാവിനെക്കുറിച്ചുള്ള സുഖാവഹവും ആനന്ദകരവും ആയ വാർത്ത അറിയിച്ചു।