ഉത്തരഭാഗത്തിൽ മോഹിനി ദേവന്മാരോട് ഏകാദശി പരമപാവനമാണെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ച് ഉപവാസവും പാരണയും ശുദ്ധമായി ആചരിക്കേണ്ട വിധി വിശദീകരിക്കുന്നു. വൈഷ്ണവമര്യാദയിൽ മഹാദ്വാദശിയുടെ ആചാരം സാധാരണ ഏകാദശിയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമാണെന്നും, മൂന്ന് ദിവസത്തെ ക്രമവും, സൂര്യോദയത്തിലോ അർദ്ധരാത്രിയിലോ ഏകാദശി ‘വിഭജിതം/വേധിതം’ ആകുമ്പോൾ തീരുമാനനിയമങ്ങളും പറയുന്നു. അരുണോദയം രണ്ട് മുഹൂർത്തമെന്ന് നിർവചിച്ച്, രാത്രി-പകൽ മുഹൂർത്തങ്ങളുടെ എണ്ണംയും ഋതുഭേദപ്രകാരം അനുപാതക്രമീകരണവും വ്യക്തമാക്കുന്നു. സൂര്യോദയസ്പർശിയായ ദശമി നിന്ദ്യമാണ്; ദശമി അതിരിൽ മോഹിനിയെ തെറ്റായ ആചാരത്തെ മോഹിപ്പിക്കാൻ നിർത്തിയതായി, പഞ്ചാംഗപിശക് ആത്മീയഹാനിയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. കഥയിൽ യമന്റെ മാനമടക്കം പുനഃസ്ഥാപിക്കൽ, കോപത്തിൽ മോഹിനി ഭസ്മമാകൽ, ബ്രഹ്മൻ കമണ്ഡലുജലത്തിൽ നിന്ന് ദേഹം പുനഃസൃഷ്ടിക്കൽ, പുരോഹിതനുമായുള്ള സമാധാനം—അവസാനം പ്രഭാതസമയത്ത് അവളുടെ സ്ഥാനനിർണ്ണയം, ശരിയായ ഏകാദശി ആചരണം വിഷ്ണുപുണ്യം നൽകുന്നു എന്ന ഉറപ്പിക്കൽ എന്നിവ വരുന്നു।
Verse 1
मोहिन्युवाच । एकादशीसमं देवाः पावनं नापरं भवेत् । यया पूता महापापा गच्छंति हरिमंदिरम् ॥ १ ॥
മോഹിനി പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവന്മാരേ, ഏകാദശിയോളം പാവനമാക്കുന്നതായി മറ്റൊന്നുമില്ല. അതിനാൽ മഹാപാപികളും ശുദ്ധരായി ഹരിമന്ദിരത്തിലേക്ക് പോകുന്നു।
Verse 2
तत्समीपे मम स्थानं युक्तं भाति विचार्यताम् । देवा ऊचुः । वेधो निशीथे देवानामुपकाराय मोहिनी ॥ २ ॥
“ആ സ്ഥലത്തിനടുത്ത് എന്റെ ധാമം ഉണ്ടായാൽ യുക്തമെന്നു തോന്നുന്നു—ഇതു പരിഗണിക്കട്ടെ.” ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—“ഹേ വേധാ (സ്രഷ്ടാവേ), അർദ്ധരാത്രിയിൽ ദേവഹിതാർത്ഥം മോഹിനി പ്രത്യക്ഷയാകട്ടെ.”
Verse 3
सूर्योदये सुराणां च हरिणा परिकल्पितः । पारणं च त्रयोदश्यामुपवासविनाशनम् ॥ ३ ॥
സൂര്യോദയത്തിൽ ദേവന്മാർക്കും ഹരി പാരണത്തിന്റെ നിയമം നിശ്ചയിച്ചു; ത്രയോദശിയിൽ ചെയ്യുന്ന പാരണം ഉപവാസദോഷം നശിപ്പിക്കുന്നു.
Verse 4
महाद्वादशिका ह्यष्टौ याः स्मृता वैष्णवागमे । तास्तु ह्येकादशीभिन्ना उपोष्यंते च वैष्णवैः ॥ ४ ॥
വൈഷ്ണവ ആഗമത്തിൽ ‘മഹാദ്വാദശി’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്ന എട്ട് വ്രതങ്ങൾ ഉണ്ട്. അവ സാധാരണ ഏകാദശിയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തം; വൈഷ്ണവർ അവയിൽ ഉപവാസം അനുഷ്ഠിക്കുന്നു.
Verse 5
एकादशीव्रतं भिन्नं वैष्णवानां महात्मनाम् । नित्यं पक्षद्वये प्रोक्तं विधिना त्रिदिनात्मके ॥ ५ ॥
മഹാത്മ വൈഷ്ണവരുടെ ഏകാദശി വ്രതം പ്രത്യേകമാണ്. അത് ഇരുപക്ഷങ്ങളിലും നിത്യമായി പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു; ത്രിദിനവിധിപ്രകാരം അനുഷ്ഠിക്കണം.
Verse 6
सायं प्रातस्त्यजेद्भुक्तिं क्रमात्पूर्वापराह्णयोः । एकादशी यदा भिन्ना उपोष्या हि परेऽहनि । द्वादश्यां हि व्रतं कार्यं निरंबु समुपोषणम् ॥ ६ ॥
പൂർവാഹ്ന-അപരാഹ്ന ക്രമപ്രകാരം സായാഹ്നത്തിലും പ്രഭാതത്തിലും ഭോജനം ഉപേക്ഷിക്കണം. ഏകാദശി ‘ഭിന്ന’മായാൽ ഉപവാസം അടുത്ത ദിവസം ആചരിക്കണം. ദ്വാദശിയിൽ വ്രതം—ജലമില്ലാത്ത സമ്പൂർണ്ണ ഉപോഷണം—നിർവഹിക്കണം.
Verse 7
लंघने त्वसमर्थानां जलं शाकं फलं पयः । नैवेद्यं वा हरेः प्रोक्तं स्वाहारात्पादसंमितम् ॥ ७ ॥
പൂർണ്ണ ഉപവാസം ചെയ്യാൻ അശക്തരായവർക്ക് ജലം, ഇലക്കറികൾ, ഫലം, പാൽ അല്ലെങ്കിൽ ശ്രീഹരിക്ക് നിവേദിച്ച നൈവേദ്യം—സ്വാഭാവിക ആഹാരത്തിന്റെ നാലിലൊന്ന് മാത്രം—അനുവദിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു।
Verse 8
स्वाती सूर्योदये विद्धो त्यजंत्यकादशीं सति । निष्कामा मध्यरात्रे च विद्धां मुंचन्ति याम्यया ॥ ८ ॥
സ്വാതി നക്ഷത്രത്തിൽ സൂര്യോദയസമയത്ത് ഏകാദശി ‘വിദ്ധ’യായാൽ സത്സജനങ്ങൾ ആ ഏകാദശി ഉപേക്ഷിക്കുന്നു. നിഷ്കാമഭാവത്തോടെ വ്രതം ചെയ്യുന്നവർ അർദ്ധരാത്രിയിലും വിധ്ദമായ ഏകാദശിയെ യാമ്യ പ്രഹരവിധിപ്രകാരം വിട്ടുകളയുന്നു।
Verse 9
सर्वेष्वपि तु लोकेषु विदिता दशमी तिथिः । यमस्य तस्याः प्रांति तु स्थितिः कार्या त्वयानघे ॥ ९ ॥
എല്ലാ ലോകങ്ങളിലും ദശമി തിഥി പ്രസിദ്ധമാണ്. അതിനാൽ, ഹേ നിർമലേ, ആ തിഥിയുടെ പ്രാന്തത്തിൽ (അവസാന-സന്ധിയിൽ) യമനുവേണ്ടി വ്രതസ്ഥാപനം നീ വിധിപൂർവ്വം നടത്തണം।
Verse 10
एतेन देवकार्यं च सिद्धं भवति शोभने । सूर्येन्दुचारा तिथ्यास्तु दशम्याः प्रांतगामिनी ॥ १० ॥
ഇതിനാൽ, ഹേ ശുഭേ, ദേവകാര്യവും സിദ്ധമാകുന്നു. സൂര്യ-ചന്ദ്രഗതിയനുസരിച്ച് നിർണ്ണയിക്കുന്ന തിഥികളിൽ, അവസാനം സമീപിക്കുന്ന (പ്രാന്തഗാമിനി) ദശമി തിഥിയേ സ്വീകരിക്കണം।
Verse 11
भुवि तीर्थानि चैव त्वं स्वाघनाशाय संचर । अरुणोदयमारभ्य यावत्सूर्योदयो भवेत् ॥ ११ ॥
സ്വപാപനാശത്തിനായി ഭൂമിയിലെ തീർത്ഥങ്ങളിൽ സഞ്ചരിക്കൂ—അരുണോദയം മുതൽ സൂര്യോദയം വരെയായി।
Verse 12
तदंतस्त्वं व्रते प्राप्ता लभस्वैकादशीफलम् । यः कश्चित्कुरुते विद्धं त्वया ह्येकादशीव्रतम् ॥ १२ ॥
അതിനാൽ ഈ വ്രതത്തിന്റെ സമാപ്തിയിൽ നീ ഏകാദശീഫലം പ്രാപിക്കും. കൂടാതെ അറിയുക—നീ ഉപദേശിച്ചതുപോലെ ആരെങ്കിലും ഈ ഏകാദശീ വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചാൽ, അവൻ തീർച്ചയായും അതിന്റെ പുണ്യം നേടും.
Verse 13
स तीपकारकस्तुभ्यं भविष्यति सुरप्रिये । मुहूर्तद्वयमात्रं तु ज्ञेयं चात्रारुणोदयम् ॥ १३ ॥
ഹേ സുരപ്രിയേ, അതേ സമയമാണ് നിനക്കു സൂചകമാകുന്നത്. കൂടാതെ ഇവിടെ ‘അരുണോദയം’ രണ്ടുമുഹൂർത്തം മാത്രമുള്ള ദൈർഘ്യമെന്നു ഗ്രഹിക്കണം.
Verse 14
मूहूर्ताः पंचदश च स्मृता रात्रेर्दिनस्य च । ज्ञेयास्ते ह्रस्वदीर्घत्वे त्रैराशिक विधानतः ॥ १४ ॥
രാത്രിക്കും ദിവസത്തിനും പതിനഞ്ച് മുഹൂർത്തങ്ങൾ എന്നു സ്മൃതിയിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. അവയുടെ കുറവ്-കൂടുതൽ ത്രൈരാശിക (അനുപാത) നിയമപ്രകാരം നിർണ്ണയിക്കണം.
Verse 15
त्रयोदशान्मुहूर्तांत्तु रात्रैरूर्द्ध्वा समागता । सब्ध्वोपवासिनां पुण्यं स्वस्था भव शुचिस्मिते ॥ १५ ॥
രാത്രിയുടെ പതിമൂന്ന് മുഹൂർത്തങ്ങൾ കഴിഞ്ഞാൽ യുക്തമായ സമയം എത്തുന്നു. അപ്പോൾ ഉപവാസികളുടെ പുണ്യം പരിപൂർണ്ണമാകുന്നു—ഹേ ശുചിസ്മിതേ, നീ സ്വസ്ഥയായി ഇരിക്കൂ.
Verse 16
यमसंस्थापनार्थाय वैकुण्ठध्वंसनाय च । पाखण्डानां विवृद्ध्यर्थँ पापसंचनाय च ॥ १६ ॥
“യമന്റെ ആധിപത്യം സ്ഥാപിക്കാനും, വൈകുണ്ഠമാർഗം നശിപ്പിക്കാനും, പാഖണ്ഡവാദങ്ങളെ വർധിപ്പിക്കാനും, പാപം സമ്പാദിക്കാനും (അവർ) ഇങ്ങനെ ചെയ്യുന്നു.”
Verse 17
दत्तं ते मोहिनि स्थानं प्रत्यूषसमयांकितम् ॥ १७ ॥
ഹേ മോഹിനീ, പ്രത്യൂഷ (ഉഷസ്സുകാല) സമയത്താൽ അടയാളപ്പെടുത്തിയ ഒരു സ്ഥലം നിനക്കു ദത്തമായിരിക്കുന്നു।
Verse 18
विद्धं त्वयैकादशिकाव्रतं ये कुर्वंति कर्तार इह प्रयत्नात् । तेषां भवेद्यत्सुकृतं शुभे फलं भुंक्ष्व प्रसन्ना भव भूसुरे त्वम् ॥ १८ ॥
ഹേ ശുഭേ, നീ ഉപദേശിച്ചതുപോലെ പരിശ്രമത്തോടെ ഏകാദശി വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുന്നവരുടെ ആ പുണ്യകർമ്മത്തിൽ നിന്നു ജനിക്കുന്ന ഏതു ശുഭഫലവും നീ സ്വീകരിച്ചു അനുഭവിക്ക; ആ ഭൂസുരൻ (ബ്രാഹ്മണൻ) മേൽ പ്രസന്നയായിരിക്ക।
Verse 19
एवं प्रदिष्टा कमलासनाद्यैः सा मोहिनी हृष्टतरा बभूव । मेने कृतार्थं निजजीवितं च स्वपापतीर्थाभिनिषेवणेन ॥ १९ ॥
കമലാസനൻ (ബ്രഹ്മാവ്) മുതലായവർ ഇങ്ങനെ ഉപദേശിച്ചതോടെ ആ മോഹിനി കൂടുതൽ ആനന്ദിതയായി; പാപഹര തീർത്ഥം ആശ്രയിച്ചതിനാൽ തന്റെ ജീവിതം കൃതാർത്ഥമായതായി അവൾ കരുതി।
Verse 20
संसाधितं कार्यमिदं सुराणां भस्मावशेषं हि गतेऽपि देहे । चैतन्यमात्रे पवनात्मकेऽस्मिन् संमार्जितो भूपकृतस्तु पंथाः ॥ २० ॥
ദേവന്മാരുടെ ഈ കാര്യം സാധിച്ചിരിക്കുന്നു; ദേഹം പോയാലും ഭസ്മം മാത്രമേ ശേഷിക്കൂ. എങ്കിലും ചൈതന്യമാത്രവും പ്രാണസ്വരൂപവും ആയ ഈ സത്തയിൽ രാജാവ് സ്ഥാപിച്ച പാത നന്നായി ശുദ്ധീകരിച്ച് ഒരുക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു।
Verse 21
नीतं मया चात्मकृतं हि वाक्यं प्रहृष्टया वै यदुदाहृतं हि । एवं विमृश्य क्षिप्तिपालदेवान्प्रणम्य हृष्टा च पुरोधसं स्वम् ॥ २१ ॥
അവൾ ചിന്തിച്ചു—‘ഞാൻ ഉച്ചരിച്ച വാക്കുകൾ സത്യത്തിൽ എന്റെതന്നെയായിരുന്നു; ഞാൻ അവ സന്തോഷത്തോടെ പറഞ്ഞു.’ ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച് അവൾ രാജാക്കന്മാരെയും ദേവന്മാരെയും വണങ്ങി; ഹർഷത്തോടെ സ്വന്തം പുരോഹിതനെയും നമസ്കരിച്ചു।
Verse 22
प्रांते स्थिता सूर्यविहीनसंज्ञे काले दशम्या जनमोहनाय । कृच्छ्रांतरूपा च दिनं च भुंक्ते प्रकृष्टरूपा नरकाय नॄणाम् ॥ २२ ॥
അറ്റത്ത് നിലകൊണ്ട്, ‘സൂര്യവിഹീന’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന കാലത്ത്, ദശമി തിഥിയിൽ അവൾ ജനങ്ങളെ മോഹിപ്പാൻ പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. ക്ലേശരൂപം ധരിച്ചു ദിനത്തെ ഗ്രസിക്കുന്നു; അതിലും പ്രബലരൂപത്തിൽ മനുഷ്യർക്കു നരകഹേതുവാകുന്നു॥२२॥
Verse 23
प्रांतस्थितां तां रविजो निरीक्ष्य प्रहृष्टवक्त्रो वचनं जगाद । त्वया प्रतिष्ठा मम चारुनेत्रे कृतात्र लोके पुनरेव सम्यक् । विभोदितो रुक्मविभूषणस्य मत्तेभसंस्थः पटहः सुघोषः ॥ २३ ॥
അറ്റത്ത് നിൽക്കുന്ന അവളെ കണ്ട സൂര്യപുത്രൻ ഹർഷമുഖത്തോടെ പറഞ്ഞു— “ഹേ സുന്ദരനേത്രേ! നിന്മൂലം ഈ ലോകത്തിൽ എന്റെ പ്രതിഷ്ഠ വീണ്ടും യഥാവിധി സ്ഥാപിതമായി. സ്വർണ്ണാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച മത്തേഭത്തിന്റെ മേൽ സ്ഥാപിച്ച ശുഭഘോഷമുള്ള പടഹം (നഗാര) മുഴങ്ങിയിരിക്കുന്നു।”॥২৩॥
Verse 24
दृष्टे कार्ये जनः सर्वः प्रत्ययं कुरुते त्विति ॥ २४ ॥
ഫലം നേരിട്ട് കാണുമ്പോൾ എല്ലാവരും അതിൽ എളുപ്പത്തിൽ വിശ്വാസം വെക്കുന്നു— എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു॥২৪॥
Verse 25
सूर्योदय स्पृशा ह्येषा दशमी गर्हिता सदा । अस्पृष्टमुदयं नॄणां मोहनाय भविष्यति ॥ २५ ॥
സൂര്യോദയത്തെ സ്പർശിക്കുന്ന ഈ ദശമി എപ്പോഴും നിന്ദ്യമാണ്. സൂര്യോദയം സ്പർശിക്കാത്ത തിഥി മനുഷ്യർക്കു മോഹം (കുഴപ്പം) വരുത്തും॥२५॥
Verse 26
विहाय तां यत्प्रिययोगभुक्तिं पादस्थिता सापि ह्यदृष्यरूपा । सत्यं हि ते नाम विशालनेत्रे यन्मोहिनीत्येव जनो ब्रवीति ॥ २६ ॥
പ്രിയസംഗമജന്യമായ ആ ഭോഗം ഉപേക്ഷിച്ച് അവൾ നിന്റെ പാദങ്ങളിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; എങ്കിലും അവളുടെ രൂപം അദൃശ്യമാണ്. ഹേ വിശാലനേത്രേ! നിന്റെ നാമം സത്യമായും യുക്തമാണ്; ജനങ്ങൾ നിന്നെ ‘മോഹിനി’ എന്നുതന്നെ വിളിക്കുന്നു॥২৬॥
Verse 27
विमोहयित्वा हि जनं समस्तं पटे मदीये लिखितं करोषि । इत्येवमुक्त्वा तनयो विवस्वतः प्रणम्य तां ब्रह्मसुतां प्रहृष्टः ॥ २७ ॥
“നീ സത്യമായും സർവ്വജനത്തെയും മോഹിപ്പിച്ച് എന്റെ വസ്ത്രത്തിലേ തന്നെ എഴുതിപ്പിക്കുന്നു!” എന്ന് പറഞ്ഞ് വിവസ്വാന്റെ പുത്രൻ ആ ബ്രഹ്മകുമാരിയെ നമസ്കരിച്ചു ഹർഷിച്ചു।
Verse 28
जगाम देवैः सह नाकलोकं करे गृहीत्वा लिपिलेखितारम् । गतेषु देवेषु विमोहिनी सा ब्रह्माणमासाद्य सुरासुरेशम् ॥ २८ ॥
ലിപി എഴുതുന്നവനെ കൈപിടിച്ച് അവൾ ദേവന്മാരോടൊപ്പം നാകലോകത്തിലേക്ക് (സ്വർഗത്തിലേക്ക്) പോയി. ദേവന്മാർ പോയശേഷം ആ വിമോഹിനി സുരാസുരേശനായ ബ്രഹ്മാവിനെ സമീപിച്ചു।
Verse 29
विज्ञापयामास पितः पुरोधा ममायमत्युग्रतरश्च कोपात् । दग्धं शरीरं मम लोकनाथ पुनः प्रपत्स्येऽथ तथा कुरुष्व ॥ २९ ॥
പുരോഹിതൻ പിതാവിനോട് അപേക്ഷിച്ചു—“എന്റെ അത്യന്തം ഉഗ്രകോപം മൂലം എന്റെ ശരീരം ദഗ്ധമായി. ഹേ ലോകനാഥാ! ഞാൻ വീണ്ടും ദേഹധാരിയായി ശരണം പ്രാപിക്കും; അതിനാൽ യുക്തമായതു ചെയ്യുക.”
Verse 30
विमोहितं चैव जगन्मयेदं प्रांते समास्थाय यमस्य तिथ्याः । जितो हि राज्ञा शमनः पुराद्य कृतो जयी तात तव प्रभावात् ॥ ३० ॥
ഈ ലോകം മായാമോഹത്തിൽ യമന്റെ നിശ്ചിത സമയത്തിന്റെ അറ്റത്ത് നിലകൊള്ളുന്നു. എങ്കിലും പുരാതനകാലം മുതൽ ശമനൻ (യമൻ) രാജാവാൽ ജയിക്കപ്പെട്ട്—ഹേ താത—നിന്റെ പ്രഭാവംകൊണ്ട് വിജയിയായി തീർന്നു।
Verse 31
तव कृत्यमिदं तात यत्पुनर्देहधारिणी । भूयामहं जगन्नाथ ब्रह्मणं सांत्ययस्व भोः ॥ ३१ ॥
“ഹേ താത! ഞാൻ വീണ്ടും ദേഹധാരിണിയാകേണ്ടത് നിന്റെ കൃത്യമാണ്. ഹേ ജഗന്നാഥാ! ബ്രഹ്മാവിനോടു എന്നെ സമാധാനിപ്പിക്കൂ; ദയചെയ്ത് ശാന്തി വരുത്തൂ.”
Verse 32
तच्छ्रुत्वा मोहिनीवाक्यं ब्रह्मा लोकविधानकृत् । ब्राह्मणं सांत्वयामास पुनरेव सुताकृते ॥ ३२ ॥
മോഹിനിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ലോകവിധാനകർത്താവായ ബ്രഹ്മാവ് പുത്രിയുടെ നിമിത്തം വീണ്ടും ആ ബ്രാഹ്മണനെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു।
Verse 33
वसो तात निबोधेदं यद्ब्रवीमि हितावहम् । तव चास्या महाभाग सर्वलोकहिताय च ॥ ३३ ॥
ഹേ വസു, മകനേ, ഞാൻ പറയുന്നതു നന്നായി ഗ്രഹിക്ക; അത് ഹിതകരമാണ്—നിനക്കും, മഹാഭാഗ്യവാനേ, അവൾക്കും, സർവ്വലോകങ്ങളുടെ ക്ഷേമത്തിനും.
Verse 34
त्वयेयं मोहिनी कोपात्कृता भस्मावशेषिता । पुनः शरीरं याचेत तदाज्ञां देहि मानद ॥ ३४ ॥
നിന്റെ കോപത്താൽ ഈ മോഹിനി ഭസ്മമായി അവശേഷമാത്രമായി. അവൾ വീണ്ടും ശരീരം അപേക്ഷിച്ചാൽ, അനുമതി നൽകുക, ഹേ മാനദ।
Verse 35
मत्पुत्री तव याज्येयं दुर्गतिं तात गच्छति । त्वया मया च सपाल्या कृतकार्या तपस्विनी ॥ ३५ ॥
എന്റെ പുത്രി—നിനക്കാൽ യാജ്യയാകേണ്ടവൾ—മകനേ, ദുര്ഗതിയിൽ പതിച്ചിരിക്കുന്നു. അവളെ നീയും ഞാനും, അവളുടെ രക്ഷകനോടുകൂടി, ചേർന്ന് പാലിച്ചു കാക്കണം; ആ തപസ്വിനി ആവശ്യമായ കൃത്യം പൂർത്തിയാക്കിയിരിക്കുന്നു.
Verse 36
यदि त्वं शुद्धभावेन मां ज्ञापयसि मानद । तातोऽहमस्या भूयोऽपि देहमुत्पादयाम्यहम् ॥ ३६ ॥
ഹേ മാനദ, നീ ശുദ്ധഭാവത്തോടെ എന്നെ അറിയിച്ചാൽ, ഞാൻ അവൾക്കായി വീണ്ടും ശരീരം സൃഷ്ടിക്കും.
Verse 37
किंतु विष्णुदिनस्यैषा वैरिणी पापकारिणी । यथा शुद्ध्येति विप्रेंद्र तथैवाशु विधीयताम् ॥ ३७ ॥
എന്നാൽ ഇത് വിഷ്ണുവിന്റെ പുണ്യദിനത്തിന്റെ ശത്രുവും പാപകാരിണിയും ആകുന്നു. അതുകൊണ്ട്, ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ, ശുദ്ധി ലഭിക്കുന്ന വിധം തന്നെയായി ഉടൻ ആവശ്യകർമ്മം ചെയ്യപ്പെടട്ടെ.
Verse 38
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य ब्रह्मणः स पुरोहितः । याज्याया देहयोगार्थमादिदेश मुदान्वितः ॥ ३८ ॥
ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആ വചനങ്ങൾ കേട്ട പുരോഹിതൻ ആനന്ദത്തോടെ നിറഞ്ഞു; യജമാനിക്ക് ദേഹയോഗം, അഥവാ വീണ്ടും ദേഹപ്രാപ്തി ഉണ്ടാകുവാൻ വേണ്ട നിർദ്ദേശങ്ങൾ നൽകി.
Verse 39
विप्रवाक्यं समाकर्ण्य ब्रह्मा लोकपितामहः । कमंडलुजलेनौक्षन्मोहिन्या देहभस्म तत् ॥ ३९ ॥
വിപ്രന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ലോകപിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവ് തന്റെ കമണ്ഡലുവിലെ ജലംകൊണ്ട് മോഹിനിയുടെ ആ ദേഹഭസ്മത്തിൽ തളിച്ചു.
Verse 40
समुक्षिते ब्रह्मणा लोककर्त्रा सा मोहिनी देहयुता बभूव । प्रणम्य तातं च वसोः पुरोधसो जग्राह पादौ विनयेन नत्वा ॥ ४० ॥
ലോകസ്രഷ്ടാവായ ബ്രഹ്മാവ് ജലപ്രോക്ഷണം ചെയ്തപ്പോൾ ആ മോഹിനി ദേഹയുക്തയായി. അവൾ ആദ്യം പിതാവിനെ നമസ്കരിച്ചു, പിന്നെ വസുവിന്റെ പുരോഹിതനെ; വിനയത്തോടെ കുനിഞ്ഞ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പാദങ്ങൾ പിടിച്ചു.
Verse 41
ततो वसुर्याजक एव राज्ञो मुदान्वितो याज्यनितंबिनीं ताम् । विमोहिनीं स्वामिसुतोंज्झितां च जगाद वाक्यं विदुतामवीराम् ॥ ४१ ॥
അപ്പോൾ രാജാവിന്റെ യാജകനായ വസുര്യാജകൻ ആനന്ദത്തോടെ, മനോഹര നിതംബയുക്തയായ ആ മോഹിനിയെ—സ്വാമിയുടെ പുത്രൻ ഉപേക്ഷിച്ച അവളെ—വിദ്വന്മാർക്ക് യോജിച്ച ഗൗരവമുള്ള വചനങ്ങളാൽ അഭിസംബോധന ചെയ്തു.
Verse 42
वसुरुवाच । क्रोधस्त्यक्तो मया देवि ब्रह्मणो वचनादथ । गतिं ते कारयिष्यामि तीर्थस्नानादिकर्मणा ॥ ४२ ॥
വസു പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവീ! ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ഞാൻ ഇപ്പോൾ ക്രോധം ഉപേക്ഷിച്ചു. തീർത്ഥസ്നാനാദി വിധികർമങ്ങളാൽ നിനക്ക് ശുഭഗതി വരുത്താം.
Verse 43
इत्युक्त्वा मोहिनीं विप्रो ब्रह्माणां जगतां पतिम् । विससर्ज नमस्कृत्य मोहिनीपितरं मुदा ॥ ४३ ॥
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ആ വിപ്രൻ മോഹിനിയെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു; പിന്നെ ലോകപതി, മോഹിനിയുടെ പിതാവ്, ബ്രഹ്മന്മാരുടെ അധിപനായ ബ്രഹ്മാവിനെ ആനന്ദത്തോടെ നമസ്കരിച്ചു വിടപറഞ്ഞു।
Verse 44
मोहिन्या वसुना चैव प्रीत्या ब्रह्मा विसर्जितः । जगाम लोकं तमसः परमव्यक्तवर्त्मना ॥ ४४ ॥
മോഹിനിയുടെയും വസുവിന്റെയും പ്രീതിയാൽ ബ്രഹ്മാവ് അവനെ വിടുവിച്ചു; അവൻ പരമ അവ്യക്തവും ഗൂഢവുമായ പഥത്തിലൂടെ തമസ്സിന്റെ ലോകത്തിലേക്ക് പോയി।
Verse 45
स वसुर्ब्राह्मणश्रेष्ठो रुक्मांगदपुरोहितः । मोहिनीं समनुग्राह्यां मत्वा हृदि विचारयन् ॥ ४५ ॥
ആ വസു—ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠനും രുക്മാംഗദന്റെ പുരോഹിതനും—മോഹിനിയെ അനുഗ്രഹയോഗ്യയെന്ന് കരുതി ഹൃദയത്തിൽ ആലോചിച്ചു।
Verse 46
मुहूर्त्तं ध्यानमापन्नो बुबुधे कारणं गतेः ॥ ४६ ॥
ഒരു മുഹൂർത്തം ധ്യാനത്തിൽ പ്രവേശിച്ച്, തന്റെ ഗതിയുടെ യഥാർത്ഥ കാരണമെന്തെന്നു അവൻ ബോധിച്ചു।
Verse 47
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे मोहिनीचरिते सप्तत्रिंशोऽध्यायः ॥ ३७ ॥
ഇങ്ങനെ ശ്രീബൃഹന്നാരദീയപുരാണത്തിന്റെ ഉത്തരഭാഗത്തിലെ ‘മോഹിനീചരിതം’ എന്ന മുപ്പത്തേഴാം അധ്യായം സമാപ്തമായി ॥ ൩൭ ॥
The chapter frames Ekādaśī as uniquely capable of removing even grave sin and granting access to Hari’s abode, making it a paradigmatic Vaiṣṇava vrata where correct timing (tithi integrity) and disciplined restraint convert calendrical observance into soteriological merit.
Aruṇodaya is defined as the dawn period lasting two muhūrtas before sunrise. It matters because tithi boundaries and ‘piercing’ conditions are judged against sunrise/dawn windows; correct vrata performance and avoidance of delusive timing depend on recognizing this precise interval.
A ‘split’ Ekādaśī is one that does not fully prevail in the required window, prompting observance on the following day. A ‘pierced’ Ekādaśī is contaminated by adjacency with another tithi at critical times (sunrise or midnight), and the text states such cases may be abandoned—especially when pierced at sunrise (e.g., with Svātī noted) or, for desireless practitioners, even when pierced at midnight.
It states Hari has ordained proper pāraṇa at sunrise for the gods, and that pāraṇa on Trayodaśī can destroy the ‘fault’ associated with fasting—indicating a remedial timing principle when standard breaking windows are disrupted.