Adhyaya 35

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे चतुस्त्रिशो ऽध्यायः मार्कण्डेय उवाच कथयिष्यामि ते वत्स तीर्थयात्राविधिक्रमम् / आर्षेण तु विधानेन यथा दृष्टं यथा श्रुतम्

ഇങ്ങനെ ശ്രീകൂർമപുരാണത്തിലെ ഷട്സാഹസ്ത്രീ സംഹിതയുടെ പൂർവവിഭാഗത്തിൽ മുപ്പത്തിയഞ്ചാം അധ്യായം ആരംഭിക്കുന്നു. മാർകണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—വത്സാ, ഋഷിപ്രണീതമായ വിധാനപ്രകാരം, ഞാൻ കണ്ടതും കേട്ടതും പോലെ തന്നെ തീർത്ഥയാത്രയുടെ വിധിയും ക്രമവും ഞാൻ നിന്നോട് പറയും.

Verse 2

प्रयागतीर्थयात्रार्थो यः प्रयाति नरः क्वचित् / बलीवर्दं समारूढः शृणु तस्यापि यत्फलम्

എവിടെയിരുന്നാലും പ്രയാഗ തീർത്ഥയാത്രയ്ക്കായി കാളപ്പുറത്ത് കയറി പുറപ്പെടുന്ന മനുഷ്യന് പോലും ലഭിക്കുന്ന ഫലം എന്തെന്നു കേൾക്കുക.

Verse 3

नरके वसते घोरे समाः कल्पशतायुतम् / ततो निवर्तते घोरो गवां क्रोधो हि दारुणः / सलिलं च न गृह्णन्ति पितरस्तस्य देहिनः

അവൻ ഭയങ്കര നരകത്തിൽ കല്പശതായുത വർഷങ്ങൾ വസിക്കുന്നു. അതിനുശേഷവും ഗോകളുടെ ദാരുണമായ ക്രോധം ശമിക്കില്ല; ആ ദേഹിയുടെ പിതൃകൾ അവൻ അർപ്പിക്കുന്ന തർപ്പണജലവും സ്വീകരിക്കുകയില്ല.

Verse 4

यस्तु पुत्रांस्तथा बालान् स्नापयेत् पाययेत् तथा / यथात्मना तथा सर्वान् दानं विप्रेषु दापयेत्

ആൾ തന്റെ പുത്രന്മാരെയും ചെറുകുട്ടികളെയും കുളിപ്പിച്ച് കുടിപ്പിച്ച് പോഷിപ്പിക്കുകയും, തനിക്കെന്നപോലെ എല്ലാ ആശ്രിതരെയും പരിപാലിക്കുകയും ചെയ്യുന്നുവെങ്കിൽ—അവൻ ബ്രാഹ്മണർക്കു ദാനം നൽകിക്കൊള്ളണം.

Verse 5

ऐश्वर्याल्लोभमोहाद् वा गच्छेद् यानेन यो नरः / निष्फलं तस्य तत् तीर्थं तसमाद्यानं विवर्जयेत्

ഐശ്വര്യപ്രദർശനം, ലോഭം അല്ലെങ്കിൽ മോഹം എന്നിവാൽ പ്രേരിതനായി ആരെങ്കിലും വാഹനത്തിൽ തീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോകുന്നുവെങ്കിൽ, അവന്റെ ആ തീർത്ഥയാത്ര ഫലശൂന്യമാകും; അതുകൊണ്ട് അത്തരത്തിലുള്ള വാഹനയാത്ര ഒഴിവാക്കണം.

Verse 6

गङ्गायमुनयोर्मध्ये यस्तु कन्यां प्रयच्छति / आर्षेण तु विवाहेन यथा विभवविस्तरम्

ഗംഗാ-യമുനകളുടെ മദ്ധ്യപ്രദേശത്ത്, തന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച് ഋഷിസമ്മതമായ ആർ‍ഷവിവാഹരീതിയിൽ കന്യാദാനം ചെയ്യുന്നവൻ മഹത്തായ പുണ്യം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 7

न स पश्यति तं घोरं नरकं तेन कर्मणा / उत्तरान् स कुरून् गत्वा मोदते कालमक्षयम्

ആ ധർമ്മകർമ്മത്തിന്റെ ഫലമായി അവൻ ആ ഭയങ്കര നരകം കാണുകയില്ല. ഉത്തരകുരുവിലേക്ക് ചെന്നു അക്ഷയകാലം ആനന്ദിക്കുന്നു.

Verse 8

वटमूलं समाश्रित्य यस्तु प्राणान् परित्यजेत् / सर्वलोकानतिक्रम्य रुद्रलोकं स गच्छति

ആൽമരത്തിന്റെ വേരിനെ ആശ്രയിച്ച് ആരെങ്കിലും പ്രാണത്യാഗം ചെയ്‌താൽ, അവൻ സർവ്വലോകങ്ങളും അതിക്രമിച്ച് രുദ്രലോകം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 9

तत्र ब्रह्मादयो देवा दिशश्च सदिगीश्वराः / लोकपालाश्च सिद्धाश्च पितरो लोकसंमताः

അവിടെ ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർ, ദിക്കുകളും അവയുടെ അധീശ്വരന്മാരും, ലോകപാലകർ, സിദ്ധഗണങ്ങൾ, സർവ്വലോകസമ്മതമായ പിതൃഗണങ്ങളും സന്നിഹിതരായിരുന്നു.

Verse 10

सनत्कुमारप्रमुखास्तथा ब्रह्मर्षयो ऽपरे / नागाः सुपार्णाः सिद्धाश्च तथा नित्यं समासते / हरिश्च भगवानास्ते प्रजापतिपुरस्कृतः

അവിടെ സനത്കുമാരപ്രമുഖരായ ഋഷിമാർ, മറ്റ് ബ്രഹ്മർഷിമാർ, നാഗങ്ങൾ, സുപർണങ്ങൾ (ഗരുഡാദി ദിവ്യപക്ഷികൾ), സിദ്ധഗണങ്ങൾ നിത്യവും സമവേതമായി ഇരിക്കുന്നു. പ്രജാപതികളെ മുൻനിരയിൽ വെച്ച് ഭഗവാൻ ഹരിയും അവിടെ ആസീനനാണ്.

Verse 11

गङ्गायमुनयोर्मध्ये पृथिव्या जघनं स्मृतम् / प्रयागं राजशार्दूल त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्

ഗംഗയും യമുനയും തമ്മിലുള്ള പ്രദേശം ഭൂമിയുടെ ‘ജഘനം’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. ഹേ രാജശാർദൂലാ! അതേ സ്ഥലമാണ് പ്രയാഗം; അത് ത്രിലോകങ്ങളിലും പ്രസിദ്ധമാണ്.

Verse 12

तत्राभिषेकं यः कुर्यात् संगमे संशितव्रतः / तुल्यं फलवाप्नोति राजसूयाश्वमेधयोः

വ്രതനിഷ്ഠയുള്ളവൻ ആ സംഗമത്തിൽ അഭിഷേകം (പവിത്രസ്നാനം) ചെയ്താൽ, രാജസൂയവും അശ്വമേധവും ചെയ്തതിനു തുല്യമായ ഫലം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 13

न मातृवचनात् तात न लोकवचनादपि / मतिरुत्क्रमणीया ते प्रयागगामनं प्रति

മകനേ, അമ്മയുടെ വാക്കുകളാലും ജനങ്ങളുടെ സംസാരത്താലും നിന്റെ നിശ്ചയം പിന്മാറരുത്; പ്രയാഗഗമനസങ്കൽപത്തിൽ അചലനായി നിലകൊൾക।

Verse 14

दश तीर्थ सहस्त्राणि षष्टिकोट्यस्तथापरे / तेषां सान्निध्यमत्रैव तीर्थानां कुरुनन्दन

ഹേ കുരുനന്ദന, പത്തായിരം തീർത്ഥങ്ങളും മറ്റൊരു അറുപത് കോടിയും—ആ തീർത്ഥങ്ങളുടെയെല്ലാം സാന്നിധ്യം ഇവിടെ തന്നെയുണ്ട്।

Verse 15

या गतिर्योगयुक्तस्य सत्त्वस्थस्य मनीषिणः / सा गतिस्त्यजतः प्राणान् गङ्गायमुनसंगमे

യോഗയുക്തനും സത്ത്വസ്ഥനുമായ മുനിക്ക് ലഭിക്കുന്ന പരമഗതി, ഗംഗാ-യമുനാ സംഗമത്തിൽ പ്രാണത്യാഗം ചെയ്യുന്നവനും അതേ ഗതി പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 16

न ते जीवन्ति लोके ऽस्मिन् यत्र तत्र युधिष्ठिर / ये प्रयागं न संप्राप्तास्त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्

ഹേ യുധിഷ്ഠിര, അവർ എവിടെയെവിടെയായാലും വസിക്കട്ടെ; ത്രിലോകപ്രസിദ്ധമായ പ്രയാഗത്തെ പ്രാപിക്കാത്തവർ ഈ ലോകത്തിൽ സത്യത്തിൽ ജീവിക്കുന്നവരല്ല.

Verse 17

एवं दृष्ट्वा तु तत् तीर्थं प्रयागं परमं पदम् / मुच्यते सर्वपापेभ्यः शशाङ्क इव राहुणा

ഇങ്ങനെ ആ തീർത്ഥമായ പരമപദം പ്രയാഗം ദർശിച്ചാൽ മാത്രം, മനുഷ്യൻ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനാകുന്നു; രാഹുവിന്റെ പിടിയിൽ നിന്ന് ചന്ദ്രൻ വിടുതൽ നേടുന്നതുപോലെ.

Verse 18

कम्बलाश्वतरौ नागौ यमुनादक्षिणे तटे / तत्र स्नात्वा च पीत्वा च मुच्यते सर्वपातकैः

യമുനയുടെ തെക്കൻ തീരത്ത് കംബലനും അശ്വതരനും എന്ന രണ്ടു നാഗങ്ങൾ വസിക്കുന്നു. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് ജലം പാനം ചെയ്താൽ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു മോചനം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 19

तत्र गत्वा नरः स्थानं महादेवस्य धीमतः / आत्मानं तारयेत् पूर्वं दशातीतान् दशापरान्

അവിടെ ചെന്നു ധീമാനായ മഹാദേവന്റെ പുണ്യധാമത്തിൽ മനുഷ്യൻ ആദ്യം സ്വയം മോചനം നേടട്ടെ; ആ പുണ്യഫലത്തോടെ പത്ത് പൂർവ്വികരെയും പത്ത് ഉത്തരസന്തതിയെയും കൂടി രക്ഷിക്കുന്നു.

Verse 20

कृत्वाभिषेकं तु नरः सो ऽश्वमेधफलं लभेत् / स्वर्गलोकमवाप्नोति यावदाहूतसंप्लवम्

അഭിഷേകം നിർവഹിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ അശ്വമേധയാഗഫലം പ്രാപിക്കുന്നു. അവൻ സ്വർഗ്ഗലോകം പ്രാപിച്ച് നിശ്ചിതകാലത്ത് വരുന്ന മഹാപ്രളയം വരെ അവിടെ വസിക്കുന്നു.

Verse 21

पूर्वपार्श्वे तु गङ्गायास्त्रैलोक्यख्यातिमान् नृप / अवचः सर्वसामुद्रः प्रतिष्ठानं च विश्रुतम्

ഹേ രാജാവേ! ഗംഗയുടെ കിഴക്കൻ ഭാഗത്ത് ത്രൈലോക്യപ്രസിദ്ധമായ അവചം ഉണ്ട്; അവിടെയേ തന്നെ സമുദ്രഗാമിയായ എല്ലാ ധാരകളുടെയും മഹാസംഗമമായി പ്രശസ്തമായ പ്രതിഷ്ഠാനവും ഉണ്ട്.

Verse 22

ब्रह्मचारी जितक्रोधस्त्रिरात्रं यदि तिष्ठति / सर्वपापविशुद्धात्मा सो ऽश्वमेधफलं लभेत्

ബ്രഹ്മചാരിയായവൻ ക്രോധം ജയിച്ച് മൂന്നു രാത്രികൾ നിയമത്തോടെ നിലകൊള്ളുകയാണെങ്കിൽ, അവൻ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു ശുദ്ധാത്മാവായി അശ്വമേധഫലസമമായ പുണ്യം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 23

उत्तरेण प्रतिष्ठानं भागीरथ्यास्तु सव्यतः / हंसप्रपतनं नाम तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम्

വടക്കായി പ്രതിഷ്ഠാനം; ഭാഗീരഥിയുടെ ഇടത്തേ കരയിൽ ‘ഹംസ-പ്രപതനം’ എന്ന തീർത്ഥം ത്രിലോകപ്രസിദ്ധം।

Verse 24

अश्वमेधफलं तत्र स्मृतमात्रात् तु जायते / यावच्चन्द्रश्च सूर्यश्च तावत् स्वर्गे महीयते

അവിടെ സ്മരണ മാത്രം ചെയ്താലും അശ്വമേധയാഗഫലം ലഭിക്കുന്നു; ചന്ദ്രനും സൂര്യനും നിലനിൽക്കുന്നത്രയും സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 25

उर्वशीपुलिने रम्ये विपुले हंसपाण्डुरे / परित्यजतियः प्राणान् शृणु तस्यापि यत् फलम्

ഹംസങ്ങളെപ്പോലെ വെളുത്ത, മനോഹരവും വിശാലവുമായ ഉർവശീ തീരത്ത് ആരെങ്കിലും പ്രാണൻ ഉപേക്ഷിച്ചാൽ—അവനുമുള്ള ഫലം കേൾക്കുക।

Verse 26

षष्टिवर्षसहस्त्राणि षष्टिवर्षशतानि च / आस्ते स पितृभिः सार्धं स्वर्गलोके नराधिप

ഹേ നരാധിപാ! അവൻ അറുപതിനായിരം വർഷവും കൂടാതെ ആറുനൂറ് വർഷവും പിതൃകളോടൊപ്പം സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ വസിക്കുന്നു।

Verse 27

अथं संध्यावटे रम्ये ब्रह्मचारी जितेन्द्रियः / नरः शुचिरुपासीत ब्रह्मलोकमवाप्नुयात्

പിന്നീട് മനോഹരമായ സന്ധ്യാ-വടത്തിൽ ബ്രഹ്മചാരി, ജിതേന്ദ്രിയൻ, ശുചിയായ മനുഷ്യൻ ഉപാസന ചെയ്യട്ടെ; അങ്ങനെ ബ്രഹ്മലോകം പ്രാപിക്കും।

Verse 28

कोटितीर्थं समाश्रित्य यस्तु प्राणान् परित्यजेत् / कोटिवर्षसहस्त्राणि स्वर्गलोके महीयते

കോടിതീർത്ഥത്തെ ആശ്രയിച്ച് അവിടെ തന്നെ പ്രാണത്യാഗം ചെയ്യുന്നവൻ സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ കോടി-സഹസ്ര വർഷങ്ങൾ മഹിമയോടെ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 29

यत्र गङ्गा महाभागा बहुतीर्थतपोवना / सिद्धक्षेत्रं हि तज्ज्ञेयं नात्र कार्या विचारणा

പരമഭാഗ്യവതിയായ ദേവി ഗംഗ അനേകം തീർത്ഥങ്ങളും തപോവനങ്ങളും നിറഞ്ഞ് എവിടെ ഒഴുകുന്നുവോ, ആ സ്ഥലം സിദ്ധക്ഷേത്രമെന്നു അറിയണം; ഇതിൽ കൂടുതൽ വിചാരം വേണ്ട.

Verse 30

क्षितौ तारयते मर्त्यान् नागांस्तारयते ऽप्यधः / दिवि तारयते देवांस्तेन त्रिपथगा स्मृता

ഭൂമിയിൽ അവൾ മർത്ത്യരെ തരിക്കുന്നു, അധോലോകത്തിൽ നാഗന്മാരെയും തരിക്കുന്നു, സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ദേവന്മാരെയും കടത്തുന്നു—അതുകൊണ്ട് അവൾ ‘ത്രിപഥഗാ’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 31

यावदस्थीनि गङ्गायां तिष्ठन्ति पुरुषस्य तु / तावद् वर्षसहस्त्राणि स्वर्गलोके महीयते

ഒരു മനുഷ്യന്റെ അസ്ഥികൾ ഗംഗയിൽ എത്രകാലം നിലനിൽക്കുമോ, അത്ര സഹസ്ര വർഷങ്ങൾ അവൻ സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 32

तीर्थानां परमं तीर्थं नदीनां परमा नदी / मोक्षदा सर्वभूतानां महापातकिनामपि

തീർത്ഥങ്ങളിൽ ഇതാണ് പരമ തീർത്ഥം, നദികളിൽ ഇതാണ് പരമ നദി; സകല ജീവികൾക്കും—മഹാപാതകികൾക്കും പോലും—മോക്ഷം നൽകുന്നവൾ.

Verse 33

सर्वत्र सुलभा गङ्गा त्रिषु स्थानेषु दुर्लभा / गङ्गाद्वारे प्रयागे च गङ्गासागरसंगमे

ഗംഗ എല്ലായിടത്തും സുലഭമായാലും, മൂന്നു പുണ്യസ്ഥാനങ്ങളിൽ അവൾ സത്യത്തിൽ ദുർലഭയാണ്—ഗംഗാദ്വാരത്തിൽ, പ്രയാഗത്തിൽ, ഗംഗാസാഗര സംഗമത്തിൽ।

Verse 34

सर्वेषामे भूतानां पापोपहतचेतसाम् / गतिमन्वेषमाणानां नास्ति गङ्गासमा गतिः

പാപം കൊണ്ട് മുറിവേറ്റ മനസ്സുള്ള എല്ലാ ജീവികൾക്കും, സത്യഗതി അന്വേഷിക്കുന്നവർക്ക്—ഗംഗയെപ്പോലൊരു ഗതി/ആശ്രയം മറ്റൊന്നുമില്ല।

Verse 35

पवित्राणां पवित्रं च मङ्गलानां च मङ्गलम् / माहेश्वरात् परिभ्रष्टा सर्वपापहरा शुभा

അവൻ പവിത്രങ്ങളിൽ പരമപവിത്രനും, മംഗളങ്ങളിൽ പരമമംഗളവും ആകുന്നു; മഹേശ്വരമാർഗത്തിൽ നിന്ന് വഴുതുന്നവൻ സർവ്വപാപഹരമായ ആ ശുഭശക്തിയിൽ നിന്ന് വഞ്ചിതനാകുന്നു।

Verse 36

कृते युगे तु तीर्थानि त्रेतायां पुष्करं परम् / द्वापरे तु कुरुक्षेत्रं कलौ गङ्गां विशिष्यते

കൃതയുഗത്തിൽ തീർത്ഥങ്ങൾ പൊതുവെ ശ്രേഷ്ഠം; ത്രേതായുഗത്തിൽ പുഷ്കരം പരമം; ദ്വാപരത്തിൽ കുരുക്ഷേത്രം പരമം; കലിയുഗത്തിൽ ഗംഗയാണ് പ്രത്യേകമായി ശ്രേഷ്ഠം।

Verse 37

गङ्गामेव निषेवेत प्रयागे तु विशेषतः / नान्यत् कलियुगोद्भूतं मलं हन्तुं सुदुष्कृतम्

ഗംഗയെ മാത്രമേ ആശ്രയിച്ച് സേവിക്കേണ്ടത്—പ്രത്യേകിച്ച് പ്രയാഗത്തിൽ; കാരണം കലിയുഗത്തിൽ ജനിച്ച, അതിദുഷ്കൃതങ്ങളിൽ നിന്നുയർന്ന ഭീകര മലിനതയെ നശിപ്പിക്കാൻ മറ്റൊന്നും ശേഷിയുള്ളതല്ല।

Verse 38

अकामो वा सकामो वा गङ्गायां यो विपद्यते / स मृतो जायते स्वर्गे नरकं च न पश्यति

നിഷ്കാമനായാലും സകാമനായാലും—ഗംഗയിൽ ദേഹത്യാഗം ചെയ്യുന്നവൻ സ്വർഗത്തിൽ പുനർജന്മം പ്രാപിക്കുന്നു; നരകം കാണുകയില്ല।