Adhyaya 92

Verse 1

(दाक्षिणात्य अधिक पाठका १ श्लोक मिलाकर कुल ६९ “लोक हैं।) अपन क्ाता छा आर: 2 द्विनवतितमो<ध्याय: कौरवोंका शोक

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ! കർണനും അർജുനനും തമ്മിലുള്ള ഭീകരസംഘർഷത്തിൽ അമ്പുകളാൽ സകല സൈന്യങ്ങളും ചവിട്ടിമെതിക്കപ്പെട്ടു; അധിരഥന്റെ പുത്രനായ സൂതപുത്രൻ കർണൻ കാൽനടയായി തന്നെയിരിക്കെ വധിക്കപ്പെട്ടു വീണു. ഇതെല്ലാം കണ്ട രാജാവ് ശല്യൻ—തന്റെ രഥാവരണം ഉൾപ്പെടെ ഉപകരണങ്ങൾ എല്ലാം തകർന്ന നിലയിൽ—ആ തകർന്ന രഥത്തിൽ അവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 2

निपातितस्यन्दनवाजिनागं बलं॑ च दृष्टवा हतसूतपुत्रम्‌ । दुर्योधनो श्रुप्रतिपूर्णनेत्रो दीनो मुहुर्नि:श्वसंश्चार्तरूप:

രഥങ്ങളും കുതിരകളും ആനകളും നിലംപതിച്ചിരുന്നു; സൂതപുത്രനും വധിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു—ഈ അവസ്ഥ കണ്ട ദുര്യോധനന്റെ കണ്ണുകൾ കണ്ണീരാൽ നിറഞ്ഞു. അവൻ വീണ്ടും വീണ്ടും ദീർഘനിശ്വാസം വിട്ടുകൊണ്ട് ദീനനായി, ദുഃഖത്തിൽ മൂടപ്പെട്ട രൂപം കൈക്കൊണ്ടു.

Verse 3

कर्ण तु शूरं पतितं पृथिव्यां शराचितं शोणितदिग्धगात्रम्‌ । यदृच्छया सूर्यमिवावनिस्थं दिदृक्षव: सम्परिवार्य तस्थु:

ശൂരനായ കർണൻ ഭൂമിയിൽ വീണുകിടന്നു; അവന്റെ ശരീരത്തിൽ അനേകം അമ്പുകൾ കുത്തിനിന്നു, സർവ്വാംഗവും രക്തത്തിൽ മുക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. ദൈവയോഗത്തിൽ ഭൂമിയിലിറങ്ങിയ സൂര്യനെപ്പോലെ അവൻ അവിടെ കിടന്നപ്പോൾ—അവനെ കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ചവർ അവന്റെ ദേഹത്തെ ചുറ്റിനിന്നു.

Verse 4

प्रह्ृष्टवित्रस्तविषण्णविस्मिता- स्तथा परे शोकहता इवाभवन्‌ । परे त्वदीयाश्व॒ परस्परेण यथायथीषां प्रकृतिस्तथाभवन्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ചിലർ ആഹ്ലാദിച്ചു, ചിലർ ഭയപ്പെട്ടു, ചിലർ വിഷണ്ണരായി, ചിലർ അത്ഭുതത്തിൽ വിസ്മയിച്ചു; മറ്റുചിലർ ദുഃഖത്തിൽ തകർന്നവരെപ്പോലെ ആയിരുന്നു. നിങ്ങളുടെ സൈന്യവും പരസ്പരം ഓരോരുത്തന്റെ സ്വഭാവമനുസരിച്ച് വ്യത്യസ്തമായി പ്രതികരിച്ചു.

Verse 5

कोई प्रसन्न था तो कोई भयभीत। कोई विषादग्रस्त था तो कोई आश्वर्यवकित तथा दूसरे बहुत-से लोग शोकसे मृतप्राय हो रहे थे। आपके और शत्रुपक्षके सैनिकोंमेंसे जिसकी जैसी प्रकृति थी, वे परस्पर उसी भावमें मग्न थे ।।

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ധനഞ്ജയന്റെ പ്രഹരത്തിൽ മഹാബലനായ കർണ്ണൻ വീണുകിടക്കുന്നതും, അവന്റെ കവചം-ആഭരണങ്ങൾ-വസ്ത്രങ്ങൾ-ആയുധങ്ങൾ ചിതറിക്കിടക്കുന്നതും കണ്ട കുരുക്കൾ തകർന്നു ഓടി—നിർജനവനത്തിൽ മുന്നിലെ കാള വീണാൽ പശുക്കൂട്ടം ഭീതിയിൽ ചിതറി ഓടുന്നതുപോലെ.

Verse 6

जिसके कवच, आभूषण, वस्त्र और अस्त्र-शस्त्र छिन्न-भिन्न होकर पड़े थे, उस महाबली कर्णको अर्जुनद्वारा मारा गया देख कौरव-सैनिक निर्जन वनमें साँड़के मारे जानेपर भागनेवाली गायोंके समान इधर-उधर भाग चले ।।

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ ഭീമൻ തന്റെ ഭയങ്കര ഗർജ്ജനത്തോടെ നാദം മുഴക്കി, ആകാശവും ഭൂമിയും കുലുങ്ങുന്നതുപോലെ ആക്കി. കൈകൊട്ടി, ചാടിക്കളിച്ച്, നൃത്തം ചെയ്തു; കർണ്ണൻ ഹതനായതോടെ ഭീമന്റെ ആഹ്ലാദം ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരിൽ ഭയം വിതറി.

Verse 7

कर्णके मारे जानेपर धृतराष्ट्रके पुत्रोंको भयभीत करते हुए भीमसेन भयंकर स्वरसे सिंहनाद करके आकाश और पृथ्वीको कँपाने तथा ताल ठोंककर नाचने-कूदने लगे ।।

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—കർണ്ണൻ ഹതനായപ്പോൾ ഭീമസേനൻ ഭയങ്കര സിംഹനാദം മുഴക്കി ആകാശവും ഭൂമിയും കുലുങ്ങുന്നതുപോലെ ആക്കി, ഭുജങ്ങൾ അടിച്ചു നൃത്തം ചെയ്ത് ചാടിക്കളിച്ചു; അതുകൊണ്ട് ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാർ ഭീതിയിലായി. അതുപോലെ, രാജാവേ, സോമകരും സൃഞ്ജയരും എല്ലാവരും ശംഖം മുഴക്കി പരസ്പരം ആലിംഗനം ചെയ്തു; സൂതപുത്രൻ നിഹതനായ ആ വേളയിൽ പാണ്ഡവസൈന്യത്തിലെ ക്ഷത്രിയർ പരസ്പരം ആഹ്ലാദത്തിൽ മുങ്ങി.

Verse 8

कृत्वा विमर्द महदर्जुनेन कर्णो हत: केसरिणेव नाग: । तीर्णा प्रतिज्ञा पुरुषर्षभेण वैरस्यान्तं गतवांश्षापि पार्थ:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അർജുനൻ മഹാ സംഘർഷം നടത്തി കർണ്ണനെ വധിച്ചു—സിംഹം ആനയെ വീഴ്ത്തുന്നതുപോലെ. ഇങ്ങനെ പുരുഷശ്രേഷ്ഠനായ പാർഥൻ തന്റെ പ്രതിജ്ഞ പൂർത്തിയാക്കി, ദീർഘകാല വൈരത്തിന് അന്ത്യം കുറിച്ചു.

Verse 9

मद्राधिपश्चापि विमूढचेता- स्तूर्ण रथेनापकृतध्वजेन । दुर्योधनस्यथान्तिकमेत्य राजन्‌ सबाष्पदु:खाद्‌ वचनं बभाषे

രാജാവേ! ധ്വജം മുറിക്കപ്പെട്ട രഥത്തിൽ മദ്രരാജൻ ശല്യനും മോഹാകുലചിത്തനായി ഉടൻ ദുര്യോധനന്റെ അടുക്കൽ എത്തി, കണ്ണീരോടുകൂടിയ ദുഃഖത്തിൽ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു—

Verse 10

विशीर्णनागाश्वर॒थ प्रवीरं बल॑ त्वदीयं यमराष्ट्रकल्पम्‌ । अन्योन्यमासाद्य हत॑ महद्वि- नराश्वनागैर्गिरिकूटकल्पै:

നരേശ്വരാ! നിന്റെ സൈന്യത്തിലെ ആനകളും കുതിരകളും രഥങ്ങളും പ്രധാന വീരന്മാരും എല്ലാം തകർന്നുപോയി. യുദ്ധഭൂമി യമരാജ്യത്തെപ്പോലെ ആയി. പർവ്വതശിഖരസമാനമായ മഹാനായ ആനകളും കുതിരകളും മനുഷ്യരും പരസ്പരം ഇടിച്ചുമുട്ടി പ്രാണം വിട്ടു.

Verse 11

नैतादृशं भारत युद्धमासीद्‌ यथा तु कर्णार्जुनयोर्ब भूव । ग्रसस्‍्तौ हि कर्णेन समेत्य कृष्णा- वन्ये च सर्वे तव शत्रवो ये

ഭാരതാ! ഇന്ന് കർണ്ണനും അർജുനനും തമ്മിൽ നടന്ന യുദ്ധം പോലൊരു യുദ്ധം മുമ്പൊരിക്കലും ഉണ്ടായിട്ടില്ല. കർണ്ണൻ പാഞ്ഞെത്തി ശ്രീകൃഷ്ണനെയും അർജുനനെയും—അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്ന നിന്റെ മറ്റു ശത്രുക്കളെയുമെല്ലാം—ഏതാണ്ട് പ്രാണാപായത്തിന്റെ വക്കിലെത്തിച്ചു; എങ്കിലും നിർണായകഫലം ഉണ്ടായില്ല.

Verse 12

दैवं ध्रुवं पार्थवशात्‌ प्रवृत्तं यत्‌ पाण्डवान्‌ पाति हिनस्ति चास्मान्‌ | तवार्थसिद्धयर्थकरास्तु सर्वे प्रसह वीरा निहता द्विषद्धिः

വിധി നിശ്ചയമായും പാർഥന്റെ അധീനത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു; അത് പാണ്ഡവരെ കാക്കുകയും നമ്മെ നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് നിന്റെ ലക്ഷ്യം സിദ്ധിപ്പിക്കാൻ പരിശ്രമിച്ച വീരന്മാരിൽ ഭൂരിഭാഗവും ശത്രുക്കളുടെ കൈയിൽ ബലമായി കൊല്ലപ്പെട്ടത്.

Verse 13

कुबेरवैवस्वतवासवानां तुल्यप्रभावा नृपते सुवीरा: । वीर्येण शौर्येण बलेन तेजसा तैस्तैस्तु युक्ता विविधैर्गुणौचै:

രാജാവേ! നിന്റെ സൈന്യത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠ വീരന്മാർ കുബേരൻ, യമൻ, ഇന്ദ്രൻ എന്നിവരെപ്പോലെ പ്രഭാവശാലികളായിരുന്നു. അവർ ബലം, പരാക്രമം, ശൗര്യം, തേജസ് എന്നിവയാലും മറ്റു പലവിധ ഗുണസമൂഹങ്ങളാലും സമ്പന്നരായിരുന്നു.

Verse 14

अवध्यकल्पा निहता नरेन्द्रा- स्तवार्थकामा युधि पाण्डवेयै: । तनन्‍्मा शुचो भारत दिष्टमेतत्‌ पर्याश्वस त्वं न सदास्ति सिद्धि:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—വധിക്കാനാവാത്തവരെന്നപോലെ തോന്നിയ രാജാക്കന്മാർ, തങ്ങളുടെ സ്വാർത്ഥസിദ്ധി തേടി യുദ്ധത്തിൽ ഇറങ്ങിയവർ, പാണ്ഡുപുത്രന്മാർ യുദ്ധഭൂമിയിൽ വധിച്ചു. അതിനാൽ, ഹേ ഭാരതാ, ദുഃഖിക്കരുത്. ഇതെല്ലാം വിധിയുടെ വിധാനം; ധൈര്യം കൈക്കൊൾക—എല്ലാവർക്കും എല്ലായ്പ്പോഴും വിജയം ലഭിക്കണമെന്നില്ല.

Verse 15

एतद्‌ वचो मद्रपतेर्निशम्य स्वं चाप्यनीतं मनसा निरीक्ष्य दुर्योधनो दीनमना विसंज्ञ: पुनः पुनर्न्यश्वसदार्तरूप:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—മദ്രാധിപൻ ശല്യന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടും, താൻ സ്വീകരിച്ച അന്യായമാർഗ്ഗത്തെ മനസ്സിൽ തിരിഞ്ഞുനോക്കിയും, ദുര്യോധനൻ ദീനമനസ്സനായിത്തീർന്നു. ദുഃഖംകൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ട് മയങ്ങിപ്പോയവനെപ്പോലെ, അവൻ വീണ്ടും വീണ്ടും ദീർഘമായ ആർത്ത നിശ്വാസങ്ങൾ വിട്ടു.

Verse 91

इस प्रकार श्रीमह्याभारत कर्णपर्वमें कर्णवधविषयक इक्यानबेवाँ अध्याय पूरा हुआ

ഇങ്ങനെ ശ്രീമഹാഭാരതത്തിലെ കർണപർവത്തിൽ കർണവധവിഷയകമായ ഏകാനവതിതമോഽധ്യായം സമാപ്തമായി.

Verse 92

इति श्रीमहा भारते कर्णपर्वणि शल्यप्रत्यागमने द्विनवतितमो<ध्याय:

ഇതി ശ്രീമഹാഭാരതത്തിലെ കർണപർവത്തിൽ ശല്യപ്രത്യാഗമനവിഷയകമായ ദ്വിനവതിതമോഽധ്യായം.