
Sukta 6.61
Bharadvāja (Bārhaspatya) tradition (traditional attribution for RV 6.61 to Bharadvāja)
Sarasvatī
Trishtubh (common for narrative/praise in this mandala; verse-level confirmation may vary)
ഈ സൂക്തം സരസ്വതിയെ മഹാശക്തിയുള്ള, ജീവദായിനിയായ നദിയായി, യോഗ്യരായ യജമാനന്മാർക്കും യജ്ഞകർതാക്കൾക്കും ബലം, വിജയം, സമൃദ്ധി എന്നിവ നൽകുന്ന ദിവ്യശക്തിയായി സ്തുതിക്കുന്നു. തടസ്സങ്ങളെ തകർത്തു വഴിതുറക്കുന്ന അവളുടെ പ്രചണ്ഡ പ്രവാഹവും, സമ്പത്ത് ഒളിപ്പിച്ചു കെട്ടിപ്പിടിക്കുന്ന പണികളെന്ന ശക്തികളെ തോൽപ്പിക്കുന്ന അവളുടെ വീര്യവും ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു. കൂടാതെ അവളുടെ പോഷകധാര സമൂഹത്തെ ഫലവത്തായ, മംഗളകരമായ വാസസ്ഥാനത്തിലേക്ക് നയിച്ച്, വന്ധ്യമായ നഷ്ടത്തിൽ നിന്ന് അകറ്റട്ടെ എന്നും പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു.
Mantra 1
इयमददाद्रभसमृणच्युतं दिवोदासं वध्र्यश्वाय दाशुषे । या शश्वन्तमाचखादावसं पणिं ता ते दात्राणि तविषा सरस्वति ॥
അവൾ ദിവോദാസനും, ദാനം ചെയ്യുന്ന വധ്ര്യശ്വനും, ഉഗ്രമായ—ഋണമോചക—ബലം നൽകി. എക്കാലവും നിലകൊള്ളുന്ന പണി—ലാഭം കഞ്ഞുഷമായി കൂറ്റുന്നവൻ—നെ അവൾ അടിച്ചു വീഴ്ത്തിയവൾ; ഹേ സരസ്വതീ, അതെല്ലാം നിന്റെ തവിഷാ (പ്രചണ്ഡശക്തി)യുടെ ദാത്രാണി—ദാന-വരങ്ങൾ—ആകുന്നു.
Mantra 2
इयं शुष्मेभिर्बिसखा इवारुजत्सानु गिरीणां तविषेभिरूर्मिभिः । पारावतघ्नीमवसे सुवृक्तिभिः सरस्वतीमा विवासेम धीतिभिः ॥
ഈ (സരസ്വതി) തന്റെ ശൗര്യ-ബലങ്ങളാൽ താമരത്തണ്ടുകൾ ആരോ പിഴുതെറിയുന്നതുപോലെ ചീറി പുറപ്പെട്ടു; തന്റെ പ്രചണ്ഡ ഊർമി-തരംഗങ്ങളാൽ പർവതങ്ങളുടെ കൂമ്പാര-അറ്റങ്ങളെ ഭേദിച്ചു. ദൂരസ്ഥമായ (അന്ധകാരരൂപ) വിച്ഛേദത്തെ നശിപ്പിക്കുന്നവൾ, നമ്മുടെ അവസ് (സഹായം)ക്കായി—സുവൃക്തി (ശുഭസ്തുതി)യും ധീതി (പ്രേരിതചിന്ത)യും കൊണ്ട് ഞങ്ങൾ സരസ്വതിയെ ഇവിടെ ആഹ്വാനിക്കുന്നു; അവളെ സമീപത്തേക്ക് കൊണ്ടുവന്ന് ഇവിടെ വസിപ്പിക്കട്ടെ.
Mantra 3
सरस्वति देवनिदो नि बर्हय प्रजां विश्वस्य बृसयस्य मायिनः । उत क्षितिभ्योऽवनीरविन्दो विषमेभ्यो अस्रवो वाजिनीवति ॥
ഹേ സരസ്വതി, ദേവ-നിന്ദകരെ താഴെയിറക്കി തള്ളുക; സർവ്വവ്യാപിയായ മായാവിയുടെ (വഞ്ചകന്റെ) പ്രജയും വർദ്ധനയും തകർത്തുകളയുക. ജനങ്ങൾക്കായി നീ വഴികൾ കണ്ടെത്തി; കഠിനസ്ഥലങ്ങളിൽ നിന്ന് നീ ധാരകളെ ഒഴുകിപ്പിച്ചു, ഹേ വാജിനീവതി (വിജയശക്തി-ധാരിണി).
Mantra 4
प्र णो देवी सरस्वती वाजेभिर्वाजिनीवती । धीनामवित्र्यवतु ॥
നമ്മുടെ വേണ്ടി ദേവി സരസ്വതി വാജ-ശക്തികളാൽ സമൃദ്ധയായി, വാജിനീവതിയായി മുന്നോട്ട് നീങ്ങട്ടെ; ധീനാം അവിത്രി (പ്രേരണയുടെ രക്ഷകി)യായി അവൾ ഞങ്ങളെ കാത്തു പോഷിപ്പിക്കട്ടെ.
Mantra 5
यस्त्वा देवि सरस्वत्युपब्रूते धने हिते । इन्द्रं न वृत्रतूर्ये ॥
ഹേ ദേവി സരസ്വതി, യഥാർത്ഥ ലാഭത്തിനായി—ധനഹിതത്തിനായി—ആരു നിന്നെ സമീപത്തേക്ക് വിളിക്കുന്നുവോ, അവനു നീ ഇന്ദ്രൻ വൃത്രജയസമരത്തിൽ (സഹായിച്ചതുപോലെ) പ്രകാശത്തിനായുള്ള പോരാട്ടത്തിൽ വിജയം നൽകുന്ന സഹായമായി നിലകൊള്ളുന്നു.
Mantra 6
त्वं देवि सरस्वत्यवा वाजेषु वाजिनि । रदा पूषेव नः सनिम् ॥
ഹേ ദേവി സരസ്വതി, ഹേ വാജിനി, വാജത്തിനായുള്ള സമരങ്ങളിൽ നീ ഞങ്ങളെ കാത്തുകൊൾക; പൂഷൻപോലെ ഞങ്ങൾക്ക് ‘സനി’—നിശ്ചിതവും സുരക്ഷിതവുമായ പ്രാപ്തി—നൽകുക.
Mantra 7
उत स्या नः सरस्वती घोरा हिरण्यवर्तनिः । वृत्रघ्नी वष्टि सुष्टुतिम् ॥
അതും, ഞങ്ങൾക്കായി ആ സരസ്വതി—ഘോര (തടസ്സപ്പെടുത്തുന്നവർക്കു ഭയങ്കരി), സ്വർണ്ണപഥയാത്രിക—വൃത്രഘ്നി, സുഷ്ടുതി (ശ്രേഷ്ഠമായ സ്തുതിഗാനം) ആഗ്രഹിച്ച് സ്വീകരിക്കുന്നു.
Mantra 8
यस्या अनन्तो अह्रुतस्त्वेषश्चरिष्णुरर्णवः । अमश्चरति रोरुवत् ॥
അവളുടെ സമുദ്രസദൃശമായ ഗതി അനന്തമാണ്—തടസ്സമില്ലാത്തത്, ഉഗ്രം, നിരന്തരം സഞ്ചരിക്കുന്നത്—അവളുടെ ബലം ഗർജ്ജിക്കുന്ന തിരമാലപോലെ മുന്നേറുന്നു: ആ സരസ്വതിയുടെ തേജോമയ പ്രവാഹശക്തി ഞങ്ങളിലേയ്ക്ക് പ്രവർത്തിക്കട്ടെ.
Mantra 9
सा नो विश्वा अति द्विषः स्वसॄरन्या ऋतावरी । अतन्नहेव सूर्यः ॥
ഋതം ധരിക്കുന്ന നമ്മുടെ സഹോദരി, അവൾ ഞങ്ങളെ എല്ലാ ദ്വേഷങ്ങളെയും അതിക്രമിച്ച്, എല്ലാ വിരോധശക്തികളെയും അതിക്രമിച്ച് കൊണ്ടുപോകട്ടെ—സൂര്യൻ ദിവസങ്ങളെ നീട്ടിയും ചുരുക്കത്തെ അകറ്റിയും ചെയ്യുന്നതുപോലെ.
Mantra 10
उत नः प्रिया प्रियासु सप्तस्वसा सुजुष्टा । सरस्वती स्तोम्या भूत् ॥
സരസ്വതി ഞങ്ങൾക്ക് എല്ലാ പ്രിയശക്തികളിലും പ്രിയയായിരിക്കട്ടെ—ഏഴ് സഹോദരി-ധാരകളുള്ളവൾ, പൂർണ്ണസമ്മതത്തോടെ അനുഗ്രഹിക്കുന്നവൾ—ഞങ്ങളുടെ സ്തോത്രങ്ങൾക്ക് യോഗ്യയായിരിക്കട്ടെ.
Mantra 11
आपप्रुषी पार्थिवान्युरु रजो अन्तरिक्षम् । सरस्वती निदस्पातु ॥
ഭൗമരൂപങ്ങളെയും വിശാലമായ അന്തരീക്ഷമണ്ഡലത്തെയും നിറച്ചവൾ—ആ സരസ്വതി ‘ഇല്ല’ എന്നു നിഷേധിക്കുന്ന വാക്കിൽ നിന്നും ശത്രുവാക്കിന്റെ പ്രഹരത്തിൽ നിന്നും ഞങ്ങളെ കാത്തുകൊള്ളട്ടെ.
Mantra 12
त्रिषधस्था सप्तधातुः पञ्च जाता वर्धयन्ती । वाजेवाजे हव्या भूत् ॥
മൂന്നു ആസനങ്ങളിൽ സ്ഥാപിതയായി, ഏഴുമടങ്കിയ ക്രമം ധരിച്ചവൾ; അഞ്ചുമടങ്കിയ ഭവത്തിൽ ജനിച്ചവൾ, നമ്മുടെ വളർച്ച വർധിപ്പിക്കുന്നവൾ—ഓരോ വിജയം-പ്രാപ്തിയിലും അവൾ നമ്മുടെ ആഹ്വാനിത ശക്തിയാകട്ടെ.
Mantra 13
प्र या महिम्ना महिनासु चेकिते द्युम्नेभिरन्या अपसामपस्तमा । रथ इव बृहती विभ्वने कृतोपस्तुत्या चिकितुषा सरस्वती ॥
തന്റെ മഹിമയാൽ മഹത്തുകളിൽ പ്രത്യക്ഷമാകുന്നവൾ, തന്റെ ദ്യുതിമയ ശക്തികളാൽ മറ്റുള്ളവരെ മറികടക്കുന്നവൾ—കർമ്മങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ഫലപ്രദയായ സരസ്വതി; രഥംപോലെ വിശാലഗതിയുള്ളവൾ, വിപുലഭവത്തിനായി രൂപിതയായവൾ, അറിവുള്ളവർ പുകഴ്ത്തേണ്ടവൾ.
Mantra 14
सरस्वत्यभि नो नेषि वस्यो माप स्फरीः पयसा मा न आ धक् । जुषस्व नः सख्या वेश्या च मा त्वत्क्षेत्राण्यरणानि गन्म ॥
ഹേ സരസ്വതീ, ഞങ്ങളെ ശ്രേഷ്ഠമായ സമൃദ്ധിയിലേക്കു നയിക്കേണമേ; ഞങ്ങളെ അകറ്റിക്കളയരുതേ—നിന്റെ പോഷകധാരയാൽ ഞങ്ങളെ പ്രഹരിക്കരുതേ. ഞങ്ങളുടെ സൗഹൃദവും സമീപത്വവും സ്വീകരിക്കേണമേ; നിനക്കു വിട്ടു ജീവധാരയില്ലാത്ത വരണ്ട വയലുകളിലേക്കു ഞങ്ങൾ പോകാതിരിക്കട്ടെ.
In this hymn Sarasvatī is both a great river and a goddess: her waters nourish life, and her divine power grants strength, protection, and inspired clarity to those who offer and live rightly.
The Paṇi represents withholding and hoarding that blocks rightful gain. By saying Sarasvatī strikes down the Paṇi, the hymn praises her as the force that removes obstacles to prosperity and restores healthy circulation of wealth and support.
The final verse asks Sarasvatī to lead the people toward better fortune, not to push them away or harm them with her flow, and to keep them close to her fertile, life-sustaining sphere rather than ‘barren fields.’
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.