Shloka 14
Droṇotpattiḥ and Dhanurveda-Prāpti
Origin of Droṇa and Acquisition of Martial Science
व्युषिताश्वे यशोवृद्धे मनुष्येन्द्रे कुरूत्तम । व्युषिताश्व: समुद्रान्तां विजित्येमां वसुंधराम्
vaiśampāyana uvāca |
vyuṣitāśve yaśovṛddhe manuṣyendre kurūttama |
vyuṣitāśvaḥ samudrāntāṁ vijityemāṁ vasuṁdharām |
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—കുരുശ്രേഷ്ഠാ! യശസ്സിൽ അത്യന്തം വർദ്ധിച്ച ആ മനുഷ്യേന്ദ്രൻ വ്യുഷിതാശ്വനെക്കുറിച്ച് പുരാണവേദികളായ പണ്ഡിതർ ഈ യശോഗാഥ പാടുന്നു—“സമുദ്രാന്തമായ ഈ ഭൂമിയെ ജയിച്ച ശേഷം, പിതാവ് തന്റെ ഔരസ പുത്രന്മാരെ പോഷിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, രാജാവ് വ്യുഷിതാശ്വൻ എല്ലാ വർണങ്ങളിലുമുള്ള പ്രജകളെ സമമായി സംരക്ഷിച്ചു പോഷിച്ചു.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse presents an ethical model of kingship: even if a ruler conquers widely, his legitimacy is measured by dharmic governance—protecting all people impartially and acting with paternal responsibility rather than exploitation.
Vaiśampāyana introduces a traditional eulogy about King Vyuṣitāśva. The learned recite his fame, describing him as a renowned sovereign who conquered the earth up to the ocean and then protected his subjects like a father.