Garuḍa–Śakra Saṃvāda and the Retrieval of Amṛta (गरुड–शक्र संवादः अमृत-अपहरण-प्रसङ्गः)
Upa-parva: Āstīka Upākhyāna (Garuḍa–Amṛta Episode)
Garuḍa offers Śakra (Indra) friendship and, when asked, states his extraordinary strength while disclaiming self-praise as improper unless queried. He claims capacity to bear the earth with mountains and oceans, emphasizing unwearied power. Indra responds by accepting the alliance and requests that Garuḍa not give the soma/amṛta to others, warning of resulting hostility. Garuḍa clarifies he is transporting it for a specific purpose and will not hand it over to anyone; instead he proposes to place it somewhere so Indra may swiftly take it. Pleased, Indra offers a boon; Garuḍa asks that the powerful serpents become his food, aligning with his role as nāga-adversary and recalling the coercive conditions tied to his mother’s servitude. Garuḍa returns to the serpents, announces he will place the amṛta on kuśa grass, and instructs them to bathe and perform auspicious rites before drinking; he also declares his mother freed as agreed. When the serpents depart for ritual preparation, Indra retrieves the amṛta. The serpents return, realize the amṛta is gone, and lick the darbha, resulting in their tongues becoming bifurcated; darbha becomes ritually purified by amṛta-contact. The chapter closes with a phalaśruti: hearing or reciting this account is said to yield merit and ascent to heaven through praising Garuḍa.
Chapter Arc: गरुड एक विशाल वट-वृक्ष की महाशाखा तोड़कर उड़ान भरते हैं—पर उसी क्षण उनकी दृष्टि नीचे उलटे लटके तपोरत वालखिल्य ब्रह्मर्षियों पर पड़ती है, और बल के साथ विवेक की परीक्षा आरम्भ होती है। → अपरिमित वेग से उड़ते हुए भी गरुड यह निश्चय करते हैं कि ‘ऋषियों को हानि नहीं होनी चाहिए’; वे शाखा को संभाले रखते हैं और सोचते हैं कि इसे कहाँ छोड़ा जाए जहाँ मनुष्यों का निवास न हो और तपस्वियों का अपमान भी न हो। महर्षि उनके अलौकिक सामर्थ्य को देखकर विस्मित होते हैं और ‘महाखग’ नाम से उनका अभिषेक-सा कर देते हैं। → गरुड महर्षियों से विनीत होकर पूछते हैं—‘भगवन्, इस शाखा को मैं कहाँ छोड़ूँ?’—और उसी समय उनके अद्भुत कर्म से आकाश में बिना बादल के भी विकट गर्जना, अशुभ उत्पात और देवताओं में हलचल उठती है; इन्द्र स्वयं कारण पूछते हैं कि शत्रु दिखता नहीं, फिर यह भय क्यों। → देवगण युद्ध के लिए सज्ज हो जाते हैं—असुर-पुर-विदारक तेजस्वी सुर परिघों और आयुधों से भरकर आकाश को तपन-किरणों-सा दीप्त कर देते हैं; गरुड का पराक्रम देव-लोक तक कंपित कर देता है और कथा देव-सभा की तैयारी पर ठहरती है। → देवता शस्त्र धारण कर मोर्चा बाँधते हैं—अब प्रश्न यह है कि यह उत्पात किसके विरुद्ध है: क्या गरुड स्वयं देवताओं के सामने चुनौती बनेंगे, या कोई और महान प्रयोजन प्रकट होगा?
Verse 1
न-आऔका-<० ड-ण करा - “कनिष्छान् पुत्रवत् पश्येज्ज्येष्ठो भ्राता पितु: समः' अर्थात् “बड़ा भाई पिताके समान होता है। वह अपने छोटे भाइयोंको पुत्रके समान देखे।” यह शास्त्रकी आज्ञा है। जिनमें फूट हो जाती है
ഉഗ്രശ്രവൻ പറഞ്ഞു—ശൗനകാദി മഹർഷിമാരേ! മഹാബലനായ ഗരുഡന്റെ പാദസ്പർശം മാത്രത്താൽ തന്നെ ആ വൃക്ഷത്തിന്റെ മഹാശാഖ ഒടിഞ്ഞുപോയി; എങ്കിലും ഒടിഞ്ഞ ശാഖയെയും അവൻ പിടിച്ചു താങ്ങി, വീഴാൻ അനുവദിച്ചില്ല.
Verse 2
तां भड़्क््त्वा स महाशाखां स्मयमानो विलोकयन् । अथात्र लम्बतो5पश्यद् वालखिल्यानधोमुखान्
ആ മഹാശാഖ ഒടിച്ച ശേഷം ഗരുഡൻ പുഞ്ചിരിയോടെ ചുറ്റും നോക്കി. അപ്പോൾ തന്നെ അവൻ കണ്ടു—വാലഖില്യന്മാരായ മഹർഷിമാർ, മുഖം താഴോട്ടാക്കി, അതേ ശാഖയിൽ തൂങ്ങിക്കിടക്കുന്നു.
Verse 3
ऋष यो ह्वात्र लम्बन्ते न हन््यामिति तानूषीन् । तपोरतान् लम्बमानान ब्रह्मर्षीनभिवीक्ष्य सः
തപസ്സിൽ നിരതരായ ആ ബ്രഹ്മർഷിമാർ അതേ ശാഖയിൽ മുഖം താഴോട്ടാക്കി തൂങ്ങിക്കിടക്കുന്നത് കണ്ട ഗരുഡൻ മനസ്സിൽ വിചാരിച്ചു—“ഇവിടെ ഋഷിമാർ തൂങ്ങുന്നു; എന്റെ കാരണത്താൽ അവരുടെ വധം സംഭവിക്കരുത്. ഈ വീഴുന്ന ശാഖ അവരെ തീർച്ചയായും നശിപ്പിക്കും.” ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ച്, വീരനായ പക്ഷിരാജൻ ഗരുഡൻ ആനയെയും ആമയെയും തന്റെ നഖങ്ങളാൽ ദൃഢമായി പിടിച്ചു; മഹർഷിമാരുടെ വിനാശഭയത്താൽ പാഞ്ഞെത്തി ആ ശാഖയെ തന്റെ ചുണ്ടിൽ (ചഞ്ചുവിൽ) പിടിച്ചെടുത്തു. ആ മുനിമാരെ രക്ഷിക്കാനായിട്ടേ ഗരുഡൻ ഇത്തരമൊരു അത്ഭുത പരാക്രമം കാട്ടിയത്.
Verse 4
हन्यादेतान् सम्पतन्ती शाखेत्यथ विचिन्त्य सः । नखैर्दढतरं वीर: संगृह्द गजकच्छपौ
തപസ്സിൽ നിരതരായ ബ്രഹ്മർഷികൾ വീഴാൻ പോകുന്ന ആൽമരശാഖയിൽ തൂങ്ങുന്നതു കണ്ട ഗരുഡൻ ചിന്തിച്ചു—“ഈ ശാഖ തകർന്നു വീഴുന്നു; ഇത് വീണാൽ ഈ ഋഷിമാർ നിശ്ചയം നശിക്കും—അവരുടെ മരണത്തിന് ഞാൻ കാരണമാകരുത്.” ഇങ്ങനെ നിശ്ചയിച്ച് ആ വീരൻ തന്റെ നഖങ്ങളാൽ ആനയെയും ആമയെയും കൂടുതൽ ദൃഢമായി പിടിച്ചു; മഹർഷികളുടെ വിനാശഭയത്തോടെ പാഞ്ഞെത്തി ആ ശാഖയെ തന്റെ ചുണ്ടിൽ പിടിച്ചെടുത്തു. മുനികളെ രക്ഷിക്കാനായി മാത്രമാണ് ഗരുഡൻ ഈ അത്ഭുതപരാക്രമം ചെയ്തത്.
Verse 5
स तद्विनाशसंत्रासादभिपत्य खगाधिप: । शाखामास्येन जग्राह तेषामेवान्ववेक्षया
അവരുടെ വിനാശസാധ്യതയിൽ ഭയപ്പെട്ട ഖഗാധിപൻ ഗരുഡൻ പാഞ്ഞെത്തി ആ ശാഖയെ തന്റെ ചുണ്ടിൽ പിടിച്ചു; ശ്രദ്ധ മുഴുവനും ആ മുനികളിലേക്കു തന്നെ നിശ്ചലമാക്കി. വീഴുന്ന ശാഖ തപസ്വികളെ കൊല്ലാതിരിക്കണമെന്ന ഭയത്താൽ തന്നെയാണ് അവൻ ഇങ്ങനെ ചെയ്ത് അവരെ സംരക്ഷിച്ചത്.
Verse 6
अतिदैवं तु तत् तस्य कर्म दृष्टवा महर्षय: । विस्मयोत्कम्पह्दया नाम चक्रुर्महाखगे
ദേവന്മാർക്കും അതീതമെന്നു തോന്നുന്ന ഗരുഡന്റെ ആ അതിദൈവിക കൃത്യം കണ്ട മഹർഷിമാർ വിസ്മയത്തിൽ മുങ്ങി. അത്ഭുതം കൊണ്ട് അവരുടെ ഹൃദയം വിറച്ചു; ആ മഹാഖഗന് അവന്റെ കർമമഹിമയെ അടയാളപ്പെടുത്തുന്നൊരു നാമം അവർ നൽകി.
Verse 7
गुरु भारं समासाद्योड्डीन एष विहंगम: । गरुडस्तु खगश्रेष्स्तस्मात् पन्नमनभोजन:
“ഗുരുഭാരം എടുത്തുകൊണ്ട് ഈ വിഹംഗം ആകാശത്തിലേക്ക് ഉയർന്നു പറന്നു; അതിനാൽ ഈ ഖഗശ്രേഷ്ഠൻ ‘ഗരുഡൻ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടും”—എന്ന് (ഋഷി) നാമവ്യുത്പത്തി പറഞ്ഞു. കൂടാതെ, സർപ്പഭോജി എന്നു പ്രസിദ്ധനായിട്ടും അവൻ സംയമത്തോടെ സർപ്പങ്ങളെ ആഹാരമാക്കാത്തവനാണെന്നും സൂചിപ്പിച്ചു.
Verse 8
ततः शनै: पर्यपतत् पक्षै: शैलान् प्रकम्पयन् । एवं सो5भ्यपतद् देशान् बहूनू सगजकच्छप:
അതിനുശേഷം ഗരുഡൻ പതുക്കെ പറക്കാൻ തുടങ്ങി; അവന്റെ ചിറകുകളുടെ പ്രചണ്ഡാഘാതത്തിൽ പർവതങ്ങൾ പോലും കുലുങ്ങി. ഇങ്ങനെ ആനയെയും ആമയെയും കൂടെ വഹിച്ചുകൊണ്ട് അവൻ അനേകം ദേശങ്ങളിലൂടെ പറന്നു സഞ്ചരിച്ചു.
Verse 9
दयार्थ वालखिल्यानां न च स्थानमविन्दत । स गत्वा पर्वतश्रेष्ठ गन्धमादनमञज्जसा,वालखिल्य ऋषियोंके ऊपर दयाभाव होनेके कारण ही वे कहीं बैठ न सके और उड़ते- उड़ते अनायास ही पर्वतश्रेष्ठ गन्धमादनपर जा पहुँचे
വാലഖില്യ ഋഷിമാരോടുള്ള കരുണകൊണ്ട് അവന് ഇരിക്കാനോ പാർക്കാനോ ഇടം കണ്ടെത്താനായില്ല; അതുകൊണ്ട് താമസമില്ലാതെ പർവ്വതശ്രേഷ്ഠമായ ഗന്ധമാദനത്തിലേക്ക് വേഗത്തിൽ ചെന്നെത്തി।
Verse 10
ददर्श कश्यपं तत्र पितरं तपसि स्थितम् | ददर्श तं पिता चापि दिव्यरूपं विहंगमम्
അവിടെ അദ്ദേഹം തപസ്സിൽ നിലകൊള്ളുന്ന തന്റെ പിതാവായ കശ്യപനെ കണ്ടു; പിതാവും തന്റെ പുത്രനായ ദിവ്യരൂപിയായ വിഹംഗമനെ കണ്ടു।
Verse 11
तेजोवीर्यबलोपेतं मनोमारुतरंहसम् । शैलशड्डप्रतीकाशं ब्रह्मदण्डमिवोद्यतम्
അവൻ തേജസ്സും വീര്യവും ബലവും നിറഞ്ഞവൻ; മനസ്സിനെയും കാറ്റിനെയും പോലെ വേഗമുള്ളവൻ; പർവ്വതശിഖരത്തെപ്പോലെ ദീപ്തൻ; ഉയർത്തിയ ബ്രഹ്മദണ്ഡംപോലെ ഉദ്യതനായി തോന്നി।
Verse 12
अचिन्त्यमनभिध्येयं सर्वभूतभयंकरम् । महावीर्यधरं रौद्रं साक्षादग्निमिवोद्यतम्
അവന്റെ രൂപം അചിന്ത്യം, ധ്യാനത്തിനതീതം, സർവ്വജീവികൾക്കും ഭയങ്കരം. മഹാവീര്യം ധരിച്ച് അവൻ രൗദ്രനായി തോന്നി—സാക്ഷാൽ അഗ്നി തന്നെ ഉദ്ഭവിച്ചതുപോലെ।
Verse 13
अप्रधृष्यमजेयं च देवदानवराक्षसै: । भेत्तारं गिरिशुज्भाणां समुद्रजलशोषणम्
ദേവന്മാരാലും ദാനവന്മാരാലും രാക്ഷസന്മാരാലും അവൻ അടക്കാനാവാത്തവനും ജയിക്കാനാവാത്തവനും ആയിരുന്നു. പർവ്വതശിഖരങ്ങൾ പിളർത്താനും സമുദ്രജലം വരെ ശോഷിക്കാനും കഴിയുന്ന ശക്തി അവനുണ്ടായിരുന്നു।
Verse 14
लोकसंलोडडनं घोर कृतान्तसमदर्शनम् | तमागतमभिप्रेक्ष्य भगवान् कश्यपस्तदा । विदित्वा चास्य संकल्पमिदं वचनमत्रवीत्
അവൻ ഭയാനകനായ സാന്നിധ്യം—സകല ലോകത്തെയും ഭീതിയിൽ നടുക്കാൻ ശേഷിയുള്ളവൻ; സാക്ഷാൽ യമരാജനെപ്പോലെ തോന്നി. അവൻ വരുന്നതു കണ്ടപ്പോൾ, ഭഗവാൻ കശ്യപൻ അവന്റെ ഹൃദയസങ്കൽപ്പം അറിഞ്ഞ് അപ്പോൾ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
Verse 15
कश्यप उवाच पुत्र मा साहसं कार्षी्मा सद्यो लप्स्यसे व्यथाम् | मा त्वां दहेयु: संक्रुद्धा वालखिल्या मरीचिपा:
കശ്യപൻ പറഞ്ഞു—“മകനേ, ദുസ്സാഹസം ചെയ്യരുത്; ഇല്ലെങ്കിൽ ഉടൻ തന്നെ ഭയങ്കരമായ വ്യഥ അനുഭവിക്കേണ്ടിവരും. സൂര്യകിരണങ്ങളെ പാനം ചെയ്യുന്ന വാലഖില്യ ഋഷിമാർ ക്രുദ്ധരായാൽ നിന്നെ ഭസ്മമാക്കും—അവരെ കോപിപ്പിക്കരുത്.”
Verse 16
सौतिरुवाच ततः प्रसादयामास कश्यप: पुत्रकारणात् | वालखिल्यान् महाभागांस्तपसा हतकल्मषान्
സൗതി പറഞ്ഞു—അതിനുശേഷം പുത്രപ്രാപ്തിക്കായി മഹർഷി കശ്യപൻ തപസ്സാൽ കല്മഷം ദഹിപ്പിച്ച മഹാഭാഗ്യവാന്മാരായ വാലഖില്യ മുനിമാരെ പ്രസാദിപ്പിച്ചു.
Verse 17
कश्यप उवाच प्रजाहितार्थमारम्भो गरुडस्य तपोधना: । चिकीर्षति महत्कर्म तदनुज्ञातुमरहथ
കശ്യപൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ തപോധനന്മാരേ, ഗരുഡന്റെ ഈ സംരംഭം പ്രജകളുടെ ഹിതത്തിനായാണ് ആരംഭിച്ചത്. അവൻ മഹത്തായ കര്മ്മം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; അതിനാൽ അവന് അനുമതി നൽകുന്നത് നിങ്ങള്ക്ക് യുക്തമാണ്.”
Verse 18
सौतिरुवाच एवमुक्ता भगवता मुनयस्ते समभ्ययु: । मुक्त्वा शाखां गिरिं पुण्यं हिमवन्तं तपोडर्थिन:
സൗതി പറഞ്ഞു—ഭഗവാൻ കശ്യപൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ആ മുനിമാർ സമ്മതിച്ച് പുറപ്പെട്ടു. ആ ശാഖ വിട്ട്, തപസ്സിനെ തേടുന്നവരായി അവർ പരമപുണ്യമായ ഹിമവാൻ പർവതത്തിലേക്ക് പോയി.
Verse 19
ततस्तेष्वपयातेषु पितरं विनतासुत: । शाखाव्याक्षिप्तवदन: पर्यपृच्छत कश्यपम्,उनके चले जानेपर विनतानन्दन गरुडने, जो मुँहमें शाखा लिये रहनेके कारण कठिनाईसे बोल पाते थे, अपने पिता कश्यपजीसे पूछा--
അവർ പോയശേഷം വിനതാസുതനായ ഗരുഡൻ—വായിൽ വൃക്ഷശാഖ ഉണ്ടായതിനാൽ വാക്കുകൾ തടസ്സപ്പെട്ട നിലയിലും—തന്റെ പിതാവായ കശ്യപനെ ചോദ്യം ചെയ്തു।
Verse 20
भगवन् कक््व विमुज्चामि तरो: शाखामिमामहम् । वर्जित मानुषैर्देशमाख्यातु भगवान् मम,“'भगवन्! इस वृक्षकी शाखाको मैं कहाँ छोड़ दूँ? आप मुझे ऐसा कोई स्थान बतावें जहाँ बहुत दूरतक मनुष्य न रहते हों”
“ഭഗവൻ! ഈ വൃക്ഷശാഖ ഞാൻ എവിടെ വിടണം? മനുഷ്യവാസമില്ലാത്ത, വളരെ ദൂരെയുള്ള നിർജനദേശത്തെ എനിക്ക് അറിയിച്ചു തരണമേ—ആർക്കും ഹാനി വരാതിരിക്കട്ടെ.”
Verse 21
ततो नि:पुरुषं शैलं हिमसंरुद्धकन्दरम् । अगम्यं मनसाप्यन्यैस्तस्थाचख्यौ स कश्यप:
അപ്പോൾ കശ്യപൻ അവനോട് പൂർണ്ണമായും മനുഷ്യരില്ലാത്ത ഒരു പർവ്വതം കാണിച്ചു കൊടുത്തു; അതിലെ ഗുഹകൾ ഹിമംകൊണ്ട് അടഞ്ഞിരുന്നു, മറ്റാർക്കും മനസ്സുകൊണ്ടുപോലും എത്താനാകാത്തത്ര അഗമ്യം।
Verse 22
त॑ं पर्वतं महाकुक्षिमुद्दिश्य स महाखग: । जवेनाभ्यपतत् तार्क्ष्य: सशाखागजकच्छप:,उस बड़े पेटवाले पर्वतका पता पाकर महान् पक्षी गरुड उसीको लक्ष्य करके शाखा, हाथी और कछुएसहित बड़े वेगसे उड़े
ആ മഹാകുഹരസദൃശമായ ഗർഭമുള്ള പർവ്വതത്തെ ലക്ഷ്യമാക്കി മഹാഖഗനായ താർക്ഷ്യ ഗരുഡൻ, ശാഖയും ആനയും ആമയും സഹിതം, മഹാവേഗത്തിൽ പറന്നു പോയി।
Verse 23
नतां वध्री परिणहेच्छतचर्मा महातनुभ् | शाखिनो महतीं शाखां यां प्रगृह्दा ययौ खग:
മഹാതനുവായ ഗരുഡൻ വടവൃക്ഷത്തിന്റെ മഹാശാഖയെ കൊക്കിൽ ഉറച്ചുപിടിച്ച് പറന്നുപോയി; അത് അത്രമേൽ കട്ടിയായിരുന്നു—നൂറു മൃഗങ്ങളുടെ തോലുകളിൽ നിന്നുണ്ടാക്കിയ കയറിനും അതിനെ ചുറ്റിപ്പിടിക്കാനാവില്ലായിരുന്നു।
Verse 24
स ततः शतसाहस्र॑ योजनान्तरमागत: । कालेन नातिमहता गरुड: पतगेश्वर:,पक्षिराज गरुड उसे लेकर थोड़ी ही देरमें वहाँसे एक लाख योजन दूर चले आये
അപ്പോൾ പക്ഷിരാജനായ ഗരുഡൻ അതിനെ എടുത്തുകൊണ്ട്, അധികസമയം കഴിയുംമുമ്പേ അവിടെ നിന്ന് ഒരു ലക്ഷം യോജന ദൂരത്ത് എത്തിച്ചേർന്നു।
Verse 25
सतं गत्वा क्षणेनैव पर्वतं वचनात् पितु: । अमुज्चन्महतीं शाखां सस्वनं तत्र खेचर:,पिताके आदेशसे क्षणभरमें उस पर्वतपर पहुँचकर उन्होंने वह विशाल शाखा वहीं छोड़ दी। गिरते समय उससे बड़ा भारी शब्द हुआ
പിതാവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ആകാശചരൻ അവൻ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ ആ പർവതത്തിലെത്തി, അവിടെ ഒരു മഹാശാഖ വിട്ടുകളഞ്ഞു; വീഴുമ്പോൾ അതിൽ നിന്ന് ഭയങ്കരമായ ഘോഷം ഉയർന്നു।
Verse 26
पक्षानिलहतकश्चास्य प्राकम्पत स शैलराट । मुमोच पुष्पवर्ष च समागलितपादप:,वह पर्वतराज उनके पंखोंकी वायुसे आहत होकर काँप उठा। उसपर उगे हुए बहुतेरे वृक्ष गिर पड़े और वह फूलोंकी वर्षा-सी करने लगा
അവന്റെ ചിറകുകളുടെ കാറ്റേറ്റ് ആ പർവതരാജൻ വിറച്ചു. അതിന്മേൽ വളർന്നിരുന്ന അനേകം വൃക്ഷങ്ങൾ വേരോടെ ഇളകി വീണു; പർവതം പുഷ്പവർഷം ചൊരിയുന്നതുപോലെ തോന്നി।
Verse 27
शृज्भाणि च व्यशीर्यन्त गिरेस्तस्प समन्तत: । मणिकाज्चनचित्राणि शोभयन्ति महागिरिम्,उस पर्वतके मणिकांचनमय विचित्र शिखर, जो उस महान् शैलकी शोभा बढ़ा रहे थे, सब ओरसे चूर-चूर होकर गिर पड़े
ആ മഹാഗിരിയുടെ ശോഭ വർധിപ്പിച്ചിരുന്ന മണി-കാഞ്ചനമയമായ വിചിത്ര ശിഖരങ്ങൾ എല്ലാടവും പൊട്ടി ചിതറി താഴേക്ക് വീണു।
Verse 28
शाखिनो बहवश्चापि शाखयाभिहतास्तया । काज्चनै: कुसुमैर्भान्ति विद्युत्वन्त इवाम्बुदा:
ആ മഹാശാഖയുടെ പ്രഹരത്തിൽ അനേകം വൃക്ഷങ്ങളും നിലംപതിച്ചു; എങ്കിലും അവരുടെ സ്വർണമയ പുഷ്പങ്ങൾകൊണ്ട് അവ മിന്നലോടുകൂടിയ മേഘങ്ങളെപ്പോലെ ദീപ്തമായി തോന്നി।
Verse 29
इस प्रकार श्रीमह़्ा भारत आदिपव॑ीके अन्तर्गत आस्तीकपरवरर्में गरुडचरित्र-विषयक उनतीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
സ്വർണ്ണമയ പുഷ്പങ്ങൾ ധരിച്ചിരുന്ന ആ വൃക്ഷങ്ങൾ ഭൂമിയിൽ വീണു, പർവതത്തിലെ ഗേരുവാദി ധാതുക്കളുമായി കലർന്നു. അവിടെയെ അവരുടെ ശാഖകൾ സൂര്യകിരണങ്ങളാൽ നിറം പിടിച്ചതുപോലെ പ്രകാശിച്ച് അത്യന്തം ശോഭിച്ചു.
Verse 30
ततस्तस्य गिरे: शृड्रमास्थाय स खगोत्तम: । भक्षयामास गरुडस्तावुभी गजकच्छपौ
അതിനുശേഷം ഖഗോത്തമനായ ഗരുഡൻ ആ പർവതത്തിന്റെ ഒരു ശിഖരത്തിൽ ഇറങ്ങി ഇരുന്ന്, അവിടെത്തന്നെ ആ ഇരുവരെയും—ആനയെയും ആമയെയും—ഭക്ഷിച്ചു.
Verse 31
तावुभौ भक्षयित्वा तु स तार्क्ष्य: कूर्मकुञ्जरौ । ततः पर्वतकूटाग्रादुत्पपात महाजव:,इस प्रकार कछुए और हाथी दोनोंको खाकर महान् वेगशाली गरुड पर्वतकी उस चोटीसे ही ऊपरकी ओर उड़े
ആമയെയും ആനയെയും—ഇരുവരെയും—ഭക്ഷിച്ച ശേഷം മഹാവേഗശാലിയായ താർക്ഷ്യൻ (ഗരുഡൻ) ആ പർവതശിഖരാഗ്രത്തിൽ നിന്നുതന്നെ മേലോട്ടു ചാടി പറന്നു പോയി.
Verse 32
प्रावर्तन्ताथ देवानामुत्पाता भयशंसिन: । इन्द्रस्य वज्ज॑ दयितं प्रजज्वाल भयात् ततः,उस समय देवताओंके यहाँ बहुत-से भयसूचक उत्पात होने लगे। देवराज इन्द्रका प्रिय आयुध वज्र भयसे जल उठा
അപ്പോൾ ദേവലോകത്തിൽ ഭയം സൂചിപ്പിക്കുന്ന അനവധി അപശകുനങ്ങൾ ആരംഭിച്ചു. തുടർന്ന് ഇന്ദ്രന്റെ പ്രിയ ആയുധമായ വജ്രവും ഭയത്താൽ ജ്വലിച്ചതുപോലെ തെളിഞ്ഞുയർന്നു.
Verse 33
सथूमा न््यपतत् सार्चिर्दिवोल्का नभसभ्ष्युता । तथा वसूनां रुद्राणामादित्यानां च सर्वश:
ആകാശത്തിൽ നിന്ന് പകലിലും പുകയും ജ്വാലയും ചുറ്റിയ ഉല്ക വീഴാൻ തുടങ്ങി. അതുപോലെ വസുക്കളിലും രുദ്രന്മാരിലും ആദിത്യന്മാരിലും—എല്ലായിടത്തും—മുമ്പൊരിക്കലും കാണാത്ത കലഹവും ഭയം സൂചിപ്പിക്കുന്ന അപശകുനങ്ങളും ഉദിച്ചു.
Verse 34
साध्यानां मरुतां चैव ये चान्ये देवतागणा: । स्वं स्वं प्रहरणं तेषां परस्परमुपाद्रवत्
സാധ്യന്മാരും മരുത്തുകളും മറ്റു ദേവഗണങ്ങളും—ഓരോരുത്തരുടെയും സ്വന്തം ആയുധങ്ങൾ പരസ്പരം തമ്മിൽ വിരോധമായി ഉപദ്രവിക്കാൻ തുടങ്ങി. ഇതുപോലൊരു അപൂർവ അപശകുനം മുമ്പൊരിക്കലും കേട്ടിട്ടില്ല; ധർമ്മം നിലനിർത്തേണ്ട ദിവ്യായുധങ്ങൾ തന്നെ കലങ്ങി വഴിതെറ്റിയതുപോലെ മഹാ വ്യതിചലനം സൂചിപ്പിച്ചു.
Verse 35
अभूतपूर्व संग्रामे तदा देवासुरेडपि च । ववुर्वाता: सनिर्घाता: पेतुरुल्का: सहस्रश:
ദേവാസുരന്മാരുടെ ആ അപൂർവ യുദ്ധത്തിലുപോലും ഇത്തരമൊരു അപശകുനം കണ്ടിരുന്നില്ല. ഇപ്പോൾ ഇടിമുഴക്കത്തോടുകൂടി പ്രചണ്ഡ കാറ്റുകൾ വീശി, സഹസ്രങ്ങളായി ഉല്കകൾ വീണു—ലോകക്രമം കുലുങ്ങുന്നു, സംഭവങ്ങൾ ഭീകരമായ അനിവാര്യ വഴിത്തിരിവിലേക്കാണ് നീങ്ങുന്നത് എന്ന സൂചനയായി അത് തോന്നി.
Verse 36
निरभ्रमेव चाकाशं प्रजगर्ज महास्वनम् । देवानामपि यो देव: सो<प्यवर्षत शोणितम्,आकाशमें बादल नहीं थे तो भी बड़ी भारी आवाजमें विकट गर्जना होने लगी। देवताओंके भी देवता पर्जन्य रक्तकी वर्षा करने लगे
ആകാശം മേഘരഹിതമായിരുന്നിട്ടും മഹാനാദത്തോടെ ഗർജിച്ചു. ദേവന്മാർക്കും ദേവനായ പർജന്യൻ രക്തവർഷം പെയ്തു. ഈ അപശകുനം ധർമ്മക്രമത്തിലെ ഭീകര വ്യതിചലനം സൂചിപ്പിച്ച് വരാനിരിക്കുന്ന ദുരന്തത്തിന്റെ മുൻകൂട്ടറിയിപ്പായി നിന്നു.
Verse 37
मम्लुर्माल्यानि देवानां नेशुस्तेजांसि चैव हि । उत्पातमेघा रौद्राश्न ववृषु: शोणितं बहु
ദേവന്മാരുടെ മാല്യങ്ങൾ വാടിപ്പോയി; അവരുടെ തേജസ്സും ക്ഷയിക്ക തുടങ്ങി. ഉത്പാതത്തിന്റെ ഭീകര മേഘങ്ങൾ കൂട്ടംകൂടി ധാരാളം രക്തവർഷം പെയ്തു. ഇത്തരത്തിലുള്ള വികൃതികൾ ധർമ്മഭംഗത്തിന്റെ സൂചന; ഹിംസാപരമായ അധർമ്മശക്തികൾ ഉയരുന്നു എന്ന മുന്നറിയിപ്പ്.
Verse 38
रजांसि मुकुटान्येषामुत्थितानि व्यधर्षयन् । ततस्त्राससमुद्धिग्न: सह देवै: शतक्रतुः । उत्पातान् दारुणान् पश्यन्नित्युवाच बृहस्पतिम्
കട്ട ധൂളിമേഘങ്ങൾ ഉയർന്ന് ദേവന്മാരുടെ കിരീടങ്ങളിൽ പതിച്ച് അവയെ മങ്ങലാക്കി. അപ്പോൾ ശതക്രതു ഇന്ദ്രൻ, മറ്റു ദേവന്മാരോടൊപ്പം, ഭയത്തിൽ വിറച്ചുകൊണ്ട് ഈ ദാരുണ ഉത്പാതങ്ങൾ കണ്ടു ബൃഹസ്പതിയോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
Verse 39
इन्द्र वाच किमर्थ भगवन् घोरा उत्पाता: सहसोत्थिता: । न च शत्रु प्रपश्यामि युधि यो नः प्रधर्षयेत्
ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു—ഭഗവൻ! ഈ ഭയങ്കര അപശകുനങ്ങൾ പെട്ടെന്നെന്തുകൊണ്ട് ഉദിച്ചുയർന്നു? യുദ്ധത്തിൽ ഞങ്ങളെ ദേവന്മാരെ ജയിച്ച് അപമാനിക്കാനാകുന്ന ശത്രുവിനെ ഞാൻ കാണുന്നില്ല.
Verse 40
ब॒हस्पतिरु्वाच तवापराधाद् देवेन्द्र प्रमादाच्च शतक्रतो । तपसा वालखिल्यानां महर्षीणां महात्मनाम्
ബൃഹസ്പതി പറഞ്ഞു—ദേവേന്ദ്രാ, ശതക്രതോ! ഇത് നിന്റെ തന്നെ അപരാധവും അശ്രദ്ധയും മൂലമാണ്; മഹാത്മാക്കളായ വാലഖില്യ മഹർഷിമാരുടെ തപോബലത്തിന്റെ പ്രഭാവവും ഇതിനെ ശക്തമാക്കിയിരിക്കുന്നു.
Verse 41
कश्यपस्य मुने: पुत्रो विनतायाश्व खेचर: । हर्तु सोममभिप्राप्तो बलवान् कामरूपधृक्
മുനി കശ്യപന്റെയും വിനതയുടെയും പുത്രനായ ആകാശചാരി ഗരുഡൻ, സോമം (അമൃതം) അപഹരിക്കാനായി എത്തിയിരിക്കുന്നു. അവൻ അത്യന്തം ബലവാനാണ്; ഇഷ്ടാനുസരണം രൂപം ധരിക്കാനും കഴിവുള്ളവൻ.
Verse 42
समर्थों बलिनां श्रेष्ठो हर्तु सोम॑ं विहंगम: । सर्व सम्भावयाम्यस्मिन्नसा ध्यमपि साधयेत्
ആ വിഹംഗം ബലവാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ; സോമം (അമൃതം) അപഹരിക്കാൻ സമർത്ഥൻ. അവനിൽ എല്ലാ തരത്തിലുള്ള ശക്തികളും ഉണ്ടെന്നു ഞാൻ കണക്കാക്കുന്നു; അസാധ്യമായതും അവൻ സാധിപ്പിക്കും.
Verse 43
सौतिरुवाच श्रुत्वैतद् वचन शक्र: प्रोवाचामृतरक्षिण: । महावीर्यबल: पक्षी हर्तु सोममिहोद्यतः
സൗതി പറഞ്ഞു—ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) അമൃതത്തിന്റെ കാവൽക്കാരായ ദേവന്മാരോട് പറഞ്ഞു—“കാവൽക്കാരേ! മഹാവീര്യവും ബലവും ഉള്ള ആ പക്ഷി ഇവിടെ സോമം (അമൃതം) അപഹരിക്കാൻ ഉദ്യതനാണ്.”
Verse 44
युष्मान् सम्बोधयाम्येष यथा न स हरेद् बलात् | अतुल हि बल॑ तस्य बृहस्पतिरुवाच ह
കാശ്യപൻ പറഞ്ഞു—ഞാൻ നിങ്ങളെ മുൻകൂട്ടി ജാഗ്രതപ്പെടുത്തുന്നു; അവൻ ബലപ്രയോഗത്തോടെ അമൃതം കൊണ്ടുപോകാതിരിക്കട്ടെ. അവന്റെ ബലം അതുല്യം—എന്ന് ബൃഹസ്പതി പ്രഖ്യാപിച്ചിട്ടുണ്ട്.
Verse 45
तच्छुत्वा विबुधा वाक््यं विस्मिता यत्नमास्थिता: । परिवार्यामृतं तस्थुर्वज्नी चेन्द्र: प्रतापवान्
ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് ദേവന്മാർ വിസ്മയിച്ചു; ജാഗ്രതയോടെ പരിശ്രമിച്ച് അമൃതത്തെ എല്ലാദിക്കിലും ചുറ്റി നിന്നു. വജ്രധാരിയായ പ്രതാപവാനായ ഇന്ദ്രനും അവിടെ ഉറച്ചുനിന്നു.
Verse 46
धारयन्तो विचित्राणि काउचनानि मनस्विन: । कवचानि महाहणि वैदूर्यविकृतानि च,मनस्वी देवता विचित्र सुवर्णमय तथा बहुमूल्य वैदूर्य मणिमय कवच धारण करने लगे
ആ മഹാമനസ്സുള്ള ദേവന്മാർ വിചിത്രമായ സ്വർണ്ണകവചങ്ങൾ—മഹാമൂല്യമുള്ളതും വൈദൂര്യരത്നങ്ങൾ പതിപ്പിച്ചതുമായവ—ധരിക്കാൻ തുടങ്ങി.
Verse 47
चर्माण्यपि च गात्रेषु भानुमन्ति दृढानि च । विविधानि च शस्त्राणि घोररूपाण्यनेकश:
അവർ ശരീരാവയവങ്ങളിൽ ദൃഢവും ദീപ്തവുമായ ചർമ്മരക്ഷകളും ധരിച്ചു; ഭീകരരൂപമുള്ള പലവിധ ആയുധങ്ങളും കൈയിലെടുത്തു.
Verse 48
शिततीक्ष्णाग्रधाराणि समुद्यम्य सुरोत्तमा: | सविस्फुलिड्गजज्वालानि सधूमानि च सर्वश:
സുരോത്തമന്മാർ അത്യന്തം മൂർച്ചയുള്ള അഗ്രധാരകളുള്ള ആയുധങ്ങൾ ഉയർത്തി എല്ലാദിക്കിലും വീശി—അവ കനൽക്കണങ്ങൾ ചിതറിച്ചു, ജ്വാലകൾ പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു, പുകയാൽ മൂടപ്പെട്ടിരുന്നു.
Verse 49
चक्राणि परिघांश्ैव त्रिशूलानि परश्वधान् | शक्तीश्न विविधास्तीक्ष्णा: करवालांश्व निर्मलान् | स्वदेहरूपाण्यादाय गदाश्षोग्रप्रदर्शना:
കാശ്യപൻ പറഞ്ഞു—അവർ എല്ലാത്തരം ആയുധങ്ങളും എടുത്തു—ചക്രങ്ങൾ, പരിഘങ്ങൾ, ത്രിശൂലങ്ങൾ, പരശുകൾ, നാനാവിധ തീക്ഷ്ണ ശക്തികൾ, നിർമല ഖഡ്ഗങ്ങൾ. സ്വന്തം ദേഹരൂപത്തിന് ഒത്ത രൂപം ധരിച്ചു, ഭയങ്കര ഗദകളും അവർ പ്രദർശിപ്പിച്ചു.
Verse 50
तैः शस्त्रैर्भानुमद्धिस्ते दिव्याभरण भूषिता: । भानुमन्त: सुरगणास्तस्थुर्विगतकल्मषा:,दिव्य आभूषणोंसे विभूषित निष्पाप देवगण तेजस्वी अस्त्र-शस्त्रोंक॒े साथ अधिक प्रकाशमान हो रहे थे
കാശ്യപൻ പറഞ്ഞു—ദിവ്യാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടും, ദീപ്തമായ ആയുധങ്ങൾ ധരിച്ചും, കളങ്കരഹിതരായ ദേവഗണങ്ങൾ കൂടുതൽ പ്രകാശിച്ച് ഉറച്ചുനിന്നു.
Verse 51
अनुपमबलवीर्यतेजसो धृतमनस: परिरक्षणेडमृतस्य । असुरपुरविदारणा: सुरा ज्वलनसमिद्धवपु:प्रकाशिन:
കാശ്യപൻ പറഞ്ഞു—അവരുടെ ബലം, വീര്യം, തേജസ് എല്ലാം അനുപമം. അസുരപുരങ്ങളെ പിളർത്തി തകർക്കാൻ അവർ സമർത്ഥർ; കൊളുത്തിയ അഗ്നിപോലെ ജ്വലിക്കുന്ന ദേഹപ്രഭയിൽ അവർ പ്രകാശിച്ചു. അമൃതത്തെ കാക്കാൻ അവർ മനസ്സിൽ അചഞ്ചല നിശ്ചയം ഉറപ്പിച്ചു.
Verse 52
इति समरवरं सुरा: स्थितास्ते परिघसहस्रशतै: समाकुलम् । विगलितमिव चाम्बरान्तरं तपनमरीचिविकाशितं बभासे
ഇങ്ങനെ ആ തേജസ്വികളായ ദേവന്മാർ ആ ശ്രേഷ്ഠ സമരത്തിനായി സന്നദ്ധരായി നിന്നു. യുദ്ധഭൂമി ശതസഹസ്ര പരിഘങ്ങളാലും മറ്റു ആയുധങ്ങളാലും നിറഞ്ഞ്, സൂര്യകിരണങ്ങളാൽ പ്രകാശിതമായി, പിളർന്ന് ചിതറിയ മറ്റൊരു ആകാശംപോലെ ശോഭിച്ചു.
Verse 419
उन्होंने अपने अंगोंमें यथास्थान मजबूत और चमकीले चमड़ेके बने हुए हाथके मोजे आदि धारण किये। नाना प्रकारके भयंकर अस्त्र-शस्त्र भी ले लिये। उन सब आयुधोंकी धार बहुत तीखी थी। वे श्रेष्ठ देवता सब प्रकारके आयुध लेकर युद्धके लिये उद्यत हो गये। उनके पास ऐसे-ऐसे चक्र थे
കാശ്യപൻ പറഞ്ഞു—അവർ തങ്ങളുടെ അവയവങ്ങളിൽ യഥാസ്ഥാനമായി ദൃഢവും ദീപ്തവുമായ ചർമത്തിൽ നിർമ്മിച്ച ഹസ്തത്രാണാദി സംരക്ഷണങ്ങൾ ധരിച്ചു; പിന്നെ നാനാവിധ മഹാഭയങ്കര ആയുധങ്ങളും എടുത്തു. ആ ആയുധങ്ങളൊക്കെയും അത്യന്തം തീക്ഷ്ണധാരയുള്ളവയായിരുന്നു. ആ ശ്രേഷ്ഠ ദേവഗണങ്ങൾ സർവ്വായുധങ്ങളാൽ സജ്ജരായി യുദ്ധത്തിനായി ഉത്സുകരായി നിന്നു. അവരുടെ ചക്രങ്ങൾ ചുറ്റുമ്പോൾ എല്ലാദിക്കിലും ധൂമസഹിത അഗ്നിച്ചിങ്ങാരങ്ങളും ജ്വാലകളും പൊട്ടിപ്പുറപ്പെടുമായിരുന്നു. ഇതുകൂടാതെ പരിഘങ്ങൾ, ത്രിശൂലങ്ങൾ, പരശുകൾ, നാനാവിധ തീക്ഷ്ണ ശക്തികൾ, ദീപ്ത ഖഡ്ഗങ്ങൾ, ഭയങ്കര രൂപം കാണിക്കുന്ന ഗദകൾ എന്നിവയും ഉണ്ടായിരുന്നു. സ്വന്തം ദേഹത്തിന് അനുയോജ്യമായ ആയുധങ്ങൾ കൈവശം വച്ച് ദേവന്മാർ ദൃഢമായി നിലകൊണ്ട് യുദ്ധത്തിനായി സന്നദ്ധരായി.
Garuḍa must satisfy a coerced transactional promise to the serpents to liberate his mother while preventing an ethically destabilizing outcome—serpents acquiring amṛta—requiring a solution that is formally compliant yet outcome-aware.
The chapter models disciplined speech and duty: power is acknowledged without gratuitous self-exaltation, and obligations are managed through precise commitments, strategic timing, and prioritization of a higher protective order.
Yes. The closing verses state that one who regularly hears or recites this account—especially in learned assemblies—gains religious merit and is said to attain heaven through the commemorative praise (prākīrtana) of Garuḍa.