Adhyaya 121

Verse 1

इस प्रकार श्रीमह्माभारत आदिपर्वके अन्तर्गत सम्भवपर्वमें पाण्डु-पृथा-संवादाविषयक एक सौ उन्नीसवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ ११९ ॥। ऑपन-माज बक। डे $. बन्धु शब्दका अर्थ संस्कृत-शब्दार्थकौस्तुभमें आत्मबन्धु

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— “മഹാരാജ ജനമേജയാ! ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടപ്പോൾ കുന്തി അപ്പോൾ തന്റെ ഭർത്താവായ—കുരുക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠനും വീരനും ഭൂമിപതിയുമായ പാണ്ഡുവിനോട്—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.”

Verse 2

न मा्महसि धर्मज्ञ वक्तुमेवं कथंचन । धर्मपत्नीमभिरतां त्वयि राजीवलोचने,“धर्मज्ञ! आप मुझसे किसी तरह ऐसी बात न कहें; मैं आपकी धर्मपत्नी हूँ और कमलके समान विशाल नेत्रोंवाले आपमें ही अनुराग रखती हूँ

“ധർമ്മജ്ഞനേ! എങ്ങനെയും എന്നോടിങ്ങനെയുള്ള വാക്കുകൾ പറയരുത്. താമരക്കണ്ണനേ! ഞാൻ നിങ്ങളുടെ ധർമ്മപത്നിയാണ്; എന്റെ അനുരാഗം നിങ്ങളിലേയ്ക്ക് മാത്രമേ നിശ്ചലമായുള്ളൂ.”

Verse 3

त्वमेव तु महाबाहो मय्यपत्यानि भारत । वीर वीर्योपपन्नानि धर्मतो जनयिष्यसि,“महाबाहु वीर भारत! आप ही मेरे गर्भसे धर्मपूर्वक अनेक पराक्रमी पुत्र उत्पन्न करेंगे

“മഹാബാഹുവേ, ഭാരതവീരനേ! ധർമ്മപ്രകാരം എന്റെ ഗർഭത്തിൽ അനേകം സന്തതിയെ—വീര്യസമ്പന്നരായ വീരന്മാരായി—നിങ്ങൾ തന്നെയാകും ജനിപ്പിക്കുക.”

Verse 4

स्वर्ग मनुजशार्दूल गच्छेयं सहिता त्वया । अपत्याय च मां गच्छ त्वमेव कुरुनन्दन,“नरश्रेष्ठ! मैं आपके साथ ही स्वर्गलोकमें चलूँगी। कुरुनन्दन! पुत्रकी उत्पत्तिके लिये आप ही मेरे साथ समागम कीजिये

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മനുഷ്യശാർദൂലാ! നിനക്കൊപ്പമേ ഞാൻ സ്വർഗ്ഗലോകത്തിലേക്കു പോകൂ. ഹേ കുരുനന്ദനാ! സന്താനോത്പത്തിക്കായി നീ തന്നേ എന്നോടു സംഗമിക്കണം.

Verse 5

न हाहं मनसाप्यन्यं गच्छेयं त्वदृते नरम्‌ । त्वत्त: प्रतिविशिष्टश्ष॒ कोडन्यो5स्ति भुवि मानव:

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഇല്ല, ഒരിക്കലുമില്ല. നിന്നെ ഒഴികെ മറ്റൊരു പുരുഷനോടു സംഗമിക്കാമെന്ന ചിന്ത പോലും എന്റെ മനസ്സിൽ വരില്ല. ഈ ഭൂമിയിൽ നിന്നേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠനായ മറ്റൊരു മനുഷ്യൻ ആരുണ്ട്?

Verse 6

इमां च तावद्‌ धर्मात्मन्‌ पौराणीं शूणु मे कथाम्‌ । परिश्रुतां विशालाक्ष कीर्तयिष्यामि यामहम्‌

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ധർമ്മാത്മാവേ! ആദ്യം എന്റെ വായിൽ നിന്നു ഈ പൗരാണികകഥ കേൾക്കുക. ഹേ വിശാലാക്ഷീ! ഞാൻ പൂർണ്ണമായി കേട്ട, സർവ്വത്ര പ്രസിദ്ധമായ ആ കഥ ഞാൻ വിവരിക്കും.

Verse 7

व्युषिताश्व इति ख्यातो बभूव किल पार्थिव: । पुरा परमधर्मिष्ठ: पूरोर्वशविवर्धन:,“कहते हैं, पूर्वकालमें एक परम धर्मात्मा राजा हो गये हैं। उनका नाम था व्युषिताश्व। वे पूरुवंशकी वृद्धि करनेवाले थे

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—പുരാതനകാലത്ത് ‘വ്യുഷിതാശ്വ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ ഒരു രാജാവ് ഉണ്ടായിരുന്നു; അവൻ പരമധർമ്മനിഷ്ഠനും പൂരു വംശത്തെ വർദ്ധിപ്പിച്ചവനുമായിരുന്നു.

Verse 8

तस्मिंश्न॒ यजमाने वै धर्मात्मनि महाभुजे । उपागमंस्ततो देवा: सेन्द्रा देवर्षिभि: सह,“एक समय वे महाबाहु धर्मात्मा नरेश जब यज्ञ करने लगे, उस समय इन्द्र आदि देवता देवर्षियोंके साथ उस यज्ञमें पधारे थे

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ആ മഹാബാഹുവായ ധർമ്മാത്മ രാജാവ് യജ്ഞം നടത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, ഇന്ദ്രനെ മുൻനിർത്തി ദേവന്മാർ ദേവർഷികളോടുകൂടെ അവിടെ എത്തി.

Verse 9

अमाद्यदिन्द्र: सोमेन दक्षिणाभिद्धिजातय: । व्युषिताश्वस्य राजर्षेस्ततो यज्ञे महात्मन:

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ആ യാഗത്തിൽ ദേവരാജൻ ഇന്ദ്രൻ സോമപാനം ചെയ്ത് ഉല്ലസിച്ചു; ദ്വിജ ബ്രാഹ്മണർ സമൃദ്ധമായ ദക്ഷിണ ലഭിച്ച് ആനന്ദത്തിൽ പുളകിതരായി. മഹാത്മാവായ രാജർഷി വ്യുഷിതാശ്വന്റെ ആ യാഗത്തിൽ ദേവന്മാരും ബ്രഹ്മർഷിമാരും തന്നേ, എന്നപോലെ, എല്ലാ വിധി-കർമ്മങ്ങളും നിർവഹിച്ചു. അതിനാൽ വ്യുഷിതാശ്വൻ മനുഷ്യരിൽ ഏറ്റവും ഉയർന്ന പ്രതിഷ്ഠ നേടി അപൂർവ ദീപ്തിയോടെ പ്രകാശിച്ചു.

Verse 10

देवा ब्रह्मर्षयश्चैव चक्रुः कर्म स्वयं तदा । व्युषिताश्व॒स्ततो राजन्नति मर्त्यान्‌ व्यरोचत

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ ദേവന്മാരും ബ്രഹ്മർഷിമാരും സ്വയം കർമ്മങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു. ഹേ രാജാവേ, അന്നേരം രാജാവ് വ്യുഷിതാശ്വൻ മർത്ത്യരെക്കാൾ അധികം ദീപ്തനായി തെളിഞ്ഞു.

Verse 11

सर्वभूतान्‌ प्रति यथा तपन: शिशिरात्यये । स विजित्य गृहीत्वा च नृपतीन्‌ राजसत्तम:

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ശിശിരത്തിന്റെ അവസാനം സൂര്യൻ തന്റെ താപം വ്യാപിപ്പിച്ച് സർവ്വജീവികളിലും മേൽക്കൈ നേടുന്നതുപോലെ, രാജന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ആ പ്രതാപവാൻ മറ്റു നൃപന്മാരെ ജയിച്ച് അധീനപ്പെടുത്തി.

Verse 12

प्राच्यानुदीच्यान्‌ पाश्चात्त्यान्‌ दाक्षिणात्यानकालयत्‌ । अश्वमेधे महायज्ञे व्युषिताश्वः प्रतापवान्‌

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—പ്രതാപവാനായ വ്യുഷിതാശ്വൻ അശ്വമേധ മഹായാഗത്തിൽ കിഴക്ക്, വടക്ക്, പടിഞ്ഞാറ്, തെക്ക്—നാലുദിക്കുകളിലെ രാജാക്കളെ ജയിച്ച് അധീനപ്പെടുത്തി.

Verse 13

बभूव स हि राजेन्द्रो दशनागबलान्वित: । अप्यत्र गाथां गायन्ति ये पुराणविदो जना:

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ആ രാജേന്ദ്രൻ പത്ത് ആനകളുടെ ബലത്തോടു തുല്യമായ ശക്തിയുള്ളവനായിരുന്നു. ഹേ കുരുശ്രേഷ്ഠാ, പുരാണവിദഗ്ധർ ഇവിടെ രാജാവ് വ്യുഷിതാശ്വനെക്കുറിച്ച് ഈ യശോഗാഥ പാടുന്നു.

Verse 14

व्युषिताश्वे यशोवृद्धे मनुष्येन्द्रे कुरूत्तम । व्युषिताश्व: समुद्रान्तां विजित्येमां वसुंधराम्‌

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—കുരുശ്രേഷ്ഠാ! യശസ്സിൽ അത്യന്തം വർദ്ധിച്ച ആ മനുഷ്യേന്ദ്രൻ വ്യുഷിതാശ്വനെക്കുറിച്ച് പുരാണവേദികളായ പണ്ഡിതർ ഈ യശോഗാഥ പാടുന്നു—“സമുദ്രാന്തമായ ഈ ഭൂമിയെ ജയിച്ച ശേഷം, പിതാവ് തന്റെ ഔരസ പുത്രന്മാരെ പോഷിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, രാജാവ് വ്യുഷിതാശ്വൻ എല്ലാ വർണങ്ങളിലുമുള്ള പ്രജകളെ സമമായി സംരക്ഷിച്ചു പോഷിച്ചു.”

Verse 15

अपालयत्‌ सर्ववर्णान्‌ पिता पुत्रानिवौरसान्‌ । यजमानो महायज्जैत्रद्वाणेभ्यो धनं ददौ

അവൻ പിതാവ് തന്റെ ഔരസ പുത്രന്മാരെ പോഷിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ എല്ലാ വർണങ്ങളിലുമുള്ള പ്രജകളെ സംരക്ഷിച്ചു പോഷിച്ചു. യജമാനനായി മഹാക്രതുക്കൾ അനുഷ്ഠിച്ച് ദ്വിജന്മാർക്ക് (വിശേഷിച്ച് ബ്രാഹ്മണർക്കു) ധനം ദാനം ചെയ്തു.

Verse 16

अनन्तरत्नान्यादाय स जहार महाक्रतून्‌ । सुषाव च बहून्‌ सोमान्‌ सोमसंस्थास्ततान च

അനന്തമായ രത്നങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച് അവൻ മഹാക്രതുക്കൾ അനുഷ്ഠിച്ചു. ധാരാളമായി സോമം പിഴിഞ്ഞ്, സോമയാഗത്തിനുള്ള നിശ്ചിത വിവിധ സംസ്ഥകളും ക്രമമായി നിർവഹിച്ചു.

Verse 17

आसीत्‌ काक्षीवती चास्य भार्या परमसम्मता | भद्रा नाम मनुष्येन्द्र रूपेणासदृशी भुवि

മനുഷ്യേന്ദ്രാ! കക്ഷീവാന്റെ പുത്രി ഭദ്രാ അവനു പരമസമ്മതയും അത്യന്തം പ്രിയയുമായ ഭാര്യയായിരുന്നു. സൗന്ദര്യത്തിൽ ഭൂമിയിൽ അവൾക്കു തുല്യയായ മറ്റൊരു സ്ത്രീയുമില്ലായിരുന്നു.

Verse 18

कामयामासतुस्तौ च परस्परमिति श्रुतम्‌ । स तस्यां कामसम्पन्नो यक्ष्मणा समपद्यत

അവർ ഇരുവരും പരസ്പരം ഒരുമേറെ ആഗ്രഹിച്ചിരുന്നുവെന്ന് കേട്ടിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ അവളോടുള്ള അത്യധികമായ കാമാസക്തിയിൽ മുങ്ങിയ രാജാവ് യക്ഷ്മാ (രാജയക്ഷ്മാ) എന്ന ക്ഷയരോഗത്തിൽ പതിച്ചു.

Verse 19

तेनाचिरेण कालेन जगामास्तमिवांशुमान्‌ | तस्मिन्‌ प्रेते मनुष्येन्द्रे भार्यास्थ भृशदु:खिता

ഇങ്ങനെ അല്പകാലത്തിനകം അവൻ സൂര്യനെപ്പോലെ അസ്തമിച്ചു. ആ മനുഷ്യേന്ദ്രൻ പരലോകഗതനായപ്പോൾ അവന്റെ ഭാര്യ അത്യന്തം ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി.

Verse 20

अपुत्रा पुरुषव्याप्र विललापेति न: श्रुतम्‌ । भद्रा परमदु:खार्ता तन्निबोध जनाधिप

ഹേ പുരുഷവ്യാഘ്രാ, ജനാധിപാ! ഭദ്രയ്ക്ക് അന്നുവരെ പുത്രനില്ലായിരുന്നുവെന്ന് ഞങ്ങൾ കേട്ടിരിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് അവൾ പരമദുഃഖത്തിൽ ആകുലയായി വിലപിക്കാൻ തുടങ്ങി. ഹേ രാജാവേ, ആ വിലാപം കേൾക്കുക.

Verse 21

भद्रोवाच नारी परमधर्मज्ञ सर्वा भर्तृविनाकृता । पतिं विना जीवति या न सा जीवति दुःखिता

ഭദ്ര പറഞ്ഞു—ഹേ പരമധർമ്മജ്ഞനായ രാജാവേ! ഭർത്താവിനെ നഷ്ടപ്പെട്ട സ്ത്രീ പൂർണ്ണമായും ആശ്രയരഹിതയാകുന്നു. ഭർത്താവില്ലാതെ ജീവിക്കുന്നവൾ ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി യഥാർത്ഥത്തിൽ ജീവിക്കുന്നില്ല; അവൾ മരിച്ചവളെപ്പോലെയാണ്.

Verse 22

पतिं विना मृतं श्रेयो नार्या: क्षत्रियपुड्भव | त्वद्गतिं गन्तुमिच्छामि प्रसीदस्व नयस्व माम्‌

ഹേ ക്ഷത്രിയപുംഗവാ! ഭർത്താവില്ലാതെ ജീവിക്കുന്നതിനെക്കാൾ സ്ത്രീയ്ക്ക് മരണമേ ശ്രേയസ്കരമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ഞാൻ നിങ്ങളുടെ തന്നെ ഗതി പിന്തുടരാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; പ്രസാദിക്കൂ, എന്നെ കൂടെ കൊണ്ടുപോകൂ.

Verse 23

त्वया हीना क्षणमपि नाहं जीवितुमुत्सहे । प्रसादं कुरु मे राजन्नितस्तूर्ण नयस्व माम्‌

നിങ്ങളില്ലാതെ ഒരു ക്ഷണവും ജീവിക്കാൻ എനിക്ക് ധൈര്യമില്ല. ഹേ രാജാവേ, പ്രസാദിക്കൂ; എന്നെ ഇവിടെ നിന്ന് വേഗം കൊണ്ടുപോകൂ.

Verse 24

पृष्ठतो$नुगमिष्यामि समेषु विषमेषु च । त्वामहं नरशार्दूल गच्छन्तमनिवर्तितुम्‌,नरश्रेष्ठ आप जहाँ कभी न लौटनेके लिये गये हैं, वहाँका मार्ग समतल हो या विषम, मैं आपके पीछे-पीछे अवश्य चली चलूँगी

വഴി സമമായാലും വിഷമമായാലും—ഹേ നരശാർദൂലാ! നിങ്ങൾ ഒരിക്കലും മടങ്ങിവരാതെ എവിടേക്ക് പോകുന്നുവോ, ഞാൻ നിങ്ങളുടെ പിന്നാലെ തീർച്ചയായും പോകും.

Verse 25

छायेवानुगता राजन्‌ सततं वशवर्तिनी | भविष्यामि नरव्याप्र नित्यं प्रियहिते रता

രാജാവേ! നിഴലുപോലെ ഞാൻ എപ്പോഴും നിങ്ങളെ അനുഗമിക്കും; നിരന്തരം നിങ്ങളുടെ ആജ്ഞയ്ക്ക് കീഴിലായിരിക്കും. ഹേ നരവ്യാഘ്രാ! നിങ്ങള്ക്ക് പ്രിയവും ഹിതവും ആയതിൽ ഞാൻ നിത്യവും ലീനയായിരിക്കും.

Verse 26

अद्यप्रभृति मां राजन्‌ कष्टा हृदयशोषणा: । आधयो<5भिभविष्यन्ति त्वामृते पुष्करेक्षण,कमलके समान नेत्रोंवाले महाराज! आपके बिना आजसे हृदयको सुखा देनेवाले कष्ट और मानसिक चिन्ताएँ मुझे सताती रहेंगी

കമലനയനനായ രാജാവേ! ഇന്നുമുതൽ നിങ്ങളുടെ അഭാവത്തിൽ ഹൃദയം ഉണങ്ങിപ്പോകുന്ന ദുഃഖങ്ങളും അന്തർചിന്തകളും എന്നെ കീഴടക്കും.

Verse 27

अभाग्यया मया नून॑ वियुक्ता: सहचारिण: । तेन मे विप्रयोगो5यमुपपन्नस्त्वया सह

എന്റെ ദൗർഭാഗ്യത്താൽ തന്നെ പല ജീവിതസഹചാരികളും തങ്ങളുടെ പങ്കാളികളിൽ നിന്ന് വേർപെട്ടിരിക്കണം; അതിനാലാണ് ഇന്ന് നിങ്ങളോടുള്ള എന്റെ ഈ വിരഹവും സംഭവിച്ചതെന്ന് തോന്നുന്നു.

Verse 28

विप्रयुक्ता तु या पत्या मुहूर्तमपि जीवति । दुःखं जीवति सा पापा नरकस्थेव पार्थिव,महाराज! जो स्त्री पतिसे बिछुड़ जानेपर दो घड़ी भी जीवन धारण करती है, वह पापिनी नरकमें पड़ी हुई-सी दुःखमय जीवन बिताती है

മഹാരാജാവേ! ഭർത്താവിൽ നിന്ന് വേർപെട്ട് ഒരു മുഹൂർത്തം പോലും ജീവിക്കുന്ന സ്ത്രീ, പാപഭാരത്തോടെ നരകത്തിൽ കഴിയുന്നവളെപ്പോലെ ദുഃഖജീവിതം നയിക്കുന്നു.

Verse 29

संयुक्ता विप्रयुक्ता श्च पूर्वदेहे कृता मया । तदिदं कर्मभि: पापै: पूर्वदेहेषु संचितम्‌

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ, മുൻദേഹത്തിൽ ഞാൻ ഒരുമിച്ച് ജീവിച്ചിരുന്ന സ്ത്രീപുരുഷന്മാരെ വേർപെടുത്തി. ആ പാപകർമ്മങ്ങൾ മുൻജന്മങ്ങളിൽ വിത്തുപോലെ സഞ്ചിതമായി, ഇന്നിതാ ഇതേ വേർപാടിന്റെ ദുഃഖമായി എനിക്കു ലഭിച്ചിരിക്കുന്നു, രാജാവേ.

Verse 30

दुःखं मामनुसम्प्राप्तं राजंस्त्वद्विप्रयोगजम्‌ । अद्यप्रभृत्यहं राजन्‌ कुशसंस्तरशायिनी । भविष्याम्यसुखाविष्टा त्वद्दर्शनपरायणा

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ, നിന്റെ വേർപാടിൽ നിന്നു ജനിച്ച ദുഃഖം എനിക്കു വന്നെത്തിയിരിക്കുന്നു. ഇന്നുമുതൽ, രാജാവേ, ഞാൻ കുശപ്പുല്ലിന്റെ വിരിപ്പിൽ ശയിക്കും—ശോകത്തിൽ മുങ്ങി—നിന്റെ ദർശനാശയിലേ മാത്രം ജീവിക്കും.

Verse 31

दर्शयस्व नरव्यापत्र शाधि मामसुखान्विताम्‌ | कृपणां चाथ करुणं विलपन्‍न्तीं नरेश्वर,नरश्रेष्ठ नरेश्वरर करुण विलाप करती हुई मुझ दीन-दु:ःखिया अबलाको आज अपना दर्शन और कर्तव्यका आदेश दीजिये

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—നരവ്യാഘ്രമേ, എനിക്ക് ദർശനം തരിക; ദുഃഖബാധിതയായ എന്നെ ധർമ്മത്തിൽ ഉപദേശിക്ക. നരേശ്വരാ, ഞാൻ ദീനയും അസഹായയും ആയി കരുണയായി വിലപിക്കുന്നു—കൃപ കാണിക്കണമേ.

Verse 32

कुन्त्युवाच एवं बहुविध॑ तस्यां विलपन्त्यां पुन: पुनः । तं॑ शवं सम्परिष्वज्य वाक्‌ किलान्तर्तहिताब्रवीत्‌

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—കുന്തി പറഞ്ഞു: അവൾ ആ ശവത്തെ ആലിംഗനം ചെയ്ത് വീണ്ടും വീണ്ടും പലവിധത്തിൽ വിലപിക്കുമ്പോൾ, കാണാത്ത ഒരു ആകാശവാണി കേൾക്കപ്പെട്ടു.

Verse 33

उत्तिष्ठ भद्रे गच्छ त्वं ददानीह वरं तव । जनयिष्याम्यपत्यानि त्वय्यहं चारुहासिनि,“भद्रे! उठो और जाओ, इस समय मैं तुम्हें वर देता हूँ। चारुहासिनि! मैं तुम्हारे गर्भसे कई पुत्रोंकोी जन्म दूँगा

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—“ഭദ്രേ, എഴുന്നേറ്റ് പോകുക; ഇവിടെ തന്നേ ഞാൻ നിനക്കൊരു വരം നൽകുന്നു. ചാരുഹാസിനി, നിന്റെ മുഖേന ഞാൻ സന്താനങ്ങളെ ജനിപ്പിക്കും.”

Verse 34

आत्मकीये वरारोहे शयनीये चतुर्दशीम्‌ । अष्टमी वा ऋतुस्नाता संविशेथा मया सह,“वरारोहे! तुम ऋतुस्नाता होनेपर चतुर्दशी या अष्टमीकी रातमें अपनी शय्यापर मेरे इस शवके साथ सो जाना”

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വരാരോഹേ! ഋതുസ്നാനം കഴിഞ്ഞ ശേഷം ചതുര്ദശിയുടെ രാത്രിയിൽ—അല്ലെങ്കിൽ അഷ്ടമിയുടെ രാത്രിയിൽ—നിന്റെ സ്വന്തം ശയ്യയിൽ എന്നോടൊപ്പം ശയിക്കണം.

Verse 35

एवमुक्ता तु सा देवी तथा चक्रे पतिव्रता । यथोक्तमेव तद्वाक्यं भद्रा पुत्रार्थिनी तदा,आकाशवाणीके यों कहनेपर पुत्रकी इच्छा रखनेवाली पतिव्रता भद्रादेवीने पतिकी पूर्वोक्त आज्ञाका अक्षरश: पालन किया

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ആ പതിവ്രതയായ ദേവി അതുപോലെ തന്നെ ചെയ്തു. അന്ന് പുത്രലാഭം ആഗ്രഹിച്ച ഭദ്ര, ഭർത്താവ് പറഞ്ഞ വാക്ക് അക്ഷരാർത്ഥത്തിൽ അനുസരിച്ചു.

Verse 36

सा तेन सुषुवे देवी शवेन भरतर्षभ । त्रीन्‌ शाल्वांश्षतुरो मद्रान्‌ सुतान्‌ भरतसत्तम,भरतमश्रेष्ठ! रानी भद्गराने उस शवके द्वारा सात पुत्र उत्पन्न किये, जिनमें तीन शाल्वदेशके और चार मद्रदेशके शासक हुए

ഹേ ഭാരതർഷഭ! ആ ദേവി ശവനാൽ ഏഴ് പുത്രന്മാരെ പ്രസവിച്ചു—മൂവർ ശാൽവദേശത്തെയും നാലുപേർ മദ്രദേശത്തെയും അധിപതികളായി.

Verse 37

तथा त्वमपि मय्येवं मनसा भरतर्षभ । शक्तो जनयितु पुत्रांस्तपोयोगबलान्वित:

ഹേ ഭാരതർഷഭ! അതുപോലെ നീയും മനസ്സിന്റെ സംकल्पമാത്രംകൊണ്ട് എന്റെ ഗർഭത്തിൽ അനേകം പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിക്കാൻ ശേഷിയുള്ളവൻ; കാരണം നീ തപസ്സിന്റെയും യോഗബലത്തിന്റെയും സമ്പന്നനാണ്.

Verse 120

इति श्रीमहा भारते आदिपर्वणि सम्भवपर्वणि व्युषिताश्वोपाख्याने विंशत्यधिकशततमो<ध्याय:

ഇങ്ങനെ ശ്രീമഹാഭാരതത്തിലെ ആദിപർവത്തിലെ സംഭവപർവത്തിൽ, വ്യുഷിതാശ്വോപാഖ്യാനത്തിലെ നൂറ്റി ഇരുപതാമത്തെ അധ്യായം സമാപ്തമായി.