The Greatness of Viṣṇu (Uttaṅka’s Hymn, Hari’s Manifestation, and the Boon of Bhakti)

Verse 1

नारद उवाच । किं तत्स्तोत्रं महाभाग कथं तुष्टो जनार्दनः । उत्तङ्कः पुण्यपुरुषः कीदृशं लब्धवान्वरम् 1. ॥ १ ॥

നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാഭാഗ! ആ സ്തോത്രം എന്തായിരുന്നു? ജനാർദനൻ എങ്ങനെ പ്രസന്നനായി? പുണ്യപുരുഷനായ ഉത്തങ്കൻ ഏതു തരത്തിലുള്ള വരം ലഭിച്ചു?

Verse 2

सनक उवाच । उत्तङ्कस्तु तदा विप्रो हरिध्यानपरायणः । पादोदकस्य माहात्म्यं दृष्ट्वा तुष्टाव भक्तितः ॥ २ ॥

സനകൻ പറഞ്ഞു—അന്ന് ഹരിധ്യാനത്തിൽ പരമനിഷ്ഠനായ ബ്രാഹ്മണൻ ഉത്തങ്കൻ, ഭഗവാന്റെ പാദപ്രക്ഷാലന-തീർത്ഥത്തിന്റെ മഹിമ കണ്ടു ഭക്തിയോടെ സ്തുതിച്ചു।

Verse 3

उत्तङ्क उवाच । नतोऽस्मि नारायणमादिदेवं जगन्निवासं जगदेकबन्धुम् । चक्राब्जशार्ङ्गासिधरं महान्तं स्मृतार्तिनिघ्नं शरणं प्रपद्ये ॥ ३ ॥

ഉത്തങ്കൻ പറഞ്ഞു—ആദിദേവനായ നാരായണനോട് ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു; അവൻ ജഗന്നിവാസനും സർവ്വലോകങ്ങളുടെ ഏകബന്ധുവുമാകുന്നു; ചക്രം, പദ്മം, ശാർങ്ഗധനുസ്സ്, ഖഡ്ഗം ധരിച്ച മഹാൻ. സ്മരിക്കുന്നവരുടെ ആർതി നശിപ്പിക്കുന്ന അവന്റെ ശരണം ഞാൻ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 4

यन्नाभिजाब्जप्रभवो विधाता सृजत्यमुं लोकसमुच्चयं च । यत्क्रोधतो हन्ति जगच्च रुद्र स्तमादिदेवं प्रणतोऽस्मि विष्णुम् ॥ ४ ॥

ഞാൻ ആ ആദിദേവനായ വിഷ്ണുവിനെ പ്രണാമിക്കുന്നു—അവന്റെ നാഭിയിൽ നിന്നുയർന്ന പദ്മത്തിൽ ജനിച്ച വിധാതാ ബ്രഹ്മാവ് ഈ ലോകസമുച്ചയം സൃഷ്ടിക്കുന്നു; അവന്റെ ക്രോധത്തിൽ നിന്നു രുദ്രൻ സമസ്ത ജഗത്തെയും സംഹരിക്കുന്നു।

Verse 5

पद्मापतिं पद्मदलायताक्षं विचित्रवीर्यं निखिलैकहेतुम् । वेदान्तवेद्यं पुरुषं पुराणं तेजोनिधिं विष्णुमहं प्रपन्नः ॥ ५ ॥

ഞാൻ വിഷ്ണുവിന്റെ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു—അവൻ പദ്മാ (ലക്ഷ്മി)യുടെ പതി, പദ്മദളസമാന വിശാലനേത്രൻ; അത്ഭുതവീര്യൻ, സർവ്വത്തിന്റെയും ഏകകാരണം; വേദാന്തത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്ന പുരാതന പുരുഷൻ, ദിവ്യതേജസ്സിന്റെ നിധി।

Verse 6

आत्माक्षरः सर्वगतोऽच्युताख्यो ज्ञानात्मको ज्ञानविदां शरण्यः । ज्ञानैकवेद्यो भगवाननादिः प्रसीदतां व्यष्टिसमष्टिरूपः ॥ ६ ॥

അച്യുതൻ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന ആ ഭഗവാൻ—അക്ഷരാത്മാവ്, സർവ്വഗതൻ, ജ്ഞാനസ്വരൂപൻ, ബ്രഹ്മജ്ഞാനികളുടെ ശരണ്യം; ശുദ്ധജ്ഞാനത്തിലൂടെ മാത്രമേ അറിയപ്പെടുന്നുള്ളൂ, അനാദി, വ്യഷ്ടി-സമഷ്ടി രൂപമായി പ്രകാശിക്കുന്നവൻ—ഞങ്ങളോടു പ്രസാദിക്കട്ടെ।

Verse 7

अनन्तवीर्यो गुणजातिहीनो गुणात्मको ज्ञानविदां वरिष्ठः । नित्यः प्रपन्नार्तिहरः परात्मा दयाम्बुधिर्मे वरदस्तु भूयात् ॥ ७ ॥

അനന്തവീര്യനായ, ഗുണ‑ജാതി പരിധികളെ അതിക്രമിച്ചവൻ, എങ്കിലും സകല സദ്ഗുണങ്ങളുടെ സാരസ്വരൂപൻ; തത്ത്വജ്ഞാനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ; നിത്യൻ; ശരണാഗതരുടെ ദുഃഖം അകറ്റുന്ന പരമാത്മാവ്—കരുണാസമുദ്രൻ—എനിക്കു നിത്യം വരദാതാവാകട്ടെ.

Verse 8

यः स्थूलसूक्ष्मादिविशेषभेदैर्जगद्यथावत्स्वकृतं प्रविष्टः । त्वमेव तत्सर्वमनन्तसारं त्वत्तः परं नास्ति यतः परात्मन् ॥ ८ ॥

സ്ഥൂല‑സൂക്ഷ്മാദി പ്രത്യേക ഭേദങ്ങളോടെ ഈ ജഗത്ത് സൃഷ്ടിച്ച്, അതു ഉള്ളതുപോലെ തന്നേ അതിൽ പ്രവേശിച്ചവൻ—നീ തന്നേ. ഈ സകലവും അനന്തസാരമായി നീ തന്നേ; നിന്നേക്കാൾ പരം ഒന്നുമില്ല, ഹേ പരമാത്മാവേ.

Verse 9

अगोचरं यत्तव शुद्धरूपं मायाविहीनं गुणजातिहीनम् । निरञ्जनं निर्मलमप्रमेयं पश्यन्ति सन्तः परमार्थसंज्ञम् ॥ ९ ॥

ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്ക് അഗോചരമായ നിന്റെ ശുദ്ധരൂപം—മായാരഹിതം, ഗുണ‑ജാതി ഭേദരഹിതം, നിരഞ്ജനം, നിർമ്മലം, അപ്രമേയം—അതിനെ തന്നെയാണ് സന്മാർ ‘പരമാർത്ഥം’ എന്ന നാമത്തിൽ ദർശിക്കുന്നത്.

Verse 10

एकेन हेम्नैव विभूषणानि यातानि भेदत्वमुपाधिभेदात् । तथैव सर्वेश्वर एक एव प्रदृश्यते भिन्न इवाखिलात्मा ॥ १० ॥

ഒരേ സ്വർണ്ണത്തിൽ നിന്നുണ്ടായ ആഭരണങ്ങൾ ഉപാധിഭേദം മൂലം വ്യത്യസ്തമായി തോന്നുന്നതുപോലെ, സർവേശ്വരൻ സത്യത്തിൽ ഒരുവനേ; എങ്കിലും അഖിലാത്മാവ് ഭിന്നനെന്നപോലെ ദൃശ്യമാകുന്നു.

Verse 11

यन्मायया मोहितचेतसस्तं पश्यन्ति नात्मानमपि प्रसिद्धम् । त एव मायारहितास्तदेव पश्यन्ति सर्वात्मकमात्मरूपम् ॥ ११ ॥

മായയാൽ മോഹിതമായ ചിത്തമുള്ളവർ ആ തത്ത്വത്തെ കാണുന്നു; എന്നാൽ പ്രസിദ്ധമായ ആത്മാവിനെയും കാണുന്നില്ല. അതേ അവർ മായാരഹിതരാകുമ്പോൾ, അതേ സത്യത്തെ സർവാത്മകമായ ആത്മസ്വരൂപമായി ദർശിക്കുന്നു.

Verse 12

विभुं ज्योतिरनौपम्यं विष्णुसंज्ञं नमाम्यहम् । समस्तमेतदुद्भूतं यतो यत्र प्रतिष्ठितम् ॥ १२ ॥

വിഷ്ണു എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായ, സർവ്വവ്യാപിയായ, അനുപമമായ ജ്യോതിസ്സിനെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു; അവനിൽ നിന്നാണ് ഈ സമസ്ത ജഗത്ത് ഉദ്ഭവിച്ചതും അവനിൽ തന്നെയാണ് അത് പ്രതിഷ്ഠിതമായതും.

Verse 13

यतश्चैतन्यमायातं यद्रू पं तस्य वै नमः । अप्रमेयमनाधारमाधाराधेयरूपकम् ॥ १३ ॥

ഏതിൽ നിന്നാണ് ചൈതന്യം ഉദ്ഭവിച്ചതും ഏതിന്റേതാണ് അതിന്റെ സ്വരൂപവും—ആ അപ്രമേയനേയും, ബാഹ്യാധാരമില്ലാത്തവനേയും, ആധാരവും ആധേയവും ആയി പ്രത്യക്ഷനാകുന്നവനേയും ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.

Verse 14

परमानन्दचिन्मात्रं वासुदेवं नतोऽस्म्यहम् । हृद्गुहानिलयं देवं योगिभिः परिसेवितम् ॥ १४ ॥

പരമാനന്ദസ്വരൂപനും ശുദ്ധചൈതന്യമാത്രനുമായ വാസുദേവനോട് ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു; ഹൃദയഗുഹയിൽ വസിക്കുന്ന ദേവൻ, യോഗികൾ നിരന്തരം പരിചരിക്കുന്നവൻ.

Verse 15

योगानामादिभूतं तं नमामि प्रणवस्थितम् । नादात्मकं नादबीजं प्रणवात्मकमव्ययम् ॥ १५ ॥

സകല യോഗങ്ങളുടെയും ആദിമൂലമായ, പ്രണവം (ഓം) എന്നതിൽ സ്ഥിതനായ അവനെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു; നാദസ്വരൂപൻ, നാദബീജം, അവ്യയമായ പ്രണവാത്മാവ്.

Verse 16

सद्भावं सच्चिदानन्दं तं वन्दे तिग्मचक्रिणम् । अजरं साक्षिणं त्वस्य ह्यवाङ्मनसगोचरम् ॥ १६ ॥

തീക്ഷ്ണചക്രധാരിയായ ആ പ്രഭുവിനെ ഞാൻ വന്ദിക്കുന്നു—അവന്റെ സ്വരൂപം സത്-ചിത്-ആനന്ദം; അവൻ അജന്മനും അജരനും, സർവ്വത്തിന്റെയും സാക്ഷിയും, വാക്കിനും മനസ്സിനും അഗോചരനും ആകുന്നു.

Verse 17

निरञ्जनमनन्ताख्यं विष्णुरूपं नतोऽस्म्यहम् । इन्द्रि याणि मनो बुद्धिः सत्त्वं तेजो बलं धृतिः ॥ १७ ॥

ഞാൻ മലിനതരഹിതനായ ‘അനന്ത’നാമധേയനായ വിഷ്ണുരൂപനായ പ്രഭുവിനെ നമസ്കരിക്കുന്നു. ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, മനസ്, ബുദ്ധി, സത്ത്വം, തേജസ്, ബലം, ധൃതി—ഇവയൊക്കെയും അവനിൽ നിന്നുമാണ്, അവനിൽ തന്നെയാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്.

Verse 18

वासुदेवात्मकान्याहुः क्षेत्रं क्षेत्रज्ञमेव च । विद्याविद्यात्मकं प्राहुः परात्परतरं तथा ॥ १८ ॥

‘ക്ഷേത്രം’യും ‘ക്ഷേത്രജ്ഞൻ’യും രണ്ടും വാസുദേവസ്വഭാവമാണെന്ന് അവർ പറയുന്നു. വിദ്യയും അവിദ്യയും പോലും അവന്റെ തന്നെ രൂപം; അവൻ പരമത്തിലും പരം, പരാത്പരൻ.

Verse 19

अनादिनिधनं शान्तं सर्वधातारमच्युतम् । ये प्रपन्ना महात्मानस्तेषां मक्तिर्हि शाश्वती ॥ १९ ॥

അനാദി-അനന്തനായ, ശാന്തസ്വരൂപനായ, സർവ്വധാരകനായ, അച്യുതനായ പ്രഭുവിൽ ശരണം പ്രാപിച്ച മഹാത്മാക്കൾക്ക് മോക്ഷം തീർച്ചയായും ശാശ്വതമാണ്.

Verse 20

वरं वरेण्यं वरदं पुराणं । सनातनं सर्वगतं समस्तम् । नतोऽस्मि भूयोऽपि नतोऽस्मि भूयो । नतोऽस्मि भूयोऽपि नतोऽस्मि भूयः ॥ २० ॥

പരമോത്തമൻ, വരണീയൻ, വരദൻ, പുരാണൻ, സനാതനൻ, സർവ്വവ്യാപി, സമസ്തസമ്പൂർണ്ണൻ—അവനോട് ഞാൻ വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കരിക്കുന്നു. വീണ്ടും നമസ്കാരം, വീണ്ടും നമസ്കാരം—പുനഃപുനഃ നമസ്കാരം.

Verse 21

यत्पादतोयं भवरोगवैद्यो । यत्पादपांसुर्विमलत्वसिद्ध्यै । यन्नाम दुष्कर्मनिवारणाय । तमप्रमेयं पुरुषं भजामि ॥ २१ ॥

ഞാൻ ആ അപ്രമേയ പുരുഷോത്തമനെ ഭജിക്കുന്നു—അവന്റെ പാദതീർത്ഥം ഭവരോഗത്തിന് വൈദ്യമാണ്; അവന്റെ പാദധൂളി വിമലതാസിദ്ധിക്ക് കാരണമാകുന്നു; അവന്റെ നാമം ദുഷ്കർമങ്ങളെ അകറ്റുന്നു.

Verse 22

सद्रू पं तमसद्रू पं सदसद्रू पमव्ययम् । तत्तद्विलक्षणं श्रेष्ठं श्रेष्ठाच्छ्रेष्ठतरं भजे ॥ २२ ॥

ഞാൻ ആ അവ്യയ പരമതത്ത്വത്തെ ഭജിക്കുന്നു—അത് സത്-രൂപവും, അസത്‌ക്കതീതവും; സത്-അസത് ഉഭയരൂപമായിട്ടും എല്ലാ വിവരണങ്ങളെയും അതിക്രമിച്ച വിൽക്ഷണം; ശ്രേഷ്ഠം, ശ്രേഷ്ഠത്തേക്കാളും ശ്രേഷ്ഠതരം।

Verse 23

निरञ्जनं निराकारं पूर्णमाकाशमध्यगम् । परं च विद्याविद्याभ्यां हृदम्बुजनिवासिनम् ॥ २३ ॥

അവൻ നിരഞ്ജനൻ, നിരാകാരൻ, പൂർണ്ണൻ—ചൈതന്യാകാശത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നവൻ; വിദ്യയും അവിദ്യയും ഇരട്ടത്തെയും അതീതനായ പരമൻ, ഹൃദയകമലത്തിൽ വസിക്കുന്നവൻ।

Verse 24

स्वप्रकाशमनिर्देश्यं महतां च महत्तरम् । अणोरणीयांसमजं सर्वोपाधिविवर्जितम् ॥ २४ ॥

അവൻ സ്വപ്രകാശൻ, നിർദ്ദേശിക്കാനാകാത്തവൻ; മഹത്തന്മാരിലും മഹത്തരം; അണുവിലും അണീയാൻ, അജൻ, സർവ്വ ഉപാധികളിൽ നിന്നും വിവർജിതൻ।

Verse 25

यन्नित्यं परमानन्दं परं ब्रह्म सनातनम् । विष्णुसंज्ञं जगद्धाम तमस्मि शरणं गतः ॥ २५ ॥

നിത്യനും പരമാനന്ദസ്വരൂപനും പരമവും സനാതനവുമായ ബ്രഹ്മൻ—‘വിഷ്ണു’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധൻ, ജഗത്തിന്റെ ധാമവും ആധാരവും—അവനിൽ ഞാൻ ശരണം പ്രാപിച്ചു।

Verse 26

यं भजन्ति क्रियानिष्ठा यं पश्यन्ति च योगिनः । पूज्यात्पूज्यतरं शान्तं गतोऽस्मि शरणं प्रभुम् ॥ २६ ॥

ക്രിയാനിഷ്ഠർ ഭജിക്കുന്നതും യോഗികൾ ദർശിക്കുന്നതുമായ പ്രഭു—പൂജ്യന്മാരിലും കൂടുതൽ പൂജ്യൻ, ശാന്തസ്വരൂപൻ—അവനിൽ ഞാൻ ശരണം പ്രാപിച്ചു।

Verse 27

यं न पश्यन्ति विद्वांसो य एतद्व्याप्य तिष्ठति । सर्वस्मादधिकं नित्यं नतोऽस्मि विभुमव्ययम् ॥ २७ ॥

പണ്ഡിതന്മാർക്കും ദർശിക്കാനാകാത്തവനും, എങ്കിലും ഈ സർവ്വജഗത്തിലും വ്യാപിച്ചു നിലകൊള്ളുന്നവനും, സർവ്വത്തിലും നിത്യമായി ഉന്നതനുമായ ആ അവ്യയ വിഭുവിനെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു।

Verse 28

अन्तःकरणसंयोगाज्जीव इत्युच्यते च यः । अविद्याकार्यरहितः परमात्मेति गीयते ॥ २८ ॥

അന്തഃകരണസംബന്ധം മൂലം ‘ജീവൻ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നതു തന്നെയാണ്; അവിദ്യയുടെ ഫലങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തനായപ്പോൾ ‘പരമാത്മാവ്’ എന്നു പാടപ്പെടുന്നു।

Verse 29

सर्वात्मकं सर्वहेतुं सर्वकर्मफलप्रदम् । वरं वरेण्यमजनं प्रणतोऽस्मि परात्परम् ॥ २९ ॥

സർവ്വത്തിന്റെ ആത്മാവും, സർവ്വകാരണമും, എല്ലാ കര്‍മ്മഫലങ്ങളും നല്കുന്നവനും; ശ്രേഷ്ഠനും വന്ദനീയനും അജന്മനുമായ ആ പരാത്പര പരമനെ ഞാൻ പ്രണാമം ചെയ്യുന്നു।

Verse 30

सर्वज्ञं सर्वगं शान्तं सर्वान्तर्यामिणं हरिम् । ज्ञानात्मकं ज्ञाननिधिं ज्ञानसंस्थं विभुं भजे ॥ ३० ॥

ഞാൻ ഹരിയെ ഭജിക്കുന്നു—അവൻ സർവ്വജ്ഞൻ, സർവ്വവ്യാപി, ശാന്തൻ, സർവ്വരുടെയും ഉള്ളിൽ വസിക്കുന്ന അന്തര്യാമി; ജ്ഞാനസ്വരൂപൻ, ജ്ഞാനനിധി, ജ്ഞാനത്തിൽ സ്ഥാപിതൻ, സർവ്വശക്തനായ വിഭു।

Verse 31

नमाम्यहं वेदनिधिं मुरारिं । वेदान्तविज्ञानसुनिश्चितार्थम् । सूर्येन्दुवत् प्रोज्ज्वलनेत्रमिन्द्रं । खगस्वरूपं वपतिस्वरूपम् ॥ ३१ ॥

ഞാൻ മുരാരിയെ നമസ്കരിക്കുന്നു—അവൻ വേദനിധി, വേദാന്തവിജ്ഞാനത്താൽ സുനിശ്ചിതാർത്ഥൻ; സൂര്യചന്ദ്രന്മാരെപ്പോലെ ജ്വലിക്കുന്ന നേത്രങ്ങളുള്ള അധിപൻ; ഖഗസ്വരൂപം ധരിക്കുന്നവനും, സ്വയം ഭൂതങ്ങളുടെ സ്വാമിയുമായവൻ।

Verse 32

सर्वेश्वरं सर्वगतं महान्तं वेदात्मकं । वेदविदां वरिष्ठम् । तं वाङ्मनोऽचिन्त्यमनन्तशक्तिं । ज्ञानैकवेद्यं पुरुषं भजामि ॥ ३२ ॥

ഞാൻ ആ പരമപുരുഷനെ ഭജിക്കുന്നു—അവൻ സർവേശ്വരൻ, സർവവ്യാപി, മഹാൻ; അവന്റെ സ്വഭാവം തന്നെയാണ് വേദം, വേദവിദന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ; വാക്കിനും മനസ്സിനും അചിന്ത്യൻ, അനന്തശക്തിയുള്ളവൻ, ശുദ്ധജ്ഞാനത്തിലൂടെ മാത്രമേ അറിയപ്പെടുന്നവൻ।

Verse 33

इन्द्रा ग्निकालासुरपाशिवायुसोमेशमार्त्तण्डपुरन्दराद्यैः । यः पाति लोकान् परिपूर्णभावस्तमप्रमेयं शरणं प्रपद्ये ॥ ३३ ॥

പരിപൂർണസ്വഭാവമുള്ള ആ അപ്രമേയ പരമസത്ത്വത്തിൽ ഞാൻ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു—അവൻ ഇന്ദ്രൻ, അഗ്നി, കാലം, അസുരർ, പാശി (വരുണൻ), വായു, സോമൻ, ഈശൻ, മാർത്തണ്ഡൻ (സൂര്യൻ), പുരന്ദരൻ മുതലായവരിലൂടെ ലോകങ്ങളെ കാക്കുന്നു।

Verse 34

सहस्रशीर्षं च सहस्रपादं सहस्राबाहुं च सहस्रनेत्रम् । समस्तयज्ञैः परिजुष्टमाद्यं नतोस्मि तुष्टिप्रदमुग्रवीर्यम् ॥ ३४ ॥

സഹസ്ര ശിരസ്സുകളും സഹസ്ര പാദങ്ങളും സഹസ്ര ബാഹുക്കളും സഹസ്ര നേത്രങ്ങളും ഉള്ള ആ ആദിമനോട് ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു—സകല യജ്ഞങ്ങളാലും പൂർണ്ണമായി പ്രസന്നനാകുന്നവൻ; തൃപ്തി നൽകുന്നവൻ; ഉഗ്രവീര്യശക്തിയുള്ളവൻ।

Verse 35

कालात्मकं कालविभागहेतुं गुणत्रयातीतमहं गुणज्ञम् । गुणप्रियं कामदमस्तसङ्गमतीन्द्रि यं विश्वभुजं वितृष्णम् ॥ ३५ ॥

ഞാൻ ആ പ്രഭുവിനെ ധ്യാനിക്കുന്നു—അവൻ കാലസ്വരൂപനും കാലവിഭാഗങ്ങളുടെ കാരണവും; ത്രിഗുണാതീതനായിട്ടും ഗുണങ്ങളെ സമ്യകമായി അറിയുന്നവൻ; സദ്ഗുണപ്രിയൻ, ധർമ്മസമ്മത ആഗ്രഹങ്ങൾ നൽകുന്നവൻ; സർവ്വസംഗരഹിതൻ, ഇന്ദ്രിയാതീതൻ; വിശ്വത്തെ ധരിച്ചു അനുഭവിക്കുന്നവൻ, പൂർണ്ണ തൃഷ്ണാരഹിതൻ।

Verse 36

निरीहमग्र्यं मनसाप्यगम्यं मनोमयं चान्नमयं निरूढम् । विज्ञानभेदप्रतिपन्नकल्पं न वाङ्मयं प्राणमयं भजामि ॥ ३६ ॥

ഞാൻ ആ പരമ, നിർവ്യാപാര തത്ത്വത്തെ ഭജിക്കുന്നു—മനസ്സിനാലും അഗമ്യൻ; മനോമയവും അന്നമയവും (സ്ഥൂല) ആയ കോശങ്ങളെ അതിക്രമിച്ച് സ്ഥാപിതൻ; വിജ്ഞാനഭേദങ്ങളിലൂടെ മാത്രമേ ധാരണാരൂപത്തിൽ ഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്നവൻ; വാക്കിൽ ഒതുങ്ങാത്തവൻ, പ്രാണമയ കോശത്തിലും ബന്ധിതനല്ല।

Verse 37

न यस्य रूपं न बलप्रभावे न यस्य कर्माणि न यत्प्रमाणम् । जानन्ति देवाः कमलोद्भवाद्याः स्तोष्याम्यहं तं कथमात्मरूपम् ॥ ३७ ॥

അവനു രൂപമില്ല; അളക്കാവുന്ന ബലപ്രഭാവവും ഇല്ല; അവന്റെ കര്‍മ്മങ്ങള്‍ അഗോചരമാണ്, അവനെ തെളിയിക്കുന്ന പ്രമാണവും ഇല്ല. കമലജനായ ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാരും അവനെ യഥാര്‍ഥമായി അറിയുന്നില്ല—ആ സ്വാത്മസ്വരൂപനായ ഭഗവാനെ ഞാൻ എങ്ങനെ സ്തുതിക്കും?

Verse 38

संसारसिन्धौ पतितं कदर्यं मोहाकुलं कामशतेन बद्धम् । अकीर्तिभाजं पिशुनं कृतघ्नं सदाशुचिं पापरतं प्रमन्युम् । दयाम्बुधे पाहि भयाकुलं मां पुनः पुनस्त्वां शरणं प्रपद्ये ॥ ३८ ॥

സംസാരസിന്ധുവിൽ വീണിരിക്കുന്ന ഞാൻ ദീനൻ; മോഹത്തിൽ കലങ്ങിയവൻ; നൂറോളം ആഗ്രഹങ്ങളാൽ ബന്ധിതൻ. അപകീർത്തിയുടെ ഭാഗിയായവൻ, ദുഷ്ടൻ, കൃതഘ്നൻ, എപ്പോഴും അശുചി, പാപരതൻ, അഹങ്കാരത്തിൽ വീർപ്പിച്ചവൻ—ഹേ ദയാസമുദ്രേ! ഭയാകുലനായ എന്നെ രക്ഷിക്കണമേ; വീണ്ടും വീണ്ടും ഞാൻ നിന്റെ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 39

इति प्रसादितस्तेन दयालुः कमलापतिः । प्रत्यक्षतामगात्तस्य भगवांस्तेजसां निधिः ॥ ३९ ॥

ഇങ്ങനെ അവനാൽ പ്രസന്നനായ ദയാലുവായ കമലാപതി ഭഗവാൻ—ദിവ്യ തേജസ്സുകളുടെ നിധി—അവനു നേരിൽ പ്രത്യക്ഷനായി.

Verse 40

अतसीपुष्पसङ्काशं फुल्लपङ्कजलोचनम् । किरीटिनं कुण्डलिनं हारकेयूरभूषितम् ॥ ४० ॥

അവൻ അതസീപ്പൂവുപോലെ നീലകാന്തിയോടെ പ്രകാശിച്ചു; പൂർണ്ണമായി വിരിഞ്ഞ താമരപോലുള്ള കണ്ണുകളോടെ; കിരീടധാരിയും കുണ്ഡലധാരിയും, ഹാരവും കെയൂരവും ധരിച്ച് അലങ്കൃതനുമായിരുന്നു.

Verse 41

श्रीवत्सकौस्तुभधरं हेमयज्ञोपवीतिनम् । नासाविन्यस्तमुक्ताभवर्धमानतनुच्छविम् ॥ ४१ ॥

ശ്രീവത്സചിഹ്നവും കൗസ്തുഭമണിയും ധരിച്ച്, സ്വർണ്ണ യജ്ഞോപവീതം അണിഞ്ഞിരിക്കുന്ന ആ പ്രഭുവിനെ ഞാൻ ധ്യാനിക്കുന്നു; നാസികയിൽ സ്ഥാപിച്ച മുത്താഭരണത്താൽ അവന്റെ ദേഹകാന്തി കൂടുതൽ വർധിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു.

Verse 42

पीताम्बरधरं देवं वनमालाविभूषितम् । तुलसीकोमलदलैरर्चिताङिघ्रं महाद्युतिम् ॥ ४२ ॥

പീതാംബരം ധരിച്ച ദേവനെ, വനമാലയാൽ വിഭൂഷിതനെയുമുള്ള, കോമള തുളസിദളങ്ങളാൽ അർച്ചിക്കപ്പെടുന്ന തിരുവടികളുള്ള, മഹാതേജസ്സോടെ ദീപ്തനായ പ്രഭുവിനെ ഞാൻ ധ്യാനിക്കുന്നു।

Verse 43

किङ्किणीनूपुराद्यैश्च शोभितं गरुडध्वजम् । दृष्ट्वा ननाम विप्रेन्द्रो दण्डवत्क्षितिमण्डले ॥ ४३ ॥

കിങ്കിണി-നൂപുരാദി മുഴങ്ങുന്ന ആഭരണങ്ങളാൽ ശോഭിതനും ഗരുഡധ്വജധാരിയുമായ പ്രഭുവിനെ കണ്ട ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠൻ ഭൂമിയിൽ ദണ്ഡവത് പ്രണാമം ചെയ്തു।

Verse 44

अभ्यषिञ्चद्धरेः पादावुत्तङ्को हर्षवारिभिः । मुरारे रक्ष रक्षेति व्याहरन्नान्यधीस्तदा ॥ ४४ ॥

അപ്പോൾ ഉത്തങ്കൻ ആനന്ദാശ്രുക്കളാൽ ഹരിയുടെ തിരുവടികൾ അഭിഷേകം ചെയ്തു; “ഹേ മുരാരേ, രക്ഷിക്കേണമേ—രക്ഷിക്കേണമേ” എന്നു ആവർത്തിച്ചു പറഞ്ഞുകൊണ്ട് അന്നേരം മറ്റൊന്നും ചിന്തിച്ചില്ല।

Verse 45

तमुत्थाप्य महाविष्णुरालिलिङ्ग दयापरः । वरं वृणीष्व वत्सेति प्रोवाच मुनिपुङ्गवम् ॥ ४५ ॥

അപ്പോൾ ദയാപരനായ മഹാവിഷ്ണു അവനെ എഴുന്നേൽപ്പിച്ച് ആലിംഗനം ചെയ്തു; മുനിപുങ്ഗവനോട് “വത്സാ, ഒരു വരം തിരഞ്ഞെടുക്കുക” എന്നു പറഞ്ഞു।

Verse 46

असाध्यं नास्ति किञ्चित्ते प्रसन्ने मयि सत्तम । इतीरितं समाकर्ण्य ह्युत्तङ्कश्चक्रपाणिना । पुनः प्रणम्य तं प्राह देवदेवं जनार्दनम् ॥ ४६ ॥

“ഹേ സത്തമാ, ഞാൻ പ്രസന്നനായാൽ നിനക്കു അസാധ്യം ഒന്നുമില്ല.” ചക്രപാണിയായ പ്രഭുവിന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഉത്തങ്കൻ വീണ്ടും പ്രണാമം ചെയ്ത് ദേവദേവനായ ജനാർദ്ദനനോട് അപേക്ഷിച്ചു।

Verse 47

किं मां मोहयसीश त्वं किमन्यैर्देव मे वरैः । त्वयि भक्तिर्दृढा मेऽस्तु जन्मजन्मान्तरेष्वपि ॥ ४७ ॥

ഹേ ഈശ്വരാ! നീ എന്നെ എന്തിന് മോഹിപ്പിക്കുന്നു? ഹേ ദേവാ! മറ്റു വരങ്ങൾ എനിക്ക് എന്ത് പ്രയോജനം? ജന്മജന്മാന്തരങ്ങളിലും നിനക്കുള്ള എന്റെ ഭക്തി ദൃഢമായിരിക്കട്ടെ।

Verse 48

कीटेषु पक्षिषु मृगेषु सरीसृपेषु रक्षःपिशाचमनुजेष्वपि यत्र तत्र । जातस्य मे भवतु केशव ते प्रसादात्त्वय्येव भक्तिरचलाव्यभिचारिणी च ॥ ४८ ॥

കീടങ്ങളിൽ, പക്ഷികളിൽ, മൃഗങ്ങളിൽ, സരീസൃപങ്ങളിൽ, എവിടെയായാലും രാക്ഷസൻ, പിശാച് അല്ലെങ്കിൽ മനുഷ്യയോനിയിൽ പോലും എനിക്ക് ജന്മമുണ്ടായാലും—ഹേ കേശവാ! നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ നിനക്കേ ഉള്ള എന്റെ ഭക്തി അചലവും വ്യഭിചാരരഹിതവും ആയിരിക്കട്ടെ।

Verse 49

एवमस्त्विति लोकेशः शङ्खप्रान्तेन संस्पृशन् । दिव्यज्ञानं ददौ तस्मै योगिनामपि दुर्लभम् ॥ ४९ ॥

“എവമസ്തു” എന്നു ലോകേശൻ അരുളി, ശംഖത്തിന്റെ അഗ്രഭാഗംകൊണ്ട് സ്പർശിച്ച്, യോഗികൾക്കുപോലും ദുർലഭമായ ദിവ്യജ്ഞാനം അവനു നൽകി।

Verse 50

पुनः स्तुवन्तं विप्रेन्द्रं देवदेवो जनार्दनः । इदमाह स्मितमुखो हस्तं तच्छिरसि न्यसन् ॥ ५० ॥

വിപ്രേന്ദ്രൻ വീണ്ടും സ്തുതിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, ദേവദേവനായ ജനാർദനൻ മന്ദസ്മിതത്തോടെ അവന്റെ തലയിൽ കൈ വെച്ച് ഇങ്ങനെ അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 51

श्री भगवानुवाच । आराधय क्रियायोगैर्मां सदा द्विजसत्तम । नरनारायणस्थानं व्रज मोक्षं गमिष्यसि ॥ ५१ ॥

ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ദ്വിജസത്തമാ! ക്രിയായോഗാനുഷ്ഠാനങ്ങളാൽ എപ്പോഴും എന്നെ ആരാധിക്ക. നര-നാരായണരുടെ പുണ്യസ്ഥാനത്തേക്ക് പോകുക; നീ മോക്ഷം പ്രാപിക്കും।

Verse 52

त्वया कृतमिदं स्तोत्रं यः पठेत्सततं नरः । सर्वान्कामानवाप्यान्ते मोक्षभागी भवेत्ततः ॥ ५२ ॥

നീ രചിച്ച ഈ സ്തോത്രം ആരെങ്കിലും നിരന്തരം പാരായണം ചെയ്താൽ, അവൻ എല്ലാ അഭിലഷിതഫലങ്ങളും നേടി, അവസാനം മോക്ഷഭാഗ്യൻ ആകുന്നു।

Verse 53

इत्युक्त्वा माधवो विप्रं तत्रैवान्तर्दधे मुने । नरनारायणस्थानमुत्तङ्कोऽपि ततो ययौ ॥ ५३ ॥

മുനേ! ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് മാധവൻ ആ വിപ്രന്റെ മുമ്പിൽ തന്നേ അവിടെയെവിടെ അന്തർധാനം ചെയ്തു. തുടർന്ന് ഉത്തങ്കനും നര-നാരായണരുടെ പുണ്യസ്ഥാനത്തേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 54

तस्माद्भक्तिः सदा कार्या देवदेवस्य चक्रिणः । हरिभक्तिः परा प्रोक्ता सर्वकामफलप्रदा ॥ ५४ ॥

അതുകൊണ്ട് ദേവദേവനായ ചക്രധാരിയായ പ്രഭുവിനോടു സദാ ഭക്തി ആചരിക്കണം. ഹരിഭക്തി പരമമെന്നു പ്രസിദ്ധം; അത് എല്ലാ അഭിലഷിതഫലങ്ങളും നൽകുന്നു।

Verse 55

उत्तङ्को भक्तिभावेन क्रियायोगपरो मुने । पूजयन्माधवं नित्यं नरनारायणाश्रमे ॥ ५५ ॥

മുനേ! ഉത്തങ്കൻ ഭക്തിഭാവത്തോടെ നിറഞ്ഞവനായി, ക്രിയായോഗത്തിൽ പരനായ്, നര-നാരായണാശ്രമത്തിൽ നിത്യവും മാധവനെ പൂജിച്ചു.

Verse 56

ज्ञानविज्ञानसम्पन्नः सञ्च्छिन्नद्वैतसंशयः । अवाप दुरवापं वै तद्विष्णोः परमं पदम् ॥ ५६ ॥

ജ്ഞാനവും വിജ്ഞാനവും സമ്പന്നനായി, ദ്വൈതജന്യമായ എല്ലാ സംശയങ്ങളും ഛേദിച്ച്, അവൻ വിഷ്ണുവിന്റെ ദുർലഭമായ പരമപദം നിശ്ചയമായും പ്രാപിച്ചു.

Verse 57

पूजितो नमितो वापि संस्मृतो वापि मोक्षदः । नारायणो जगन्नाथो भक्तानां मानवर्द्धनः ॥ ५७ ॥

പൂജിക്കപ്പെട്ടാലും, നമസ്കരിക്കപ്പെട്ടാലും, വെറും സ്മരിക്കപ്പെട്ടാലും നാരായണൻ—ജഗന്നാഥൻ—മോക്ഷം നൽകുകയും ഭക്തരുടെ ആത്മിക മഹിമ വർധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു।

Verse 58

तस्मान्नारायणं देवमनन्तमपराजितम् । इहामुत्र सुखप्रेप्सुः पूजयेद्भक्तिसंयुतः ॥ ५८ ॥

അതുകൊണ്ട് ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും സുഖം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ഭക്തിയോടെ അനന്തനും അപരാജിതനും ആയ ദേവ നാരായണനെ പൂജിക്കണം।

Verse 59

यः पठेदिदमाख्यानं शृणुयाद्वा समाहितः । सोऽपि सर्वाघनिर्मुक्तः प्रयाति भवनं हरेः ॥ ५९ ॥

ഏകാഗ്രചിത്തത്തോടെ ഈ ആഖ്യാനം പാരായണം ചെയ്യുകയോ ശ്രവിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നവനും സർവപാപങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തനായി ഹരിയുടെ ധാമത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 60

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे विष्णुमाहात्म्यंनामाष्टत्रिंशोऽध्यायः ॥ ३८ ॥

ഇങ്ങനെ ശ്രീ ബൃഹന്നാരദീയ പുരാണത്തിന്റെ പൂർവഭാഗത്തിലെ പ്രഥമപാദത്തിൽ ‘വിഷ്ണുമാഹാത്മ്യം’ എന്ന മുപ്പത്തിയെട്ടാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।