Adhyaya 20
Śrāddha-Kāla-Nirṇaya: Proper Times, Nakṣatra Fruits, Tīrtha Merit, and Offerings for Ancestral Rites
ഈ അധ്യായത്തിൽ ഉത്തരഭാഗത്തിലെ ധർമ്മോപദേശക്രമത്തിൽ ശ്രാദ്ധത്തെ ഭോഗവും അപവർഗവും നൽകുന്ന സംസ്കാരമായി ക്രമീകരിക്കുന്നു. ആദ്യം അമാവാസ്യയിലെ പിണ്ഡാന്വാഹാര്യക ശ്രാദ്ധത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം, കൃഷ്ണപക്ഷത്തിലെ ഗ്രാഹ്യ തിഥികൾ, ചതുര്ദശിയുടെ നിഷേധം (ശസ്ത്രഹത മരണത്തിന് അപവാദം) എന്നിവ പറയുന്നു. തുടർന്ന് ഗ്രഹണം, മരണം മുതലായ നൈമിത്തിക കാരണങ്ങളും, അയനം, വിഷുവം, വ്യതീപാതം, സംക്രാന്തി, ജന്മദിനം മുതലായ കാമ്യ അവസരങ്ങളും വിശദീകരിക്കുന്നു. നക്ഷത്രം, വാരം, ഗ്രഹം, തിഥി എന്നിവ അനുസരിച്ച ഫലങ്ങൾ പറഞ്ഞ് ശ്രാദ്ധം കാലസൂക്ഷ്മ ധർമ്മകർമ്മമാണെന്ന് സ്ഥാപിക്കുന്നു. നിത്യ, കാമ്യ, നൈമിത്തിക, ഏകോദ്ദിഷ്ട, വൃദ്ധി/പാർവണ, യാത്ര, ശുദ്ധി, ദൈവിക തുടങ്ങിയ ഭേദങ്ങളും സന്ധ്യാകാല നിയന്ത്രണങ്ങളും ഉണ്ട്. അവസാനം തീർത്ഥമാഹാത്മ്യത്തിൽ ഗംഗ, പ്രയാഗ, ഗയ, വാരാണസി മുതലായ സ്ഥലങ്ങളുടെ അക്ഷയ പുണ്യം, പിതൃതൃപ്തിക്കുള്ള ധാന്യ-ഫല-ഭോജ്യ പട്ടികകളും വർജ്യ വസ്തുക്കളും നൽകുന്നു.
Shlokas
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे एकोनविंशो ऽध्यायः व्यास उवाच अथ श्राद्धममावास्यां प्राप्य कार्यं द्विजोत्तमैः / पिण्डान्वाहार्यकं भक्त्या भुक्तिमुक्तिफलप्रदम्
ഇങ്ങനെ ശ്രീകൂർമപുരാണത്തിലെ ഷട്സാഹസ്രീ സംഹിതയുടെ ഉത്തരവിഭാഗത്തിൽ പത്തൊമ്പതാം അധ്യായം (ആരംഭം). വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—അമാവാസി വന്നാൽ ദ്വിജോത്തമർ ഭക്തിയോടെ പിണ്ഡാന്വാഹാര്യക ശ്രാദ്ധം ചെയ്യണം; അത് ഭോഗവും മോക്ഷവും—ഇരുവിധ ഫലവും നൽകുന്നു.
Verse 2
पिण्डान्वाहार्यकं श्राद्धं क्षीणे राजनि शस्यते / अपराह्ने द्विजातीनां प्रशस्तेनामिषेण च
രാജാവിന്റെ സംരക്ഷണശക്തി ക്ഷീണിക്കുമ്പോൾ പിണ്ഡ-അന്വാഹാര്യക ശ്രാദ്ധം പ്രത്യേകമായി പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു. ദ്വിജർ ഇത് അപരാഹ്നത്തിൽ ചെയ്യണം; ശാസ്ത്രസമ്മതമായ മാംസത്താലും അർപ്പിക്കാം.
Verse 3
प्रतिपत्प्रभृति ह्यन्यास्तिथयः कृष्णपक्षके / चतुर्दशीं वर्जयित्वा प्रशस्ता ह्युत्तरोत्तराः
പ്രതിപദ മുതൽ കൃഷ്ണപക്ഷത്തിലെ മറ്റു തിഥികൾ—ചതുര്ദശി ഒഴിവാക്കി—പ്രശസ്തമാണ്; അവ ഓരോന്നായി ക്രമേണ കൂടുതൽ മംഗളകരമാകുന്നു.
Verse 4
अमावास्याष्टकास्तिस्त्रः पौषमासादिषु त्रिषु / तिस्त्रश्चान्वष्टकाः पुण्या माघी पञ्चदशी तथा
പൗഷം മുതലായ മൂന്ന് മാസങ്ങളിൽ അമാവാസിയോട് ബന്ധപ്പെട്ട മൂന്ന് അഷ്ടകാ ആചാരങ്ങൾ ഉണ്ട്. അതുപോലെ മൂന്ന് അന്വഷ്ടകാ ദിനങ്ങളും പുണ്യകരം; മാഘ മാസത്തിലെ പഞ്ചദശിയും അതുപോലെ തന്നെ പുണ്യപ്രദം.
Verse 5
त्रयोदशी मघायुक्ता वर्षासु तु विशेषतः / शस्यापाकश्राद्धकाला नित्याः प्रोक्ता दिने दिने
മഴക്കാലത്ത് പ്രത്യേകിച്ച് മഘാ നക്ഷത്രയുക്തമായ ത്രയോദശി പ്രശസ്തമാണ്. ശസ്യപാക-ശ്രാദ്ധത്തിനായി ഈ കാലം ദിനംപ്രതി നിത്യയോഗ്യമെന്നു പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു.
Verse 6
नैमित्तिकं तु कर्तव्यं ग्रहणे चन्द्रसूर्ययोः / बान्धवानां च मरणे नारकी स्यादतो ऽन्यथा
ചന്ദ്ര-സൂര്യഗ്രഹണ സമയത്തും ബന്ധുക്കളുടെ മരണസമയത്തും നൈമിത്തിക കർമ്മങ്ങൾ നിർബന്ധമായി ചെയ്യണം; അല്ലെങ്കിൽ നരകയോഗ്യനാകും.
Verse 7
काम्यानि चैव श्राद्धानि शस्यान्ते ग्रहणादिषु / अयने विषुवे चैव व्यतीपाते ऽप्यनन्तकम्
കാമ്യ ശ്രാദ്ധങ്ങൾ വിളവെടുപ്പ് അവസാനത്തിലും ഗ്രഹണാദി അവസരങ്ങളിലും പ്രശംസിതമാണ്. അയനം, വിഷുവം, വ്യതീപാതം എന്നിവയിൽ ചെയ്താലും അനന്ത പുണ്യഫലം ലഭിക്കും.
Verse 8
संक्रान्त्यमक्षयं श्राद्धं तथा जन्मदिनेष्वपि / नक्षत्रेषु च सर्वेषु कार्यं काम्यं विशेषतः
സംക്രാന്തിദിനത്തിൽ ചെയ്യുന്ന ശ്രാദ്ധം അക്ഷയ പുണ്യം നൽകുന്നു; ജന്മദിനത്തിലും അതുപോലെ. എല്ലാ നക്ഷത്രങ്ങളിലും പ്രത്യേകിച്ച് കാമ്യകർമ്മം ചെയ്യേണ്ടതാണ്.
Verse 9
स्वर्गं च लभते कृत्वा कृत्तिकासु द्विजोत्तमः / अपत्यमथ रोहिण्यां सौम्ये तु ब्रह्मवर्चसम्
കൃത്തികാ നക്ഷത്രത്തിൽ വിധി ആചരിച്ചാൽ ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജൻ സ്വർഗം പ്രാപിക്കും. രോഹിണിയിൽ ഉത്തമ സന്തതി, സൗമ്യത്തിൽ ബ്രഹ്മവർചസ്—വേദതേജസ്—ലഭിക്കും.
Verse 10
रौद्राणां कर्मणां सिद्धिमार्द्रायां शौर्यमेव च / पुनर्वसौ तथा भूमिं श्रियं पुष्ये तथैव च
ആർദ്രാ നക്ഷത്രത്തിൽ രൗദ്രകാര്യങ്ങളിൽ സിദ്ധിയും ശൗര്യവും ലഭിക്കും. പുനർവസുവിൽ ഭൂമിലാഭം, പുഷ്യത്തിൽ ശ്രീ—സമൃദ്ധി—പ്രാപ്തി ഉണ്ടാകും.
Verse 11
सर्वान् कामांस्तथा सार्पे पित्र्ये सौभाग्यमेव च / अर्यम्णे तु धनं विन्द्यात् फाल्गुन्यां पापनाशनम्
സാർപ നക്ഷത്രത്തിൽ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും സഫലമാകും; പിത്ര്യത്തിൽ സൗഭാഗ്യം ലഭിക്കും. ആര്യമനിൽ ധനലാഭം, ഫാൽഗുനിയിൽ പാപനാശം സംഭവിക്കും.
Verse 12
ज्ञातिश्रैष्ठ्यं तथा हस्ते चित्रायां च बहून् सुतान् / वाणिज्यसिद्धिं स्वातौ तु विशाखासु सुवर्णकम्
ഹസ്ത നക്ഷത്രത്തിൽ ജനിച്ചവൻ സ്വജനങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠത നേടുന്നു; ചിത്രയിൽ അനേകം പുത്രന്മാർ ലഭിക്കുന്നു. സ്വാതിയിൽ വ്യാപാരസിദ്ധി ഉണ്ടാകുന്നു; വിശാഖയിൽ സ്വർണ്ണവും ധനസമൃദ്ധിയും ലഭിക്കുന്നു.
Verse 13
मैत्रे बहूनि मित्राणि राज्यं शाक्रे तथैव च / मूले कृषिं लभेद् यानसिद्धिमाप्ये समुद्रतः
മൈത്ര നക്ഷത്രത്തിൽ അനേകം സുഹൃത്തുകൾ ലഭിക്കുന്നു; ശാക്രയിൽ രാജ്യമെന്നപോലെ അധികാരസിദ്ധിയും ലഭിക്കുന്നു. മൂലയിൽ കൃഷിയിൽ വിജയം ലഭിക്കുന്നു; ആപ്യയിൽ സമുദ്രയാത്രയിൽ സിദ്ധി ലഭിക്കുന്നു.
Verse 14
सर्वान् कामान् वैश्वदेवे श्रैष्ठ्यं तु श्रवणे पुनः / श्रविष्ठायां तथा कामान् वारुणे च परं बलम्
വൈശ്വദേവ നക്ഷത്രത്തിൽ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറും; ശ്രവണത്തിൽ ശ്രേഷ്ഠത ലഭിക്കും. ശ്രവിഷ്ഠാ (ധനിഷ്ഠാ) യിൽ ഇഷ്ടഫലങ്ങൾ ലഭിക്കും; വാർുണ (ശതഭിഷജ്) യിൽ പരമബലം ലഭിക്കുന്നു.
Verse 15
अजैकपादे कुप्यं स्यादहिर्बुध्ने गृहं शुभम् / रेवत्यां बहवो गावो ह्यश्विन्यां तुरगांस्तथा / याम्ये ऽथ जीवनं तत् स्याद्यदि श्राद्धं प्रयच्छति
അജൈകപാദ നക്ഷത്രത്തിൽ ശ്രാദ്ധം അർപ്പിച്ചാൽ പാത്രങ്ങളും ഉപകരണങ്ങളും ലഭിക്കും; അഹിർബുധ്നയിൽ മംഗളകരമായ ഭവനം ലഭിക്കും. രേവതിയിൽ അനേകം പശുക്കൾ ലഭിക്കും; അശ്വിനിയിൽ അതുപോലെ കുതിരകളും. യാമ്യയിൽ വിധിപൂർവ്വം ശ്രാദ്ധം നൽകിയാൽ ജീവശക്തിയും ദീർഘായുസ്സും ലഭിക്കും.
Verse 16
आदित्यवारे त्वारोग्यं चन्द्रे सौभाग्यमेव च / कौजे सर्वत्र विजयं सर्वान् कामान् बुधस्य तु
ഞായറാഴ്ച ആരോഗ്യലാഭം; തിങ്കളാഴ്ച സൗഭാഗ്യവും സമൃദ്ധിയും. ചൊവ്വാഴ്ച എല്ലായിടത്തും വിജയം; ബുധനാഴ്ച എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറും.
Verse 17
विद्यामभीष्टा जीवे तु धनं वै भार्गवे पुनः / शमैश्वरे लभेदायुः प्रतिपत्सु सुतान् शुभान्
ഗുരു പ്രബലമായാൽ ജീവന് ഇഷ്ടവിദ്യ ലഭിക്കുന്നു; ശുക്രൻ പ്രബലമായാൽ ധനസമൃദ്ധി ലഭിക്കുന്നു. ശനിശാന്തിയാൽ ദീർഘായുസ്സ് ലഭിക്കും; പ്രതിപദ് തിഥിയിൽ ശുഭപുത്രന്മാർ ലഭിക്കും.
Verse 18
कन्यकां वै द्वितीयायां तृतीयायां तु वन्दिनः / पशून्क्षुद्रांश्चतुर्थ्यां तु पञ्चम्यांशोभनान् सुतान्
ദ്വിതീയ തിഥിയിൽ കന്യ (യോഗ്യ വധു) ലഭിക്കും; തൃതീയയിൽ യശസ്സിനെ പാടിപ്പറയുന്ന വന്ദികൾ ലഭിക്കും. ചതുര്ഥിയിൽ ചെറുപശുക്കൾ ലഭിക്കും; പഞ്ചമിയിൽ സുന്ദരവും ശുഭവുമായ പുത്രന്മാർ അനുഗ്രഹമായി ലഭിക്കും.
Verse 19
षष्ट्यां द्यूतं कृषिं चापि सप्तम्यां लभते नरः / अष्टम्यामपि वाणिज्यं लभते श्राद्धदः सदा
ഷഷ്ഠി തിഥിയിൽ ശ്രാദ്ധദാനം ചെയ്യുന്നവൻ ദ്യൂതത്തിലും കൃഷിയിലും വിജയം നേടും; സപ്തമിയിൽ മനുഷ്യന് ഇഷ്ടസിദ്ധി ലഭിക്കും. അഷ്ടമിയിലും ശ്രാദ്ധദാതാവിന് വ്യാപാരസമൃദ്ധി എപ്പോഴും ലഭിക്കും.
Verse 20
स्यान्नवम्यामेकखुरं दशम्यां द्विखुरं बहु / एकादश्यां तथा रूप्यं ब्रह्मवर्चस्विनः सुतान्
നവമി തിഥിയിൽ ഏകഖുരമുള്ള മൃഗം ദാനം ചെയ്യണം; ദശമിയിൽ അനേകം ദ്വിഖുര മൃഗങ്ങൾ ദാനം ചെയ്യണം. ഏകാദശിയിൽ വെള്ളി ദാനം ചെയ്താൽ ബ്രഹ്മവർച്ചസ്സോടെ തിളങ്ങുന്ന പുത്രന്മാർ ലഭിക്കും.
Verse 21
द्वादश्यां जातरूपं च रजतं कुप्यमेव च / ज्ञातिश्रैष्ठ्यं त्रयोदश्यां चतुर्दश्यां तु क्रुप्रजाः / पञ्चदश्यां सर्वकामानाप्नोति श्राद्धदः सदा
ദ്വാദശി തിഥിയിൽ സ്വർണം, വെള്ളി, കുപ്യ (ലോഹധനം) എന്നിവ ലഭിക്കും. ത്രയോദശിയിൽ ബന്ധുക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠത ലഭിക്കും; ചതുര്ദശിയിൽ കരുണയുള്ള സന്തതി ലഭിക്കും. പഞ്ചദശിയിൽ ശ്രാദ്ധദാതാവ് എപ്പോഴും എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നേടും.
Verse 22
तस्माच्छ्राद्धं न कर्तव्यं चतुर्दश्यां द्विजातिभिः / शस्त्रेण तु हतानां वै तत्र श्राद्धं प्रकल्पयेत्
അതുകൊണ്ട് ചതുര്ദശീ തിഥിയിൽ ദ്വിജന്മാർ ശ്രാദ്ധം ചെയ്യരുത്. എന്നാൽ ആയുധഹതരായവർക്കായി അതേ തിഥിയിൽ തന്നെ വിധിപൂർവ്വം ശ്രാദ്ധം നടത്താം.
Verse 23
द्रव्यब्राह्मणसंपत्तौ न कालनियमः कृतः / तस्माद् भोगापवर्गार्थं श्राद्धं कुर्युर्द्विजातयः
ദ്രവ്യസമ്പത്തും യോഗ്യബ്രാഹ്മണരുടെ ലഭ്യതയും ഉണ്ടെങ്കിൽ കാലനിയമം നിശ്ചയിച്ചിട്ടില്ല. അതിനാൽ ഭോഗവും അപവർഗവും—ഇരുവർക്കുമായി ദ്വിജന്മാർ ശ്രാദ്ധം ചെയ്യണം.
Verse 24
कर्मारम्भेषु सर्वेषु कुर्यादाभ्युदयं पुनः / पुत्रजन्मादिषु श्राद्धं पार्वणं पर्वणि स्मृतम्
എല്ലാ പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ ആരംഭത്തിലും വീണ്ടും ആഭ്യുദയിക (മംഗള) കർമ്മം ചെയ്യണം. പുത്രജന്മം മുതലായ സന്തോഷാവസരങ്ങളിൽ വിധിച്ച ശ്രാദ്ധം പാർവണമാണ്; പർവ്വദിനങ്ങളിലും പാർവണ ശ്രാദ്ധം തന്നെയെന്ന് സ്മൃതിയുണ്ട്.
Verse 25
अहन्यहनि नित्यं स्यात् काम्यं नैमित्तिकं पुनः / एकोद्दिष्टादि विज्ञेयं वृद्धिश्राद्धं तु पार्वणम्
ദിവസംതോറും നടത്തുന്നതാണ് ‘നിത്യ’ കർമ്മം. പിന്നെ ‘കാമ്യ’യും ‘നൈമിത്തിക’വും ഉണ്ട്. ഏകോദ്ദിഷ്ടം മുതലായ രൂപങ്ങൾ അതനുസരിച്ച് ഗ്രഹിക്കണം; ‘വൃദ്ധി-ശ്രാദ്ധം’ എന്നാൽ നിശ്ചയമായും പാർവണമാണ് (പൂർണ്ണ പിതൃഅർപ്പണങ്ങളോടെ).
Verse 26
एतत् पञ्चविधं श्राद्धं मनुना परिकीर्तितम् / यात्रायां षष्ठमाख्यातं तत्प्रयत्नेन पालयेत्
ഇങ്ങനെ അഞ്ചുവിധ ശ്രാദ്ധം മനു പ്രസ്താവിച്ചു; യാത്രക്കാലത്ത് ചെയ്യേണ്ട ആറാമത്തേതും ഉപദേശിച്ചു. ആ നിയമം പരിശ്രമത്തോടെ പാലിക്കണം.
Verse 27
शुद्धये सप्तमं श्राद्धं ब्रह्मणा परिभाषितम् / दैविकं चाष्टमं श्राद्धं यत्कृत्वा मुच्यते भयात्
ശുദ്ധിക്കായി ബ്രഹ്മാവ് ശ്രാദ്ധത്തിന്റെ ഏഴാം വിധി പ്രസ്താവിച്ചു. എട്ടാമത് ‘ദൈവിക ശ്രാദ്ധം’; അത് ചെയ്താൽ ഭയത്തിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കുന്നു.
Verse 28
संध्यारात्र्योर्न कर्तव्यं राहोरन्यत्र दर्शनात् / देशानां च विशेषेण भवेत् पुण्यमनन्तकम्
രാത്രിയിൽ സന്ധ്യാകർമ്മം ചെയ്യരുത്—രാഹുവിന്റെ ദർശനം (ഗ്രഹണലക്ഷണം) ഉണ്ടായാൽ മാത്രം അപവാദം. പ്രത്യേക ദേശ-തീർത്ഥങ്ങളുടെ മഹിമകൊണ്ട് പുണ്യം അനന്തമാകുന്നു.
Verse 29
गङ्गायामक्षयं श्राद्धं प्रयागे ऽमरकण्टके / गायन्ति पितरो गाथां कीर्तयन्ति मनीषिणः
ഗംഗയിൽ ചെയ്ത ശ്രാദ്ധം അക്ഷയഫലപ്രദം; പ്രയാഗത്തും അമരകണ്ഠകത്തും പിതൃകൾ സ്വയം ഗാഥ പാടുന്നു, ജ്ഞാനികൾ അതിനെ കീർത്തിക്കുന്നു.
Verse 30
एष्टव्या बहवः पुत्राः शीलवन्तो गुणान्विताः / तेषां तु समवेतानां यद्येको ऽपि गायां व्रजेत्
ശീലവും ഗുണവും ഉള്ള അനേകം പുത്രന്മാരെ ആഗ്രഹിക്കണം. അവർ ഒരുമിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ, അവരിൽ ഒരാൾ പോലും ഗോമാതാവിന്റെ സേവന-രക്ഷയ്ക്കായി പോയാൽ ധർമ്മകർമ്മം സിദ്ധമാകുന്നു.
Verse 31
गयां प्राप्यानुषङ्गेण यदि श्राद्धं समाचरेत् / तारिताः पितरस्तेन स याति परमां गतिम्
ഗയയിൽ എത്തി—അനുഷംഗമായി വന്നാലും—ആരെങ്കിലും വിധിപൂർവ്വം ശ്രാദ്ധം ആചരിച്ചാൽ, ആ കർമംകൊണ്ട് പിതൃകൾ തരിക്കപ്പെടുന്നു; കർത്താവ് പരമഗതിയെ പ്രാപിക്കുന്നു.
Verse 32
वराहपर्वते चैव गङ्गायां वै विशेषतः / वाराणस्यां विशेषेण यत्र देवः स्वयं हरः
വരാഹപർവതത്തിലും, പ്രത്യേകിച്ച് ഗംഗയിൽ, അത്യന്തം പ്രത്യേകമായി വാരാണസിയിൽ—അവിടെ സ്വയം ദേവൻ ഹരൻ (ശിവൻ) സാക്ഷാത് വസിക്കുന്നു।
Verse 33
गङ्गाद्वारे प्रभासे च बिल्वके नीलपर्वते / कुरुक्षेत्रे च कुब्जाम्रे भृगुतुङ्गे महालये
ഗംഗാദ്വാരം (ഹരിദ്വാർ), പ്രഭാസം, ബിൽവകം, നീലപർവതം, കുരുക്ഷേത്രം, കുബ്ജാമ്രം, ഭൃഗുതുങ്ഗം, മഹാലയം—ഇവയെല്ലാം പ്രസിദ്ധ പുണ്യതീർത്ഥങ്ങളാണ്।
Verse 34
केदारे फल्गुतीर्थे च नैमिषारण्य एव च / सरस्वत्यां विशेषेण पुष्करेषु विशेषतः
കേദാരത്തിൽ, ഫല്ഗുതീർത്ഥത്തിൽ, നൈമിഷാരണ്യത്തിൽ; പ്രത്യേകിച്ച് സരസ്വതീ തീരത്ത്, അത്യന്തം പ്രത്യേകമായി പുഷ്കരങ്ങളിൽ—പുണ്യഫലം അതിവിശിഷ്ടമെന്ന് പ്രസിദ്ധം।
Verse 35
नर्मदायां कुशावर्ते श्रीशैले भद्रकर्णके / वेत्रवत्यां विपाशायां गोदावर्यां विशेषतः
നർമദയിൽ കുശാവർത്തത്തിൽ, ശ്രീശൈലത്തിൽ ഭദ്രകർണകത്തിൽ, വೇತ್ರവതിയിൽ, വിപാശയിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് ഗോദാവരിയിൽ—ഈ പുണ്യജലസ്ഥലങ്ങളെ ഭക്തിയോടെ ആദരിക്കണം।
Verse 36
एवमादिषु चान्येषु तीर्थेषु पुलिनेषु च / नदीनां चैव तीरेषु तुष्यन्ति पितरः सदा
ഇങ്ങനെ മറ്റു തീർത്ഥങ്ങളിലും, നദികളുടെ മണൽത്തിട്ടകളിലും നദീതീരങ്ങളിലും—അവിടെ ചെയ്യുന്ന കർമങ്ങളാൽ പിതൃകൾ എപ്പോഴും തൃപ്തരാകുന്നു।
Verse 37
व्रीहिभिश्च यवैर्माषैरद्भिर्मूलफलेन वा / श्यामाकैश्च यवैः शाकैर्नोवारैश्च प्रियङ्गुभिः / गौधूमैश्च तिलैर्मुद्गैर्मासं प्रीणयते पितॄन्
അരി, യവം, മാഷം (ഉഴുന്ന്), ജലം, മൂലവും ഫലവും; ശ്യാമാകം, യവം, ശാകം, നിവാര ധാന്യം, പ്രിയംഗു; കൂടാതെ ഗോതമ്പ്, എള്ള്, മുദ്ഗം (പച്ചമൂങ്ങ)—ഇവ അർപ്പിച്ചാൽ പിതൃകൾ ഒരു മാസം തൃപ്തരാകും।
Verse 38
आम्रान् पाने रतानिक्षून् मृद्वीकांश्च सदाडिमान् / विदार्याश्च भरण्डाश्च श्राद्धकाले प्रादपयेत्
ശ്രാദ്ധകാലത്ത് വിധിപൂർവ്വം മാങ്ങ, കുടിക്കാൻ യോജ്യമായ നീരുള്ള കരിമ്പ്, മുന്തിരി, മാതളനാരങ്ങ; കൂടാതെ വിദാരി, ഭരണ്ഡ ഫലങ്ങളും അർപ്പിക്കണം।
Verse 39
लाजान् मधुयुतान् दद्यात् सक्तून् शर्करया सह / दद्याच्छ्राद्धे प्रयत्नेन शृङ्गाटककशेरुकान्
തേൻ ചേർത്ത ലാജം (വറുത്ത ധാന്യം) ദാനം ചെയ്യുക; പഞ്ചസാരയോടുകൂടിയ സക്തുവും അർപ്പിക്കുക. ശ്രാദ്ധത്തിൽ ശ്രദ്ധയോടെ ശൃംഗാടക (സിംഗാട)യും കശേരുക (ഭക്ഷ്യ കിഴങ്ങുകൾ)യും കൂടി നൽകണം।
Verse 40
द्वौ मासौ मत्स्यमांसेन त्रीन् मासान् हारिणेनतु / औरभ्रेणाथ चतुरः शाकुनेनेह पञ्च तु
മത്സ്യമാംസം കഴിച്ചാൽ (ദോഷം/അശൗചം) രണ്ട് മാസം; ഹരിണമാംസത്തിൽ മൂന്ന്; ആടുമാംസത്തിൽ നാല്; പക്ഷിമാംസത്തിൽ ഇവിടെ അഞ്ച് മാസം ആകുന്നു।
Verse 41
षण्मासांश्छागमांसेन पार्षतेनाथ सप्त वै / अष्टावेणस्य मांसेन रौरवेण नवैव तु
ആടുമാംസം കഴിച്ചാൽ (ദോഷം/അശൗചം) ആറുമാസം; ‘പാർഷത’ ജീവിയുടെ മാംസത്തിൽ ഏഴ്; ‘വേണ’യുടെ മാംസത്തിൽ എട്ട്; ‘രൗരവ’യുടെ മാംസത്തിൽ തീർച്ചയായും ഒൻപത് മാസം ആകുന്നു।
Verse 42
दशमासांस्तु तृप्यन्ति वराहमहिषामिषैः / शशकूर्मर्योर्मांसेन मासानेकादशैव तु
വരാഹവും മഹിഷവും എന്നവയുടെ മാംസത്താൽ പിതൃദേവന്മാർ പത്ത് മാസം തൃപ്തരാകുന്നു; എന്നാൽ ശശകവും കൂർമവും എന്നവയുടെ മാംസത്താൽ അവർ നിശ്ചയമായി പതിനൊന്ന് മാസം തൃപ്തരാകുന്നു।
Verse 43
संवत्सरं तु गव्येन पयसा पायसेन तु / वार्ध्रोणसस्य मांसेन तृप्तिर्द्वादशवार्षिकी
പശുവിന്റെ പാലാൽ ഒരു വർഷം തൃപ്തി ലഭിക്കുന്നു; അതുപോലെ പാലാലും പാലിൽ പാകം ചെയ്ത പായസത്താലും. എന്നാൽ വാർധ്രോണമസ (വരാഹ) മാംസത്താൽ പന്ത്രണ്ട് വർഷത്തെ തൃപ്തി എന്നു പറയുന്നു।
Verse 44
कालशाकं महाशल्कं खङ्गलोहामिषं मधु / आनन्त्यायैव कल्पन्ते मुन्यन्नानि च सर्वशः
കാലശാകം, മഹാശല്കം (വലിയ മത്സ്യം), ഖങ്ഗ-ലോഹമാംസം, മധു മുതലായവ—ഇവയെല്ലാം മുനികളുടെ ആഹാരമായി കണക്കാക്കി, ‘ആനന്ത്യ’ എന്ന അതിരില്ലാത്ത ഫലപ്രാപ്തിക്ക് ഉപകരിക്കുന്നവയെന്ന് പറയുന്നു।
Verse 45
क्रीत्वा लब्ध्वा स्वयं वाथ मृतानाहृत्य वा द्विजः / दद्याच्छ्राद्धे प्रयत्नेन तदस्याक्षयमुच्यते
വാങ്ങിയാലും, ദാനമായി ലഭിച്ചാലും, സ്വയം പരിശ്രമിച്ച് നേടിയാലും, അല്ലെങ്കിൽ മരിച്ചവർ വിട്ടുപോയതും ശേഖരിച്ചാലും—ദ്വിജൻ ശ്രാദ്ധത്തിൽ പരിശ്രമപൂർവം അർപ്പിച്ചാൽ അതിന്റെ പുണ്യഫലം അക്ഷയമെന്ന് പറയുന്നു।
Verse 46
पिप्पलीं क्रमुकं चैव तथा चैव मसूरकम् / कूष्माण्डालाबुवार्ताकान् भूस्तृणं सुरसं तथा
പിപ്പലി, ക്രമുകം (അടക്ക), മസൂരകം; അതുപോലെ കൂഷ്മാണ്ഡം (ആഷ്ഗോർഡ്), ആലാബു (ചുരക്ക), വാർതാകം (വഴുതന), ഭൂസ്തൃണം, സുറസാ (തുളസി) എന്നിവയും।
Verse 47
कुसुम्भपिण्डमूलं वै तन्दुलीयकमेव च / राजमाषांस्तथा क्षीरं माहिषं च विवर्जयेत्
കുസുംബപിണ്ഡത്തിന്റെ മൂലം, തന്ദുലീയക ശാകം, രാജമാഷം, മഹിഷീദുധം—ഇവയെല്ലാം ഒഴിവാക്കണം।
Verse 48
कोद्रवान् कोविदारांश्चपालक्यान् मरिचांस्तथा / वर्जयेत् सर्वयत्नेन श्राद्धकाले द्विजोत्तमः
ശ്രാദ്ധകാലത്ത് ദ്വിജോത്തമൻ സർവ്വയത്നത്തോടെ കോദ്രവം, കോവിദാര പുഷ്പ/ഫലം, പാലക്യ ശാകം, മുളക് എന്നിവ ഒഴിവാക്കണം।
Frequently Asked Questions
The dark-fortnight tithis from pratipat onward are commended, progressively auspicious, with caturdaśī generally prohibited; however, for those slain by weapons, śrāddha may be performed on caturdaśī.
It presents a multi-type framework: nitya (daily), kāmya (desire-motivated), naimittika (occasion-specific), plus ekoddiṣṭa-related forms, vṛddhi/pārvaṇa, a travel form, a purification form, and daivika. This taxonomy governs intention, eligibility, timing, and expected phala (results), aligning ritual with both social dharma and liberation-oriented merit.
Saṃkrānti days are explicitly said to give inexhaustible merit, and the chapter also praises eclipses, solstices, equinoxes, and vyatīpāta conjunctions as exceptionally fruitful occasions for kāmya rites.
The Gaṅgā is singled out for inexhaustible fruit, and sites such as Prayāga, Amarakantaka, Gayā, Varāha Mountain, Gaṅgādvāra (Haridvāra), Prabhāsa, Kurukṣetra, Kedāra, Phalgu-tīrtha, Naimiṣāraṇya, Sarasvatī, Puṣkara, Narmadā locations, Śrīśaila, and especially Vārāṇasī are praised.
Recommended items include rice, barley, black gram, sesame, wheat, green gram, roots/fruits, and various fruits (mango, sugarcane juice, grapes, pomegranate), along with specific preparations (parched grain with honey, saktu with sugar, water-chestnut, tubers). Items to avoid include kusumbha root, tandulīyaka greens, rāja-māṣa, buffalo milk, kodo millet, kovidāra blossoms/pods, pālakya greens, and black pepper.