प्रकृतितत्त्व-विचारः / Inquiry into Prakṛti (Nature/Śakti) and Śiva’s Transcendence

Verse 1

भवान्युवाच । किमुक्तं गिरिराजाय त्वया योगिस्तपस्विना । तदुत्तरं शृणु विभो मत्तो ज्ञानिविशारद

ഭവാനി പറഞ്ഞു—ഹേ യോഗി തപസ്വി! നീ ഗിരിരാജനോട് എന്ത് പറഞ്ഞു? ഹേ വിഭോ, ജ്ഞാനവിവേചനത്തിൽ നിപുണനേ! ഇപ്പോൾ എന്റെ മറുപടി കേൾക്കുക।

Verse 2

तपश्शक्त्यान्वितश्शम्भो करोषि विपुलं तपः । तव बुद्धिरियं जाता तपस्तप्तुं महात्मनः

ഹേ ശംഭോ! തപശ്ശക്തിയാൽ സമന്വിതനായി നിങ്ങൾ മഹത്തായ തപസ് അനുഷ്ഠിക്കുന്നു. ഹേ മഹാത്മാവേ, തപസ് ചെയ്യുവാനുള്ള ഈ നിശ്ചയം നിങ്ങളുടെ ബുദ്ധിയിൽ ഉദിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 3

सा शक्तिः प्रकृतिर्ज्ञेया सर्वेषामपि कर्मणाम् । तया विरच्यते सर्वं पाल्यते च विनाश्यते

ആ ശക്തിയെയാണ് ‘പ്രകൃതി’ എന്ന് അറിയേണ്ടത്—എല്ലാ കര്‍മ്മങ്ങളുടെയും പ്രവര്‍ത്തകശക്തി അവളാണ്. അവളാൽ തന്നെയാണ് സർവ്വജഗത്തും സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നത്, പരിപാലിക്കപ്പെടുന്നത്, ഒടുവിൽ ലയിപ്പിക്കപ്പെടുന്നതും।

Verse 4

कस्त्वं का प्रकृतिस्सूक्ष्मा भगवंस्तद्विमृश्यताम् । विना प्रकृत्या च कथं लिंगरूपी महेश्वरः

നീ ആരാണ്? ആ സൂക്ഷ്മ പ്രകൃതി എന്താണ്? ഹേ ഭഗവൻ, ഇതു സമ്യക്‌മായി വിചാരിക്കപ്പെടട്ടെ. പ്രകൃതി ഇല്ലാതെ മഹാദേവൻ—മഹേശ്വരൻ—ലിംഗരൂപനായിരിക്കുക എങ്ങനെ?

Verse 5

अर्चनीयोऽसि वंद्योऽसि ध्येयोऽसि प्राणिनां सदा । प्रकृत्या च विचार्येति हृदा सर्वं तदुच्यताम्

നീ സദാ അർച്ചനീയനും വന്ദനീയനും, എല്ലാ ജീവികൾക്കും നിത്യധ്യാനയോഗ്യനും ആകുന്നു. അതിനാൽ നിന്റെ സ്വപ്രകൃതിയോടുകൂടെ ഹൃദയത്തിൽ വിചാരിച്ച് ആ സകല സത്യവും പൂർണ്ണമായി പ്രസ്താവിക്കണമേ.

Verse 6

ब्रह्मोवाच । पार्वत्यास्तद्वचः श्रुत्वा महोतिकरणे रतः । सुविहस्य प्रसन्नात्मा महेशो वाक्यमब्रवीत्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—പാർവതിയുടെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ട്, പരമഹിതം വരുത്തുന്നതിൽ നിരതനായ മഹേശൻ മൃദുവായി പുഞ്ചിരിച്ചു; പ്രസന്നമനസ്സോടെ ഇങ്ങനെ അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 7

महेश्वर उवाच । तपसा परमेणेव प्रकृतिं नाशयाम्यहम् । प्रकृत्या रहितश्शम्भुरहं तिष्ठामि तत्त्वतः

മഹേശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—പരമതപസ്സിനാൽ മാത്രമേ ഞാൻ പ്രകൃതിയെ ലയിപ്പിക്കൂ. പ്രകൃതിരഹിതനായ ഞാൻ, ശംഭു, തത്ത്വതഃ സത്യമായി നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 8

तस्माच्च प्रकृतेस्सद्भिर्न कार्यस्संग्रहः क्वचित् । स्थातव्यं निर्विकारैश्च लोकाचार विवर्जितैः

അതുകൊണ്ട് പരമശ്രേയസ് ആഗ്രഹിക്കുന്ന സജ്ജനർ പ്രകൃതിജന്യമായ സമാഹാര‑ലോഭം ഒരിക്കലും ചെയ്യരുത്; ലോകാചാരം വിട്ട്, നിർവികാരരായി സ്ഥിരമായി നിലകൊള്ളണം।

Verse 9

ब्रह्मोवाच । इत्युक्ता शम्भुना तात लौकिकव्यवहारतः । सुविहस्य हृदा काली जगाद मधुरं वचः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—പ്രിയനേ, ശംഭു ലോകവ്യവഹാരാനുസരിച്ച് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, കാളി ഹൃദയത്തിൽ സുന്ദരമായി ചിരിച്ച് മധുരവചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു।

Verse 10

काल्युवाच । यदुक्तं भवता योगिन्वचनं शंकर प्रभो । सा च किं प्रकृतिर्न स्यादतीतस्तां भवान्कथम्

കാളി പറഞ്ഞു—ഹേ പ്രഭു ശങ്കരാ, ഹേ പരമയോഗീ, നിങ്ങൾ പറഞ്ഞ വാക്ക് പ്രകൃതിയല്ലേ? നിങ്ങൾ പ്രകൃതിയെ അതീതനായാൽ, അവളുമായി നിങ്ങളുടെ ബന്ധം എങ്ങനെ പറയാം?

Verse 11

एतद्विचार्य वक्तव्यं तत्त्वतो हि यथातथम् । प्रकृत्या सर्वमेतच्च बद्धमस्ति निरंतरम्

ഇത് ആലോചിച്ച് തത്ത്വപ്രകാരം യഥാതഥമായി പറയണം; കാരണം ഇതെല്ലാം നിരന്തരമായി പ്രകൃതിയാൽ ബന്ധിതമാണ്।

Verse 12

तस्मात्त्वया न वक्तव्यं न कार्यं किंचिदेव हि । वचनं रचनं सर्वं प्राकृतं विद्धि चेतसा

അതുകൊണ്ട് നീ സംസാരിക്കരുത്, ഒന്നും ചെയ്യുകയും അരുത്; വാക്കും എല്ലാ രചനകളും പ്രകൃതിജന്യമായ ലോകികതയാണെന്ന് മനസ്സിൽ അറിയുക।

Verse 13

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखंडे पार्वतीपरमेश्वरसंवादवर्णनं नाम त्रयोदशोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിലെ ദ്വിതീയ രുദ്രസംഹിതയുടെ തൃതീയ പാർവതീഖണ്ഡത്തിൽ ‘പാർവതി-പരമേശ്വര സംവാദവർണനം’ എന്ന പേരിലുള്ള പതിമൂന്നാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.

Verse 14

प्रकृतेः परमश्चेत्त्वं किमर्थं तप्यसे तपः । त्वया शंभोऽधुना ह्यस्मिन्गिरौ हिमवति प्रभो

നീ പ്രകൃതിക്കു അതീതനാണെങ്കിൽ, പിന്നെ എന്തിനാണ് തപസ്സ് ചെയ്യുന്നത്? ഹേ ശംഭോ, ഹേ പ്രഭോ! ഇപ്പോൾ ഈ ഹിമവത് പർവതത്തിൽ എന്തുകൊണ്ട് തപസ്സാചരിക്കുന്നു?

Verse 15

प्रकृत्या गिलितोऽसि त्वं न जानासि निजं हर । निजं जानासि चेदीश किमर्थं तप्यसे तपः

ഹേ ഹരാ! നീ പ്രകൃതിയാൽ ഗ്രസിക്കപ്പെട്ടതിനാൽ നിന്റെ സ്വന്തം സ്വരൂപം അറിയുന്നില്ല. എന്നാൽ ഹേ ഈശാ! നിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം നീ അറിയുന്നുവെങ്കിൽ, പിന്നെ എന്തിനാണ് തപസ്സിന്റെ ദഹനത്തിൽ ഏർപ്പെടുന്നത്?

Verse 16

वाग्वादेन च किं कार्यं मम योगिस्त्वया सह । प्रत्यक्षे ह्यनुमानस्य न प्रमाणं विदुर्बुधाः

ഹേ യോഗീ! നിനക്കും എനിക്കും ഇടയിൽ വാക്കുതർക്കം എന്തിന്? പ്രത്യക്ഷാനുഭവം ഉള്ളിടത്ത് ജ്ഞാനികൾ അനുമാനത്തെ പ്രമാണമായി അംഗീകരിക്കുന്നില്ല.

Verse 17

इंद्रियाणां गोचरत्वं यावद्भवति देहिनाम् । तावत्सर्वं विमंतव्यं प्राकृतं ज्ञानिभिर्धिया

ദേഹധാരികൾ ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ പരിധിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നതുവരെ, അവിടെ അനുഭവപ്പെടുന്നതെല്ലാം ജ്ഞാനികൾ വിവേകബുദ്ധിയാൽ പ്രകൃതിജന്യമെന്നേ മനസ്സിലാക്കണം; അത് ശിവന്റെ പരമാർത്ഥമല്ല.

Verse 18

किं बहूक्तेन योगीश शृणु मद्वचनं परम् । सा चाहं पुरुषोऽसि त्वं सत्यं सत्यं न संशयः

വളരെ പറയേണ്ട, ഹേ യോഗീശ്വരാ! എന്റെ പരമവചനം കേൾക്കുക—ആ ശക്തി ഞാൻ, പുരുഷൻ (ശിവൻ) നീ. ഇത് സത്യം, സത്യമേ; സംശയമില്ല.

Verse 19

मदनुग्रहतस्त्वं हि सगुणो रूपवान्मतः । मां विना त्वं निरीहोऽसि न किंचित्कर्तुमर्हसि

എന്റെ അനുഗ്രഹം കൊണ്ടുതന്നെ നീ സഗുണനും രൂപവാനും എന്നു കരുതപ്പെടുന്നു. എന്നെ കൂടാതെ നീ നിർവീര്യനും നിർക്രിയനും; ഒന്നും ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല.

Verse 20

पराधीनस्सदा त्वं हि नानाकर्म्मकरो वशी । निर्विकारी कथं त्वं हि न लिप्तश्च मया कथम्

നീ എപ്പോഴും പരാധീനനെന്നപോലെ തോന്നുന്നുവെങ്കിലും, നാനാവിധ കർമങ്ങൾ ചെയ്യുന്ന അധിപതി നീ തന്നേ. നീ സത്യത്തിൽ നിർവികാരനാണെങ്കിൽ, കർമം നിന്നെ എങ്ങനെ മലിനപ്പെടുത്തുന്നില്ല? പിന്നെ മായാരൂപിണിയായ എന്നാൽ നീ എങ്ങനെ ബന്ധിതനാകുന്നില്ല?

Verse 21

प्रकृतेः परमोऽसि त्वं यदि सत्यं वचस्तव । तर्हि त्वया न भेतव्यं समीपे मम शंकर

നിന്റെ വാക്ക് സത്യമെങ്കിൽ—നീ പ്രകൃതിക്കപ്പുറത്താണെങ്കിൽ—ഹേ ശങ്കരാ, എന്റെ സമീപത്ത് നില്ക്കുന്നതിൽ നിനക്ക് ഭയം വേണ്ട.

Verse 22

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्याः सांख्यशास्त्रोदितं शिवः । वेदांतमतसंस्थो हि वाक्यमूचे शिवां प्रति

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—സാംഖ്യശാസ്ത്രരീതിയിൽ ഉച്ചരിച്ച അവളുടെ വാക്കുകൾ ഇങ്ങനെ കേട്ട ശേഷം, വേദാന്തമതത്തിൽ സ്ഥിരനായ ശിവൻ ശിവാ (പാർവതി)യോടു ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു।

Verse 23

श्रीशिव उवाच । इत्येवं त्वं यदि ब्रूषे गिरिजे सांख्यधारिणी । प्रत्यहं कुरु मे सेवामनिषिद्धां सुभाषिणि

ശ്രീശിവൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ഗിരിജേ, സാംഖ്യവിവേകധാരിണീ! നീ ഇങ്ങനെ തന്നെയാണെങ്കിൽ, ഹേ മധുരഭാഷിണീ, പ്രതിദിനം നിഷിദ്ധമല്ലാത്ത യഥോചിതമായ എന്റെ സേവനം ചെയ്യുക।

Verse 24

यद्यहं ब्रह्म निर्लिप्तो मायया परमेश्वरः । वेदांतवेद्यो मायेशस्त्वं करिष्यसि किं तदा

ഞാൻ ബ്രഹ്മൻ തന്നെയെങ്കിൽ—മായയിൽ അലിപ്തനായ പരമേശ്വരൻ, മായാധിപൻ, വേദാന്തത്തിൽ ജ്ഞേയൻ—അപ്പോൾ നീ എനിക്കെന്ത് ചെയ്യാൻ കഴിയും?

Verse 25

ब्रह्मोवाच । इत्येवमुक्त्वा गिरिजां वाक्यमूचे गिरिं प्रभुः । भक्तानुरंजनकरो भक्तानुग्रहकारकः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ ഗിരിജയോട് പറഞ്ഞ ശേഷം പ്രഭു വചനങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ചു; പിന്നെ അദ്ദേഹം പർവ്വതരാജൻ (ഹിമാലയം)നെയും അഭിസംബോധന ചെയ്തു—ഭക്തരെ ആനന്ദിപ്പിക്കുകയും ഭക്തർക്കു കൃപ നൽകുകയും ചെയ്യുന്നവൻ।

Verse 26

शिव उवाच । अत्रैव सोऽहं तपसा परेण गिरे तव प्रस्थवरेऽतिरम्ये । चरामि भूमौ परमार्थभावस्वरूपमानंदमयं सुलोचयन्

ശിവൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ഗിരേ! നിന്റെ അത്യന്തം രമ്യമായ ഈ പ്രസ്ഥഭൂമിയിലേ ഞാൻ പരമതപസ്സോടെ വസിക്കുന്നു. ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ പരമാർത്ഥഭാവസ്വരൂപമായ ആനന്ദമയ തത്ത്വത്തെ ഞാൻ സുതാര്യമായി ധ്യാനിച്ച് വെളിപ്പെടുത്തുന്നു।

Verse 27

तपस्तप्तुमनुज्ञा मे दातव्या पर्वताधिप । अनुज्ञया विना किंचित्तपः कर्तुं न शक्यते

ഹേ പർവതാധിപാ! എനിക്ക് തപസ്സു ചെയ്യാൻ അനുമതി നൽകണമേ. നിങ്ങളുടെ സമ്മതമില്ലാതെ അല്പമായ തപസ്സുപോലും ചെയ്യുന്നത് യുക്തമല്ല, സാധ്യവും അല്ല।

Verse 28

ब्रह्मोवाच । एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य देवदेवस्य शूलिनः । प्रणम्य हिमवाञ्छंभुमिदं वचनमब्रवीत्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ദേവദേവനായ ശൂലധാരിയായ പ്രഭുവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ഹിമവാൻ ശംഭുവിനെ നമസ്കരിച്ചു; പിന്നെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു।

Verse 29

हिमवानुवाच । त्वदीयं हि जगत्सर्वं सदेवासुरमानुषम् । किमप्यहं महादेव तुच्छो भूत्वा वदामि ते

ഹിമവാൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാദേവാ! ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും മനുഷ്യരും ഉൾപ്പെടെ ഈ സർവ്വജഗത്തും നിന്റേതുതന്നെ. എങ്കിലും ഞാൻ തുച്ഛനായി നിന്നോട് ഒരു അപേക്ഷ പറയുന്നു।

Verse 30

ब्रह्मोवाच । एवमुक्तो हिमवता शंकरो लोकशंकरः । विहस्य गिरिराजं तं प्राह याहीति सादरम्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഹിമവാൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ലോകമംഗളകാരിയായ ശങ്കരൻ മന്ദഹാസത്തോടെ ചിരിച്ചു, ആ ഗിരിരാജനോട് ആദരപൂർവ്വം—“നീ നിശ്ചയിച്ചതുപോലെ പോകുക” എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 31

शंकरेणाभ्यनुज्ञातस्स्वगृहं हिमवान्ययौ । सार्द्धं गिरिजया वै स प्रत्यहं दर्शने स्थितः

ശങ്കരന്റെ അനുമതി ലഭിച്ച ഹിമവാൻ സ്വന്തം ഗൃഹത്തിലേക്ക് മടങ്ങി. ഗിരിജയോടൊപ്പം അവിടെ തന്നെ പാർത്ത്, ദിനംപ്രതി ശിവദർശനം ലഭിച്ചു.

Verse 32

पित्रा विनापि सा काली सखीभ्यां सह नित्यशः । जगाम शंकराभ्याशं सेवायै भक्तितत्परा

പിതാവിന്റെ കൂട്ടമില്ലാതിരുന്നാലും ആ കാളി സഖികളോടൊപ്പം നിത്യവും ശങ്കരന്റെ സമീപത്തേക്ക് ചെന്നു, ഭക്തിയോടെ സേവയിൽ ലീനയായിരുന്നു।

Verse 33

निषिषेध न तां कोऽपि गणो नंदीश्वरादिकः । महेशशासनात्तात तच्छासनकरश्शुचिः

പ്രിയമേ, നന്ദീശ്വരാദികളായ ഒരു ഗണനും അവളെ തടഞ്ഞില്ല; മഹേശന്റെ ആജ്ഞ നടപ്പാക്കുന്നതിൽ അവർ ശുദ്ധരും നിഷ്ഠരുമായതിനാൽ, അവന്റെ വിധിപ്രകാരം തന്നെയായിരുന്നു അവരുടെ പ്രവർത്തനം।

Verse 34

सांख्यवेदांतमतयोश्शिवयोश्शि वदस्सदा । संवादः सुखकृच्चोक्तोऽभिन्नयोस्सुविचारतः

സാംഖ്യവും വേദാന്തവും—ഈ ശിവപ്രദമായ ശുഭമതങ്ങളുടെ സംവാദം എപ്പോഴും സുഖകരവും ഹിതകരവും ആണെന്ന് പറയുന്നു; സൂക്ഷ്മവിചാരത്തിൽ ഇരുവരുടെയും തത്ത്വാർത്ഥം അഭിന്നമാണെന്ന് ബോധ്യപ്പെടുന്നു।

Verse 35

गिरिराजस्य वचनात्तनयां तस्य शंकरः । पार्श्वे समीपे जग्राह गौरवादपि गोपरः

ഗിരിരാജൻ (ഹിമാലയം) പറഞ്ഞതനുസരിച്ച് ശങ്കരൻ അവന്റെ പുത്രിയെ തന്റെ പാർശ്വത്തിൽ അടുത്തായി സ്വീകരിച്ചു. ലോകമാനത്തിന് അതീതനായ ഗോപതിയും കൃപയും ഗൗരവവും കരുതി അവളെ സമീപം വെച്ചു.

Verse 36

उवाचेदं वचः कालीं सखीभ्यां सह गोपतिः । नित्यं मां सेवतां यातु निर्भीता ह्यत्र तिष्ठतु

അപ്പോൾ ഗോപതി സഖിമാരുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ കാളിയോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു— “എന്നെ നിത്യം സേവിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ എന്റെ സമീപത്തേക്ക് വരട്ടെ; നീ ഇവിടെ നിർഭയയായി നിലകൊൾ.”

Verse 37

एवमुक्त्वा तु तां देवीं सेवायै जगृहे हरः । निर्विकारो महायोगी नानालीलाकरः प्रभुः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ഹരൻ ആ ദേവിയെ സേവാർത്ഥം സ്വീകരിച്ചു; നിർവികാരനായ മഹായോഗി പ്രഭു നാനാവിധ ദിവ്യലീലകൾ നടത്തുന്നു।

Verse 38

इदमेव महद्धैर्य्यं धीराणां सुतपस्विनाम् । विघ्रवन्त्यपि संप्राप्य यद्विघ्नैर्न विहन्यते

ഇതുതന്നെയാണ് ധീരന്മാരുടെയും സുതപസ്വികളുടെയും മഹത്തായ ധൈര്യം—വിഘ്നങ്ങൾ നേരിട്ടാലും അവരത് കൊണ്ട് തളരുകയില്ല।

Verse 39

ततः स्वपुरमायातो गिरिराट् परिचारकैः । मुमोदातीव मनसि सप्रियस्स मुनीश्वर

അനന്തരം ഗിരിരാജൻ പരിചാരകരോടുകൂടെ തന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് മടങ്ങി വന്നു; പ്രിയസംഗമം ലഭിച്ചതാൽ ആ മുനീശ്വരൻ ഹൃദയത്തിൽ അത്യന്തം ആനന്ദിച്ചു।

Verse 40

हरश्च ध्यानयोगेन परमात्मानमादरात् । निर्विघ्नेन स्वमनसा त्वासीच्चिंतयितुं स्थितः

ഹരൻ (ശിവൻ) ധ്യാനയോഗത്തിലൂടെ ആദരപൂർവ്വം പരമാത്മാവിനെ ധ്യാനിച്ചു. തടസ്സമില്ലാത്ത സ്വമനസ്സോടെ ആ അന്തർചിന്തയിൽ സ്ഥിരമായി ലീനനായി നിന്നു.

Verse 41

काली सखीभ्यां सहिता प्रत्यहं चंद्रशेखरम् । सेवमाना महादेवं गमनागमने स्थिता

കാളി തന്റെ രണ്ടു സഖികളോടുകൂടെ പ്രതിദിനം ചന്ദ്രശേഖരനായ മഹാദേവനെ സേവിച്ചു. അവന്റെ ശുശ്രൂഷയിൽ വരവും പോവും ചെയ്തു നിരന്തരം ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു.

Verse 42

प्रक्षाल्य चरणौ शंभोः पपौ तच्चरणोदकम् । वह्निशौचैन वस्त्रेण चक्रे तद्गात्रमार्जनम्

ശംഭുവിന്റെ പാദങ്ങൾ കഴുകി അവൾ ആ പാദോദകം പാനം ചെയ്തു. പിന്നെ അഗ്നിശുദ്ധമായ വസ്ത്രംകൊണ്ട് അവന്റെ ദേഹം തുടച്ച് ഭക്തിയോടെ ശുശ്രൂഷ ചെയ്തു.

Verse 43

षोडशेनोपचारेण संपूज्य विधिवद्धरम् । पुनःपुनः सुप्रणम्य ययौ नित्यं पितुर्गृहम्

ഷോഡശോപചാരങ്ങളാൽ വിധിപൂർവ്വം ഹരനെ പൂജിച്ച് അവൾ വീണ്ടും വീണ്ടും ഭക്ത്യാദരത്തോടെ നമസ്കരിച്ചു, നിത്യവും പിതൃഗൃഹത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.

Verse 44

एवं संसेवमानायां शंकरं ध्यानतत्परम् । व्यतीयाय महान्कालश्शिवाया मुनिसत्तम

ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ! ഇങ്ങനെ ധ്യാനത്തിൽ ലീനനായ ശങ്കരനെ ശിവാ ശുശ്രൂഷിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ ദീർഘകാലം കടന്നുപോയി.

Verse 45

कदाचित्सहिता काली सखीभ्यां शंकराश्रमे । वितेने सुंदरं गानं सुतालं स्मरवर्द्धनम्

ഒരിക്കൽ കാളി തന്റെ രണ്ടു സഖികളോടൊപ്പം ശങ്കരാശ്രമത്തിൽ വന്ന്, സുതാളത്തോടെ പ്രേമം വർധിപ്പിക്കുന്ന മനോഹരഗാനം ആലപിച്ചു.

Verse 46

कदाचित्कुशपुष्पाणि समिधं नयति स्वयम् । सखीभ्यां स्थानसंस्कारं कुर्वती न्यवसत्तदा

ചിലപ്പോൾ അവൾ തന്നേ കുശപുഷ്പങ്ങളും സമിധയും കൊണ്ടുവരും. അപ്പോൾ രണ്ടു സഖികളോടൊപ്പം സ്ഥലസംസ്കാരം നടത്തി അവിടെ ഇരുന്നിരുന്നു.

Verse 47

कदाचिन्नियता गेहे स्थिता चन्द्रभृतो भ्रृशम् । वीक्षंती विस्मयामास सकामा चन्द्रशेखरम्

ഒരിക്കൽ, ഗൃഹത്തിൽ നിയന്ത്രിതമായി നിലകൊണ്ടിരുന്ന അവൾ, ചന്ദ്രധാരിയായ ചന്ദ്രശേഖരനെ അത്യന്തം തീവ്രമായി ദർശിച്ചു; ആകാംക്ഷ നിറഞ്ഞ അവൾ അവനെ കണ്ടു വിസ്മയിച്ചു।

Verse 48

ततस्तप्तेन भूतेशस्तां निस्संगां परिस्थिताम् । सोऽचिंतयत्तदा वीक्ष्य भूतदेहे स्थितेति च

അപ്പോൾ തപസ്സിന്റെ താപത്തിൽ അന്തരം ദ്രവിച്ച ഭൂതേശൻ അവളെ പൂർണ്ണ നിർസംഗതയിൽ സ്ഥാപിതയായി കണ്ടു; പഞ്ചഭൂതദേഹത്തിൽ ഉറച്ചിരിക്കുന്നതുപോലെ കണ്ടിട്ട്, അദ്ദേഹം അന്തർമനസ്സിൽ ചിന്തിച്ചു।

Verse 49

नाग्रहीद्गिरिशः कालीं भार्यार्थे निकटे स्थिताम् । महालावण्यनिचयां मुनीनामपि मोहिनीम्

എന്നാലും ഗിരീശൻ കാളിയെ സ്വീകരിച്ചില്ല—ഭാര്യയാകുവാൻ ഉദ്ദേശിച്ച് അവൾ സമീപത്ത് നിന്നിട്ടും; അവൾ മഹാലാവണ്യത്തിന്റെ നിധി, മുനിമാരെയും മോഹിപ്പിക്കുന്ന മോഹിനി।

Verse 50

महादेवः पुनर्दृष्ट्वा तथा तां संयतेद्रियाम् । स्वसेवने रतां नित्यं सदयस्समचिंतयत्

മഹാദേവൻ അവളെ വീണ്ടും കണ്ടു—ഇന്ദ്രിയസംയമനമുള്ളവളായി, നിത്യവും തന്റെ സേവയിൽ രതയായവളായി; അപ്പോൾ കരുണയോടെ അദ്ദേഹം അന്തർമനസ്സിൽ ചിന്തിച്ചു।

Verse 51

यदैवैषा तपश्चर्याव्रतं काली करिष्यति । तदा च तां ग्रहीष्यामि गर्वबीजविवर्जिताम्

ഈ കാളി (പാർവതി) തപശ്ചര്യാവ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുമ്പോൾ, അപ്പോൾ ഞാൻ അവളെ—ഗർവ്വബീജരഹിതയായി—സ്വീകരിക്കും।

Verse 52

ब्रह्मोवाच । इति संचिन्त्य भूतेशो द्रुतं ध्यानसमाश्रितः । महयोगीश्वरोऽभूद्वै महालीलाकरः प्रभुः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ച് ഭൂതേശൻ (ശിവൻ) ഉടൻ ധ്യാനത്തിൽ ആശ്രയിച്ചു; പ്രഭു സത്യമായി മഹായോഗീശ്വരനും മഹാലീലാകാരനും ആയി।

Verse 53

ध्यानासक्तस्य तस्याथ शिवस्य परमात्मनः । हृदि नासीन्मुने काचिदन्या चिंता व्यवस्थिता

ഹേ മുനേ, പരമാത്മാവായ ഭഗവാൻ ശിവൻ ധ്യാനത്തിൽ ലീനനായിരിക്കെ, അവന്റെ ഹൃദയത്തിൽ മറ്റൊരു ചിന്തയും ഒട്ടും സ്ഥാപിതമായില്ല.

Verse 54

काली त्वनुदिनं शंभुं सद्भक्त्या समसेवत । विचिंतयंती सततं तस्य रूपं महात्मनः

കാളി ദിനംപ്രതി സദ്ഭക്തിയോടെ ശംഭുവിനെ സേവിച്ചു; ആ മഹാത്മാവിന്റെ ദിവ്യരൂപം നിരന്തരം ധ്യാനിക്കുകയും ചെയ്തു.

Verse 55

हरो ध्यानपरः कालीं नित्यं प्रैक्षत सुस्थितम् । विस्मृत्य पूर्वचिंतां तां पश्यन्नपि न पश्यति

ഹരൻ ധ്യാനപരനായി, മുന്നിൽ ഉറച്ചുനിന്ന കാളിയെ നിത്യവും നോക്കിക്കൊണ്ടിരുന്നു; എന്നാൽ മുൻചിന്ത മറന്നതിനാൽ, നോക്കിയിട്ടും നോക്കാത്തവണ്ണം—അന്തര്ധ്യാനത്തിൽ ലീനനായിരുന്നു.

Verse 56

एतस्मिन्नंतरे देवाश्शक्राद्या मुनयश्च ते । ब्रह्माज्ञया स्मरं तत्र प्रेषयामासुरादरात्

ഇതിനിടയിൽ ശക്രാദി ദേവന്മാരും ആ മുനിമാരും, ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം, ആദരപൂർവ്വം സ്മരനെ (കാമദേവനെ) അവിടേക്ക് അയച്ചു.

Verse 57

तेन कारयितुं योगं काल्या रुद्रेण कामतः । महावीर्येणासुरेण तारकेण प्रपीडिताः

അതിനാൽ ഇച്ഛാപൂർവ്വം രുദ്രൻ കാളികയോടുകൂടെ ആ ദിവ്യ യോഗസങ്കൽപം സിദ്ധിപ്പിക്കാൻ പ്രവൃത്തനായി; മഹാവീര്യനായ താരകാസുരൻ ലോകങ്ങളെ അത്യന്തം പീഡിപ്പിച്ചു കൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 58

गत्वा तत्र स्मरस्सर्वमुपायमकरोन्निजम् । चुक्षुभे न हरः किञ्चित्तं च भस्मीचकार ह

അവിടെ ചെന്ന സ്മരൻ (കാമദേവൻ) തന്റെ എല്ലാ ഉപായങ്ങളും പ്രയോഗിച്ചു; എങ്കിലും ഹരൻ (ശിവൻ) അല്പവും ചലിച്ചില്ല, അവനെ ഭസ്മമാക്കി।

Verse 59

पार्वत्यपि विगर्वाभून्मुने तस्य निदेशतः । ततस्तपो महत्कृत्वा शिवं प्राप पतिं सती

ഹേ മുനേ, അവന്റെ ഉപദേശത്താൽ പാർവതിയും അഹങ്കാരമുക്തയായി. തുടർന്ന് മഹത്തായ തപസ്സു ചെയ്ത് ആ സതി ശിവനെ ഭർത്താവായും സ്വാമിയായും പ്രാപിച്ചു।

Verse 60

बभूवतुस्तौ सुप्रीतौ पार्वतीपरमेश्वरौ । चक्रतुर्देवकार्य्यं हि परोपकरणे रतौ

ഇങ്ങനെ പാർവതിയും പരമേശ്വരനും അത്യന്തം പ്രസന്നരായി; പരഹിതത്തിൽ നിരതരായി ദേവകാര്യങ്ങൾ നിർവഹിക്കാൻ തുടക്കം കുറിച്ചു।