Adhyaya 99

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे सहस्रनामभिः पूजनाद् विष्णुचक्रलाभो नामाष्टनवतितमो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः संभवः सूचितो देव्यास् त्वया सूत महामते सविस्तरं वदस्वाद्य सतीत्वे च यथातथम्

ഇങ്ങനെ ശ്രീലിംഗമഹാപുരാണത്തിന്റെ പൂർവഭാഗത്തിൽ ‘സഹസ്രനാമപൂജനത്തിലൂടെ വിഷ്ണുചക്രലാഭം’ എന്ന പേരിലുള്ള തൊണ്ണൂറ്റൊൻപതാം അധ്യായം ആരംഭിക്കുന്നു। ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—ഹേ സൂത മഹാമതേ! ദേവിയുടെ സംഭവത്തെ നീ സൂചിപ്പിച്ചു; ഇപ്പോൾ അത് യഥാതഥമായി വിശദമായി പറയുക, അവളുടെ സതീത്വവും യഥാവിധം വിവരിക്കൂ।

Verse 2

मेनाजत्वं महादेव्या दक्षयज्ञविमर्दनम् विष्णुना च कथं दत्ता देवदेवाय शंभवे

മേന എങ്ങനെ മഹാദേവിയുടെ മാതാവായി? ദക്ഷയജ്ഞവിമർദനം എങ്ങനെ സംഭവിച്ചു? വിഷ്ണു അവളെ ദേവദേവനായ ശംഭുവിന് എങ്ങനെ സമർപ്പിച്ചു?

Verse 3

कल्याणं वा कथं तस्य वक्तुमर्हसि सांप्रतम् तेषां तद्वचनं श्रुत्वा सूतः पौराणिकोत्तमः

“അല്ലെങ്കിൽ ഈ സമയത്ത് അവന്റെ ക്ഷേമം നീ എങ്ങനെ യഥാർത്ഥമായി പറയാൻ യോഗ്യനാകും?” ഋഷികളുടെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് പുരാണജ്ഞന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ സൂതൻ മറുപടി പറയാൻ ഒരുങ്ങി।

Verse 4

संभवं च महादेव्याः प्राह तेषां महात्मनाम् सूत उवाच ब्रह्मणा कथितं पूर्वं दण्डिने तत् सुविस्तरम्

അപ്പോൾ പുരാണജ്ഞന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ സൂതൻ ആ മഹാത്മ ഋഷികൾക്ക് മഹാദേവിയുടെ സംഭവത്തെ വിവരിച്ചു. സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഈ വൃത്താന്തം മുമ്പ് ബ്രഹ്മാവ് ദണ്ഡിനോട് വിശദമായി പറഞ്ഞതാണ്।

Verse 5

युष्माभिर् वै कुमाराय तेन व्यासाय धीमते तस्मादहमुपश्रुत्य प्रवदामि सुविस्तरम्

നിങ്ങൾ തന്നെയാണ് ഇത് കുമാരനോട് ഉപദേശിച്ചത്; അവനിലൂടെ അത് ധീമാനായ വ്യാസനിലേക്കെത്തി. അതുകൊണ്ട് ആ പ്രാമാണിക പരമ്പരയിൽ ശ്രവിച്ച് ഞാൻ ഇപ്പോൾ നിങ്ങളോട് ഇത് വിശദമായി പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Verse 6

वचनाद्वो महाभागाः प्रणम्योमां तथा भवम् सा भगाख्या जगद्धात्री लिङ्गमूर्तेस्त्रिवेदिका

എന്റെ വചനപ്രകാരം, ഹേ മഹാഭാഗ്യവാന്മാരേ, ഉമയെയും അതുപോലെ ഭവനായ ശിവനെയും പ്രണമിക്കുവിൻ. അവൾ ‘ഭഗാ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധ; ജഗദ്ധാത്രി; ലിംഗമൂർത്തിയുടെ ത്രിവേദിക—ത്രിവിധ വൈദിക വേദിസ്വരൂപിണി.

Verse 7

लिङ्गस्तु भगवान्द्वाभ्यां जगत्सृष्टिर्द्विजोत्तमाः लिङ्गमूर्तिः शिवो ज्योतिस् तमसश्चोपरि स्थितः

ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, ഭഗവാൻ ലിംഗസ്വരൂപനായി ശിവ-ശക്തി എന്ന യുഗളത്തിലൂടെ ജഗത്സൃഷ്ടി നടത്തുന്നു. ലിംഗമൂർത്തിയായ ശിവൻ പരമജ്യോതി; തമസ്സിനും അതിന്റെ മറവുശക്തിക്കും അതീതനായി നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 8

लिङ्गवेदिसमायोगाद् अर्धनारीश्वरोभवत् ब्रह्माणं विदधे देवम् अग्रे पुत्रं चतुर्मुखम्

ലിംഗവും വേദിയും ചേർന്ന സംയോഗത്തിൽ ഭഗവാൻ അർധനാരീശ്വരനായി. പിന്നെ ആദിയിൽ അവൻ ദേവനായ ബ്രഹ്മാവിനെ—തന്റെ പുത്രനായ ചതുര്മുഖനെ—സൃഷ്ടിച്ചു.

Verse 9

प्राहिणोति स्म तस्यैव ज्ञानं ज्ञानमयो हरः विश्वाधिको ऽसौ भगवान् अर्धनारीश्वरो विभुः

അതിനുശേഷം ജ്ഞാനസ്വരൂപനായ ഹരൻ അവനേയ്ക്ക് മാത്രം മോക്ഷപ്രദമായ ജ്ഞാനം പകർന്നു നൽകി. ആ സർവ്വവ്യാപിയായ ഭഗവാൻ അർധനാരീശ്വരൻ സമസ്ത വിശ്വത്തെയും അതിക്രമിച്ച് നിലകൊള്ളുന്നു; പശുവിന്റെ പാശം മുറിക്കുന്ന ജ്ഞാനം നൽകുന്ന പതിയായി.

Verse 10

हिरण्यगर्भं तं देवो जायमानमपश्यत सो ऽपि रुद्रं महादेवं ब्रह्मापश्यत शङ्करम्

ദേവൻ ജന്മമെടുക്കുന്ന ആ ഹിരണ്യഗർഭനെ കണ്ടു; ആ ബ്രഹ്മാവും പിന്നെ രുദ്രൻ—മഹാദേവൻ ശങ്കരൻ—എന്നവനെ ദർശിച്ചു।

Verse 11

तं दृष्ट्वा संस्थितं देवम् अर्धनारीश्वरं प्रभुम् तुष्टाव वाग्भिर् इष्टाभिर् वरदं वारिजोद्भवः

പ്രകടമായി നിലകൊണ്ട ആ ദേവൻ—പ്രഭു അർധനാരീശ്വരൻ—എന്നവനെ കണ്ടു, താമരജനായ ബ്രഹ്മാ വരദായകനെ പ്രിയവും യോജ്യവും ആയ വാക്കുകളാൽ സ്തുതിച്ചു।

Verse 12

विभजस्वेति विश्वेशं विश्वात्मानमजो विभुः ससर्ज देवीं वामाङ्गात् पत्नीं चैवात्मनः समाम्

അപ്പോൾ അജനും സർവ്വവ്യാപിയും ആയ—വിശ്വേശ്വരൻ, വിശ്വാത്മ ശിവൻ—‘വിഭജിക്കപ്പെടട്ടെ’ എന്നു സംकल्पിച്ചു; തന്റെ ഇടത് ഭാഗത്തിൽ നിന്ന് ദേവിയെ പ്രകടിപ്പിച്ച്, തനിക്കു സമമായ ഭാര്യയായി സൃഷ്ടിച്ചു।

Verse 13

श्रद्धा ह्यस्य शुभा पत्नी ततः पुंसः पुरातनी सैवाज्ञया विभोर्देवी दक्षपुत्री बभूव ह

ശ്രദ്ധ തന്നെയായിരുന്നു അവന്റെ മംഗളകരമായ പുരാതന ഭാര്യ; ആ സർവ്വശക്തനായ പ്രഭുവിന്റെ ആജ്ഞയാൽ ആ ദേവി ദക്ഷന്റെ പുത്രിയായി ആയി।

Verse 14

सतीसंज्ञा तदा सा वै रुद्रमेवाश्रिता पतिम् दक्षं विनिन्द्य कालेन देवी मैना ह्यभूत्पुनः

അപ്പോൾ അവൾ ‘സതി’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധയായി, രുദ്രനെയേ പതി (പതി-തത്ത്വം) ആയി ആശ്രയിച്ചു। ദക്ഷനെ നിന്ദിച്ച്, കാലക്രമത്തിൽ ദേവി വീണ്ടും മൈനാ രൂപത്തിൽ ജനിച്ചു।

Verse 15

नारदस्यैव दक्षो ऽपि शापादेवं विनिन्द्य च अवज्ञादुर्मदो दक्षो देवदेवमुमापतिम्

നാരദശാപത്തിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ ദക്ഷനും ദേവനെ നിന്ദിച്ചു; അവജ്ഞയിൽ നിന്നുയർന്ന ദർപ്പത്തിൽ വീർപ്പോടെ ദേവദേവൻ, ഉമാപതി ത്ര്യംബക ശിവനെ അവമാനിച്ചു।

Verse 16

अनादृत्य कृतिं ज्ञात्वा सती दक्षेण तत्क्षणात् भस्मीकृत्वात्मनो देहं योगमार्गेण सा पुनः

ദക്ഷൻ അവജ്ഞയോടെ ചെയ്ത പ്രവൃത്തി ക്ഷണത്തിൽ അറിഞ്ഞ സതി ആ അപമാനം സ്വീകരിച്ചില്ല; യോഗമാർഗ്ഗത്തിലൂടെ സ്വന്തം ദേഹം ഭസ്മമാക്കി യോഗശക്തിയാൽ വീണ്ടും അവതരിച്ചു।

Verse 17

बभूव पार्वती देवी तपसा च गिरेः प्रभोः ज्ञात्वैतद्भगवान् भर्गो ददाह रुषितः प्रभुः

തപസ്സിലൂടെ ദേവി പാർവതി ഗിരിരാജൻ (ഹിമാലയം) പ്രഭുവുമായുള്ള ബന്ധത്തിൽ സ്ഥാപിതയായി; ഇത് അറിഞ്ഞ ഭഗവാൻ ഭർഗ (ശിവൻ) ക്രുദ്ധനായി തടസ്സമായ ശക്തിയെ ഭസ്മമാക്കി।

Verse 18

दक्षस्य विपुलं यज्ञं च्यावनेर् वचनादपि च्यवनस्य सुतो धीमान् दधीच इति विश्रुतः

ച്യവന ഋഷിയുടെ വചനപ്രകാരം ദക്ഷൻ വിപുലമായ യജ്ഞം നടത്തി; ച്യവനന്റെ ധീമാനായ പുത്രൻ ‘ദധീചി’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായി।

Verse 19

विजित्य विष्णुं समरे प्रसादात् त्र्यंबकस्य च विष्णुना लोकपालांश् च शशाप च मुनीश्वरः

ത്ര്യംബക (ശിവ)ന്റെ പ്രസാദത്താൽ യുദ്ധത്തിൽ വിഷ്ണുവിനെ ജയിച്ച ശേഷം, ആ മുനീശ്വരൻ—വിഷ്ണുവിനെ നിമിത്തമാത്രനായി കരുതി—ലോകപാലന്മാരെയും ശപിച്ചു।

Verse 20

रुद्रस्य क्रोधजेनैव वह्निना हविषा सुराः विनाशो वै क्षणादेव मायया शङ्करस्य वै

രുദ്രന്റെ ക്രോധത്തിൽ നിന്നുയർന്ന അഗ്നി—ഹവിഷിനെ തന്നെയെ ഇന്ധനമാക്കി—ദേവന്മാരെ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ നശിപ്പിച്ചു; ഇതെല്ലാം ശങ്കരന്റെ മായയാൽ സംഭവിച്ചു।