Adhyaya 115

Verse 1

कुंजल उवाच । ततस्त्वसौ संयति राजमानः समुद्यतश्चापधरो महात्मा । यथैव कालः कुपितः सलोकान्संहर्तुमैच्छत्तु तथा सुदानवान्

കുഞ്ജലൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ ആ മഹാത്മാവായ യോദ്ധാവ് യുദ്ധത്തിൽ ദീപ്തിമാനായി, ഉയർത്തിയ വില്ലുമായി സന്നദ്ധനായി നിന്നു. ക്രുദ്ധനായ കാലൻ സർവ്വലോകങ്ങളെയും സംഹരിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നതുപോലെ, അവനും ദാനവന്മാരോടുകൂടെ ജഗത്സംഹാരം ചെയ്യാൻ ഇച്ഛിച്ചു.

Verse 2

महास्त्रजालै रवितेजतुल्यैः सुदीप्तिमद्भिर्निजघान दानवान् । वायुर्यथोन्मूलयतीह पादपांस्तथैव राजा निजघान दानवान्

സൂര്യതേജസിനോട് തുല്യമായി ജ്വലിക്കുന്ന മഹാസ്ത്രജാലങ്ങളാൽ അവൻ ദാനവന്മാരെ സംഹരിച്ചു. ഇവിടെ കാറ്റ് വൃക്ഷങ്ങളെ വേരോടെ പിഴുതെറിയുന്നതുപോലെ, രാജാവും ദാനവന്മാരെ തകർത്തു വീഴ്ത്തി.

Verse 3

वायुर्यथा मेघचयं च दिव्यं संचालयेत्स्वेन बलेन तेजसा । तथा स राजा असुरान्मदोत्कटाननाशयद्बाणवरैः सुतीक्ष्णैः

കാറ്റ് തന്റെ ബലവും തേജസ്സും കൊണ്ട് ദിവ്യമായ മേഘസമൂഹത്തെ നീക്കുന്നതുപോലെ, ആ രാജാവ് മദോന്മത്തരായ അസുരന്മാരെ ശ്രേഷ്ഠവും അതിതീക്ഷ്ണവുമായ അമ്പുകളാൽ വേരോടെ നശിപ്പിച്ചു.

Verse 4

न शेकुर्दानवाः सर्वे बाणवर्षं महात्मनः । मृताः केचिद्द्रुताः केचित्केचिन्नष्टा महाहवात्

മഹാത്മാവിന്റെ അമ്പുമഴയെ ദാനവന്മാർ എല്ലാവരും സഹിക്കാനായില്ല. ചിലർ കൊല്ലപ്പെട്ടു, ചിലർ വേഗത്തിൽ ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു, ചിലർ മഹായുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് അപ്രത്യക്ഷരായി.

Verse 5

सूत उवाच । महातेजं महाप्राज्ञं महादानवनाशनम् । चुक्रोध हुंडो दुष्टात्मा दृष्ट्वा तं नृपनंदनम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—മഹാതേജസ്സും മഹാപ്രാജ്ഞതയും മഹാദാനവനാശകശക്തിയും ഉള്ള ആ രാജകുമാരനെ കണ്ടപ്പോൾ ദുഷ്ടാത്മാവായ ഹുണ്ഡൻ ക്രോധത്തിൽ ജ്വലിച്ചു.

Verse 6

स्थितो गत्वेदमाभाष्य तिष्ठतिष्ठेति चाहवे । त्वामद्य च नयिष्यामि आयुपुत्र यमांतिकम्

അവൻ അവിടെ നിന്നുകൊണ്ട് യുദ്ധമദ്ധ്യത്തിലേക്ക് ചെന്നു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു— “നിൽക്കു, നിൽക്കു! ഇന്ന് ഞാൻ നിന്നെ, ആയുപുത്രാ, യമന്റെ സന്നിധിയിലേക്കു കൊണ്ടുപോകും।”

Verse 7

नहुष उवाच । स्थितोस्मि समरे पश्य त्वामहं हंतुमागतः । अहं त्वां तु हनिष्यामि दानवं पापचेतनम्

നഹുഷൻ പറഞ്ഞു— “ഞാൻ സമരത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; നോക്കുക, നിന്നെ വധിക്കാനാണ് വന്നത്. ഹേ ദാനവാ, പാപചേതനാ, ഞാൻ നിന്നെ തീർച്ചയായും കൊല്ലും।”

Verse 8

इत्युक्त्वा धनुरादाय बाणानग्निशिखोपमान् । छत्रेण ध्रियमाणेन शुशुभे सोऽपि संयुगे

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അവൻ ധനുസ്സെടുത്തു, അഗ്നിശിഖകളെപ്പോലെയുള്ള ബാണങ്ങൾ കൈക്കൊണ്ടു; മുകളിൽ പിടിച്ച കുടയോടുകൂടി അവനും യുദ്ധത്തിൽ ദീപ്തിയായി ശോഭിച്ചു।

Verse 9

इंद्रस्य सारथिं दिव्यं मातलिं वाक्यमब्रवीत् । वाहयतु रथं मेऽद्य हुंडस्य सम्मुखं भवान्

അവൻ ഇന്ദ്രന്റെ ദിവ്യ സാരഥിയായ മാതലിയോട് പറഞ്ഞു— “ഇന്ന് എന്റെ രഥം ഹുണ്ടന്റെ നേരെ മുന്നിലേക്ക് നീ ഓടിക്കണം।”

Verse 10

इत्युक्तस्तेन वीरेण मातलिर्लघुविक्रमः । तुरगांश्चोदयामास महावातजवोपमान्

ആ വീരന്റെ വാക്ക് കേട്ട്, ലഘുവിക്രമനായ മാതലി മഹാവായുവിന്റെ വേഗത്തോട് ഉപമിക്കാവുന്ന കുതിരകളെ ഉത്സാഹിപ്പിച്ചു ഓടിച്ചു।

Verse 11

उत्पेतुश्च ततो वाहा हंसा इव यथांबरे । छत्रेण इंदुवर्णेन रथेनापि पताकिना

അപ്പോൾ ആ കുതിരകൾ ആകാശത്തിലെ ഹംസങ്ങളെപ്പോലെ ചാടിപ്പൊങ്ങി; ചന്ദ്രവർണ്ണമായ ഛത്രവും പതാകയുള്ള രഥവും കൂടെയുണ്ടായി।

Verse 12

नभस्तलं तु संप्राप्य यथा सूर्यो विराजते । आयुपुत्रस्तथा संख्ये तेजसा विक्रमेण तु

ആകാശവിസ്താരത്തെ പ്രാപിച്ചാൽ സൂര്യൻ എങ്ങനെ ദീപ്തനാകുന്നുവോ, അതുപോലെ യുദ്ധത്തിൽ ആയുവിന്റെ പുത്രനും തേജസ്സും പരാക്രമവും കൊണ്ട് പ്രകാശിച്ചു।

Verse 13

अथ हुंडो रथस्थोऽपि राजमानः स्वतेजसा । सर्वायुधैश्च संयुक्तस्तद्वद्वीरव्रते स्थितः

പിന്നീട് രഥസ്ഥനായ ഹുണ്ടൻ സ്വതേജസ്സാൽ ദീപ്തനായി; സർവായുധങ്ങളാൽ സജ്ജനായി, വീരവ്രതത്തിൽ അചഞ്ചലനായി നിന്നു।

Verse 14

उभयोर्वीरयोर्युद्धं देवविस्मयकारकम् । तदा आसीन्महाप्राज्ञ दारुणं भीतिदायकम्

ആ രണ്ടു വീരന്മാരുടെ യുദ്ധം ദേവന്മാരെയും വിസ്മയിപ്പിച്ചു; അപ്പോൾ, ഹേ മഹാപ്രാജ്ഞ, അത് ഘോരവും ഭീതിജനകവുമായിരുന്നു।

Verse 15

सुबाणैर्निशितैस्तीक्ष्णैः कंकपत्रैः शिलीमुखैः । हुंडेन ताडितो राजा सुबाह्वोरंतरे तदा

അപ്പോൾ ഹുണ്ടൻ രാജാവിനെ ഉത്തമബാണങ്ങളാൽ—അത്യന്തം മൂർച്ചയുള്ള, കഴുകൻപക്ഷങ്ങളോടുകൂടിയ, ശിലീമുഖംപോലെ ഭേദിക്കുന്ന—ഇരു ഭുജങ്ങൾക്കിടയിൽ പ്രഹരിച്ചു।

Verse 16

सुभाले पंचभिर्बाणैर्विद्धः क्रुद्धोऽभवत्तदा । सविद्धस्तु तदा बाणैरधिकं शुशुभे नृपः

അഞ്ചു ബാണങ്ങളാൽ വിദ്ധനായ രാജാവ് അപ്പോൾ ക്രുദ്ധനായി. എങ്കിലും ആ ബാണങ്ങൾ കുത്തിയിരിക്കെ പോലും നൃപൻ കൂടുതൽ തേജസ്സോടെ ദീപ്തനായി.

Verse 17

सारुणः करमालाभिरुदयंश्च दिवाकरः । रुधिरेण तु दिग्धांगो हेमबाणैस्तनुस्थितैः

കിരണമാലകൾ കൈകളിൽ ധരിച്ചവനെന്നപോലെ അരുണ-രക്തവർണ്ണനായ ദിവാകരൻ ഉദിച്ചു. അവന്റെ ദേഹം രക്തം പുരണ്ടിരുന്നു; സ്വർണ്ണബാണങ്ങൾ അവയവങ്ങളിൽ കുടുങ്ങിയിരുന്നു.

Verse 18

सूर्यवच्छोभते राजा पूर्वकालस्य चांबरे । दृष्ट्वा तु पौरुषं तस्य दानवं वाक्यमब्रवीत्

പൂർവകാലത്തിന്റെ ആകാശത്തിൽ സൂര്യനെപ്പോലെ രാജാവ് ദീപ്തനായി. അവന്റെ പൗരുഷം കണ്ട ദാനവൻ അവനോട് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 19

तिष्ठतिष्ठ क्षणं दैत्य पश्य मे लाघवं पुनः । इत्युक्त्वा तु रणे दैत्यं जघान दशभिः शरैः

“നിൽക്കു, നിൽക്കു ഒരു ക്ഷണം, ഹേ ദൈത്യാ! എന്റെ ലാഘവം വീണ്ടും കാണുക.” എന്നു പറഞ്ഞ് യുദ്ധത്തിൽ ദൈത്യനെ പത്തു ബാണങ്ങളാൽ പ്രഹരിച്ചു.

Verse 20

मुखे भाले हतस्तेन मूर्च्छितो निपपात ह । पश्यामानैः सुरैर्दिव्यै रथोपरि महाबलः

മുഖത്തും നെറ്റിയിലും അവൻ പ്രഹരിച്ചതോടെ ആ മഹാബലൻ മൂർച്ചിച്ച് രഥത്തിന്മേൽ തന്നെ വീണു; ദിവ്യ സുരന്മാർ അത് നോക്കി നിന്നു.

Verse 21

देवैश्च चारणैः सिद्धैः कृतः शब्दः सुहर्षजः । जयजयेति राजेंद्र शंखान्दध्मुः पुनः पुनः

അപ്പോൾ ദേവന്മാർ, ചാരണന്മാരും സിദ്ധന്മാരും കൂടെ, മഹാനന്ദത്തിൽ നിന്നുയർന്ന ‘ജയ ജയ’ എന്ന ജയഘോഷം ഉയർത്തി, ഹേ രാജേന്ദ്ര; അവർ വീണ്ടും വീണ്ടും ശംഖങ്ങൾ ഊതുകയും ചെയ്തു।

Verse 22

सकोलाहलशब्दस्तु तुमलो देवतेरितः । कर्णरंध्रमाविवेश हुंडस्य मूर्छितस्य च

പിന്നീട് ദേവതയുടെ പ്രേരണയാൽ ഉയർന്ന ആ ഭീകരമായ, കോലാഹലപൂർണ്ണമായ ശബ്ദം മൂർച്ചിതനായി കിടന്ന ഹുണ്ഡന്റെ കർണരന്ധ്രത്തിലേക്ക് കടന്നു।

Verse 23

श्रुत्वा सधनुरादाय बाणमाशीविषोपमम् । स्थीयतां स्थीयतां युद्धे न मृतोस्मि त्वया हतः

ഇത് കേട്ട് അവൻ ധനുസ്സെടുത്തു, വിഷസർപ്പസമമായ അമ്പ് പിടിച്ച്, “യുദ്ധത്തിൽ നില്ക്കൂ, നില്ക്കൂ! ഞാൻ മരിച്ചിട്ടില്ല; നിന്റെ കൈയ്യാൽ ഹതനായതുമല്ല” എന്നു വിളിച്ചു।

Verse 24

इत्युक्त्वा पुनरुत्थाय लाघवेन समन्वितः । एकविंशतिभिर्बाणैर्नहुषं चाहनत्पुनः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അവൻ വീണ്ടും എഴുന്നേറ്റ്, വേഗസമ്പന്നനായി, ഇരുപത്തൊന്ന് അമ്പുകളാൽ നഹുഷനെ വീണ്ടും പ്രഹരിച്ചു।

Verse 25

एकेन मुष्टिमध्ये तु चतुर्भिर्बाहुमध्यतः । चतुर्भिश्च महाश्वांश्च छत्रमेकेन तेन वै

അവൻ ഒരു കൈകൊണ്ട് (അവനെ) മുട്ടിയുടെ മദ്ധ്യത്തിൽ പിടിച്ചു; നാലുകൈകളാൽ ഭുജങ്ങളുടെ മദ്ധ്യഭാഗത്ത് പിടിച്ചു; നാലുകൈകളാൽ മഹാശ്വങ്ങളെയും പിടിച്ചടക്കി; പിന്നെയും ഒരു കൈകൊണ്ട് ഛത്രവും പിടിച്ചു നിന്നു।

Verse 26

पंचभिर्मातलिं विद्ध्वा रथनीडं तु सप्तभिः । ध्वजदंडं त्रिभिस्तीक्ष्णैर्दानवः शिखिपत्रिभिः

ദാനവൻ മയില്പീലി ഘടിപ്പിച്ച മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളാൽ അഞ്ചെണ്ണം കൊണ്ട് മാതലിയെ വേധിച്ചു; ഏഴെണ്ണം കൊണ്ട് രഥത്തിന്റെ ഘടന തുളച്ചു; മൂന്നെണ്ണം കൊണ്ട് ധ്വജദണ്ഡവും പിളർത്തി।

Verse 27

आदानं तु निदानं तु लक्षमोक्षं दुरात्मनः । लाघवं तस्य संदृष्ट्वा देवता विस्मयंगताः

ആ ദുഷ്ടാത്മാവിന്റെ അന്യായ ‘ആദാനം’, അവൻ പറയുന്ന ‘നിദാനം’ (ന്യായീകരണം), അവന്റെ ലക്ഷ്യവും വ്യക്തമായി; അവന്റെ ലാഘവം കണ്ടു ദേവന്മാർ വിസ്മയത്തിലായി।

Verse 28

तस्य पौरुषमापश्य स राजा दानवोत्तमम् । शूरोसि कृतविद्योसि धीरोसि रणपंडितः

അവന്റെ പൗരുഷം കണ്ട രാജാവ് ആ ദാനവോത്തമനോട് പറഞ്ഞു— “നീ ശൂരനാണ്, വിദ്യയിൽ കൃതവിദ്യനാണ്, ധീരനാണ്, രണശാസ്ത്രത്തിൽ പണ്ഡിതനാണ്।”

Verse 29

इत्युक्वा दानवं तं तु धनुर्विस्फार्य भूपतिः । मार्गणैर्दशभिस्तं तु विव्याध लघुविक्रमः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ഭൂപതി ധനുസ്സിനെ ടങ്കരിപ്പിച്ച്, ക്ഷിപ്രപരാക്രമത്തോടെ പത്ത് അമ്പുകളാൽ ആ ദാനവനെ വേധിച്ചു।

Verse 30

त्रिभिर्ध्वजं प्रचिच्छेद स पपात धरातले । तुरगान्पातयामास चतुर्भिस्तस्य सायकैः

മൂന്ന് അമ്പുകളാൽ അവൻ ധ്വജം മുറിച്ചു; അത് ഭൂമിയിൽ വീണു. തുടർന്ന് നാല് അമ്പുകളാൽ അവന്റെ കുതിരകളെയും വീഴ്ത്തി।

Verse 31

एकेन छत्रं तस्यापि चकर्त लघुविक्रमः । दशभिः सारथिस्तस्य प्रेषितो यममंदिरम्

ഒറ്റ പ്രഹാരത്തിൽ ലഘുവിക്രമൻ അവന്റെ ചത്രവും രണ്ടായി വെട്ടി; പത്തു പ്രഹാരങ്ങളാൽ അവന്റെ സാരഥിയെ യമമന്ദിരത്തിലേക്ക് അയച്ചു।

Verse 32

दंशनं दशभिश्छित्त्वा शरैश्च विदलीकृतः । सर्वांगेषु च त्रिंशद्भिर्विव्याध दनुजेश्वरम्

പത്ത് ബാണങ്ങളാൽ ദംശനനെ വെട്ടി വീഴ്ത്തി, ശരങ്ങളാൽ ചിതറിച്ചു; പിന്നെ ദാനവേശ്വരനെ മുപ്പത് ബാണങ്ങളാൽ സർവാംഗങ്ങളിലും കുത്തിവെച്ചു।

Verse 33

हताश्वो विरथो जातो बाणपाणिर्धनुर्धरः । अभ्यधावत्स वेगेन वर्षयन्निशितैः शरैः

കുതിരകൾ കൊല്ലപ്പെട്ടപ്പോൾ അവൻ രഥരഹിതനായി; എങ്കിലും കൈയിൽ ബാണങ്ങളും ധനുസ്സും ധരിച്ചു വേഗത്തിൽ പാഞ്ഞ് മൂർച്ചയുള്ള ശരങ്ങൾ മഴപോലെ വർഷിച്ചു।

Verse 34

खड्गचर्मधरो दैत्यो राजानं तमधावत । धावमानस्य हुंडस्य खड्गं चिच्छेद भूपतिः

വാളും പരിചയും ധരിച്ച ദൈത്യൻ ആ രാജാവിനെതിരെ പാഞ്ഞുവന്നു; പാഞ്ഞുവരുന്ന ഹുണ്ടന്റെ വാൾ ഭൂപതി വെട്ടിമാറ്റി।

Verse 35

क्षुरप्रैर्निशितैर्बाणैश्चर्म चिच्छेद भूपतिः । अथ हुंडः स दुष्टात्मा समालोक्य समंततः

ക്ഷുരപ്രപോലെ മൂർച്ചയുള്ള ബാണങ്ങളാൽ രാജാവ് അവന്റെ പരിച വെട്ടിമാറ്റി; പിന്നെ ആ ദുഷ്ടാത്മാവായ ഹുണ്ടൻ ചുറ്റുമെല്ലാം നോക്കി।

Verse 36

जग्राह मुद्गरं तूर्णं मुमोच लघुविक्रमः । वज्रवेगं समायांतं ददृशे नृपतिस्तदा

ലഘുവിക്രമൻ ഉടനെ മുദ്ഗരമെടുത്ത് എറിഞ്ഞു. അപ്പോൾ വജ്രവേഗത്തിൽ വരുന്നതിനെ രാജാവ് കണ്ടു.

Verse 37

मुद्गरं स्वनवंतं चापातयदंबरात्ततः । दशभिर्निशितैर्बाणैः क्षुरप्रैश्च स्वविक्रमात्

പിന്നീട് അവൻ തൻ്റെ പരാക്രമത്താൽ പത്ത് മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൾ കൊണ്ട് ആകാശത്ത് നിന്ന് ശബ്ദമുണ്ടാക്കുന്ന ആ മുദ്ഗരത്തെ വീഴ്ത്തി.

Verse 38

मुद्गरं पतितं दृष्ट्वा दशखण्डमयं भुवि । गदामुद्यम्य वेगेन राजानमभ्यधावत

നിലത്ത് പത്തു കഷ്ണങ്ങളായി വീണുകിടക്കുന്ന മുദ്ഗരത്തെ കണ്ട്, അവൻ ഗദയുയർത്തി വേഗത്തിൽ രാജാവിൻ്റെ അടുത്തേക്ക് ഓടി.

Verse 39

खड्गेन तीक्ष्णधारेण तस्य बाहुं विचिच्छिदे । सगदं पतितं भूमौ सांगदं कटकान्वितम्

മൂർച്ചയുള്ള വാളുകൊണ്ട് അവൻ അവൻ്റെ കൈ വെട്ടിമാറ്റി; അത് ഗദയോടും തോൾവളയോടും വളയോടും കൂടി നിലത്തു വീണു.

Verse 40

महारावं ततः कृत्वा वज्रस्फोटसमं तदा । रुधिरेणापि दिग्धांगो धावमानो महाहवे

പിന്നീട് ഇടിമുഴക്കം പോലെ വലിയ ഗർജ്ജനം നടത്തി, രക്തത്തിൽ കുളിച്ച ശരീരത്തോടെ ആ മഹായുദ്ധത്തിൽ അവൻ ഓടി.

Verse 41

क्रोधेन महताविष्टो ग्रस्तुमिच्छति भूपतिम् । दुर्निवार्यः समायातः पार्श्वं तस्य च भूपतेः

തീവ്രക്രോധത്തിൽ ആവിഷ്ടനായ അവൻ രാജാവിനെ ഗ്രസിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു. തടയാൻ ദുഷ്കരനായ അവൻ രാജാവിന്റെ പാർശ്വത്തേക്കു സമീപിച്ചു വന്നു.

Verse 42

नहुषेण महाशक्त्या ताडितो हृदि दानवः । पतितः सहसा भूमौ वज्राहत इवाचलः

നഹുഷൻ മഹാശക്തിയോടെ അവന്റെ ഹൃദയത്തിൽ പ്രഹരിച്ചതോടെ ആ ദാനവൻ ഉടൻ ഭൂമിയിൽ വീണു—വജ്രാഹതമായ പർവ്വതംപോലെ.

Verse 43

तस्मिन्दैत्ये गते भूमावितरे दानवा गताः । विविशुः कति दुर्गेषु कति पातालमाश्रिताः

ആ ദൈത്യൻ ഭൂമിയിൽ വീണതോടെ മറ്റു ദാനവർ പിരിഞ്ഞോടി. ചിലർ കോട്ടകളിൽ കയറി, ചിലർ പാതാളത്തിൽ അഭയം തേടി.

Verse 44

देवाः प्रहर्षमाजग्मुर्गंधर्वाः सिद्धचारणाः । हते तस्मिन्महापापे नहुषेण महात्मना

മഹാത്മനായ നഹുഷൻ ആ മഹാപാപിയെ വധിച്ചതോടെ ദേവന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും സിദ്ധന്മാരും ചാരണന്മാരും ആനന്ദത്തിൽ നിറഞ്ഞു.

Verse 45

तस्मिन्हते दैत्यवरे महाहवे देवाश्च सर्वे प्रमुदं प्रलेभिरे । तां देवरूपां तपसा प्रवर्द्धितां स आयुपुत्रः प्रतिलभ्य हर्षितः

മഹായുദ്ധത്തിൽ ആ ശ്രേഷ്ഠ ദൈത്യൻ ഹതനായപ്പോൾ എല്ലാ ദേവന്മാരും മഹാനന്ദം പ്രാപിച്ചു. തപസ്സാൽ വർദ്ധിതയായ ദേവരൂപിണിയെ ആയുവിന്റെ പുത്രൻ വീണ്ടും ലഭിച്ച് ഹർഷിതനായി.

Verse 115

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे नहुषाख्याने पंचदशाधिकशततमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീപദ്മപുരാണത്തിലെ ഭൂമിഖണ്ഡത്തിൽ—വേനോപാഖ്യാനം, ഗുരുതീർത്ഥമാഹാത്മ്യം, ച്യവനചരിതം, നഹുഷാഖ്യാനം എന്നീ പ്രസംഗങ്ങളിൽ—നൂറ്റി പതിനഞ്ചാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।