The Origin of the Gaṅgā and the Gods’ Defeat Caused by Bali
നാരദൻ സനകനോടു ഗംഗയുടെ ഉദ്ഭവം ചോദിക്കുന്നു—വിഷ്ണുവിന്റെ പാദാഗ്രത്തിൽ നിന്നു പ്രാദുര്ഭവിച്ചും വക്താവിനും ശ്രോതാവിനും പാപനാശിനിയുമായ പുണ്യധാര. സനകൻ ദേവ-ദൈത്യ വംശക്രമം പറയുന്നു: കശ്യപന്റെ ഭാര്യമാരായ അദിതി, ദിതി എന്നിവരിൽ നിന്ന് ദേവരും ദൈത്യരും ജനിച്ചു; വൈരം ഹിരണ്യകശിപുവിന്റെ വംശത്തിൽ പ്രഹ്ലാദൻ, വിരോചനൻ, മഹാബലി ബലി വരെ എത്തി. ബലി അപാരസേനയോടെ ഇന്ദ്രപുരിയെ ആക്രമിക്കുന്നു; ശംഖധ്വനി, അസ്ത്രശസ്ത്രങ്ങളുടെ ഘോഷം, ലോകഭീതിയുണർത്തുന്ന മഹായുദ്ധം വിവരിക്കുന്നു. എട്ടായിരം വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം ദേവർ പരാജയപ്പെട്ടു ഓടി, ഭൂമിയിൽ വേഷംമാറി സഞ്ചരിക്കുന്നു. ബലി സമൃദ്ധനായി വിഷ്ണുപ്രീത്യർത്ഥം അശ്വമേധയാഗങ്ങൾ നടത്തുന്നു; എന്നാൽ പുത്രന്മാർക്ക് രാജ്യം നഷ്ടമായതിൽ അദിതി ദുഃഖിക്കുന്നു. അവൾ ഹിമാലയത്തിലേക്ക് പോയി ഹരിയെ സച്ചിദാനന്ദസ്വരൂപമായി ധ്യാനിച്ച് കഠിനതപസ് ചെയ്യുന്നു. ദൈത്യ മായാവികൾ ദേഹപരിമാണവും മാതൃദർമ്മവും ചൂണ്ടിക്കാട്ടി തടയാൻ ശ്രമിക്കുന്നു; പരാജയപ്പെട്ട് ആക്രമിക്കുമ്പോൾ അവർ ദഗ്ധരാകുന്നു. ദേവന്മാരോടുള്ള കരുണകൊണ്ട് വിഷ്ണുവിന്റെ സുദർശനചക്രം നൂറുവർഷം അദിതിയെ കാത്തുരക്ഷിക്കുന്നു.
Shlokas
Verse 1
नारद उवाच । विष्णुपादाग्रसंभूता या गङ्गेत्यभिधीयते । तदुत्पत्तिं वद भ्रातरनुग्राह्योऽस्मि ते यदि ॥ १ ॥
നാരദൻ പറഞ്ഞു—‘ഗംഗാ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന ആ നദി ശ്രീവിഷ്ണുവിന്റെ പാദാഗ്രത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ചതായി പറയുന്നു. ഹേ ഭ്രാതാ, ഞാൻ നിന്റെ അനുഗ്രഹത്തിന് യോഗ്യനാണെങ്കിൽ അവളുടെ ഉദ്ഭവം പറയുക.
Verse 2
सनक उवाच । श्रृणु नारद वक्ष्यामि गङ्गोत्पत्तिं तवानघ । वदतां श्रृण्वतां चैंव पुण्यदां पापनाशिनीम् ॥ २ ॥
സനകൻ പറഞ്ഞു—ഹേ നിർമലനായ നാരദാ, കേൾക്കുക; ഗംഗയുടെ ഉദ്ഭവം ഞാൻ പറയാം. അവളെ പറയുന്നവർക്കും കേൾക്കുന്നവർക്കും പുണ്യം നൽകുകയും പാപം നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവളാണ് അവൾ.
Verse 3
आसीदिंद्रादिदेवानां जनकः कश्यपो मुनिः । दक्षात्मजे तस्य भार्ये दितिश्चादितिरेव च ॥ ३ ॥
ഇന്ദ്രാദി ദേവന്മാരുടെ ജനകൻ കശ്യപമുനിയായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭാര്യമാർ ദക്ഷന്റെ പുത്രിമാരായ ദിതിയും അദിതിയും ആയിരുന്നു.
Verse 4
अदितिर्देवमातास्ति दैत्यानां जननी दितिः । ते तयोरात्मजा विप्र परस्परजयैषिणः ॥ ४ ॥
അദിതി ദേവന്മാരുടെ മാതാവും, ദിതി ദൈത്യരുടെ ജനനിയും ആകുന്നു. ഹേ വിപ്രാ, ആ ഇരുവരുടെയും പുത്രന്മാർ എപ്പോഴും പരസ്പരം ജയിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
Verse 5
सदा सपूर्वदेवास्तु यतो दैत्याः प्रकीर्तिताः । आदिदैंत्यो दितेः पुत्रो हिरण्यकशिपुर्बली ॥ ५ ॥
ദൈത്യരെ എപ്പോഴും മുൻദേവന്മാരോടൊപ്പം തന്നെ പ്രസ്താവിക്കുന്നതിനാൽ, ദിതിയുടെ പുത്രനായ ബലവാനായ ഹിരണ്യകശിപുവിനെ ആദിദൈത്യൻ എന്നു പറയുന്നു.
Verse 6
प्रह्लादस्तस्य पुत्रो।़भूत्सुमहान्दैत्यसत्तमः । विरोचन स्तस्य सुतो बभूव द्विजभक्तिमान् ॥ ६ ॥
അവന്റെ പുത്രൻ പ്രഹ്ലാദൻ—അത്യന്തം മഹാനായ, ദൈത്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ. പ്രഹ്ലാദന്റെ പുത്രൻ വിരോചനൻ; അവൻ ദ്വിജന്മാരായ ബ്രാഹ്മണന്മാരോടു ഭക്തിയുള്ളവനായിരുന്നു.
Verse 7
तस्य पुत्रोऽतितेजस्वी बलिरासीत्प्रतापवान् । स एव वाहिनीपालो दैत्यानामभवन्मुनेः ॥ ७ ॥
അവന്റെ പുത്രൻ അതിതേജസ്സും പ്രതാപവും ഉള്ള ബലി ആയിരുന്നു. ഹേ മുനേ, അവൻ തന്നെയാണ് ദൈത്യസേനയുടെ നായകനും പരിപാലകനുമായി തീർന്നത്.
Verse 8
बलेन महता युक्तो बुभुजे मेदिनीमिमाम् । विजित्य वसुधां सर्वां स्वर्गं जेतुं मनो दधे ॥ ८ ॥
മഹാബലത്തോടെ യുക്തനായ അവൻ ഈ ഭൂമിയെ ഭോഗിച്ചു. സർവ്വ വസുധയും ജയിച്ച ശേഷം സ്വർഗ്ഗവും ജയിക്കുവാൻ മനസ്സുറപ്പിച്ചു.
Verse 9
गजाश्च यस्यायुतकोटिलक्षास्तावन्त एवाश्वरथा मुनींद्र । गजेगजे पंचशती पदातेः किं वर्ण्यते तस्य चमूर्वरिष्टा ॥ ९ ॥
ഹേ മുനീന്ദ്രാ! അവനു അയുതം, കോടി, ലക്ഷങ്ങൾ എണ്ണമുള്ള ഗജങ്ങൾ ഉണ്ട്; അത്ര തന്നെ അശ്വരഥങ്ങളും ഉണ്ട്. ഓരോ ഗജത്തിനും അഞ്ഞൂറ് പദാതികൾ—അത്തരം അപരാജിത സേനയുടെ മഹിമ എങ്ങനെ വർണ്ണിക്കാം?
Verse 10
अमात्यकोट्यग्रसरावमात्यौ कुम्भाण्डनामाप्यथ कूपकर्णः । पित्रा समं शौर्यपराक्रमाभ्यां बाणो बलेः पुत्रशतग्रजोऽभूत् ॥ १० ॥
അമാത്യരുടെ കോടിസമൂഹത്തിൽ രണ്ട് അഗ്ര അമാത്യർ ഉണ്ടായിരുന്നു—കുംഭാണ്ഡനും കൂപകർണനും. ബാണൻ ശൗര്യപരാക്രമങ്ങളിൽ പിതാവിനോട് സമനായി, ബലിയുടെ ശതപുത്രവംശത്തിൽ പ്രപൗത്രനായി ജനിച്ചു.
Verse 11
बलिः सुराञ्जेतुमनाः प्रवृत्तः सैन्येन युक्तो महता प्रतस्थे । ध्वजातपर्त्रैर्गगनाबुराशेस्तरङ्गविद्युत्स्मरणं प्रकुर्वन् ॥ ११ ॥
ദേവന്മാരെ ജയിക്കണമെന്ന മനസ്സോടെ ബലി മഹാസൈന്യവുമായി പുറപ്പെട്ടു. ധ്വജങ്ങളുടെ പാറുന്ന വസ്ത്രങ്ങൾ ആകാശത്തെ സമുദ്രംപോലെ ആക്കി—തിരകളും മിന്നലും ഒരുമിച്ച് ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ.
Verse 12
अवाप्य वृत्रारिपुरं सुरारी रुरोघ दैत्यैर्मृगराजगाढैः । सुरश्च युद्धाय पुरात्तथैव विनिर्ययुर्वज्रकरादयश्च ॥ १२ ॥
വൃത്രാരി (ഇന്ദ്രൻ)ന്റെ നഗരത്തിലെത്തിയ ദേവശത്രു, സിംഹസദൃശമായി ഘനമായ ദൈത്യന്മാരാൽ അതിനെ വളഞ്ഞു. അപ്പോൾ ദേവന്മാരും അതുപോലെ യുദ്ധത്തിനായി നഗരത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു—വജ്രധാരി ഇന്ദ്രൻ മുതലായവരുടെ നേതൃത്വത്തിൽ.
Verse 13
ततः प्रववृते युद्धं घोरं गीर्वाणदैत्ययो । कल्पांतमेघानिर्धोषं डिंडिंमध्वनिसंभ्रमम् ॥ १३ ॥
അപ്പോൾ ദേവന്മാരും ദൈത്യന്മാരും തമ്മിൽ ഭീകരമായ യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു—അതിന്റെ ഗർജ്ജനം കല്പാന്തമേഘങ്ങളുടെ ഇടിമുഴക്കത്തെപ്പോലെ; രണഡിണ്ഡിമങ്ങളുടെ നാദം എല്ലാടവും കലഹം നിറച്ചു.
Verse 14
मुमुचुः शरजालानि दैंत्याः सुमनसां बले । देवाश्च दैत्यसेनासु संग्रामेऽत्यन्तदारुणे ॥ १४ ॥
അത്യന്തം ദാരുണമായ ആ യുദ്ധത്തിൽ ദൈത്യർ ദേവസേനയ്ക്കെതിരെ അമ്പുകളുടെ ജാലം വിട്ടു; ദേവന്മാരും മറുപടിയായി ദൈത്യസേനയ്ക്കെതിരെ ശരവർഷം ചൊരിഞ്ഞു।
Verse 15
जहि दारय भिंधीते छिंधि मारय ताडय । इत्येवं सुमहान्घोषो वदतां सेनयोरभूत् ॥ १५ ॥
“അടി! കീറി വിടു! കുത്തി തുളയ്ക്കു! മുറിക്കു! കൊല്ലു! പ്രഹരിക്കു!”—ഇങ്ങനെ പരസ്പരം വിളിച്ചുകൂവിയപ്പോൾ ഇരുസേനകളിലും മഹാഘോഷം ഉയർന്നു।
Verse 16
शरदुन्दुभिनिध्वानैः सिंहनादैः सिंहनादैः सुरद्विषाम् । भाङ्कारैः स्यन्दनानां च बाणक्रेङ्गारनिःस्वनैः ॥ १६ ॥
യുദ്ധദുന്ദുഭികളുടെ മുഴക്കം, ദേവദ്വേഷികളുടെ ആവർത്തിച്ച സിംഹനാദം, രഥങ്ങളുടെ കണകണ ശബ്ദം, അമ്പുകളുടെ കഠിനമായ വീശൽ-മുഴക്കം എന്നിവകൊണ്ട് യുദ്ധഭൂമി മുഴങ്ങി।
Verse 17
अश्वानां हेषितैश्चैव गजानां बृंहितैस्तथा । टङ्गारैर्धनुषां चैव लोकः शब्दत्मयोऽभवत् ॥ १७ ॥
കുതിരകളുടെ ഹേഷധ്വനി, ആനകളുടെ ഗർജ്ജനം, വില്ലുകളുടെ ടങ്കാരം—ഇവയാൽ ലോകം മുഴുവൻ ശബ്ദമയമായതുപോലെ ആയി।
Verse 18
सुरासुरविनिर्मुक्तबाणनिष्पेषजानले । अकालप्रलयं मेने निरीक्ष्य सकलं जगत् ॥ १८ ॥
ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും വിട്ട അമ്പുകളുടെ ഇടിച്ചുമുറിഞ്ഞതിൽ നിന്നുയർന്ന അഗ്നിയിൽ സർവ്വജഗത്തും ദഹിക്കുന്നതുപോലെ കണ്ടപ്പോൾ, അവൻ ഇത് അകാലപ്രളയമെന്ന് കരുതി।
Verse 19
बभौ देवद्विषां सेना स्फुरच्छस्त्रौघधारिणी । चलद्विद्युन्निभा रात्रिश्छादिता जलदैरिव ॥ १९ ॥
ദേവദ്വേഷികളുടെ സൈന്യം മിന്നിത്തിളങ്ങി, സ്ഫുരിക്കുന്ന ആയുധസമൂഹങ്ങൾ ധരിച്ചു; ചലിക്കുന്ന മിന്നലാൽ ദീപ്തമായ രാത്രിപോലെ, മേഘങ്ങൾ മൂടിയതുപോലെ തോന്നി.
Verse 20
तस्मिन्युद्धे महाधोरैर्गिरीन् क्षित्पान् सुरारिभिः । नाराचैश्चूर्णयामासुर्देवास्ते लघुविक्रमाः ॥ २० ॥
ആ അതിഭീകര യുദ്ധത്തിൽ, ദേവശത്രുക്കൾ പർവ്വതങ്ങൾ എറിഞ്ഞപ്പോൾ, വേഗപരാക്രമികളായ ദേവന്മാർ ഇരുമ്പമ്പുകളാൽ അവയെ ചൂർണ്ണമാക്കി.
Verse 21
केचित्सताडयामासुर्नागैर्नागान्रथान्रथैः । अश्वैरश्वांश्च केचित्तु गदादण्डैरथार्द्दयन् ॥ २१ ॥
ചിലർ ആനകളാൽ ആനകളെ, രഥങ്ങളാൽ രഥങ്ങളെ ഇടിച്ചു; ചിലർ കുതിരകളാൽ കുതിരകളെ തട്ടി; മറ്റുചിലർ ഗദയും ദണ്ഡവും കൊണ്ട് ശത്രുക്കളെ പ്രഹരിച്ചു.
Verse 22
परिधैस्ताडिताः केचित्पेतुः शोणितकर्द्दमे । समुक्त्रांतासवः केचिद्विमानानि समाश्रिताः ॥ २२ ॥
ഇരുമ്പ് പരിഘങ്ങളാൽ അടിക്കപ്പെട്ട ചിലർ രക്തം കലർന്ന ചെളിയിൽ വീണു; ചിലർ, പ്രാണവായു വിട്ടുപോകുമ്പോൾ, വിമാനങ്ങളെ ആശ്രയിച്ചു.
Verse 23
ये दैत्या निहता देवैः प्रसह्य सङ्गरे तदा । ते देवभावमापन्ना दैतेयान्समुपाद्रवन् ॥ २३ ॥
അന്ന് യുദ്ധത്തിൽ ദേവന്മാർ ബലമായി വധിച്ച ദൈത്യർ ദേവഭാവം പ്രാപിച്ചു; ദേവസ്വഭാവം കൈവരിച്ച് അവർ പിന്നെയും ദൈത്യരെയേ ആക്രമിച്ചു.
Verse 24
अथ दैत्यगणाः क्रुद्वास्तड्यमानाः सुर्वैर्भृशम् । शस्त्रैर्बहुविधैर्द्देवान्निजध्नुरतिदारुणाः ॥ २४ ॥
അപ്പോൾ ദേവന്മാരുടെ കഠിന പ്രഹാരങ്ങളാൽ ശക്തമായി താഡിതരായിട്ടും, ക്രോധം നിറഞ്ഞ ദൈത്യഗണങ്ങൾ നാനാവിധ ആയുധങ്ങളാൽ അത്യന്തം ക്രൂരമായി ദേവന്മാരെ ആക്രമിച്ച് വീഴ്ത്തിത്തുടങ്ങി।
Verse 25
दृषद्भिर्भिदिपालैश्च खङ्गैः परशुतोमरैः । परिधैश्छुरिकाभिश्च कुन्तैश्चक्रैश्च शङ्कुभिः ॥ २५ ॥
അവർ കല്ലുകൾകൊണ്ടും ഭിന്ദിപാല ജാവലിനുകളാലും ഖഡ്ഗങ്ങളാലും പരശുവും തോമരവുംകൊണ്ടും, ഇരുമ്പുദണ്ഡങ്ങളാലും കത്തികളാലും കുന്തങ്ങളാലും ചക്രായുധങ്ങളാലും മുള്കീലുകളാലും പ്രഹരിച്ചു।
Verse 26
मुसलैरङ्कुशेश्वैव लाङ्गलैः पट्टिशैस्तथा । शक्त्योपलैः शतघ्रीभिः पाशैश्च तलमुष्टिभिः ॥ २६ ॥
അവർ മുസലങ്ങളാലും അങ്കുശങ്ങളാലും, ലാങ്ഗലങ്ങളാലും പട്ടിശങ്ങളാലും; ശക്തി-ഭാലങ്ങളാലും കല്ലുകളാലും, ശതഘ്രീ (മുള്ളുകട)കളാലും, പാശങ്ങളാലും, തലമുഷ്ടി (മുഷ്ടി-ശസ്ത്രം)കളാലും പ്രഹരിച്ചു।
Verse 27
शूलैर्नालीकनाराचैः क्षेपणीयैस्समुद्ररैः । रथाश्वनागपदगैः सङ्कुलो ववृधे रणः ॥ २७ ॥
ശൂലങ്ങൾ, നാളീക-നാരാച അമ്പുകൾ, എറിയാവുന്ന അസ്ത്രങ്ങൾ, മുദ്ഗരങ്ങൾ; കൂടാതെ രഥങ്ങൾ, കുതിരകൾ, ആനകൾ, പടയാളികൾ എന്നിവകൊണ്ട് നിറഞ്ഞു ആ യുദ്ധം ഘനമായ കോലാഹലമായി വളർന്നു।
Verse 28
देवाश्च विविधास्त्राणि दैतेयेभ्यः समाक्षिपन् । एवमष्टसहस्त्राणि युद्धमासीत्सुदारुणम् ॥ २८ ॥
ദേവന്മാർ ദൈത്യന്മാരുടെ മേൽ നാനാവിധ അസ്ത്രങ്ങൾ എറിഞ്ഞു. ഇങ്ങനെ എട്ടായിരം (വർഷങ്ങൾ) അത്യന്തം ഭീകരമായ യുദ്ധം തുടർന്നു।
Verse 29
अथ दैत्यबले वृद्धे पराभूता दिवौकसः । सुरलोकं परित्यतज्य सर्वे भीताः प्रदुद्रुवुः ॥ २९ ॥
അപ്പോൾ ദൈത്യബലം വർദ്ധിച്ചതോടെ സ്വർഗ്ഗവാസികളായ ദേവന്മാർ പരാജിതരായി; സുരലോകം ഉപേക്ഷിച്ച് എല്ലാവരും ഭയത്തോടെ ഓടിപ്പോയി।
Verse 30
नररुपपरिच्छन्ना विचेरुरवनीतले । वैरोचनिस्त्रिभुवनं नारायणपरायणः ॥ ३० ॥
അവർ മനുഷ്യരൂപം ധരിച്ചു ഭൂമിതലത്തിൽ സഞ്ചരിച്ചു; വൈരോചനിയാകട്ടെ നാരായണപരായണനായി ത്രിഭുവനമൊട്ടാകെ വിഹരിച്ചു।
Verse 31
बुभुजेऽव्याहतैश्चर्यप्रवृद्धश्रीर्महाबलः । इत्याज चाश्वमेघैः स विष्णुप्रीणनतत्परः ॥ ३१ ॥
അവ്യാഹത ധർമ്മാചരണത്താൽ വർദ്ധിച്ച ഐശ്വര്യവും മഹാബലവും ഉള്ളവനായി അവൻ രാജ്യം അനുഭവിച്ചു; വിഷ്ണുവിനെ പ്രീതിപ്പെടുത്താൻ ഏകാഗ്രനായി അശ്വമേധയാഗങ്ങൾ നടത്തി।
Verse 32
इन्द्रत्वं चाकरोत्स्वर्गे दिक्पालत्वं तथैव च । देवानां प्रीणनार्थाय यैः क्रियन्ते द्विजैर्मखाः ॥ ३२ ॥
സ്വർഗ്ഗത്തിൽ അവ ഇന്ദ്രത്വവും ദിക്പാലത്വവും നൽകുന്നു; ദേവന്മാരെ പ്രീതിപ്പെടുത്താൻ ദ്വിജന്മാർ ചെയ്യുന്ന മഖയാഗങ്ങൾ അങ്ങനെ ഫലദായകമാണ്।
Verse 33
तेषु यज्ञेषु सर्वेषु हविर्भुङ्क्ते स दैत्यराट् । अदितिः स्वात्मजान्वीक्ष्य देवमातातिदुःखिता ॥ ३३ ॥
ആ യാഗങ്ങളിലൊക്കെയും ആ ദൈത്യരാജൻ തന്നെയാണ് ഹവി ഭുജിച്ചത്; തന്റെ പുത്രന്മാരുടെ അവസ്ഥ കണ്ട ദേവമാതാവ് അദിതി അത്യന്തം ദുഃഖിതയായി।
Verse 34
वृथात्र निवसामीति मत्वागाद्धिमवद्गिरम् । शक्रस्यैश्वर्यमिच्छंती दैत्यानां च पराजयम् ॥ २४ ॥
“ഇവിടെ താമസിക്കുന്നത് വ്യർത്ഥം” എന്നു വിചാരിച്ച് അവൾ ഹിമവദ്ഗിരിയിലേക്കു പോയി. ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ)യുടെ ഐശ്വര്യവും ദൈത്യരുടെ പരാജയവും ആഗ്രഹിച്ചു।
Verse 35
हरिध्यानपरा भूत्वा तपस्तेपेऽतिदुष्करम् । किंचित्कालं समासीना तिष्टंती च ततः परम् ॥ ३५ ॥
ഹരിധ്യാനത്തിൽ പൂർണ്ണമായി ലീനയായി അവൾ അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ തപസ് ചെയ്തു. കുറെകാലം ഇരുന്ന്, പിന്നെ നിൽക്കെയും തപസ് തുടർന്നു।
Verse 36
पादेनैकेन सुचिरं ततः पादाग्रमात्रतः । कंचित्कालं फलाहारा ततः शीर्णदलाशना ॥ ३६ ॥
ദീർഘകാലം അവൾ ഒരു കാലിൽ നിന്നു; പിന്നെ കാലിന്റെ അഗ്രത്തുമ്പിൽ മാത്രം നിന്നു. കുറെകാലം ഫലാഹാരം ചെയ്തു, തുടർന്ന് ഉണങ്ങി വീണ ഇലകളെ മാത്രം ഭക്ഷിച്ചു।
Verse 37
ततो जलाशमा वायुभोजनाहारवर्जिता । सच्चिदानन्दसन्दोहं ध्यायत्यात्मानमात्मना ॥ ३७ ॥
പിന്നീട് അവൾ ദാഹവും ക്ഷീണവും വിട്ടു; വായുവിനെ തന്നെ ആഹാരമായി കരുതി സാധാരണ ഭക്ഷണം ഉപേക്ഷിച്ചു. ആത്മാവാൽ ആത്മാവിനെ സച്ചിദാനന്ദഘനമായി ധ്യാനിച്ചു।
Verse 38
दिव्याब्दानां सहस्त्रं सा तपोऽतप्यत नारद । दुरन्तं तत्तपः श्रुत्वा दैतेया मायिनोऽदितिम् ॥ ३८ ॥
ഹേ നാരദാ! അവൾ ആയിരം ദിവ്യവർഷങ്ങൾ തപസ് ചെയ്തു. ആ ദുർജ്ജയമായ തപസ്സിന്റെ വാർത്ത കേട്ട് മായാവികളായ ദൈത്യർ അദിതിയിലേക്കു നീങ്ങി।
Verse 39
देवतारुपमास्थाय संप्रोचुर्बलिनोदिताः । किमर्थं तप्यते मातः शरीरपरिशोषणम् ॥ ३९ ॥
ദേവതാരൂപം ധരിച്ചു, ബലിയുടെ പ്രേരണയാൽ അവർ പറഞ്ഞു— “അമ്മേ, എന്തുകൊണ്ടാണ് ശരീരം ക്ഷയിപ്പിക്കുന്ന ഈ തപസ്സ് ചെയ്യുന്നത്?”
Verse 40
यदि जानन्ति दैतेया महदुखं ततो भवेत् । त्यजेदं दुःखबहुलं कायशोषणकारणम् ॥ ४० ॥
ദൈത്യർ ഇത് അറിഞ്ഞാൽ അവർക്കു മഹാദുഃഖം ഉണ്ടാകും; അതിനാൽ ദുഃഖം നിറഞ്ഞതും ശരീരക്ഷയകാരണമുമായ ഇതിനെ ഉപേക്ഷിക്കണം.
Verse 41
प्रयाससाध्यं सुकृतं न प्रशँसन्ति पण्डिताः । शरीरं यन्ततो रक्ष्यं धर्मसाधनतत्परैः ॥ ४१ ॥
അത്യധിക പരിശ്രമംകൊണ്ട് മാത്രമേ സാധ്യമാകുന്ന പുണ്യകർമ്മത്തെ പണ്ഡിതർ പ്രശംസിക്കില്ല. ധർമ്മസാധനത്തിൽ തൽപരർ ശരീരത്തെ പരിശ്രമത്തോടെ സംരക്ഷിക്കണം; അതാണ് ഉപകരണം.
Verse 42
ये शरीरमुपेक्षन्ते ते स्युरात्मविघातिनः । सुखं त्वं तिष्ट सुभगे पुत्रानस्मान्न खेदय ॥ ४२ ॥
ശരീരത്തെ അവഗണിക്കുന്നവർ സ്വന്തം ആത്മാവിനെ തന്നെ ഹനിക്കുന്നവരാണ്. അതിനാൽ, സుభഗേ, സുഖത്തോടെ ഇരിക്കൂ; ഞങ്ങളെ—നിന്റെ പുത്രന്മാരെ—ദുഃഖിപ്പിക്കരുത്.
Verse 43
मात्रा हीना जना मातर्मृतप्राया न संशयः । गावो वा पशवो वापि यत्र गावो महीरुहाः ॥ ४३ ॥
അമ്മേ, യുക്തമായ മിതിയും മര്യാദയും ഇല്ലാത്തവർ സംശയമില്ലാതെ മരിച്ചവരെപ്പോലെയാണ്. പശുവായാലും മറ്റ് മൃഗങ്ങളായാലും—എവിടെ പശുവിനെ ഭൂമിയിൽ വേരൂന്നിയ വൃക്ഷംപോലെ വെറും ഭാരവാഹി മൃഗമായി മാത്രം കാണുന്നുവോ, അവിടെ ജീവിതം ജഡമായി അധഃപതിക്കുന്നു.
Verse 44
न लभन्ते सुखं किंचिन्मात्रा हीना मृतोपमाः । दरिद्रो वापि रोगी वा देशान्तरगतोऽपि वा ॥ ४४ ॥
മാതാവിനെ നഷ്ടപ്പെട്ടവർ അല്പമെങ്കിലും സുഖം ലഭിക്കുകയില്ല; അവർ മരിച്ചവരെപ്പോലെ—ദരിദ്രരായാലും, രോഗികളായാലും, ദൂരദേശത്ത് പോയാലും പോലും।
Verse 45
मातुर्दर्शनमात्रेण लभते परमां मुदम् । अन्ने वा सलिले वापि धनादौ वा प्रियासु च ॥ ४५ ॥
മാതാവിനെ വെറും ദർശിച്ചതുമാത്രം കൊണ്ടു മനുഷ്യന് പരമാനന്ദം ലഭിക്കുന്നു—അത് ആഹാരത്തിലായാലും, ജലത്തിലായാലും, ധനാദികളിലായാലും, പ്രിയജനങ്ങളുടെ ഇടയിലായാലും।
Verse 46
कदाचिद्विमुखो याति जनो मातरि कोऽपि न । यस्य माता गृहे नास्ति यत्र धर्मपरायणा । साध्वी च स्त्री पतिप्राणा गन्तव्यं तेन वै वनम् ॥ ४६ ॥
മാതാവിനോട് ആരും ഒരിക്കലും വിമുഖനാകുന്നില്ല. എന്നാൽ ആരുടെ വീട്ടിൽ ധർമ്മപരായണയായ അമ്മയും ഇല്ല, ഭർത്താവേ പ്രാണമായ സാധ്വിയായ ഭാര്യയും ഇല്ല—അവന് സത്യത്തിൽ വനത്തിലേക്കാണ് പോകേണ്ടത്।
Verse 47
धर्मश्च नारायणभक्तिहीनां धनं च सद्भोगविवर्जितं हि । गृहं च मार्यातनयेर्विहीनं यथा तथा मातृविहीनमर्त्यः ॥ ४७ ॥
നാരായണഭക്തിയില്ലാത്തവരുടെ ‘ധർമ്മം’ പോലും ശൂന്യമാണ്; ധനവും സദ്ഭോഗം ഇല്ലാതെ നിസ്സാരമാണ്. ഭാര്യയും മക്കളുമില്ലാത്ത വീട് എങ്ങനെ ശൂന്യമോ, അതുപോലെ മാതാവില്ലാത്ത മർത്ത്യൻ।
Verse 48
तस्माद्देवि परित्राहि दुःखार्तानात्मजांस्तव । इत्युक्ताप्यदितिर्दैप्यैर्न चचाल समाधितः ॥ ४८ ॥
“അതുകൊണ്ട്, ദേവീ, ദുഃഖാർത്തരായ നിന്റെ പുത്രന്മാരെ രക്ഷിക്കണമേ” എന്ന് ദൈത്യർ പറഞ്ഞിട്ടും, സമാധിയിൽ സ്ഥിരയായ അദിതി അലിഞ്ഞുമാറിയില്ല।
Verse 49
एवमुक्त्वासुराः सर्वे हरिध्यानपरायणाम् । निरीक्ष्य क्रोधसंयुक्ता हन्तुं चक्रुर्मनोरथम् ॥ ४९ ॥
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, ഹരിധ്യാനത്തിൽ പരായണയായ അവളെ നോക്കി എല്ലാ അസുരരും ക്രോധം നിറഞ്ഞ് മനോരഥയെ വധിക്കുവാൻ തീരുമാനിച്ചു।
Verse 50
कल्पान्तमेघनिर्घोषाः क्रोधसंरक्तलोचनाः । दंष्ट्रग्रैरसृजन्वह्निंम् सोऽदहत्काननं क्षणात् ॥ ५० ॥
കൽപാന്തമേഘങ്ങളുടെ ഗർജ്ജനപോലെ മുഴങ്ങി, ക്രോധത്തിൽ ചുവന്ന കണ്ണുകളോടെ അവൻ ദംഷ്ട്രാഗ്രങ്ങളിൽ നിന്ന് അഗ്നി പുറപ്പെടുവിച്ചു; ക്ഷണത്തിൽ കാനനം ദഹിപ്പിച്ചു।
Verse 51
शतयोजनविस्तीर्णं नानाजीवसमाकुलम् । तेनैव दग्धा दैतेया ये प्रधर्षयितुं गताः ॥ ५१ ॥
നൂറു യോജന വ്യാപ്തിയുള്ള, നാനാജീവികളാൽ നിറഞ്ഞിരുന്ന ആ കാനനം; അതിനെ ആക്രമിക്കാൻ പോയ ദൈത്യരും അതേ അഗ്നിയാൽ ദഹിച്ചു പോയി।
Verse 52
सैवावशिष्टा जननी सुराणामब्दाच्छतादच्युतसक्तचिता । संरक्षिता विष्णुसुदर्शनेन दैत्यान्तकेन स्वजनानुकम्पिना ॥ ५२ ॥
അവളേ മാത്രം—സുരന്മാരുടെ ജനനി—അച്യുതനിൽ ആസക്തചിത്തയായി—ശേഷിച്ചു; സ്വജനാനുകമ്പിയായ, ദൈത്യാന്തകനായ വിഷ്ണുവിന്റെ സുദർശനം അവളെ നൂറു വർഷം സംരക്ഷിച്ചു।
Verse 53
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे गङ्गोत्पत्तौ बलिकृतदेवपराजयवर्णनन्नाम दशमोऽध्यायः ॥ १० ॥
ഇങ്ങനെ ശ്രീ ബൃഹന്നാരദീയപുരാണത്തിന്റെ പൂർവഭാഗത്തിലെ പ്രഥമ പാദത്തിൽ ‘ഗംഗോത്പത്തി तथा ബലികൃത ദേവപരാജയവർണ്ണനം’ എന്ന പത്താം അധ്യായം സമാപ്തമായി।
Frequently Asked Questions
It establishes Gaṅgā as a Viṣṇu-connected tirtha principle (not merely a river): her mention is framed as intrinsically merit-giving (puṇya) and sin-destroying (pāpa-nāśinī), grounding later historical events in a theology of grace and sacred geography.
They argue a ‘measure-and-body-as-instrument’ ethic—protecting the body as a means for dharma—against Aditi’s uncompromising tapas aimed at restoring cosmic order. The narrative resolves the tension by showing Viṣṇu safeguarding true devotion (bhakti-yukta tapas) without denying the general dharmic concern for proportion.