The Exposition of Spiritual Knowledge (Jñāna-pradarśanam)

Verse 1

सनक उवाच । पुनर्वक्ष्यामि माहात्म्यं देवदेवस्य चक्रिणः । पठतां शृण्वतां सद्यः पापराशिः प्रणश्यति 1. ॥ १ ॥

സനകൻ പറഞ്ഞു—ചക്രധാരിയായ ദേവദേവൻ (വിഷ്ണു)യുടെ മഹാത്മ്യം ഞാൻ വീണ്ടും പ്രസ്താവിക്കുന്നു. പാരായണം ചെയ്യുന്നവർക്കും ശ്രവിക്കുന്നവർക്കും പാപസമൂഹം ഉടൻ നശിക്കുന്നു।

Verse 2

शान्ता जितारिषड्वर्गा योगेनाप्यनहङ्कृताः । यजन्ति ज्ञानयोगेन ज्ञानरूपिणमव्ययम् ॥ २ ॥

അവർ ശാന്തർ, ഷഡ്വർഗ്ഗം (ആറ് അന്തർശത്രുക്കൾ) ജയിച്ചവർ, യോഗത്തിൽ സ്ഥാപിതരായിട്ടും അഹങ്കാരരഹിതർ; ജ്ഞാനയോഗത്തിലൂടെ ജ്ഞാനസ്വരൂപനായ അവ്യയ പ്രഭുവിനെ ആരാധിക്കുന്നു।

Verse 3

तीर्थस्नानैर्विशुद्धा ये व्रतदानतपोमखैः । यजन्ति कर्मयोगेन सर्वधातारमच्युतम् ॥ ३ ॥

തീർത്ഥസ്നാനങ്ങളാൽ ശുദ്ധരായി, വ്രതം, ദാനം, തപസ്, യാഗകർമ്മങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് പാവനരായവർ കർമയോഗാനുഷ്ഠാനത്തോടെ സർവ്വധാരകനായ അച്യുതനെ ആരാധിക്കുന്നു।

Verse 4

लुब्धा व्यसनिनोऽज्ञाश्च न यजन्ति जगत्पतिम् । अजरामरवन्मूढास्तिष्ठन्ति नरकीटकाः ॥ ४ ॥

ലോഭികളും ദുഷ്പ്രവൃത്തികളിൽ ആസക്തരുമായ അജ്ഞരും ജഗത്പതിയെ ആരാധിക്കുകയില്ല; തങ്ങളെ അജരാമരരെന്നു കരുതി മോഹിതരായി അവർ നരകകീടങ്ങളെപ്പോലെ നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 5

तडिल्लेखाश्रिया मत्ता वृथाहङ्कारदूषिताः । न यजन्ति जगन्नाथं सर्वश्रेयोविधायकम् ॥ ५ ॥

മിന്നൽരേഖപോലെ ക്ഷണികമായ ഐശ്വര്യത്തിൽ മത്തന്മാരായി, വ്യർത്ഥ അഹങ്കാരത്തിൽ മലിനരായവർ, സർവ്വശ്രേയസ്സും നൽകുന്ന ജഗന്നാഥനെ ആരാധിക്കുകയില്ല।

Verse 6

हरिधर्मरताः शान्ता हरिपादाब्जसेवकाः । दैवात्केऽपीह जायन्ते लोकानुग्रहतत्पराः ॥ ६ ॥

ഹരിധർമ്മത്തിൽ രതരായി ശാന്തരായി, ഹരിയുടെ പാദപദ്മങ്ങളുടെ സേവകരായ ചിലർ ദൈവവിധിയാൽ ഈ ലോകത്ത് ജനിക്കുന്നു; അവർ ലോകാനുഗ്രഹത്തിൽ തത്പരരായിരിക്കുന്നു।

Verse 7

कर्मणा मनसा वाचा यो यजेद्भक्तितो हरिम् । स याति परमं स्थानं सर्वलोकोत्तमोत्तमम् ॥ ७ ॥

കർമ്മം, മനസ്സ്, വാക്ക്—ഇവയാൽ ഭക്തിയോടെ ഹരിയെ ആരാധിക്കുന്നവൻ പരമസ്ഥാനത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു; അത് സർവ്വലോകങ്ങളെയും അതിക്രമിക്കുന്ന ഉത്തമോത്തമമാണ്।

Verse 8

अत्रैवोदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । पठतां शृण्वतां चैव सर्वपापप्रणाशनम् ॥ ८ ॥

ഇവിടെയേ ഞാൻ ഈ പുരാതന പുണ്യചരിത്രം ഉദാഹരിക്കുന്നു; ഇതു പാരായണം ചെയ്യുന്നവർക്കും ശ്രവിക്കുന്നവർക്കും സകലപാപനാശനം വരുത്തുന്നതാകുന്നു।

Verse 9

तत्प्रवक्ष्यामि चरितं यज्ञमालिसुमालिनोः । यस्य श्रवणमात्रेण वाजिमेधफलं लभेत् ॥ ९ ॥

ഇപ്പോൾ ഞാൻ യജ്ഞമാലിയും സുമാലിയും എന്നവരുടെ പുണ്യചരിതം പ്രസ്താവിക്കുന്നു; ഇതു കേൾക്കുന്നതുമാത്രംകൊണ്ട് അശ്വമേധയാഗഫലം ലഭിക്കുന്നു।

Verse 10

कश्चिदासीत्पुरा विप्र ब्राह्मणो रैवतेऽन्तरे । वेदमालिरिति ख्यातो वेदवेदाङ्गपारगः ॥ १० ॥

ഹേ വിപ്രാ! പുരാതനകാലത്ത് റൈവതന്റെ കാലഘട്ടത്തിൽ ‘വേദമാലി’ എന്നു പ്രസിദ്ധനായ, വേദവും വേദാംഗങ്ങളും പാരംഗതനായ ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 11

सर्वभूतदयायुक्तो हरिपूजापरायणः । पुत्रमित्रकलत्रार्थं धनार्जनपरोऽभवत् ॥ ११ ॥

അവൻ സർവ്വഭൂതദയയുള്ളവനും ഹരിപൂജയിൽ പരായണനുമായിരുന്നിട്ടും, പുത്രൻ–മിത്രങ്ങൾ–ഭാര്യ എന്നിവർക്കായി ധനസമാഹരണത്തിൽ അത്യന്തം ആസക്തനായി।

Verse 12

अपण्यविक्रयं चक्रे तथा च रसविक्रयम् । चण्डालाद्यैरपि तथा सम्भाषी तत्प्रतिग्रही ॥ १२ ॥

അവൻ വിൽക്കരുതാത്ത വസ്തുക്കളും വിൽപ്പന നടത്തി; മദ്യാദി മദകര പാനീയങ്ങളും വിറ്റു; ചണ്ഡാലാദികളോടും സംഭാഷണം നടത്തി, അവരുടെ ദാനവും സ്വീകരിച്ചു।

Verse 13

तपसां विक्रयं चक्रे व्रतानां विक्रयं तथा । परार्थं तीर्थगमनं कलत्रार्थमकारयत् ॥ १३ ॥

അവൻ തപസ്സുകളും വ്രതങ്ങളും വരെ വിൽക്കാൻ തുടങ്ങി; പരമാർത്ഥത്തിനായുള്ള തീർത്ഥയാത്രയെയും ലൗകികലാഭത്തിനായി തിരിച്ച്, ഭാര്യലാഭത്തിനായി നടത്തിച്ചു।

Verse 14

कालेन गच्छता विप्र जातौ तस्य सुतावुभौ । यज्ञमाली सुमाली च यमलावतिशोभनौ ॥ १४ ॥

കാലം കടന്നപ്പോൾ, ഹേ വിപ്രാ, അവന്നു രണ്ടു പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു—യജ്ഞമാലി, സുമാലി—അത്യന്തം മനോഹരമായ ഇരട്ട സഹോദരന്മാർ।

Verse 15

ततः पिता कुमारौ तावतिस्नेहसमन्वितः । पोषयामास वात्सल्याद्बहुभिः साधनैस्तदा ॥ १५ ॥

പിന്നീട് പിതാവ് അത്യധിക സ്നേഹത്തോടെ ആ രണ്ടു ബാലന്മാരെ പോഷിപ്പിച്ചു; വാത്സല്യത്താൽ അന്നേ സമയം പലവിധ ഉപാധികളാൽ അവർക്കു വേണ്ടതെല്ലാം ഒരുക്കി।

Verse 16

वेदमालिर्बहूपायैर्धनं सम्पाद्य यत्नतः । स्वधनं गणयामास कियत्स्यादिति वेदितुम् ॥ १६ ॥

വേദമാലി പല മാർഗങ്ങളിലൂടെ പരിശ്രമിച്ച് ധനം സമ്പാദിച്ചു; അത് എത്രയെന്ന് അറിയാൻ തന്റെ സമ്പത്ത് എണ്ണിത്തുടങ്ങി।

Verse 17

निधिकोटिसहस्राणां कोटिकोटिगुणान्वितम् । विगणय्य स्वयं हृष्टो विस्मितश्चार्थचिन्तया ॥ १७ ॥

ആയിരക്കണക്കിന് കോടി നിധികളെയും മീതെ കടക്കുന്ന, കോടി-കോടി ഗുണങ്ങളാൽ വർധിച്ച ആ ധനം എണ്ണിക്കണ്ട് അവൻ സ്വയം ഹർഷിച്ചു; അതിന്റെ പ്രാധാന്യം ചിന്തിച്ച് വിസ്മയിക്കുകയും ചെയ്തു।

Verse 18

असत्प्रतिग्रहैश्चैव अपण्यानां च विक्रयैः । मया तपोविक्रयाद्यैरेतद्धनमुपार्जितम् ॥ १८ ॥

ഈ ധനം ഞാൻ അസത്കൃതമായ ദാനഗ്രഹണവും ലഞ്ചവുംകൊണ്ട്, വിൽക്കരുതാത്തതിന്റെ വിൽപ്പനകൊണ്ട്, തപസ്സാദികളുടെ പോലും വ്യാപാരത്തിലൂടെ സമ്പാദിച്ചതാണ്।

Verse 19

नाद्यापि शान्तिमापन्ना मम तृष्णातिदुःसहा । मेरुतुल्यसुवर्णानि ह्यसङ्ख्यातानि वाञ्छति ॥ १९ ॥

ഇന്നും എന്റെ സഹിക്കാനാകാത്ത തൃഷ്ണയ്ക്ക് ശാന്തി ലഭിച്ചിട്ടില്ല; അത് മേരുപർവ്വതത്തോളം വലുതായ, എണ്ണമറ്റ സ്വർണ്ണക്കൂമ്പാരങ്ങളെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു।

Verse 20

अहो मन्ये महाकष्टं समस्तक्लेशसाधनम् । सर्वान्कामानवाप्नोति पुनरन्यच्च कांक्षति ॥ २० ॥

അയ്യോ, ഇതിനെ ഞാൻ മഹാദുഃഖമായി കരുതുന്നു—സകല ക്ലേശങ്ങളുടെയും ഉപാധി—എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നേടിയിട്ടും മനുഷ്യൻ വീണ്ടും മറ്റൊന്നിനെ മോഹിക്കുന്നു।

Verse 21

जीर्यन्ति जीर्यतः केशाः दन्ताः जीर्यन्ति जीर्यतः । चक्षुःश्रोत्रे च जोर्येते तृष्णैका तरुणायते ॥ २१ ॥

വയസ്സാകുമ്പോൾ മുടി ജീർണ്ണമാകുന്നു, വയസ്സാകുമ്പോൾ പല്ലുകൾ ക്ഷയിക്കുന്നു; കണ്ണും ചെവിയും മങ്ങുന്നു—എന്നാൽ തൃഷ്ണ മാത്രം പുതുമയോടെ യുവത്വം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 22

ममेन्द्रि याणि सर्वाणि मन्दभावं व्रजन्ति च । बलं हृतं च जरसा तृष्णा तरुणतां गता ॥ २२ ॥

എന്റെ എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങളും മന്ദമാകുന്നു; ജര എന്റെ ശക്തി കവർന്നെടുത്തു—എന്നാൽ എന്റെ തൃഷ്ണ മാത്രം വീണ്ടും യുവത്വത്തിലേക്ക് മടങ്ങിയിരിക്കുന്നു।

Verse 23

कष्टाशा वर्त्तते यस्य स विद्वानथ पण्डितः । सुशान्तोऽपि प्रमन्युः स्याद्धीमानप्यतिमूढधीः ॥ २३ ॥

ദുര്ലഭമായതിലേക്കു പ്രതീക്ഷ ഉറച്ചിരിക്കുന്നവനെയും പണ്ഡിതനും വിദ്യാവാനും എന്നു പറയുന്നു. എന്നാൽ പുറത്തു ശാന്തനായി തോന്നുന്നവനും ഒരിക്കൽ അത്യന്തം കോപിക്കാം; ബുദ്ധിമാനുമേയും അതിമൂഢബുദ്ധിയോടെ പ്രവർത്തിക്കാം.

Verse 24

आशा भङ्गकरी पुंसामजेयारातिसन्निभा । तस्मादाशां त्यजेत्प्राज्ञो यदीच्छेच्छाश्वतं सुखम् ॥ २४ ॥

ആശ മനുഷ്യരെ തകർക്കുന്നതും ജയിക്കാനാകാത്ത ശത്രുവിനോടു സമാനവുമാണ്. അതുകൊണ്ട് ശാശ്വതസുഖം ആഗ്രഹിക്കുന്ന പ്രാജ്ഞൻ ആശയെ ഉപേക്ഷിക്കണം.

Verse 25

बलं तेजो यशश्चैव विद्यां मानं च वृद्धताम् । तथैव सत्कुले जन्म आशा हन्त्यतिवेगतः ॥ २५ ॥

ആശ അതിവേഗത്തിൽ മനുഷ്യന്റെ ബലം, തേജസ്, യശസ് എന്നിവ നശിപ്പിക്കുന്നു; വിദ്യ, മാന്യം, പക്വത എന്നിവയും തകർക്കുന്നു; സത്കുലജന്മത്തിന്റെ നേട്ടവും പോലും കവർന്നെടുക്കുന്നു.

Verse 26

नृणामाशाभिभूतानामाश्चर्यमिदमुच्यते । किञ्चिद्दातापि चाण्डालस्तस्मादधिकतां गतः ॥ २६ ॥

ആശയാൽ കീഴടക്കപ്പെട്ട മനുഷ്യരെക്കുറിച്ച് ഇതാണ് അത്ഭുതമെന്ന് പറയുന്നു—ചാണ്ഡാലനും അല്പം ദാനം ചെയ്താൽ പോലും, അത്തരക്കാരനെക്കാൾ ഉയർന്ന നിലയിൽ എത്തുന്നു.

Verse 27

आशाभिभूताः ये मर्त्या महामोहा महोद्धताः । अवमानादिकं दुःखं न जानन्ति कदाप्यहो ॥ २७ ॥

ആശയാൽ കീഴടക്കപ്പെട്ട മർത്ത്യർ മഹാമോഹത്തിൽ മുങ്ങി അത്യന്തം ഉദ്ധതരാകുന്നു; അപമാനം മുതലായ ദുഃഖം അവർ ഒരിക്കലും തിരിച്ചറിയുന്നില്ല—അയ്യോ!

Verse 28

मयाप्येवं बहुक्लेशैरेतद्धनमुपार्जितम् । शरीरमपि जीर्णं च जरसापहृतं बलम् ॥ २८ ॥

ഞാനും അനവധി കഷ്ടങ്ങളിലൂടെ ഈ ധനം സമ്പാദിച്ചു; എന്നാൽ എന്റെ ശരീരം ജീർണ്ണമായി, ജര എന്റെ ബലം അപഹരിച്ചു।

Verse 29

इतः परं यतिष्यामि परलोकार्थमादरात् । एवं निश्चित्य विप्रेन्द्र धर्ममार्गरतोऽभवत् ॥ २९ ॥

ഇനി മുതൽ പരലോകഹിതത്തിനായി ആദരത്തോടെ ഞാൻ പരിശ്രമിക്കും. ഇങ്ങനെ നിശ്ചയിച്ച്, ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ, അവൻ ധർമ്മമാർഗത്തിൽ നിഷ്ഠനായി।

Verse 30

तदैव तद्धनं सर्वं चतुर्द्धा व्यभजत्तथा । स्वयं तु भागद्वितयं स्वार्जितार्थादपाहरत् ॥ ३० ॥

അപ്പോൾ തന്നെ അവൻ ആ ധനം മുഴുവൻ നാലായി വിഭജിച്ചു; എന്നാൽ തനിക്കായി തന്റെ പരിശ്രമാർജിതത്തിൽ നിന്ന് രണ്ട് പങ്ക് എടുത്തു।

Verse 31

शेषं च भागद्वितयं पुत्रयोरुभयोर्ददौ । स्वेनार्जितानां पापानां नाशं कर्तुमनास्तदा ॥ ३१ ॥

ശേഷിച്ച രണ്ട് പങ്ക് അവൻ തന്റെ ഇരുപുത്രന്മാർക്കും നൽകി; അപ്പോൾ തന്റെ തന്നെ സമ്പാദിച്ച പാപങ്ങൾ നശിക്കണമെന്നായിരുന്നു അവന്റെ ഉദ്ദേശം।

Verse 32

प्रपातडागारामांश्च तथा देवगृहान्बहून् । अन्नादीनां च दानानि गङ्गातीरे चकार सः ॥ ३२ ॥

അവൻ കുടിവെള്ളസൗകര്യമുള്ള വിശ്രമഗൃഹങ്ങൾ, കുളങ്ങൾ, ഉദ്യാനങ്ങൾ എന്നിവ പണിയിച്ചു; കൂടാതെ അനവധി ദേവാലയങ്ങളും സ്ഥാപിച്ചു; ഗംഗാതീരത്ത് അന്നാദി ദാനങ്ങൾ ക്രമപ്പെടുത്തി।

Verse 33

एवं धनमशेषं च विश्राण्य हरिभक्तिमान् । नरनारायणस्थानं जगाम तपसे वनम् ॥ ३३ ॥

ഇങ്ങനെ ഹരിഭക്തൻ തന്റെ സമ്പത്ത് മുഴുവനും ശേഷിപ്പില്ലാതെ ദാനം ചെയ്ത്, തപസ്സിനായി വനത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് നര-നാരായണരുടെ പുണ്യസ്ഥാനത്തേക്ക് പോയി।

Verse 34

तत्रापश्यन्महारम्यमाश्रमं मुनिसेवितम् । फलितैः पुष्पितैश्चैव शोभितं वृक्षसञ्चयैः ॥ ३४ ॥

അവിടെ അവൻ മഹാരമ്യമായ, മുനിമാർ സേവിക്കുന്ന ആശ്രമം കണ്ടു; ഫലഭാരവും പുഷ്പസമൃദ്ധിയും ഉള്ള വൃക്ഷസമൂഹങ്ങൾ അതിനെ ശോഭിപ്പിച്ചു।

Verse 35

गृणद्भिः परमं ब्रह्म शास्त्रचिन्तापरैस्तथा । परिचर्यापरैर्वृद्धैर्मुनिभिः परिशोभितम् ॥ ३५ ॥

ആ ആശ്രമം വൃദ്ധ മുനിമാരാൽ അത്യന്തം ശോഭിതമായിരുന്നു—ചിലർ പരബ്രഹ്മത്തെ സ്തുതിച്ചു ജപിച്ചു, ചിലർ ശാസ്ത്രചിന്തയിൽ ലീനരായി, ചിലർ ഭക്തിയോടെ പരിചര്യയിൽ നിരതരായി।

Verse 36

शिष्यैः परिवृतं तत्र मुनिं जानन्तिसंज्ञकम् । गृणन्तं परमं ब्रह्म तेजोराशिं ददर्श ह ॥ ३६ ॥

അവിടെ ശിഷ്യന്മാർ ചുറ്റിനിന്ന ‘ജാനന്തി’ എന്ന മുനിയെ അവൻ കണ്ടു; പരബ്രഹ്മത്തെ ജപിച്ചു സ്തുതിക്കുന്ന അദ്ദേഹം ദിവ്യ തേജസ്സിന്റെ ഘനരാശിപോലെ ദീപ്തനായി തോന്നി।

Verse 37

शमादिगुणसंयुक्तं रागादिरहितं मुनिम् । शीर्णपर्णाशनं दृष्ट्वा वेदमालिर्ननाम तम् ॥ ३७ ॥

ശമാദി ഗുണങ്ങളാൽ സമ്പന്നനും, രാഗാദികളിൽ നിന്ന് വിമുക്തനും, ഉണങ്ങിയ ഇലകൾ ആഹാരമാക്കി ജീവിക്കുന്നവനുമായ ആ മുനിയെ കണ്ടപ്പോൾ വേദമാലി അദ്ദേഹത്തെ നമസ്കരിച്ചു।

Verse 38

तस्य जानन्तिरागन्तोः कल्पयामास चार्हणम् । कन्दमूलफलाद्यैस्तु नारायणधिया मुने ॥ ३८ ॥

അവനെ എത്തിയ അതിഥിയെന്നു തിരിച്ചറിഞ്ഞ് ജാനന്തി യഥോചിതമായ আতിഥ്യസത്കാരം ഒരുക്കി. കന്ദ‑മൂലം, ഫലം മുതലായവ അർപ്പിച്ച്, ഹേ മുനേ, നാരായണധ്യാനത്തിൽ മനസ്സുറപ്പിച്ച് പൂജ ചെയ്തു॥

Verse 39

कृतातिथ्यक्रियस्तेन वेदमाली कृताञ्जलि । विनयावनतो भूत्वा प्रोवाच वदतां वरम् ॥ ३९ ॥

അവനോടുള്ള আতിഥ്യക്രിയകൾ യഥാവിധി പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷം വേദമാലി കൈകൂപ്പി നമസ്കരിച്ചു. വിനയത്തോടെ തലകുനിച്ച് വാക്ശ്രേഷ്ഠനോട് സംസാരിച്ചു॥

Verse 40

भगवन्कृतकृत्योऽस्मि विगतं कल्मषं मम । मामुद्धर महाभाग ज्ञानदानेन पण्डित ॥ ४० ॥

ഹേ ഭഗവൻ, ഞാൻ കൃതകൃത്യനായി; എന്റെ കല്മഷം അകന്നു. ഹേ മഹാഭാഗ പണ്ഡിതാ, ജ്ഞാനദാനത്തോടെ എന്നെ ഉദ്ധരിക്കണമേ॥

Verse 41

एवमुक्तस्ततस्तेन जानन्तिर्मुनिसत्तमः । प्रोवाच प्रहसन्वाग्मी वेदमालि गुणान्वितम् ॥ ४१ ॥

അവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ മുനിശ്രേഷ്ഠനായ ജാനന്തി പുഞ്ചിരിയോടെ പറഞ്ഞു. വാക്ചാതുര്യമുള്ളവനും വേദമാലയാൽ അലങ്കൃതനും ഗുണസമ്പന്നനുമായ അദ്ദേഹം വേദമാലിയോട് സംസാരിച്ചു॥

Verse 42

जानन्तिरुवाच । शृणुष्व विप्रशार्दूल संसारोच्छेदकारणम् । प्रवक्ष्यामि समासेन दुर्लभं त्वकृतात्मनाम् ॥ ४२ ॥

ജാനന്തി പറഞ്ഞു—ഹേ വിപ്രശാർദൂല, കേൾക്കുക. സംസാരപരിഭ്രമണം ഛേദിക്കുന്ന കാരണമെൻ ഞാൻ സംക്ഷേപമായി പറയും; ആത്മസംയമമില്ലാത്തവർക്ക് അത് ദുർലഭമാണ്॥

Verse 43

भज विष्णुं परं नित्यं स्मर नारायणं प्रभुम् । परापवादं पैशुन्यं कदाचिदपि मा कृथाः ॥ ४३ ॥

സദാ പരമവിഷ്ണുവിനെ ഭജിക്ക; പ്രഭു നാരായണനെ നിരന്തരം സ്മരിക്ക. ഒരിക്കലും പരനിന്ദയും ചാടുപറച്ചിലും ചെയ്യരുത്॥

Verse 44

परोपकारनिरतः सदा भव महामते । हरिपूजापरश्चैव त्यज मूर्खसमागमम् ॥ ४४ ॥

ഹേ മഹാമതേ, സദാ പരോപകാരത്തിൽ നിരതനാകുക. ഹരിപൂജയിൽ സ്ഥിരനായി, മൂഢരുടെ സംഗം ഉപേക്ഷിക്കുക॥

Verse 45

कामं क्रोधं च लोभं च मोहं च मदमत्सरौ । परित्यज्यात्मवल्लोकं दृष्ट्वा शान्तिं गमिष्यसि ॥ ४५ ॥

കാമം, ക്രോധം, ലോഭം, മോഹം, മദം, മത്സരം—ഇവയെല്ലാം ഉപേക്ഷിക്ക. ആത്മദൃഷ്ടിയോടെ ലോകത്തെ കണ്ടാൽ നീ ശാന്തി പ്രാപിക്കും॥

Verse 46

असूयां परनिन्दा च कदाचिदपि मा कुरु । दम्भाचारमहङ्कारं नैष्ठुर्यं च परित्यज ॥ ४६ ॥

ഒരിക്കലും അസൂയയോ പരനിന്ദയോ ചെയ്യരുത്. ദംഭാചാരം, അഹങ്കാരം, കഠിനത എന്നിവ ഉപേക്ഷിക്കു॥

Verse 47

दयां कुरुष्व भूतेषु शुश्रूषां च तथा सताम् । त्वया कृतांश्च धर्मान्वै मा प्रकाशय पृच्छताम् ॥ ४७ ॥

സകല ജീവികളോടും ദയ കാണിക്ക; സജ്ജനന്മാരെ ശ്രദ്ധയോടെ ശുശ്രൂഷിക്ക. ചോദിച്ചാലും നീ ചെയ്ത ധർമ്മകർമ്മങ്ങൾ പ്രസിദ്ധീകരിക്കരുത്॥

Verse 48

अनाचारपरान्दृष्ट्वा नोपेक्षां कुरु शक्तितः । पूजयस्वातिथिं नित्यं स्वकुटुम्बाविरोधतः ॥ ४८ ॥

അനാചാരത്തിലേക്ക് വഴുതുന്നവരെ കണ്ടാലും, കഴിവതും അവരെ അവഗണിക്കരുത്; യഥാശക്തി സഹായിക്കണം. കൂടാതെ സ്വന്തം കുടുംബത്തിൽ വിരോധം വരാതിരിക്കാൻ നിത്യവും അതിഥിയെ ആദരിച്ച് പൂജിക്കണം.

Verse 49

पत्रैः पुष्पैः फलैर्वापि दूर्वाभिः पल्लवैरथ । पूजयस्व जगन्नाथं नारायणमकामतः ॥ ४९ ॥

ഇലകൾ, പുഷ്പങ്ങൾ, ഫലങ്ങൾ, കൂടാതെ ദൂർവാ പുല്ലും কোমല പല്ലവങ്ങളും കൊണ്ടും—ജഗന്നാഥനായ നാരായണനെ ഫലാകാംക്ഷയില്ലാത്ത നിഷ്കാമഭാവത്തോടെ പൂജിക്കണം.

Verse 50

देवानृषीन्पितॄंश्चापि तर्पयस्व यथाविधि । अग्नेश्च विधिवद्विप्र परिचर्यापरो भव ॥ ५० ॥

വിധിപ്രകാരം ദേവന്മാർക്കും ഋഷിമാർക്കും പിതൃകൾക്കും തർപ്പണം അർപ്പിക്കണം; കൂടാതെ ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, പവിത്ര അഗ്നിയെ നിയമവിധിപൂർവ്വം സേവിക്കുന്നതിൽ നിഷ്ഠയോടെ ഇരിക്കണം.

Verse 51

देवतायतने नित्यं सम्मार्जनपरो भव । तथोपलेपनं चैव कुरुष्व सुसमाहितः ॥ ५१ ॥

ദേവാലയത്തിൽ നിത്യവും തൂത്തുവാരിയും ശുചീകരണവും ചെയ്യുന്നതിൽ നിഷ്ഠയോടെ ഇരിക്കണം; അതുപോലെ മനസ്സിനെ ഏകാഗ്രമാക്കി ലേപനം-ലിപനം (പുണ്യസ്ഥലം പൂശൽ) ചെയ്യുകയും വേണം.

Verse 52

शीर्णस्फुटितसम्धानं कुरु देवगृहे सदा । मार्गशोभां च दीपं च विष्णोरायतने कुरु ॥ ५२ ॥

പ്രഭുവിന്റെ ദേവഗൃഹത്തിൽ ജീർണ്ണമായതും പൊട്ടിപ്പിളർന്നതും എല്ലാം എപ്പോഴും സംധാനം ചെയ്ത് അറ്റകുറ്റപ്പണി ചെയ്യണം. കൂടാതെ വിഷ്ണുവിന്റെ ആലയത്തിൽ പാതയുടെ ശോഭയും ദീപപ്രജ്വലനവും ഒരുക്കണം.

Verse 53

कन्दमूलफलैर्वापि सदा पूजय माधवम् । प्रदक्षिणनमस्कारैः स्तोत्राणां पठनैस्तथा ॥ ५३ ॥

കന്ദമൂലഫലങ്ങളാലും സദാ മാധവനെ പൂജിക്ക; പ്രദക്ഷിണ, നമസ്കാരം, സ്തോത്രപാരായണം എന്നിവയാലും ഭക്തി അർപ്പിക്ക।

Verse 54

पुराणश्रवणं चैव पुराणपठनं तथा । वेदान्तपठनं चैव प्रत्यहं कुरु शक्तितः ॥ ५४ ॥

പുരാണശ്രവണം, പുരാണപാരായണം, കൂടാതെ വേദാന്തപഠനവും—പ്രതിദിനം കഴിവനുസരിച്ച് ചെയ്യുക।

Verse 55

एवंस्थिते तव ज्ञानं भविष्यत्युत्तमोत्तमम् । ज्ञानात्समस्तपापानां मोक्षो भवति निश्चितम् ॥ ५५ ॥

ഇങ്ങനെ സ്ഥാപിതമായാൽ നിന്റെ ജ്ഞാനം പരമോത്തമമാകും; ആ ജ്ഞാനത്താൽ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നുമുള്ള മോചനം നിശ്ചയമായി ലഭിക്കും।

Verse 56

एवं प्रबोधितस्तेन वेदमालिर्महामतिः । तथा ज्ञानरतो नित्यं ज्ञानलेशमवाप्तवान् ॥ ५६ ॥

അവൻ ഇങ്ങനെ ഉപദേശിച്ചതിനാൽ മഹാമതി വേദമാലി നിത്യവും ജ്ഞാനത്തിൽ ലീനനായി, കാലക്രമേണ ജ്ഞാനത്തിന്റെ ഒരു ലേശമെങ്കിലും പ്രാപിച്ചു।

Verse 57

वेदमालि कदाचित्तु ज्ञानलेशप्रचोदितः । कोऽहं मम क्रिया केति स्वयमेव व्यचिन्तयत् ॥ ५७ ॥

വേദമാലി ഒരിക്കൽ ജ്ഞാനത്തിന്റെ ചെറിയ ലേശം കൊണ്ടു പ്രേരിതനായി സ്വയം ചിന്തിച്ചു—“ഞാൻ ആരാണ്? എന്റെ ക്രിയ (കർതവ്യം) എന്ത്?”

Verse 58

मम जन्म कथं जातं रूपं कीदृग्विधं मम । एवं विचारणपरो दिवानिशमतन्द्रि तः ॥ ५८ ॥

“എന്റെ ജനനം എങ്ങനെ സംഭവിച്ചു? എന്റെ രൂപം എങ്ങനെയാണു?”—ഇങ്ങനെ അന്വേഷണമുറപ്പിച്ച്, അവൻ പകലും രാത്രിയും ക്ഷീണമില്ലാതെ നിരന്തരം ചിന്തയിൽ ലീനനായി നിന്നു।

Verse 59

अनिश्चितमतिर्भूत्वा वेदमालिर्द्विजोत्तमः । पुनर्जानन्तिमागम्य प्रणम्येदमुवाच ह ॥ ५९ ॥

മനസ്സിൽ അനിശ്ചയം വന്നപ്പോൾ, ദ്വിജോത്തമനായ വേദമാലി വീണ്ടും ജാനന്തിയെ സമീപിച്ചു; നമസ്കരിച്ചു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു।

Verse 60

वेदमालिरुवाच । ममचित्तमतिभ्रान्तं गुरो ब्रह्मविदां वर । कोऽहं मम क्रिया का च मम जन्म कथं वद ॥ ६० ॥

വേദമാലി പറഞ്ഞു—ഗുരുദേവാ, ബ്രഹ്മവിദ്യജ്ഞരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ! എന്റെ ചിത്തവും ബുദ്ധിയും ഭ്രമിച്ചിരിക്കുന്നു. ഞാൻ ആരാണ്? എന്റെ കര്‍ത്തവ്യം എന്ത്? എന്റെ ജനനം എങ്ങനെ സംഭവിച്ചു—ദയവായി പറയുക।

Verse 61

जानन्तिरुवाच । सत्यं सत्यं महाभाग चित्तं भ्रान्तं सुनिश्चितम् । अविद्यानिलयं चित्तं कथं सद्भावमेष्यति ॥ ६१ ॥

ജാനന്തി പറഞ്ഞു—സത്യം, സത്യം, മഹാഭാഗനേ! ചിത്തം തീർച്ചയായും ഭ്രമിച്ചിരിക്കുന്നു. അവിദ്യയുടെ ആലയമായ ചിത്തം എങ്ങനെ സദ്ഭാവം (യഥാർത്ഥസ്ഥിതി) പ്രാപിക്കും?

Verse 62

ममेति गदितं यत्तु तदपि भ्रान्तिरिष्यते । अहङ्कारो मनोधर्म आत्मनो न हि पण्डित ॥ ६२ ॥

“എന്റേതു” എന്നു പറയുന്നതും ഭ്രമമായിട്ടാണ് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്. പണ്ഡിതനേ! അഹങ്കാരം മനസ്സിന്റെ ധർമ്മം; അത് ആത്മാവിന്റേതല്ല।

Verse 63

पुनश्च कोऽहंमित्युक्तं वेदमाले त्वया तु यत् । मम जात्यादिशून्यस्य कथं नाम करोम्यहम् ॥ ६३ ॥

ഹേ വേദമാലേ! നീ വീണ്ടും “ഞാൻ ആര്?” എന്നു ചോദിച്ചു. ഞാൻ ജാതി മുതലായവയിൽ നിന്നു ശൂന്യൻ; അപ്പോൾ എനിക്ക് ഞാൻ തന്നെ പേര് എങ്ങനെ നല്കും?

Verse 64

अनौपम्यस्वभावस्य निर्गुणस्य परात्मनः । निरूपस्याप्रमेस्य कथं नाम करोम्यहम् ॥ ६४ ॥

അനുപമസ്വഭാവനും നിർഗുണനും, രൂപവിവരണം അതീതനും, അപ്രമേയനുമായ പരമാത്മാവിന് ഞാൻ പേര് എങ്ങനെ നല്കും?

Verse 65

परं ज्योतिस्स्वरूपस्य परिपूर्णाव्ययात्मनः । अविच्छिन्नस्वभावस्य कथ्यते च कथं क्रिया ॥ ६५ ॥

പരമജ്യോതിസ്സ്വരൂപനും പരിപൂർണ്ണനും അവ്യയാത്മാവും, അവിഛിന്നസ്വഭാവനുമായ പരമനെക്കുറിച്ച് ‘ക്രിയ’ എന്നു എങ്ങനെ പറയാം? അത് എങ്ങനെ സാധ്യം?

Verse 66

स्वप्रकाशात्मनो विप्र नित्यस्य परमात्मनः । अनन्तस्य क्रिया चैव कथं जन्म च कथ्यते ॥ ६६ ॥

ഹേ വിപ്രാ! സ്വപ്രകാശനും നിത്യനും അനന്തനുമായ പരമാത്മാവിനെക്കുറിച്ച് ക്രിയയും ജന്മവും എങ്ങനെ പറയാം?

Verse 67

ज्ञानैकवेद्यमजरं परं ब्रह्म सनातनम् । परिपूर्णं परानन्दं तस्मान्नान्यदिह द्विज ॥ ६७ ॥

ജ്ഞാനമാത്രംകൊണ്ടേ അറിയപ്പെടുന്ന, അജരനും സനാതനനും ആയ പരബ്രഹ്മം പരിപൂർണ്ണവും പരമാനന്ദസ്വരൂപവും ആകുന്നു. അതിനാൽ, ഹേ ദ്വിജാ, ഇവിടെ അതല്ലാതെ മറ്റൊന്നുമില്ല.

Verse 68

तत्त्वमस्यादिवाक्येभ्यो ज्ञानं मोक्षस्य साधनम् । ज्ञाने त्वनाहते सिद्धे सर्वं ब्रह्ममयं भवेत् ॥ ६८ ॥

“തത്ത്വമസി” മുതലായ മഹാവാക്യങ്ങളിൽ നിന്നു മോക്ഷസാധനമായ വിമോചനജ്ഞാനം ഉദിക്കുന്നു. ആ ജ്ഞാനം അനാഹതമായി അചലമായി ദൃഢമായി സ്ഥാപിതമായാൽ എല്ലാം ബ്രഹ്മമയമായി അനുഭവപ്പെടുന്നു॥

Verse 69

एवं प्रबोधितस्तेन वेदमालिर्मुनीश्वर । मुमोद पश्यन्नात्मानमात्मन्येवाच्युतं प्रभुम् ॥ ६९ ॥

ഇങ്ങനെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉപദേശത്താൽ പ്രബോധിതനായി, ഹേ മുനീശ്വരാ, വേദമാലി ആനന്ദിച്ചു. തന്റെ ആത്മാവിനെ കണ്ടു, അതേ ആത്മാവിൽ അച്യുതനായ അവ്യയ പ്രഭുവിനെയും ദർശിച്ചു॥

Verse 70

उपाधिरहितं ब्रह्म स्वप्रकाशं निरञ्जनम् । अहमेवेति निश्चित्य परां शान्तिमवाप्तवान् ॥ ७० ॥

ഉപാധിരഹിതവും സ്വപ്രകാശവും നിരഞ്ജനവുമായ ബ്രഹ്മം “ഞാനേ അതു” എന്നു ദൃഢമായി നിശ്ചയിച്ച് അവൻ പരമശാന്തി പ്രാപിച്ചു॥

Verse 71

ततश्च व्यवहारार्थं वेदमालिर्मुनीश्वरम् । गुरुं प्रणम्य जानन्तिं सदा ध्यानपरोऽभवत् ॥ ७१ ॥

പിന്നീട് ലോകവ്യവഹാരത്തിന്റെ മര്യാദയ്ക്കായി വേദമാലി മുനീശ്വരനായ ഗുരുവായ സർവ്വജ്ഞ ജ്ഞാനിയെ പ്രണാമം ചെയ്തു; അതിനുശേഷം സദാ ധ്യാനപരനായി നിലകൊണ്ടു॥

Verse 72

गते बहुतिथे काले वेदमालिर्मुनीश्वर । वाराणसीपुरं प्राप्य परं मोक्षमवाप्तवान् ॥ ७२ ॥

ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞ ശേഷം മുനീശ്വരനായ വേദമാലി വാരാണസി നഗരത്തിലെത്തി പരമമോക്ഷം പ്രാപിച്ചു॥

Verse 73

य इमं पठतेऽध्यायं शृणुयाद्वा समाहितः । स कर्मपाशविच्छेदं प्राप्य सौख्यमवाप्नुयात् ॥ ७३ ॥

ഏകാഗ്രചിത്തനായി ഈ അധ്യായം പാരായണം ചെയ്യുകയോ ശ്രവിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നവൻ കർമപാശച്ഛേദം പ്രാപിച്ച് അതുവഴി ക്ഷേമസുഖം നേടുന്നു.

Verse 74

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे ज्ञाननिरूपणं नाम पञ्चत्रिंशोऽध्यायः ॥ ३५ ॥

ഇങ്ങനെ ശ്രീബൃഹന്നാരദീയപുരാണത്തിന്റെ പൂർവഭാഗത്തിലെ ആദ്യപാദത്തിൽ ‘ജ്ഞാനനിരൂപണം’ എന്ന പേരിലുള്ള മുപ്പത്തിയഞ്ചാം അധ്യായം സമാപിച്ചു.